૧૮. ધમ્મહદયવિભઙ્ગો

૧. સબ્બસઙ્ગાહિકવારો

૯૭૮. કતિ ખન્ધા, કતિ આયતનાનિ, કતિ ધાતુયો, કતિ સચ્ચાનિ, કતિ ઇન્દ્રિયાનિ, કતિ હેતૂ, કતિ આહારા, કતિ ફસ્સા, કતિ વેદના, કતિ સઞ્ઞા, કતિ ચેતના, કતિ ચિત્તાનિ?

પઞ્ચક્ખન્ધા, દ્વાદસાયતનાનિ, અટ્ઠારસ ધાતુયો, ચત્તારિ સચ્ચાનિ, બાવીસતિન્દ્રિયાનિ, નવ હેતૂ, ચત્તારો આહારા, સત્ત ફસ્સા, સત્ત વેદના, સત્ત સઞ્ઞા, સત્ત ચેતના, સત્ત ચિત્તાનિ.

૯૭૯. તત્થ કતમે પઞ્ચક્ખન્ધા? રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધા’’.

૯૮૦. તત્થ કતમાનિ દ્વાદસાયતનાનિ? ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, સદ્દાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘દ્વાદસાયતનાનિ’’.

૯૮૧. તત્થ કતમા અટ્ઠારસ ધાતુયો? ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘અટ્ઠારસ ધાતુયો’’.

૯૮૨. તત્થ કતમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ? દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, નિરોધસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘ચત્તારિ સચ્ચાનિ’’.

૯૮૩. તત્થ કતમાનિ બાવીસતિન્દ્રિયાનિ? ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં, પુરિસિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સુખિન્દ્રિયં, દુક્ખિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, દોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘બાવીસતિન્દ્રિયાનિ’’.

૯૮૪. તત્થ કતમે નવ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો કુસલહેતૂ? અલોભો કુસલહેતુ, અદોસો કુસલહેતુ, અમોહો કુસલહેતુ – ઇમે તયો કુસલહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો અકુસલહેતૂ? લોભો અકુસલહેતુ, દોસો અકુસલહેતુ, મોહો અકુસલહેતુ – ઇમે તયો અકુસલહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં વા ધમ્માનં વિપાકતો કિરિયાબ્યાકતેસુ વા ધમ્મેસુ અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘નવ હેતૂ’’.

૯૮૫. તત્થ કતમે ચત્તારો આહારા? કબળીકારાહારો [કબળિંકારો આહારો (સી. સ્યા.)], ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘ચત્તારો આહારા’’.

૯૮૬. તત્થ કતમે સત્ત ફસ્સા? ચક્ખુસમ્ફસ્સો, સોતસમ્ફસ્સો, ઘાનસમ્ફસ્સો, જિવ્હાસમ્ફસ્સો, કાયસમ્ફસ્સો, મનોધાતુસમ્ફસ્સો, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘સત્ત ફસ્સા’’.

૯૮૭. તત્થ કતમા સત્ત વેદના? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના, સોતસમ્ફસ્સજા વેદના, ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના, કાયસમ્ફસ્સજા વેદના, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા વેદના, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા વેદના – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘સત્ત વેદના’’.

૯૮૮. તત્થ કતમા સત્ત સઞ્ઞા? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, સોતસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, ઘાનસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, કાયસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘સત્ત સઞ્ઞા’’.

૯૮૯. તત્થ કતમા સત્ત ચેતના? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા ચેતના, સોતસમ્ફસ્સજા ચેતના, ઘાનસમ્ફસ્સજા ચેતના, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા ચેતના, કાયસમ્ફસ્સજા ચેતના, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા ચેતના, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા ચેતના – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘સત્ત ચેતના’’.

૯૯૦. તત્થ કતમાનિ સત્ત ચિત્તાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, ઘાનવિઞ્ઞાણં, જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, કાયવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘સત્ત ચિત્તાનિ’’.

