૬. પરો

સમાસોતિ છટ્ઠીસમાસો કારકસમાસો વા. નિપાતનતા ચાસ્સ વિસેસતોતિ. એતઞ્ચાતિ પરોક્ખેતિ એતઞ્ચ. ક્રિયત્થસ્સ ઉપાધિ વિસેસનં ક્રિયત્થોપાધિ, તસ્સ ક્રિયત્થોપાધિનો ભૂતા નજ્જતનસ્સ સાધનદ્વારેન વિસેસનં, ન તૂજુકંત્યત્થો. કસ્મા નોજુકં વિસેસનં ત્યાહ ‘બ્યવચ્છેજ્જાભાવા’તિ. તમેવ ફુટયિતુમાહ- ‘તથાહિ’ચ્ચાદિ.

સાધિયમાનાતિ ઇમિના ધાત્વત્થસ્સાપરિનિપ્ફન્નતં બોધેતિ. તે સન્તિ ઇન્દ્રિયાનં. સન્તો વિજ્જમાનો વિસયો યેસં ઇન્દ્રિયાનં તે સમ્ભાવો તત્તં, તસ્મા. નેતિ પટિસેધે, સાધનદ્વારેન વિસેસનત્તે બ્યવચ્છેજ્જસબ્ભાવા યથાવુત્તદોસો ન ભવતીતિ અત્થો. દોસા ભાવમેવ દસ્સેતુમાહ- ‘યસ્સિ’ચ્ચાદિ. યસ્સાતિ ધાત્વત્થસ્સ. તત્થાતિ તસ્મિં અપ્પચ્ચક્ખે ધાત્વત્થે. કારકાનં સત્તિસભાવત્તા સાપિ અપચ્ચક્ખા વાતિ ચોદેતિ નનુચેચ્ચાદિના. અસત્તોતિ અસમત્થો.

અત્તાનામ અત્તનો પચ્ચક્ખોતિ તબ્બિસયે અમ્હકારકસ્સ વિધાનમયુત્તન્તિ મનસિ નિધાય યં વુત્તં વુત્તિકારેન, તમુપદસ્સેતુમાહ- ‘નનુચે’ચ્ચાદિ. અત્તબોધનીયાપિ હિ કિરિયા યદા ચિત્તવિક્ખેપતો નોપલક્ખીયતે, તદાયં પરોક્ખા ભવતિ, તેનુત્તમવિસયેપિ પરોક્ખભાવો તસ્સા ભવત્વેવ. જાગરતોપિ યદા મદા મનોબ્યાતઙ્ગતો અનુપલદ્ધિ, તદાપિ ભવત્યેવેતિ દસ્સેતું વુત્તં બ્યાસત્તવચનં. અભિનિબ્બત્તિકાલેતિ કિરિયા નિબ્બત્તિકાલે, ‘સુત્તો-હં કિં વિલલાપ, મત્તો-હં કિંવિલલાપે’તિ ઇદમત્રોદાહરણં. ચિત્ત ચિક્ખેપવિસયપ્પદસ્સનાયેત્થ સુત્તવચનં.