ка̄ма̄вачаракусалападабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

1. аппетунти нигаметум̣. ‘‘падабха̄джанӣйам̣ на вутта’’нти падабха̄джанӣйа̄вачанена аппана̄вародхам̣ са̄дхетва̄ падабха̄джанӣйа̄вачанасса ка̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘сарӯпена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘пхассо хотӣ’’тиа̄дӣсу хоти-саддо аттхи-саддена ана̄наттхоти адхиппа̄йена вуттам̣ ‘‘дутийена хоти-саддена̄’’ти. пуббе ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йена ватва̄ йатха̄вуттасса па̄л̣иппадесасса аппана̄вародхо саматтхитоти аттано адхиппа̄йам̣ дассенто ‘‘сан̇кхепена̄’’тиа̄дима̄ха.

н̃а̄тум̣ иччхитоти лаккхан̣асса пуччха̄висайатам̣ дассетум̣ вуттам̣. йена кеначӣти дассана̄дивисесайуттена, итарена ва̄. аваттха̄висесо хи н̃а̄н̣асса дассанатуланатӣран̣а̄ни. ‘‘адит̣т̣хата’’нтиа̄дӣсу а̄ха̄ти йоджетаббам̣, саббаттха ча лаккхан̣асса̄ти. тан̃хеттха адхикатанти. адит̣т̣хам̣ джотӣйати ета̄йа̄ти етена дит̣т̣хам̣ сам̣сандати ета̄йа̄ти дит̣т̣хасам̣сандана̄. виматим̣ чхиндати ета̄йа̄ти виматиччхедана̄ти ета̄сампи саддаттхо найато дассито, аттхато пана сабба̄пи татха̄паваттам̣ вачанам̣, тадуппа̄дако ва̄ читтуппа̄доти ведитаббам̣.

ан̃н̃аман̃н̃ато пабхиджджатӣти пабхедо, висесо, тена пабхедена. дхамма̄нам̣ десананти кин̃ча̄пи самайабхӯмиджа̄тиа̄рамман̣асабха̄ва̄дивасена анавасесаппабхедапариггахато ниддесадесана̄ва ваттум̣ йутта̄, татха̄пи кусала̄дима̄тика̄падасан̇гахитависесойева идха пабхедоти адхиппетоти вуттам̣ ‘‘пабхеда…пе… десанам̣ а̄ха̄’’ти. тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кусала…пе… дӣпетва̄ти пхассо хоти…пе… авиккхепо хотӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. дхаммуддесава̄ра пхассапан̃чамакара̄сиван̣н̣ана̄). ‘‘пхассо пхусана̄’’тиа̄дина̄ ча пабхедавантова са̄тисайам̣ ниддит̣т̣ха̄, на пана ма̄тика̄йам̣ вуттаппабхедоти пабхедавантадассанам̣ ниддесо. идам̣ вуттам̣ хотӣтиа̄дина̄ ‘‘пабхеде…пе… дассанаттха’’нти имасса ва̄кйасса пин̣д̣аттхама̄ха. йади дхамма̄ ева пуччхитабба̄ виссаджджетабба̄ ча, касма̄ кусала̄ти пабхедавачананти а̄ха ‘‘те пана̄’’тиа̄ди. на хи пабхедехи вина̄ пабхедаванто аттхӣти. ‘‘име дхамма̄ кусала̄’’ти етена ‘‘пхассо хотӣ’’ти, ‘‘пхассо пхусана̄’’ти ча а̄дина̄ уддит̣т̣ханиддит̣т̣ха̄нам̣ дхамма̄нам̣ кусалабха̄во виссаджджито хотӣти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘име дхамма̄ кусала̄ти виссаджджанепӣ’’ти а̄ха. имасмин̃хӣти хи-саддо ка̄ран̣аттхо. тена йасма̄ дхамма̄ва десетабба̄, те ча кусала̄…пе… бхеда̄ десетабба̄, тасма̄ти евам̣ ва̄ йоджана̄. дхамма̄намева̄ти авадха̄ран̣апхалам̣ дассети ‘‘авоха̄радесана̄то’’ти. аттха̄нан̃ча̄ти ча-саддена ‘‘пхассо пхусана̄’’ти евама̄дисабха̄ванируттим̣ йатха̄вуттадхамма̄дин̃а̄н̣ан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘ити евам̣ айам̣ паваттетаббо ниваттетаббо ча̄’’ти татха̄ татха̄ видхетаббабха̄во итикаттаббата̄, та̄йа йутто ити…пе… йутто, тасса видхетаббасса̄ти аттхо, висесанатта̄ пабхедасса̄ти адхиппа̄йо.

