૨. રૂપધાતુ

૯૯૩. રૂપધાતુયા કતિ ખન્ધા, કતિ આયતના, કતિ ધાતુયો, કતિ સચ્ચાનિ, કતિ ઇન્દ્રિયાનિ…પે… કતિ ચિત્તાનિ?

રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા, છ આયતનાનિ, નવ ધાતુયો, તીણિ સચ્ચાનિ, ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ, અટ્ઠ હેતૂ, તયો આહારા, ચત્તારો ફસ્સા, ચતસ્સો વેદના, ચતસ્સો સઞ્ઞા, ચતસ્સો ચેતના, ચત્તારિ ચિત્તાનિ.

૯૯૪. તત્થ કતમે રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા? રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા છ આયતનાનિ? ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, સદ્દાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા છ આયતનાનિ’’.

તત્થ કતમા રૂપધાતુયા નવ ધાતુયો? ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા નવ ધાતુયો’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ? દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ? ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ’’.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, દ્વે અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો કુસલહેતુ, અદોસો કુસલહેતુ, અમોહો કુસલહેતુ – ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

તત્થ કતમે દ્વે અકુસલહેતૂ? લોભો અકુસલહેતુ, મોહો અકુસલહેતુ – ઇમે દ્વે અકુસલહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં વા ધમ્માનં વિપાકતો કિરિયાબ્યાકતેસુ વા ધમ્મેસુ અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે વુચ્ચન્તિ રૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા તયો આહારા? ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા તયો આહારા’’.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા ચત્તારો ફસ્સા? ચક્ખુસમ્ફસ્સો, સોતસમ્ફસ્સો, મનોધાતુસમ્ફસ્સો, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચત્તારો ફસ્સા’’.

તત્થ કતમા રૂપધાતુયા ચતસ્સો વેદના…પે… ચતસ્સો સઞ્ઞા…પે… ચતસ્સો ચેતના…પે… ચત્તારિ ચિત્તાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચત્તારિ ચિત્તાનિ’’.