૨. ઉપ્પત્તાનુપ્પત્તિવારો

૧. કામધાતુ

૯૯૧. કામધાતુયા કતિ ખન્ધા, કતિ આયતનાનિ, કતિ ધાતુયો, કતિ સચ્ચાનિ, કતિ ઇન્દ્રિયાનિ, કતિ હેતૂ, કતિ આહારા, કતિ ફસ્સા, કતિ વેદના, કતિ સઞ્ઞા, કતિ ચેતના, કતિ ચિત્તાનિ?

કામધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા, દ્વાદસાયતનાનિ, અટ્ઠારસ ધાતુયો, તીણિ સચ્ચાનિ, બાવીસતિન્દ્રિયાનિ, નવ હેતૂ, ચત્તારો આહારા, સત્ત ફસ્સા, સત્ત વેદના, સત્ત સઞ્ઞા, સત્ત ચેતના, સત્ત ચિત્તાનિ.

૯૯૨. તત્થ કતમે કામધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા? રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા’’.

તત્થ કતમાનિ કામધાતુયા દ્વાદસાયતનાનિ? ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, સદ્દાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા દ્વાદસાયતનાનિ’’.

તત્થ કતમા કામધાતુયા અટ્ઠારસ ધાતુયો? ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા અટ્ઠારસ ધાતુયો’’.

તત્થ કતમાનિ કામધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ? દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ’’.

તત્થ કતમાનિ કામધાતુયા બાવીસતિન્દ્રિયાનિ? ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં…પે… અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા બાવીસતિન્દ્રિયાનિ’’.

તત્થ કતમે કામધાતુયા નવ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા નવ હેતૂ’’.

તત્થ કતમે કામધાતુયા ચત્તારો આહારા? કબળીકારાહારો, ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા ચત્તારો આહારા’’.

તત્થ કતમે કામધાતુયા સત્ત ફસ્સા? ચક્ખુસમ્ફસ્સો સોતસમ્ફસ્સો, ઘાનસમ્ફસ્સો, જિવ્હાસમ્ફસ્સો, કાયસમ્ફસ્સો, મનોધાતુસમ્ફસ્સો, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા સત્ત ફસ્સા’’.

તત્થ કતમા કામધાતુયા સત્ત વેદના? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના, સોતસમ્ફસ્સજા વેદના, ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના, કાયસમ્ફસ્સજા વેદના, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા વેદના, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા વેદના – ઇમા વુચ્ચત્તિ ‘‘કામધાતુયા સત્ત વેદના’’.

તત્થ કતમા કામધાતુયા સત્ત સઞ્ઞા? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, સોતસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, ઘાનસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, કાયસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા સઞ્ઞા – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા સત્ત સઞ્ઞા’’.

તત્થ કતમા કામધાતુયા સત્ત ચેતના? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા ચેતના, સોતસમ્ફસ્સજા ચેતના, ઘાનસમ્ફસ્સજા ચેતના, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા ચેતના, કાયસમ્ફસ્સજા ચેતના, મનોધાતુસમ્ફસ્સજા ચેતના, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સજા ચેતના – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા સત્ત ચેતના’’.

તત્થ કતમાનિ કામધાતુયા સત્ત ચિત્તાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, ઘાનવિઞ્ઞાણં, જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, કાયવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘કામધાતુયા સત્ત ચિત્તાનિ’’.

૨. રૂપધાતુ

૯૯૩. રૂપધાતુયા કતિ ખન્ધા, કતિ આયતના, કતિ ધાતુયો, કતિ સચ્ચાનિ, કતિ ઇન્દ્રિયાનિ…પે… કતિ ચિત્તાનિ?

રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા, છ આયતનાનિ, નવ ધાતુયો, તીણિ સચ્ચાનિ, ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ, અટ્ઠ હેતૂ, તયો આહારા, ચત્તારો ફસ્સા, ચતસ્સો વેદના, ચતસ્સો સઞ્ઞા, ચતસ્સો ચેતના, ચત્તારિ ચિત્તાનિ.

૯૯૪. તત્થ કતમે રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા? રૂપક્ખન્ધો, વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા પઞ્ચક્ખન્ધા’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા છ આયતનાનિ? ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, સદ્દાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા છ આયતનાનિ’’.