итикаттаббата̄йуттасса висеситаббатта̄ уддесо дхаммаппадха̄но, тасма̄ таттха дхаммасса висеситаббатта̄ ‘‘кусала̄ дхамма̄’’ти айам̣ пада̄нуккамо като. пуччха̄ сам̣сайитаппадха̄на̄ аниччхитаниччхайана̄йа паваттетаббатта̄. тена саббадхаммесу самуггха̄т̣итавичикиччха̄нусайа̄нампи пуччха̄ десетаббапуггалагатасам̣сайа̄паттим̣ аттани а̄ропетва̄ сам̣сайа̄паннехи вийа паваттӣйатӣти дассети. ка̄ма̄вачара̄дибхедо вийа кусала̄дибха̄вена кусала̄дибхедо дхаммабха̄вена нийатоти дхамма̄ти вутте ниччхайа̄бха̄вато ‘‘кусала̄ ну кхо акусала̄ ну кхо’’тиа̄дина̄ сам̣сайо хотӣти а̄ха ‘‘кусала̄дибхедо пана сам̣сайито’’ти. дхаммабха̄во пана кусала̄дӣсу екантикатта̄ ниччхитойева̄ти вуттам̣ ‘‘на ча дхаммабха̄во сам̣сайито’’ти. тена сам̣сайито ниччхетаббабха̄вена падха̄но еттха кусалабха̄во, на татха̄ дхаммабха̄воти дхамма̄ кусала̄ти вуттанти дассети.

читтуппа̄дасамайети читтасса уппаджджанасамайе. ‘‘атха виджджама̄не’’ти еттха атха-саддасса аттхама̄ха ‘‘паччха̄’’ти. бходжанагамана̄дӣхи самайекадесана̄наттам̣ дассетва̄ авасесана̄наттам̣ дассетум̣ ‘‘самава̄йа̄дӣ’’ти вуттам̣. висесита̄ти етена ‘‘нийамита̄’’ти падасса аттхам̣ виварати, тасма̄ йатха̄вуттачиттависеситаббато самайатоти аттхо. йатха̄дхиппета̄нанти ка̄ма̄вачара̄дивисесайутта̄нам̣. ‘‘тасмим̣ самайе’’ти читтуппаттийа̄ висеситаббопи самайо йена читтена уппаджджама̄нена висесӣйати, тассева читтасса ‘‘йасмим̣ самайе’’ти еттха сайам̣ висесанабха̄вам̣ а̄паджджати. татха̄ ‘‘тасмим̣ самайе’’ти еттха висесанабхӯтам̣ читтам̣ аттана̄ висеситаббасамайасса упака̄раттхам̣ ‘‘йасмим̣ самайе…пе… читта’’нти висеситаббабха̄вам̣ а̄паджджати. упака̄роти ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аваччхедака̄ваччхиндитаббабха̄воти дат̣т̣хаббам̣. пуримадхамма̄нам̣ бхан̇гасамака̄лам̣, бхан̇га̄нантарамева ва̄ паччхимадхамма̄нам̣ уппатти пуримапаччхима̄нам̣ нирантарата̄ кеначи анантаритата̄. йа̄йа бха̄вапаккхасса балавабха̄вена пат̣иччха̄дито вийа хутва̄ абха̄вапаккхо на пан̃н̃а̄йатӣти тадеветанти гахан̣авасена пачураджано випарийесито, сойаматтхо ала̄тачаккена супа̄кат̣о хоти. тенева̄ха ‘‘екӣбхӯта̄намива̄’’ти. екасамӯхавасена екӣбхӯта̄намива паватти самӯхагханата̄, дуббин̃н̃еййакиччабхедавасена екӣбхӯта̄намива паватти киччагханата̄ти йоджана̄. еттха ча паччайапаччайуппаннабха̄вена паваттама̄на̄нам̣ анекесам̣ дхамма̄нам̣ ка̄ласабха̄вабйа̄па̄ра̄рамман̣ехи дуббин̃н̃еййабхедата̄йа екӣбхӯта̄намива гахетаббата̄ йатха̄ккамам̣ сантатигханата̄дайоти дат̣т̣хаббам̣.

