ка̄ма̄вачаракусалам̣
ниддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
2. сантети сабха̄вато виджджама̄не. пхассасса висайависайӣнам̣ саннипатана̄ка̄рена гахетаббатта̄ пхусанам̣ висайе читтасса саннипатанам̣ вуттам̣. ‘‘чинтанат̣т̣хена читтам̣, мананат̣т̣хена мано’’тиа̄дина̄ читта̄дисадда̄ чинтана̄дибйа̄па̄рамукхена аттано аттхам̣ вибха̄вентӣти а̄ха ‘‘читтам̣ манотиа̄дӣсу вийа киччависесам̣ анапеккхитва̄’’ти. йатха̄ локе викатамева векатам̣, висайо ева весайанти вуччати, евам̣ мано ева ма̄насанти саддаматтависесо. нӣла̄ди-садда̄ вийа ваттха̄дӣсу читтесу парисуддхабха̄ванибандхана̄ пан̣д̣арасаддасса паваттӣти тасса гун̣ависеса̄пеккхата̄ вутта̄. йатха̄ ка̄йикам̣ са̄танти еттха ка̄йаппаса̄данисситанти аттхо, евам̣ четасикам̣ са̄танти еттха четонисситам̣ са̄танти ниссайависеса̄пеккхата̄ вутта̄. екаккхан̣ика̄ на̄на̄ккхан̣ика̄ ча читтасса т̣хити на̄ма, тасса аваттха̄висесоти аваттха̄висеса̄пеккхо читтасса т̣хитӣти евам̣пака̄ро ниддесо. ‘‘на луббхатӣ’’ти вуттасса читтасса, пуггаласса ва̄ паваттиа̄ка̄рабха̄вена алуббхана̄ти алобхо вуттоти ан̃н̃асса кирийа̄бха̄вависеса̄пеккхо алуббхана̄ти ниддесо. вуттанайенева алуббхитасса бха̄во алуббхитаттанти айам̣ ниддесо ан̃н̃асса бха̄вабхӯтата̄висеса̄пеккхо вутто. каттукаран̣абха̄ва̄дайо сабха̄вадхамма̄нам̣ аджджха̄ропанавасенева сиджджханти, бха̄ваниддесо пана аджджха̄ропана̄напеккхо, татойева ча висесантаравинимутто виниватто висесато ниджджӣвабха̄вагибха̄вато сабха̄ваниддесо на̄ма хотӣти пхассоти идам̣ пхусанат̣т̣хена ‘‘дхаммаматтадӣпанам̣ сабха̄вапада’’нти вуттам̣. а̄рамман̣ам̣ пхусантасса читтасса паваттиа̄ка̄ро пхусанабйа̄па̄ро хотӣти ‘‘пхусанакирийа̄ пхусана̄ка̄ро’’ти вуттам̣. сампхусана̄ти сам̣-саддо ‘‘самудайо’’тиа̄дӣсу вийа сама̄гаматтхадӣпакоти а̄ха ‘‘сама̄гамапхусана̄’’ти. ‘‘пхуса̄ми неккхаммасукха’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 272) пат̣ила̄бхопи пхусана̄ сампхусана̄ти ча вуччатӣти а̄ха ‘‘на пат̣ила̄бхасампхусана̄’’ти.
апарена вевачанена. бахуссутабха̄васампа̄дика̄йа пан̃н̃а̄йа пан̣д̣иччапарийа̄йо. сиппа̄йатана̄дӣсу даккхата̄бхӯта̄йа косаллапарийа̄йо, йаттха каттхачи тиккхасукхума̄йа непун̃н̃апарийа̄йо, самма̄ дхамме пан̃н̃апентийа̄ вебхабйа̄парийа̄йоти евама̄дина̄ тесу тесу пан̃н̃а̄висесесу те те парийа̄йависеса̄ висесена паватта̄ти тесам̣ пан̃н̃а̄висеса̄нам̣ на̄на̄ка̄ле лаббхама̄ната̄ вутта̄, итарепи анугата̄ хонти йебхуййена̄ти адхиппа̄йо. аттхана̄наттена пан̃н̃а̄диаттхависесена. кодхо куджджхана̄ куджджхитаттанти евам̣пака̄ра̄ ниддеса̄ сабха̄ва̄ка̄рабха̄вадӣпанавасена бйан̃джанавасенева вибха̄гавачанам̣. пан̣д̣иччантиа̄дайо пан̃н̃а̄висесанибандханатта̄ аттхавасена вибха̄гавачананти имаматтхама̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄дина̄. евама̄ка̄ро пана̄ти пурима̄ка̄рато висесо аттхато вибхаттигаманасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣.
пат̣иккхипанам̣ пат̣иседханам̣ пат̣иккхепо, тасса на̄наттам̣ висесо пат̣иккхепана̄наттам̣, саддхаммагарута̄йа пат̣иккхепо саддхаммагарута̄пат̣иккхепо, тена саддхаммагарута̄пат̣иккхепена на̄наттам̣ саддхаммагарута̄пат̣иккхепана̄наттам̣. там̣ саддхаммагарута̄пат̣иккхепана̄наттам̣ пана кодхагарута̄дибхедабхиннанти ‘‘кодхагарута̄дивисит̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. кодха̄дӣхи висит̣т̣хо бхинно саддхаммагарута̄йа пат̣иккхепо пат̣иседханам̣ кодха̄дивисит̣т̣хапат̣иккхепо. кодхагарута̄дийева, тасса на̄наттена саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена̄ти кодхагарута̄ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхо. маккхала̄бхасакка̄рагарута̄ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхабха̄вависесена асаддхаммагарута̄ таббха̄вена екӣбхӯта̄пи на̄наттам̣ гата̄. йасма̄ пана кодхо аттхато досойева. маккхо досаппадха̄на̄ парагун̣авиддхам̣сана̄ка̄раппаватта̄ акусала̄ кхандха̄. таггарута̄ ча тесам̣ са̄дараабхисан̇кхаран̣авасена паваттанамева. ла̄бхагарута̄ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ сакка̄рагарута̄, тесам̣йева сусан̇кхата̄нам̣ ладдхака̄мата̄. тадубхайесу ча а̄даракирийа̄ татха̄паватта̄ иччха̄йева, тасма̄ ‘‘саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена асаддхамма̄ на̄наттам̣ гата̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи чатта̄ро асаддхамма̄ иччева уддит̣т̣ха̄. асаддхаммагарута̄ти еттха ча пуримасмим̣ викаппе ‘‘на саддхаммагарута̄’’ти саддхаммагарута̄ на хотӣти аттхо. дутийасмим̣ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти саддхаммагарута̄ ева ва̄ пат̣ипаккхо, тасса на̄наттена саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кодхамаккхагарута̄нан̃хи саддхаммависеса̄ паваттибхедабхинна̄ метта̄ пат̣ипаккхо. ла̄бхасакка̄рагарута̄нам̣ аппиччхата̄ сантоса̄. тена кодхагарута̄ на саддхаммагарута̄ти кодхагарута̄ ка̄йачи саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти айаматтхо вутто хоти. татха̄ маккхагарута̄дӣсупи. еван̃ча катва̄ ‘‘чатта̄ро саддхамма̄ саддхаммагарута̄ на кодхагарута̄…пе… саддхаммагарута̄ на сакка̄рагарута̄’’ти (а. ни. 4.44) а̄гататантипи саматтхита̄ бхавати. лобхо на хотӣти алобхо луббхана̄ на хотӣти алуббхана̄ти евама̄дико алобхотиа̄дӣнам̣ лобха̄дивисит̣т̣хо пат̣иккхепо ‘‘пхассо пхусана̄’’тиа̄дикехи висадисабха̄вато ‘‘пхасса̄дӣхи на̄натта’’нти вутто. пхасса̄дӣхӣти четтха алуббхана̄дайопи а̄ди-саддена сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. лобха̄дипат̣ипаккхена̄ти ‘‘лобхапат̣ипаккхо алобхо’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. сесам̣ пуримасадисамева. алобха̄доса̄моха̄нам̣ видхурата̄йа пат̣ипаккхабха̄вена ча лаббхама̄но ан̃н̃аман̃н̃ависадисо лобха̄дивисит̣т̣хапат̣иккхепабха̄вена лобха̄дипат̣ипаккхабха̄вена ча вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘алобха̄…пе… йоджетабба’’нти. бахӯхи пака̄рехи дӣпетаббаттхата̄ махаттхата̄. а̄даравасена сотӯнам̣.