તત્થ કતમા રૂપધાતુયા નવ ધાતુયો? ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા નવ ધાતુયો’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ? દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ’’.

તત્થ કતમાનિ રૂપધાતુયા ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ? ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ’’.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, દ્વે અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ.

તત્થ કતમે દ્વે અકુસલહેતૂ? લોભો અકુસલહેતુ, મોહો અકુસલહેતુ – ઇમે દ્વે અકુસલહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં વા ધમ્માનં વિપાકતો કિરિયાબ્યાકતેસુ વા ધમ્મેસુ અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે વુચ્ચન્તિ રૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા તયો આહારા? ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા તયો આહારા’’.

તત્થ કતમે રૂપધાતુયા ચત્તારો ફસ્સા? ચક્ખુસમ્ફસ્સો, સોતસમ્ફસ્સો, મનોધાતુસમ્ફસ્સો, મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચત્તારો ફસ્સા’’.

તત્થ કતમા રૂપધાતુયા ચતસ્સો વેદના…પે… ચતસ્સો સઞ્ઞા…પે… ચતસ્સો ચેતના…પે… ચત્તારિ ચિત્તાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘રૂપધાતુયા ચત્તારિ ચિત્તાનિ’’.

૩. અરૂપધાતુ

૯૯૫. અરૂપધાતુયા કતિ ખન્ધા…પે… કતિ ચિત્તાનિ?

અરૂપધાતુયા ચત્તારો ખન્ધા, દ્વે આયતનાનિ, દ્વે ધાતુયો, તીણિ સચ્ચાનિ, એકાદસિન્દ્રિયાનિ, અટ્ઠ હેતૂ, તયો આહારા, એકો ફસ્સો, એકા વેદના, એકા સઞ્ઞા, એકા ચેતના, એકં ચિત્તં.

૯૯૬. તત્થ કતમે અરૂપધાતુયા ચત્તારો ખન્ધા? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા ચત્તારો ખન્ધા’’.

તત્થ કતમાનિ અરૂપધાતુયા દ્વે આયતનાનિ? મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા દ્વે આયતનાનિ’’.

તત્થ કતમા અરૂપધાતુયા દ્વે ધાતુયો? મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા દ્વે ધાતુયો’’.

તત્થ કતમાનિ અરૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ? દુક્ખસચ્ચં, સમુદયસચ્ચં, મગ્ગસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા તીણિ સચ્ચાનિ’’.

તત્થ કતમાનિ અરૂપધાતુયા એકાદસિન્દ્રિયાનિ? મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા એકાદસિન્દ્રિયાનિ’’.

તત્થ કતમે અરૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, દ્વે અકુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા અટ્ઠ હેતૂ’’.

તત્થ કતમે અરૂપધાતુયા તયો આહારા? ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અરૂપધાતુયા તયો આહારા’’.

તત્થ કતમો અરૂપધાતુયા એકો ફસ્સો? મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અરૂપધાતુયા એકો ફસ્સો’’.

તત્થ કતમા અરૂપધાતુયા એકા વેદના…પે… એકા સઞ્ઞા…પે… એકા ચેતના…પે… એકં ચિત્તં? મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અરૂપધાતુયા એકં ચિત્તં’’.

૪. અપરિયાપન્નં

૯૯૭. અપરિયાપન્ને કતિ ખન્ધા…પે… કતિ ચિત્તાનિ?

અપરિયાપન્ને ચત્તારો ખન્ધા, દ્વે આયતનાનિ, દ્વે ધાતુયો, દ્વે સચ્ચાનિ, દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ, છ હેતૂ, તયો આહારા, એકો ફસ્સો, એકા વેદના, એકા સઞ્ઞા, એકા ચેતના, એકં ચિત્તં.

૯૯૮. તત્થ કતમે અપરિયાપન્ને ચત્તારો ખન્ધા? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને ચત્તારો ખન્ધા’’.