сахака̄рӣка̄ран̣асанниджджхам̣ саметӣти самайо, самаветӣти аттхоти самайа-саддасса самава̄йаттхатам̣ дассенто ‘‘паччайаса̄магги’’нти а̄ха. самети сама̄гаччхати еттха маггабрахмачарийам̣ тада̄дха̄рапуггалехӣти самайо, кхан̣о. саменти еттха, етена ва̄, сама̄гаччханти дхамма̄ сахаджа̄тадхаммехи уппа̄да̄дӣхи ва̄ти самайо, ка̄ло. дхаммаппаваттиматтата̄йа аттхато абхӯтопи хи ка̄ло дхаммаппаваттийа̄ адхикаран̣ам̣ каран̣ам̣ вийа ча парикаппана̄маттасиддхена рӯпена вохарӣйатӣти. самам̣, саха ва̄ авайава̄нам̣ айанам̣ паватти ават̣т̣ха̄нанти самайо, самӯхо йатха̄ ‘‘самуда̄йо’’ти. авайавасаха̄ват̣т̣ха̄намева хи самӯхо. паччайантарасама̄гаме ети пхалам̣ етасма̄ уппаджджати паваттати ча̄ти самайо, хету йатха̄ ‘‘самудайо’’ти. самети самбандхо ети сависайе паваттати, самбандха̄ ва̄ айанти етена̄ти самайо, дит̣т̣хи. дит̣т̣хисам̣йоджанена хи сатта̄ ативийа баджджхантӣти. самайанам̣ сан̇гати самодха̄нанти самайо, пат̣ила̄бхо. самасса ниродхасса йа̄нам̣, самма̄ ва̄ йа̄нам̣ апагамо аппаваттӣти самайо, паха̄нам̣. абхимукхабха̄вена самма̄ етаббо абхисаметаббо адхигантабботи авипарӣто сабха̄во абхисамайо. абхимукхабха̄вена самма̄ ва̄ ети гаччхати буджджхатӣти абхисамайо, авира̄дхетва̄ дхамма̄нам̣ авипарӣтасабха̄ва̄вабодхо. еттха ча упасагга̄нам̣ джотакаматтатта̄ тасса тасса аттхасса ва̄чако самайа-саддо ева̄ти саупасаггопи вутто. та̄нева̄ти пӣл̣ана̄дӣнева. виппха̄риката̄ серибха̄вена кирийа̄су усса̄ханапариниппханно.

кесучӣти акусалавипа̄ка̄дӣсу. кхан̣асса асамбхаво тена вина̄бха̄воти а̄ха ‘‘нанӯ’’тиа̄ди. дхамменева̄ти висесантарарахитена. там̣йева хи авадха̄ран̣ена ниваттитам̣ висесам̣ дассети ‘‘на тасса паваттиттха̄’’тиа̄дина̄. йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ти ка̄лена локо паваттати ниваттатӣти ва̄ ка̄ло на̄ма бха̄во ваттаналаккхан̣о бха̄ва̄нам̣ паваттиока̄сада̄йакоти ва̄ йена тена пака̄рена. идха уттамахетуно самбхаво ева наттхӣти хетухетуса̄дха̄ран̣ахетӯйева пат̣иседхети. таппаччайатам̣ анекапаччайатам̣.

пакатиссарава̄даггахан̣ам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. паджа̄патипурисака̄лава̄да̄дайопи ‘‘екака̄ран̣ава̄до’’ти. ва̄-саддена ва̄ тесампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. авайава…пе… да̄йо вутто авайавадхаммена самуда̄йасса ападиситаббатта̄, йатха̄ ‘‘самам̣ чун̣н̣ам̣, алан̇като девадатто’’ти ча. аниппха̄данам̣ ниппха̄дана̄бха̄во ахетубха̄во. ниппха̄детум̣ асаматтхасса пана паччайантара̄нам̣ сахассепи сама̄гате наттхева саматтхата̄ти а̄ха ‘‘ниппха̄данасаматтхасса̄’’ти. еттха ча сахака̄рӣка̄ран̣а̄йатта̄ пхалуппа̄дана̄ паччайадхамма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄ти вутта̄ти апеккха̄ вийа̄ти апеккха̄ дат̣т̣хабба̄.

