૪. પચ્ચનીયાનુલોમવણ્ણના

૪૯-૫૨. ઇદાનિ પચ્ચનીયાનુલોમં હોતિ. તં દસ્સેતું સિયા કુસલં ધમ્મં પટિચ્ચ કુસલો ધમ્મો ઉપ્પજ્જેય્ય નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણપચ્ચયાતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ અનુલોમપચ્ચનીયપુચ્છાહિ સમપ્પમાણો એવ પુચ્છાપરિચ્છેદો. એકમૂલકાદીસુ ચેત્થ યા પુચ્છા પાળિયં આગતા, યા ચ ન આગતા, તા સબ્બા હેટ્ઠા વુત્તનયાનુસારેનેવ વેદિતબ્બા.

તિકઞ્ચ પટ્ઠાનવરં…પે… છ પચ્ચનીયાનુલોમમ્હિ નયા સુગમ્ભીરાતિ એત્થાપિ હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ દ્વે પચ્ચયાનુલોમાનિ – ધમ્મપચ્ચનીયાનુલોમં પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમઞ્ચ. તત્થ ‘‘કુસલા ધમ્મા’’તિ એવં અભિધમ્મમાતિકાપદેહિ સઙ્ગહિતાનં ધમ્માનં ‘‘નકુસલં ધમ્મં પટિચ્ચ કુસલો ધમ્મો’’તિ પચ્ચનીયાનુલોમદેસનાવસેન પવત્તં ધમ્મપચ્ચનીયાનુલોમં નામ. ‘‘નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણપચ્ચયા’’તિ એવં ચતુવીસતિયા પચ્ચયેસુ લબ્ભમાનપદાનં પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમદેસનાવસેન પવત્તં પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમં નામ. તત્થ હેટ્ઠા અટ્ઠકથાયં ‘‘તિકઞ્ચ પટ્ઠાનવરં…પે… છ પચ્ચનીયાનુલોમમ્હિ નયા સુગમ્ભીરા’’તિ અયં ગાથા ધમ્મપચ્ચનીયાનુલોમં સન્ધાય વુત્તા. ઇધ પન અયં ગાથા ધમ્માનુલોમેયેવ પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમં સન્ધાય વુત્તા. તસ્મા ‘‘છ પચ્ચનીયાનુલોમમ્હિ નયા સુગમ્ભીરા’’તિ અટ્ઠકથાય ધમ્મપચ્ચનીયાનુલોમે તિકપટ્ઠાનાદયો છ નયા સુગમ્ભીરાતિ એવમત્થો વેદિતબ્બો. ઇમસ્મિં પનોકાસે નહેતુપચ્ચયા આરમ્મણપચ્ચયાતિ એવં પવત્તે પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમે એતે ધમ્માનુલોમેયેવ તિકપટ્ઠાનાદયો છ નયા સુગમ્ભીરાતિ એવમત્થો વેદિતબ્બો.

તેસુ અનુલોમતિકપટ્ઠાનેયેવ કુસલત્તિકમત્તસ્સપિ વસેન અયં ઇમસ્મિં પટિચ્ચવારસ્સ પણ્ણત્તિવારે સઙ્ખિપિત્વા પુચ્છાપભેદો દસ્સિતો. સેસેસુ પન તિકેસુ સેસપટ્ઠાનેસુ ચ એકાપિ પુચ્છા ન દસ્સિતા. તતો પરેસુ પન સહજાતવારાદીસુ કુસલત્તિકસ્સપિ વસેન પુચ્છં અનુદ્ધરિત્વા લબ્ભમાનકવસેન વિસ્સજ્જનમેવ દસ્સિતં. ‘‘છ પચ્ચનીયાનુલોમમ્હિ નયા સુગમ્ભીરા’’તિ વચનતો પન ઇમસ્મિં પચ્ચયપચ્ચનીયાનુલોમે છપિ એતે પટ્ઠાનનયા પુચ્છાવસેન ઉદ્ધરિત્વા દસ્સેતબ્બા. પટ્ઠાનં વણ્ણયન્તાનઞ્હિ આચરિયાનં ભારો એસોતિ.

પુચ્છાવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.