તત્થ કતમાનિ અપરિયાપન્ને દ્વે આયતનાનિ? મનાયતનં, ધમ્માયતનં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને દ્વે આયતનાનિ’’.

તત્થ કતમા અપરિયાપન્ને દ્વે ધાતુયો? મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ – ઇમા વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને દ્વે ધાતુયો’’.

તત્થ કતમાનિ અપરિયાપન્ને દ્વે સચ્ચાનિ? મગ્ગસચ્ચં, નિરોધસચ્ચં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને દ્વે સચ્ચાનિ’’.

તત્થ કતમાનિ અપરિયાપન્ને દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ? મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં – ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ’’.

તત્થ કતમે અપરિયાપન્ને છ હેતૂ? તયો કુસલહેતૂ, તયો અબ્યાકતહેતૂ.

તત્થ કતમે તયો અબ્યાકતહેતૂ? કુસલાનં ધમ્માનં વિપાકતો અલોભો, અદોસો, અમોહો – ઇમે તયો અબ્યાકતહેતૂ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને છ હેતૂ’’.

તત્થ કતમે અપરિયાપન્ને તયો આહારા? ફસ્સાહારો, મનોસઞ્ચેતનાહારો, વિઞ્ઞાણાહારો – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અપરિયાપન્ને તયો આહારા’’.

તત્થ કતમો અપરિયાપન્ને એકો ફસ્સો? મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અપરિયાપન્ને એકો ફસ્સો’’.

તત્થ કતમા અપરિયાપન્ને એકા વેદના…પે… એકા સઞ્ઞા…પે… એકા ચેતના…પે… એકં ચિત્તં? મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અપરિયાપન્ને એકં ચિત્તં’’.

૩. પરિયાપન્નાપરિયાપન્નવારો

૧. કામધાતુ

૯૯૯. પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં કતિ કામધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન કામધાતુપરિયાપન્ના…પે… સત્તન્નં ચિત્તાનં કતિ કામધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન કામધાતુપરિયાપન્ના?

૧૦૦૦. રૂપક્ખન્ધો કામધાતુપરિયાપન્નો; ચત્તારો ખન્ધા સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

દસાયતના કામધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે આયતના સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

સોળસ ધાતુયો કામધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે ધાતુયો સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

સમુદયસચ્ચં કામધાતુપરિયાપન્નં; દ્વે સચ્ચા ન કામધાતુપરિયાપન્ના; દુક્ખસચ્ચં સિયા કામધાતુપરિયાપન્નં, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્નં.

દસિન્દ્રિયા કામધાતુપરિયાપન્ના; તીણિન્દ્રિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના; નવિન્દ્રિયા સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

તયો અકુસલહેતૂ કામધાતુપરિયાપન્ના; છ હેતૂ સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

કબળીકારો આહારો કામધાતુપરિયાપન્નો; તયો આહારા સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

છ ફસ્સા કામધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો સિયા કામધાતુ પરિયાપન્નો, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્નો.

છ વેદના…પે… છ સઞ્ઞા… છ ચેતના… છ ચિત્તા કામધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા કામધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન કામધાતુપરિયાપન્ના.

૨. રૂપધાતુ

૧૦૦૧. પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં કતિ રૂપધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના …પે… સત્તન્નં ચિત્તાનં કતિ રૂપધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના?

૧૦૦૨. રૂપક્ખન્ધો ન રૂપધાતુપરિયાપન્નો; ચત્તારો ખન્ધા સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

દસાયતના ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે આયતના સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

સોળસ ધાતુયો ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે ધાતુયો સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

તીણિ સચ્ચાનિ ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; દુક્ખસચ્ચં સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્નં, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્નં.

તેરસિન્દ્રિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; નવિન્દ્રિયા સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

તયો અકુસલહેતૂ ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; છ હેતૂ સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

કબળીકારો આહારો ન રૂપધાતુપરિયાપન્નો; તયો આહારા સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

છ ફસ્સા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્નો, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્નો.