нибйа̄па̄ресу абйа̄ват̣есу. екекасминти ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄мед̣итавачанасса луттаниддит̣т̣хатам̣ дассети. сати ча а̄мед̣ите сиддхо бахубха̄воти. андхасатам̣ пассатӣти ча паччаттавачанам̣ ниддха̄ран̣е бхуммавасена парин̣а̄метва̄ ‘‘андхасате’’ти а̄ха. татха̄ екекасминти имина̄ висум̣ асаматтхата̄ джотита̄ти андхасатам̣ пассатӣти самудитам̣ пассатӣти аттхато айаматтхо а̄панноти а̄ха ‘‘андхасатам̣ сахитам̣ пассатӣти адхиппа̄йо’’ти. ан̃н̃атха̄ти йатха̄рутавасена аттхе гайхама̄не. йасма̄ аса̄…пе… сиддхо сивикуббахана̄дӣсу, тасма̄ на̄йаматтхо са̄дхетаббо. ида̄ни тассаттхасса супа̄кат̣абха̄вена аса̄дхетаббатам̣ дассенто ‘‘вису’’нтиа̄дима̄ха.

етенупа̄йена̄ти йойам̣ кхан̣асан̇кха̄то самайо кусалуппаттийа̄ дуллабхабха̄вам̣ дӣпети. аттано дуллабхата̄йа̄ти еттха кхан̣аттхо ва̄ самайа-саддо кхан̣асан̇кха̄то самайоти аттхо вутто. етена упа̄йабхӯтена найабхӯтена. йоджана̄ ка̄табба̄ти еттха̄йам̣ йоджана̄ – самава̄йа…пе… вуттим̣ дӣпети сайам̣ паччайаса̄маггибха̄вато, самава̄йаттхо ва̄ самайа-саддо самава̄йасан̇кха̄то самайо. со йа̄йа паччайаса̄маггийа̄ сатӣти имасса аттхасса пака̄санавасена дхамма̄нам̣ анекахетуто вуттим̣ дӣпети. ка̄ла…пе… париттатам̣ дӣпети аттано атипариттата̄йа. самӯха…пе… сахуппаттим̣ дӣпети сайам̣ дхамма̄нам̣ самуда̄йабха̄вато. хету…пе… вуттитам̣ дӣпети сати ева аттани аттано пхала̄нам̣ самбхаватоти. аттхапаккхе ча саддапаккхе ча йасмим̣ атипаритте ка̄ле йасмим̣ дхаммасамуда̄йе йамхи хетумхи сатӣти етасса аттхасса н̃а̄панавасена тада̄дха̄ра̄йа тададхӣна̄йа ча кусаладхаммаппаваттийа̄ дуппат̣ивиджджхатам̣ анекесам̣ сахуппаттим̣ пара̄дхӣнаппаттин̃ча дӣпетӣти.

дал̣хадхамма̄ дхануггаха̄ти дал̣хадхануно исса̄са̄. дал̣хадхану на̄ма двисахассатха̄мам̣ вуччати. двисахассатха̄манти ча йасса а̄ропитасса джийа̄баддхо лохасӣса̄дӣнам̣ бха̄ро дан̣д̣е гахетва̄ йа̄ва кан̣д̣аппама̄н̣а̄ уккхиттасса патхавито муччати. сиккхита̄ти дасадва̄дасавасса̄ни а̄чарийакуле уггахитасиппа̄. катахаттха̄ти дханусмим̣ чин̣н̣авасӣбха̄ва̄. кочи сиппамева угган̣ха̄ти, катахаттхо на хоти, име пана на татха̄ти дассети. катупа̄сана̄ти ра̄джакула̄дӣсу дасситасиппа̄. чатуддиса̄ т̣хита̄ ассӯти екасмим̣йева падесе тхамбхам̣ ва̄ руккхам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи екам̣йева нисса̄йа чатуддиса̄бхимукха̄ т̣хита̄ сийунти аттхо. евам̣ вуттаджаванапурисасса̄ти на еварӯпо пурисо кочи бхӯтапуббо ан̃н̃атра бодхисаттена. со хи джаванахам̣сака̄ле еварӯпамака̄си. сутте пана абхӯтапарикаппанавасена упама̄маттам̣ а̄хат̣ам̣. таппарабха̄ва̄ти таппарабха̄вато хетусан̇кха̄тасса самайасса пара̄йаттавуттидӣпане екантабйа̄ват̣асабха̄ватоти аттхо. йе пана ‘‘таппарабха̄во’’ти пат̣ханти, тесам̣ паччайа̄йаттавуттидӣпанато таппарабха̄во хетусан̇кха̄тасса самайасса, тасма̄ тасса пара̄йаттавуттидӣпаната̄ вутта̄ти йоджана̄. самуда̄йа̄йаттата̄дӣпане таппаро, тадекадеса̄йаттата̄дӣпане таппаро на хотӣти а̄ха ‘‘атаппарабха̄вато’’ти.

