૨૭. પરો

ઇતિસદ્દો ઇદમત્થે, ક્વચિ લોપનીયો હોતીતિ ઇદં વચનં દીપેતીતિ સમ્બન્ધો, કિન્તિ આહ-‘પયોગાનુસારિત’ન્તિ, કસ્સાતિ આહ-‘કારિયસ્સ પરલોપસ્સા’તિ, કેન હેતુનાતિ આહ ‘ક્વચિગ્ગહણેના’તિ, કત્થાતિ આહ-‘ઇહ ઇમસ્મિં સુત્તે’તિ, તેનાતિ તેન પયોગાનુસારિતાદીપનેન, યથાપયોગન્તિ આગમપયોગાનતિક્કમેન, નિચ્ચં પક્ખેવા પરલોપો સિયાતિ હોન્તિચ્ચાદો નિચ્ચં, લતાવાતિઆદીસુ પક્ખે વા પરલોપો ભવેય્ય, એવં મઞ્ઞતે ‘‘કસ્મિન્તિ અત્થે ક્વાતિ નિપ્ફન્નેનાનિયમવુત્તિના અનિયમત્થસ્સેવ વિસેસકતો વચને સબ્બત્થેવાનિયતત્થવુત્તિત્તા ક્વચિસદ્દો-યં યથાગમં નિચ્ચમનિચ્ચમસન્તઞ્ચ વિધિં દીપેતિ, તત્થ હોન્તિચ્ચાદિકો નિચ્ચ પક્ખો પરલોપસ્સેવ વિસયો, લતાવાતિઆદિકો અનિચ્ચપક્ખો ઉભયસાધારણત્તા પુબ્બલોપસ્સાપિ વિસયોતિ ઇમિના નિચ્ચં પક્ખે વા પરલોપો હોતિ, અસન્તપક્ખો પન સદ્ધિન્દ્રિયન્તિઆદિકો પુબ્બલોપસ્સેવ વિસયો સબ્બથાનેન પરિચ્ચત્તત્તા’’તિ, તીસુપિ ચેતેસુ પન પક્ખેસુ નિચ્ચાનિચ્ચપક્ખેસુ યેવસ્સાપવાદરૂપતા… પુબ્બલોપસ્સ સબ્બથા હોન્તિચ્ચાદો નિવારકત્તા વા વિધાયકત્તા વા પરલોપસ્સ, ન ત્વસન્તપક્ખે… પુબ્બલોપસ્સેવ સબ્બથાનેન દિન્ના વસરત્તા, લોકગ્ગોતિઆદિ તુ ક્વચિસદ્દસ્સ પયોગાનુસારિતા દીપકત્તા નિચ્ચે અસન્તેવાપિ વિધિમ્હિ દીપિતે પરલોપેન વા નિપ્ફજ્જતીતિ નેટ્ઠબ્યાઘાતો, એવં તાવ ક્વચિગ્ગહણે સબ્બથાનિટ્ઠપરિહારેન ઇટ્ઠપ્પસિદ્ધિ સિયા, તદભાવેકથન્તિ તદભાવે વિરોધમાહ-‘અઞ્ઞતે’ચ્ચાદિ, પરિયાયેન ભવન્તીતિ ક્વચિગ્ગહણાભાવે ‘પરો’તિ સુત્તં સિયા તથા સતિ સુત્તદ્વયમેકવિસયં તુલ્યબલઞ્ચ સિયા, તત્થ વિપ્પટિસેધાભાવા પમાણભૂતાનમાચરિય (વચના)નં નિરત્થકતા મા ભવીતિ વારેન ભવન્તીતિ અત્થો, ઇતીતિ ઇમિના પરિયાયભવનકારણેન, પક્ખેયેવ સિયાતિ લતાવાતિઆદીસુ પુબ્બલોપે પરિયાયપ્પવત્તે પરિયાયેન પરલોપસ્સાપ્પવત્તિતો લતાવાતિ પક્ખેયેવ પરલોપો ભવેય્ય, હોન્તિચ્ચાદો નિચ્ચં ન સિયાતિ સમ્બન્ધો, તઞ્ચાતિ તં પરિયાયભવનઞ્ચ, ખો વાક્યાલઙ્કારે, પટિપદન્તિ પદમ્પ દમ્પતિ હોતિ, નેકદેસપરિહારેનાપિ, તેનાહ ‘ન કત્થચી’તિ, ઇમિના ઇદં દીપેતિ ‘‘સબ્બત્થ વિકપ્પપ્પસત્તિયા હન્તિ, સદ્ધન્દ્રિયંત્યાદિકં ‘‘ન દ્વેવા’’તિ (૧-૨૮) સુત્તેપિ હન્તિચ્ચાદિકઞ્ચાનિટ્ઠરૂપમ્પિ સમ્પજ્જતી’’તિ. નચેવમિટ્ઠન્તિ એવમિદં યથાવુત્તં વિકપ્પવિધાનં સદ્દલક્ખણઞ્ઞૂહિ નેવાભિમતન્તિ અત્થો, તમેવ સાધેતિ ‘પરલોપો હિ’ચ્ચાદિના, અથા નિચ્ચપક્ખે વા પરલોપે કતે-નેન પરિચ્ચત્તટ્ઠાને ઉસ્સગ્ગપ્પવત્તિયા લતાવ લતેવાતિ રૂપદ્વયં સમ્પજ્જતિ તસ્મા પયોગાનુસારિતાદીપકેન ક્વચિસદ્દેનેવ હોન્તિ સદ્ધિન્દ્રિયં લતાવ લતેવાતિ પયોગ સમ્ભવોપિ, તથાપિ અનિચ્ચપક્ખે લતાઇવાતિ તતિયરૂપપ્પસિદ્ધિયા પરિયાયેન ભવિતબ્બન્તિ પરિકપ્પેતિ ‘નનુ ચેત્યાદિના, અથ ‘‘પરો ક્વચી’તિ ક્વચિગ્ગહણે સતિ અપ(વાદરૂપ)ત્તા કથમ્પરિયાયપ્પવત્તીતિ મનસિ નિધાયાનિચ્ચપક્ખે પરિયાયપ્પવત્તિદીપનત્થં ‘‘ન દ્વેવા’’તિ સુત્તિતન્તિ અપવાદે રૂપત્તયેપિ પરિયાયપ્પવત્તિયં દોસાભાવમાહ-‘નાયં દોસો’ચ્ચાદિ, તથાહિચ્ચાદિના ‘‘ન દ્વેવા’’તિ સુત્તેનેવ પરિયાયસ્સાપિ દીપિતત્તં સાધેતિ, સા ચ એકત્થપ્પવત્તિ પરિયાયં વિના ન સમ્ભવતિ… એકક્ખણે પવત્યસબ્ભાવાતિ અધિપ્પાયો, નનુ ચ ક્વચાભાવે પરિયાયપ્પવત્તિયં યથાવુત્ત દોસસ્સેવાપ્પસઙ્ગતો મા હોતુ પરિયાયો, ભિન્નવિસયે પન પુબ્બપરલોપપ્પવત્તિયા ‘‘ન દ્વેવા’તિ નિસેધે લતેવ લતાવ લતાઇવાતિ રૂપત્તયં નિપ્ફજ્જતીતિ ચોદનં મનસિ નિધાયાહ-‘નચે’ચ્ચાદિ, તત્થ દોસમાહ-‘તથા ચ સતિ’ચ્ચાદિના, કત્થચિ દેમિચ્ચાદો નિચ્ચં પુબ્બલોપસ્સેવ, કત્થચિ હોન્તિચ્ચાદો નિચ્ચં પરલોપસ્સેવ, વિકપ્પેન વા કત્થચિ યથોદકં યથાઉદકં ત્યાદો પુબ્બલોપસ્સેવ કત્થચિ ઇતિપિ ઇચ્ચપિચ્ચાદો પરલોપસ્સેવ કત્થચિ લતેવ લતાવ લતાઇવાચ્ચાદો પરિયાયેનુભયલોપસ્સેવ દસ્સનતોતિ સમ્બન્ધો, એત્થચ ઇતિપીતિ વવત્થિતવિભાસત્ત દીપનેન ક્વચિસદ્દેન પરલોપે કતે-ઞ્ઞત્ર પુબ્બ લોપે સમ્પત્તે ‘‘ન દ્વેવા’’તિ એત્થાનુવત્તમાન ક્વચાનુભાવેન નિચ્ચં નિસેધે ઇચ્ચપિચ્ચેવ ભવતિ. સમ્બજ્ઝતિ તેસુ તેસુ સુત્તેસુ. પરિચ્છેદોતિ કમ્મત્થવસેન આધારવસેન વાતિ આહ-‘પરિચ્છિજ્જતિ’ચ્ચાદિ.