૫. ઈયો

કરીયતિ સમ્બન્ધીયતીતિ કમ્મં. તઞ્ચ નામ જાતિ ગુણકિરિયાદબ્બ સમ્બન્ધતો પઞ્ચધા ભવતિ. તત્થ નામકમ્મં’ ડિત્થો ડવિત્થોતિ નામેન પિણ્ડસ્સ સમ્બન્ધા. જાતિકમ્મં ગોઅસ્સોતિ ગોત્તાદિજાતિયા પિણ્ડસ્સ સમ્બન્ધા. ગુણકમ્મં સુક્કોનીલોતિ સુક્કાદિના ગુણેન દબ્બસ્સ સમ્બન્ધા. કિરિયાકમ્મં પાચકો પાયકોતિ પાચકાદિકિરિયાય દબ્બસ્સ સમ્બન્ધા. દબ્બકમ્મં દણ્ડીવિસાણીતિ દણ્ડાદિના દબ્બેન પિણ્ડસ્સ સમ્બન્ધા. એવં કમ્મસ્સ પઞ્ચપ્પકારસમ્ભવેપિચ્છાયમત્થે ઈયસ્સ વિધાનતો ઇચ્છાસમ્બન્ધિયેવ કમ્મં ગય્હતીતિ કિરિયાકમ્મમેવાત્ર ગય્હતે અમુકમેવત્થમુપદસ્સેન્તો આહ- ‘યદિપિ’ચ્ચાદિ. અયઞ્ચ નિપાત સમુદાયો વિસેસાભિધાનનિમિત્તાસ્યુપગમે વત્તતે.

તથાપીતિલોકવુત્તિરયંવિસેસાભિધાનારમ્ભે. તંસમ્બન્ધિયેવાતિ ઇચ્છાસમ્બન્ધિએવ. અત્તનોપુત્તમિચ્છતીત્યાદિવચનિચ્છાયમત્તસમ્બન્ધિનિપુત્તાદો અત્તનોત્યનુવત્તિયસુત્તન્તરેનપચ્ચયોવિધીયતેપાણિનિના, એત્થ ત્વ(ત્ત)ગ્ગહણમન્તરેનાત્ત સમ્બન્ધિન્યેવ પુત્તાદો કથં વિઞ્ઞાયતે વિસેસવચનાભાવે હિ પરસમ્બન્ધિન્યપિ પપ્પોતીતીમંચોદ્યમુબ્ભાવય માહ- ‘અત્તસમ્બન્ધિનિ’ચ્ચાદિ. ઈયસ્સ પરસમ્બન્ધિન્યપિ પસઙ્ગોતિ સમ્બન્ધો. કુતોચાહ-ઈયસ્સાઇતિધાના’તિ. અત્થગ્ગહણસ્સાવચને ઈયસ્સાનભિધાનાતિ ભાવો.

અપ્પત્તિયાતિ કરણે હેતુમ્હિ વા તતિયા. એત્થાતિ અત્તનો પુત્તમિચ્છતીતેત્થાપિ. ન ઇટ્ઠોતિ ઈયપ્પચ્ચયો નાભિમતો. નેવેત્થ ભવિતબ્બન્તિ વદતો-ધિપ્પાયામાહ ‘સાપેક્ખત્ત યેવેતિ ભાવો’તિ. યદિ અત્તનો પુત્તમિચ્છતીતિ વત્તુમિચ્છાયં સાપેક્ખેત્તેપિ સિયા, તદાયમનિટ્ઠપ્પસઙ્ગોતિ દસ્સેતુમાહ- ‘યદિચેત્થ’ઇચ્ચાદિ.