3. йадипи екасмим̣ кхан̣е екам̣йева а̄рамман̣ам̣ хоти, чхасупи пана а̄рамман̣есу уппаттирахатта̄ ‘‘техи ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. тасса̄ти са̄тасса сукхасса. джа̄та̄ти етасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄ран̣абха̄вена пхассаттхам̣ паватта̄’’ти вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ четасикаса̄тасан̇кха̄та̄ соманассаведана̄ сахева уппаджджати, евам̣ таданурӯпапхассасахита̄ хутва̄ паватта̄ таджджа̄ти вутта̄. са̄дайатӣти адхигама̄сӣса̄йа анан̃н̃аниннам̣ кароти.
5. на тасса̄ таджджата̄ти тасса̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ тасса̄руппа̄ ‘‘тасса джа̄та̄’’ти ва̄ убхайатха̄пи таджджата̄ на йуджджати. йадипи пхассо вин̃н̃а̄н̣асса висесапаччайо на хоти, татха̄пи со тасса паччайо хотийева̄ти тасса таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджата̄ ваттабба̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘на ча тадева̄’’тиа̄ди. техи а̄рамман̣ехи джа̄та̄ таджджа̄ти имина̄пи аттхена таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ти ваттум̣ на сакка̄. вин̃н̃а̄н̣асса пана таджджата̄пан̃н̃атти лаббхатева. татха̄ хи ‘‘ким̣ ва̄ етена̄’’тиа̄дина̄ пхасса̄дӣнам̣ татха̄ десетаббатам̣ а̄ха.
7. читтасса а̄рамман̣е а̄найана̄ка̄раппаватто витакко аттхато а̄рамман̣ам̣ таттха а̄кад̣д̣ханто вийа хотӣти ‘‘а̄рамман̣асса а̄кад̣д̣ханам̣ витаккана’’нти вуттам̣.
8. а̄рамман̣асса анумаджджана̄ка̄раппаватто вича̄ро таттха париббхаманто вийа самантато чаранто вийа ча хотӣти ‘‘самантато чаран̣ам̣ вичаран̣а’’нти вуттам̣.
11. татха̄ ават̣т̣ха̄наматтабха̄ватоти па̄н̣авадха̄диса̄дханаават̣т̣ха̄наматтабха̄вато, на балавабха̄ватоти адхиппа̄йо.
14. йена дхаммена читте а̄рамман̣ам̣ упатит̣т̣хати джотати ча, со дхаммо упат̣т̣ха̄нам̣ джотананти ча вуттоти а̄ха ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣ джотанан̃ча сатийева̄’’ти.
16. сан̣хат̣т̣хена̄ти сукхумат̣т̣хена.
30. бха̄воти хирийанам̣ вадати.
33. на бйа̄па̄детабботи абйа̄паджджа-саддасса камматтхатам̣ а̄ха.
42-43. йади анаваджджадхамма̄нам̣ сӣгхасӣгхапариваттанасаматтхата̄ лахута̄, са̄ваджджадхамма̄нам̣ катханти а̄ха ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄на’’нтиа̄ди. тесам̣ бха̄во гарута̄ти етена сатипи саббесам̣ арӯпадхамма̄нам̣ сама̄накхан̣атте мохасампайутта̄нам̣ са̄тисайо дандхо паваттиа̄ка̄роти дассети. со пана тесам̣ дандха̄ка̄ро санта̄не па̄кат̣о хоти.
44-45. аппат̣игха̄то авиломанам̣.
46-47. килиннанти авассутам̣.
50-51. паччосакканам̣ ма̄йа̄ йа̄ аччасара̄типи вуччати. арумаккханам̣ ван̣а̄лепанам̣. вел̣у ева да̄таббабха̄вена париггахито вел̣уда̄нам̣ на̄ма.
ниддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кот̣т̣ха̄сава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
58-120. тети пхассапан̃чамака̄дайо. сан̇гахагаманенева̄ти са̄дха̄ран̣ата̄дина̄ кеначи садисата̄лесена, на пхасса̄дайо вийа висум̣ дхаммабха̄венева̄ти аттхо. татха̄ авиппакин̣н̣атта̄ти пхасса̄дайо вийа сарӯпена висум̣ висум̣ авуттатта̄. йадипи чханда̄дайо сан̇гахасун̃н̃атава̄ресупи сарӯпена на вутта̄, кхандха̄йатанадха̄тура̄сӣсу пана сан̇гахита̄йева̄ти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ниддесети сан̇кха̄раккхандханиддесе. кхандха̄нам̣ дха̄та̄йатанабха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вато акхандхабха̄ванива̄ран̣ена ана̄йатана̄дха̄тубха̄ванива̄ран̣ампи дат̣т̣хаббам̣. на йева̄панака̄ т̣хапетабба̄ти кхандха̄дира̄сиантогадхатам̣ сандха̄йа вуттам̣. уддеса̄дӣсу пана ‘‘йева̄пана̄твева вутта̄нам̣ тесам̣ татха̄йева сан̇гахо йутто’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘т̣хапетва̄ йева̄панаке’’ти вуттам̣. сарӯпена авутта̄нампи читтуппа̄дапарийа̄панна̄нам̣ кхандха̄дибха̄во на ва̄ретабботи на йева̄панака̄ т̣хапетабба̄ти вуттанти убхайесампи адхиппа̄йо ведитаббо.
а̄ха̄рапаччайасан̇кха̄тена̄ти упаттхамбхакапаччайасан̇кха̄тена. со ча а̄ха̄ра̄нам̣ упаттхамбхакабха̄во па̄кат̣оти катва̄ вутто, на джанакатта̄бха̄вато. оджат̣т̣хамакарӯпасса хи ведана̄дӣнан̃ча а̄ха̄ран̣ато тесам̣ джанакаттам̣ лаббхатӣти. йади упаттхамбхако идха паччайоти адхиппето, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса та̄ва хоту, итаресам̣ катханти а̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. сахаджа̄та̄дипаччайети сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатапаччайе вадати, маха̄чатуккам̣ ва̄, екена̄ка̄рена̄ти рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакаттена упака̄ракабха̄вама̄ха. со ева ча несам̣ а̄харан̣акиччам̣. ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти вачанато четана̄йа вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄во са̄тисайоти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ висесена̄’’ти.
йатха̄гатамагготи вутто ка̄ран̣апхала̄нам̣ абхедӯпача̄рена̄ти дат̣т̣хаббам̣, на̄на̄ккхан̣ико ат̣т̣хан̇гикамагго упаниссайо етасса̄ти ат̣т̣хан̇гикамаггӯпаниссайо. арийамаггасса йатха̄гатамаггапарийа̄йо вуччама̄но тасса йа̄ пуримака̄лабхӯта̄ абхедопача̄расиддха̄ а̄гамана̄ваттха̄ тато на̄тивилаккхан̣а̄ти имаматтхам̣ вибха̄ветӣти а̄ха ‘‘пуббабха̄га…пе… дӣпита̄’’ти. вин̃н̃а̄н̣асса читтавичиттата̄ виджа̄нанабха̄вависеса̄ ева̄ти а̄ха ‘‘виджа̄нанамева читтавичиттата̄’’ти. ведана̄ккхандха̄дӣнанти а̄ди-саддена ‘‘два̄йатана̄ни хонтӣ’’тиа̄дӣсу вуттамана̄йатана̄дайопи сан̇ган̣ха̄ти. таппат̣иккхепоти тасса джа̄тиниддесабха̄васса пат̣иккхепо. като хотӣти етена а̄ха̄риндрийаджха̄намаггапхалахетуйо йаттака̄ имасмим̣ читте лаббханти, те саббепи ‘‘еко вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро хотӣ’’тиа̄дина̄ авутта̄пи аттхато вутта̄йева̄ти дассети. еса найо ан̃н̃аттха̄пи.
кот̣т̣ха̄сава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сун̃н̃атава̄ра̄диван̣н̣ана̄
121-145. йатха̄вутте самайети вуттаппака̄расамӯхе.
146. усса̄ханам̣ песанам̣ нийоджанам̣.
156-159. на̄тисама̄хита̄йа̄ти на̄на̄ваджджанӯпача̄рам̣ сандха̄йа вадати. йева̄панакехипи ниббисесатам̣ дассети карун̣а̄мудита̄нампи уппаджджанато.
ка̄йавачӣкирийа̄ ка̄йавачӣпаватти, вин̃н̃атти ева ва̄. асаматтабха̄вананти пуббабха̄габха̄ванама̄ха.
ка̄ма̄вачаракусалаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.