૧૬. પયો

પયોજકો ચોદકો બ્યાપારકોતિ અત્થો નનુ ચ વુત્તિયં ‘કત્તારં પયોજયતી’તિ વુત્તં કથં પયુજ્જમાનસ્સ કત્તુત્તંતિ આહ- ‘પયુજ્જમાનો’ચ્ચાદિ. નાવસ્સં કિરિયાપવત્તકત્તેનેવ યોગ્ગતામત્તેનપિ કત્તુત્તં સિયાતિ દસ્સેન્તો આહ- ‘કિરિયાય યોગ્ગો’તિઆદિ. પાસાણમ્બલેનુટ્ઠાપેતિ’ચ્ચાદીસુ હિ યોગ્યતાયપિ કત્તુત્તાવસાયોસિયા, કોપનાયં પયોજકબ્યપારોતિ આહ- ‘પેસને’ચ્ચાદિ. દાસાદિનો હીનસ્સ કત્થચિ અત્થે નિયોજનં પેસનં. ગુરુઆદિનો સક્કારપુબ્બં બ્યાપારણમજ્ઝેસનં. તં પેસનજ્ઝેસનાદિકં લક્ખણં સભાવો યસ્સ સો તથા વુત્તો.

આદિસદ્દેન આનુકૂલ્યભાગિનો બ્યાપારસ્સ ગહણં, તથા ચ ‘ભિક્ખા વાસયતિ કારીસો-જ્ઝાપેસી’તિ સિજ્ઝતિ. ભિક્ખા હિ પચુરબ્યઞ્જનવતી લબ્ભમાના વાસાનુકૂલં તિત્તિવિસેસમુપજનયતિ. કારીસોપિ નિવાતે પદેસે સુટ્ઠુ પજ્જલિતોજ્ઝયનવિરોધિ સીતકતમુપદ્દવમપનયન્તો-જ્ઝયનાનુકૂલસામત્થિયમાદધાતિ તતો તેસમ્પિ યુત્તમ્પયોજકત્તન્તિ.

પયોજકબ્યાપારેતીદં પચ્ચયવિસેસનં વા સિયા પકતિવિસેસનં વા. તત્થ યદિ પકતિવિસેસનં સિયા, તદા પયોજકબ્યાપારે વત્તમાના ણીણાપી વિધીયન્તીતિ (ગમનં) પતિ યો નિયોગો તદત્થો ગમિ, ન ગત્યત્થો, તસ્સ ચાયં પયોજ્જોતિ ‘ગમયતિ માણવકં ગામ’ન્તિ ગત્યત્થસ્સ પયોજ્જે ‘‘ગતિબોધાહારે’’ચ્ચાદિના (૨-૪) વિહિતા દુતિયા ન પપ્પોતિ, તતો પકત્યત્થવિસેસનપક્ખો દુટ્ઠોતિ પચ્ચયવિસેસનપક્ખં દસ્સેતુમાહ- ‘પચ્ચયવિસેસનં વેદં ન પકતિવિસેસન’ન્તિ.

પયોજકમત્તગ્ગહણેતિ મત્તસદ્દો સામઞ્ઞવાચી, યથા ‘કઞ્ઞા મત્તં વારયતી’તિ. કત્તારં યો પયુજ્જતિ યો ચ કરણાદીનં પયોજકો તેસં સામઞ્ઞેન ગહણે સતીતિ અત્થો. બ્યાપારેત્વેવાતિ પયોજકગ્ગહણમન્તરેન બ્યાપારેઇચ્ચેવ વચનં કત્તબ્બં સિયાતિ ભાવો, તન્તિ પયોજકગ્ગહણં, વિસિટ્ઠો વિસયો યસ્સ પયોજકગ્ગહણસ્સતંતથાવુત્તં. કોપનાયંવિસિટ્ઠો વિસયોચ્ચાહ- ‘યો લોકે’ઇચ્ચાદિ. ઇતોવાતિ વક્ખમાનસ્સ હેતુનો પરામાસો. તન્તિ ચુરાદીહિ ણિવિધાનં. એવંસદ્દો વક્ખમાનાપેક્ખો. તં વિસું ચુરાદીહિ ણિવિધાનમેવ વક્ખમાનપ્પકારેન સફલં સિયા નાઞ્ઞથાતિ અત્થો. તમેવ પકારં દસ્સેતિ‘યદિમિના’ચ્ચાદિ.