છ વેદના…પે… છ સઞ્ઞા… છ ચેતના… છ ચિત્તા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા રૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન રૂપધાતુપરિયાપન્ના.

૩. અરૂપધાતુ

૧૦૦૩. પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં કતિ અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના…પે… સત્તન્નં ચિત્તાનં કતિ અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, કતિ ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના?

૧૦૦૪. રૂપક્ખન્ધો ન અરૂપધાતુપરિયાપન્નો; ચત્તારો ખન્ધા સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

દસાયતના ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે આયતના સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

સોળસ ધાતુયો ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; દ્વે ધાતુયો સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

તીણિ સચ્ચાનિ ન અરૂપધાતુપરિયાપન્નાનિ.

દુક્ખસચ્ચં સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્નં, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્નં.

ચુદ્દસિન્દ્રિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; અટ્ઠિન્દ્રિયા સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

તયો અકુસલહેતૂ ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; છ હેતૂ સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

કબળીકારો આહારો ન અરૂપધાતુપરિયાપન્નો; તયો આહારા સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

છ ફસ્સા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્નો, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્નો.

છ વેદના…પે… છ સઞ્ઞા … છ ચેતના… છ ચિત્તા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા અરૂપધાતુપરિયાપન્ના, સિયા ન અરૂપધાતુપરિયાપન્ના.

૪. પરિયાપન્નાપરિયાપન્નં

૧૦૦૫. પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં કતિ પરિયાપન્ના, કતિ અપરિયાપન્ના…પે… સત્તન્નં ચિત્તાનં કતિ પરિયાપન્ના, કતિ અપરિયાપન્ના?

૧૦૦૬. રૂપક્ખન્ધો પરિયાપન્નો; ચત્તારો ખન્ધા સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

દસાયતના પરિયાપન્ના; દ્વે આયતના સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

સોળસ ધાતુયો પરિયાપન્ના; દ્વે ધાતુયો સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

દ્વે સચ્ચા પરિયાપન્ના; દ્વે સચ્ચા અપરિયાપન્ના.

દસિન્દ્રિયા પરિયાપન્ના, તીણિન્દ્રિયા અપરિયાપન્ના; નવિન્દ્રિયા સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

તયો અકુસલહેતૂ પરિયાપન્ના; છ હેતૂ સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

કબળીકારો આહારો પરિયાપન્નો; તયો આહારા સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

છ ફસ્સા પરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુસમ્ફસ્સો સિયા પરિયાપન્નો, સિયા અપરિયાપન્નો.

છ વેદના…પે… છ સઞ્ઞા… છ ચેતના… છ ચિત્તા પરિયાપન્ના; મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના.

૪. ધમ્મદસ્સનવારો

૧. કામધાતુ

૧૦૦૭. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કતિ ખન્ધા પાતુભવન્તિ…પે… કતિ ચિત્તાનિ પાતુભવન્તિ?

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે સબ્બેસં પઞ્ચક્ખન્ધા પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ એકાદસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અપરાનિ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ નવાયતનાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ સત્તાયતનાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ એકાદસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અપરા દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ નવ ધાતુયો પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ સત્ત ધાતુયો પાતુભવન્તિ; સબ્બેસં એકં સચ્ચં પાતુભવતિ; કસ્સચિ ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અપરાનિ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અપરાનિ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ અપરાનિ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ સત્તિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ ચત્તારિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ તયો હેતૂ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ દ્વે હેતૂ પાતુભવન્તિ; કસ્સચિ [કેચિ (સ્યા.)] અહેતુકા પાતુભવન્તિ; સબ્બેસં ચત્તારો આહારા પાતુભવન્તિ; સબ્બેસં એકો ફસ્સો પાતુભવતિ; સબ્બેસં એકા વેદના… એકા સઞ્ઞા… એકા ચેતના… એકં ચિત્તં પાતુભવતિ.

૧૦૦૮. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે સબ્બેસં કતમે પઞ્ચક્ખન્ધા પાતુભવન્તિ? રૂપક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે સબ્બેસં ઇમે પઞ્ચક્ખન્ધા પાતુભવન્તિ.

