૭. એય્યા

એય્યાદોતીમિના એય્યાદ્યત્થો ગહિતોતિ બોધેતું યેનેચ્ચાદિકં વુત્તં. નિમિત્તસદ્દાપેક્ખાય તન્તિ વત્તબ્બે વિસયસદ્દાપેક્ખાયસોતિ વુત્તં. તેસન્તિ એય્યાદીનં. વિસયં દસ્સેતિ ‘હેતુફલેસ્વિચ્ચાદિકો’તિ. આદિસદ્દેન પઞ્હપત્થનાદયો ગહિતા. અથાત્ર ક્રિયગ્ગહણાભાવે ક્રિયાતિપત્તિયન્તિ કથં લબ્ભતિચ્ચાહ- ‘ક્રિયાતિ પત્તિય’ન્તિ આદિ. ક્રિયાતિપત્તિયન્તિ વિવરણં કતન્તિ સમ્બન્ધો.

અભિધેય્યદ્વારેનાતિ કિરિયાસઙ્ખાતઅત્થમુખેન, પકતક્રિયત્થ વિસેસનત્તાતિ ક્રિયત્થાધિકારતો અધિકતસ્સ ધાતુસ્સ વિસેસનત્તા. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘અતિપત્તિયન્તિ અધિકતક્રિયત્થવિસેસનં, વિસેસનઞ્ચ હોન્તં નોજુકં ભવિતુમરહતિ કિઞ્ચરહિ અભિધેય્યદ્વારેન, તથાહિ અતિપતનં નામ ક્રિયાય હોતિ, ન ક્રિયત્થસ્સ અયુજ્જનતો, તસ્મા અતિપત્તિયન્તિવુત્તેક્રિયાતિપત્તિ યન્તિ ઇદં ક્રિયત્થવિસેસનં હોન્તં અભિધેય્યદ્વારેન હોતીતિ ક્રિયાતિપત્તિયન્તિ વિવરણં કત’’ન્તિ. વિધુરપ્પચ્ચયોપનિપાતતોતિ વિરુદ્ધપ્પચ્ચયસમવાયાતિ અત્થો.

કારણવેકલ્લતોવાતિ હેતુમતો ફલસ્સ યો હેતુ તસ્સ વિકલત્તેન. તત્રેતીમસ્સ અત્થો વત્તમાનવિસયેતિ. ક્રિયાતિપત્તિયન્તિ ભૂતાદિ ક્રિયાતિપત્તિયં. લિઙ્ગતોતિ નિમિત્તેન. ગમકેન લિઙ્ગેન ગમ્માયાતિપત્તિયા બુજ્ઝનકાલં વત્તમાનો કાલો ન તિટ્ઠતિ અતિક્કમતીતિ આહ- ‘વત્તમાનતાય બ્યતિક્કમા’તિ. તદેવ ફુટયતિ ‘સમકાલ’ન્તિઆદિના. સમકાલન્તિ એકક્ખણે. વત્તમાનસ્સ ક્રિયાતિપત્યસમ્ભવા તદવસિટ્ઠાતીતાનાગતેસ્વેય્યાદીનમ્ભાવો (અઞ્ઞથા) નુપપત્તિયાતિ વુત્તં વુત્તિયં ‘સામત્થિયાતિઆદિ.

લિઙ્ગેનાતિ એત્થ પુબ્બે દક્ખિણેન ગમને સતિ સકટિસ્સાપરિયા ભવનદસ્સનં દક્ખિણેન ગમનસ્સ સકટાપરિયાભવનહેતુત્તે લિઙ્ગં, દક્ખિણેન ગમનસ્સાતિપત્તિયા અઞ્ઞતો ગમનાદિ લિઙ્ગં. સકટા કિરિયાભવનાતિપત્તિયા સકટે ગરુભારારોપનાદિ લિઙ્ગં. પઠમવયે અરહત્તભવનં તંહેતુભૂતઞ્ચ પબ્બજ્જં પરેસં પઠમવયે પબ્બજ્જાનિમિત્તારહત્તપ્પત્તિલિઙ્ગેન વિઞ્ઞાય પબ્બજ્જાયાતિપત્તિ ઘરકમ્મબ્યાવટતાદિલિઙ્ગેન, અરહત્તસ્સાતિપત્તિ ચ પબ્બજ્જાનિમિત્તાભાવેન [ભાવવિરહેન (પોત્થકે)] લિઙ્ગેનાવસીયતેતિ લિઙ્ગેન ભૂત ક્રિયાતિપત્તિ પન વેદિતબ્બા, યદિ પનેવમભિઞ્ઞાલાભી પયુઞ્જતિ તદા પચ્ચક્ખઞાણેનેવ સબ્બં વિઞ્ઞાય પયુઞ્જતીતિ વેદિતબ્બં. લિઙ્ગતોવસીયમાનાયન્તિ પન બાહુલ્લેન વુત્તં.