અનિટ્ઠપ્પસઙ્ગસ્સ સરૂપમાહ- ‘અત્તનો પુત્તીયતીતિ સિયા’તિ. ઉપ્પજ્જમાનેન ઈયેનેવ અત્તત્થસ્સાભિહિતત્તા અત્તસદ્દસ્સાપ્પયોગોતિ ચેતમ્પિ ન સઙ્ગતન્તિ પટિપાદયમાહ ‘ન ચ સક્કા’તિઆદિ. કસ્માદેવં વત્તું ન સક્કાતિ આહ- ‘પકતિ’ચ્ચાદિ. અપૂપાદિકાય પકતિયા સમાનત્થસ્સેવ વિસેસનસ્સ વુત્તિપદે અન્તોભાવ દસ્સનાતિ અત્થો. ક્વપનેવં દિટ્ઠન્ત્યાહ- ‘તંયથે’ચ્ચાદિ. ‘‘તમસ્સ સિપ્પં સીલં પણ્યં પહરણં પયોજનં’’તિ (૪-૨૭) ણિકે આપૂપિકો. નતુ ભિન્નત્થસ્સાતિ બ્યતિરેકં દસ્સેત્વા તં દિટ્ઠન્તેન સાધેતુમાહ- ‘દેવદત્તસ્સિ’ચ્ચાદિ. કારણમાહ- ‘સામ્યન્તરે’ચ્ચાદિ. દેવદત્તસ્સ ધુરુનો કુલન્તિ સામ્યન્તરબ્યવચ્છેદાય દેવદત્તસદ્દસ્સો પાદાનતો ગુરુકુલન્તિ વુત્તિપદેન દેવદત્તત્થસ્સાન્તો ભાવોતિ અત્થો. તમેત્થોપિ સમાનન્તૂપદસ્સેન્તો આહ- ‘તથેહાપિ’ચ્ચાદિ. અથાત્તનો પુત્તમિચ્છતીત્યેતસ્મિં વાક્યે પદસ્સાન્વાખ્યાનતો અત્તસદ્દસ્સાપ્ફયોગો કિન્ન સિયાતિ દસ્સેતુમાહ- ‘નચાપિ’ચ્ચાદિ.

પદસ્સાતિ પુત્તીયાદિનો પદસ્સ. નચાપિ અપ્પયોગોતિ સમ્બન્ધો. કારણમાહ- ‘ઈયન્તસ્સા’તિઆદિ. ઈયન્તો પુત્તીયાદિ, નિયોગતો ન પપ્પોતીતિ સમ્બન્ધો. તબ્બાચીસદ્દપ્પયોગન્તિ અઞ્ઞવાચીસદ્દયોગં. સુતગ્ગહણન્તિ અસુતત્તાતિ વુત્તસુતગ્ગહણં. અત્થપ્પકરણાદ્યુપલક્ખણન્ત્યનેન અત્થતો પકરણાદિતોપિ પુત્તસ્સત્ત નિયતા ગમ્યતે, સુતસદ્દસ્સ તુ ગહણમુપલક્ખણત્થન્તિ વદતિ.

નનુ ચ સુત્તે કમ્માતિ વુત્તત્તા કમ્મસમુદાયતોપીયો સિયા ત્યાસઙ્કિયેવ (મભા)વં સાધયમાહ- ‘કમ્મા’તિઆદિ. વત્તું ઇટ્ઠા એકસખ્યા યસ્સ કમ્મસામઞ્ઞસ્સ તં તથાવુત્તં. વત્તુમિટ્ઠેક સઙ્ખ્યસ્સ ગહણમાહ- ‘કમ્મસમુદાયતો’તિ. કિમ્પનાવયવતો ન સિયા’ મહન્તમ્પુત્તમિચ્છતી’ચ્ચત્ર પુત્તમિચ્ચતોચ્ચાસઙ્કિયાહ ‘અવયવતોપિ સાપેક્ખત્તાયેવા’તિ. ન ભતીતિ સમ્બન્ધો. એવઞ્ચરહિ ઇદમ્પિ ન સિજ્ઝતીતિ ચોદેન્તો આહ ‘ચરહિ’ચ્ચાદિ. મહા ચાયં પુત્તોચેતિ મહાપુત્તમિચ્છતીતિ યદેવં કરીયતિ તદાયમ્પયોગોતિ દસ્સેન્તો આહ- ‘ભવિતબ્બમેવે’ચ્ચાદિ.