૧૦૦૯. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ એકાદસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ? કામાવચરાનં દેવાનં, પઠમકપ્પિકાનં મનુસ્સાનં, ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં, નેરયિકાનં પરિપુણ્ણાયતનાનં ઉપપત્તિક્ખણે એકાદસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ એકાદસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધાનં ઉપપત્તિક્ખણે દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ – રૂપાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અપરાનિ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખાયતનં, રૂપાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ દસાયતનાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ નવાયતનાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે નવાયતનાનિ પાતુભવન્તિ – રૂપાયતનં, ઘાનાયતનં, ગન્ધાયતનં, જિવ્હાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ નવાયતનાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ સત્તાયતનાનિ પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે સત્તાયતનાનિ પાતુભવન્તિ – રૂપાયતનં, ગન્ધાયતનં, રસાયતનં, કાયાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનં, મનાયતનં, ધમ્માયતનં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ સત્તાયતનાનિ પાતુભવન્તિ.

૧૦૧૦. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ એકાદસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ? કામાવચરાનં દેવાનં, પઠમકપ્પિકાનં મનુસ્સાનં, ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં પરિપુણ્ણાયતનાનં ઉપપત્તિક્ખણે એકાદસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, સોતધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમા એકાદસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધાનં ઉપપત્તિક્ખણે દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ – રૂપધાતુ, સોતધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમા દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અપરા દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમા દસ ધાતુયો પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ નવ ધાતુયો પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે નવ ધાતુયો પાતુભવન્તિ – રૂપધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમા નવ ધાતુયો પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ સત્ત ધાતુયો પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે સત્ત ધાતુયો પાતુભવન્તિ – રૂપધાતુ, ગન્ધધાતુ, રસધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ, ધમ્મધાતુ. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમા સત્ત ધાતુયો પાતુભવન્તિ.

૧૦૧૧. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે સબ્બેસં કતમં એકં સચ્ચં પાતુભવતિ? દુક્ખસચ્ચં – કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે સબ્બેસં ઇદં એકં સચ્ચં પાતુભવતિ.

૧૦૧૨. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? કામાવચરાનં દેવાનં, સહેતુકાનં ઞાણસમ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ ચુદ્દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? કામાવચરાનં દેવાનં સહેતુકાનં ઞાણવિપ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અપરાનિ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? પઠમકપ્પિકાનં મનુસ્સાનં સહેતુકાનં ઞાણસમ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ તેરસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? પઠમકપ્પિકાનં મનુસ્સાનં સહેતુકાનં ઞાણવિપ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ દ્વાદસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં સહેતુકાનં ઞાણસમ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ દસિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં સહેતુકાનં ઞાણવિપ્પયુત્તાનં ઉપપત્તિક્ખણે નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં વા ઉપેક્ખિન્દ્રિયં વા, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અપરાનિ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં પરિપુણ્ણાયતનાનં ઉપપત્તિક્ખણે નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ નવિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધાનં ઉપપત્તિક્ખણે અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ અપરાનિ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ અટ્ઠિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ સત્તિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ઓપપાતિકાનં પેતાનં, ઓપપાતિકાનં અસુરાનં, ઓપપાતિકાનં તિરચ્છાનગતાનં નેરયિકાનં, જચ્ચન્ધબધિરાનં ઉપપત્તિક્ખણે સત્તિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ સત્તિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં અહેતુકાનં, ઠપેત્વા નપુંસકાનં, ઉપપત્તિક્ખણે પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં વા પુરિસિન્દ્રિયં વા, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.

કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે કસ્સ ચત્તારિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ? ગબ્ભસેય્યકાનં સત્તાનં અહેતુકાનં, નપુંસકાનં ઉપપત્તિક્ખણે ચત્તારિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ – કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં. કામધાતુયા ઉપપત્તિક્ખણે એતેસં ઇમાનિ ચત્તારિન્દ્રિયાનિ પાતુભવન્તિ.