нану ча там̣ там̣ упа̄да̄йа пан̃н̃атто ка̄ло воха̄раматтако, со катхам̣ а̄дха̄ро таттха вуттадхамма̄нанти а̄ха ‘‘ка̄лопи хӣ’’тиа̄ди. йади кирийа̄йа кирийантаралаккхан̣ам̣ бха̄венабха̄валаккхан̣ам̣, ка̄ панеттха лаккхан̣акирийа̄ти а̄ха ‘‘иха̄пӣ’’тиа̄ди. лаккхан̣абхӯтабха̄вайуттоти ити-саддо хетуаттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ сатта̄сан̇кха̄та̄йа лаккхан̣акирийа̄йа йутто самайо, тасма̄ таттха бхӯминиддесоти.

удда̄натоти йади сан̇кхепатоти аттхо. нану ча авасит̣т̣хакилеса̄дайо вийа килесака̄мопи асса̄детаббата̄йа ваттхука̄ме самаваруддхо н̃а̄н̣ам̣ вийа н̃еййети сан̇кхепато екойева ка̄мо сийа̄ти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘килесака̄мо’’тиа̄ди. сахитасса̄ти висайависайибха̄вена ават̣т̣хитасса. ‘‘удда̄нато две ка̄ма̄’’ти кин̃ча̄пи саббе ка̄ма̄ уддит̣т̣ха̄, ‘‘чатуннам̣ апа̄йа̄на’’нтиа̄дина̄ пана висайасса висеситатта̄ орамбха̄гийакилесабхӯто ка̄мара̄го идха килесака̄моти гахитоти ‘‘тена̄’’тиа̄дима̄ха. чодако тасса адхиппа̄йам̣ аджа̄нанто ‘‘нану ча̄’’тиа̄дина̄ ануйун̃джати. итаро пана ‘‘бахалакилесасса̄’’тиа̄дина̄ аттано адхиппа̄йам̣ виварати.

ка̄ма̄вачарадхаммесу вима̄накаппаруккха̄диппака̄ресу париттакусала̄дӣсу ва̄. нану ча ‘‘чатуннам̣ апа̄йа̄на’’нти висайасса висеситатта̄ рӯпа̄рӯпадха̄туггахан̣асса асамбхавойева̄ти? на, ‘‘удда̄нато две ка̄ма̄’’ти ниравасесато ка̄ма̄нам̣ уддит̣т̣хатта̄. уддит̣т̣хепи хи ка̄масамуда̄йе йатха̄ тадекадесова гайхати, там̣ дассетум̣ ‘‘дувидхо’’тиа̄дима̄ха. ка̄мара̄го пан̃чака̄магун̣ико ра̄го. ка̄матан̣ха̄ ка̄ма̄вачарадхаммависайа̄ тан̣ха̄. ниродхатан̣ха̄ уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го. идха̄ти ека̄дасавидхе падесе. йади анавасесаппаватти адхиппета̄, ‘‘дувидхопесо’’ти на ваттаббам̣ ваттхука̄мекадесасса идха аппаваттанатоти ануйогена йебхуййабха̄вато анавасесо вийа анавасесоти ва̄ аттхо гахетабботи дассенто ‘‘ваттхука̄мопӣ’’тиа̄дима̄ха. анавасесасадисата̄ четтха сабха̄вабхиннасса кассачи анавасесато. еван̃ча катва̄ти килесака̄маваттхука̄ма̄нам̣ анавасесапарипун̣н̣абха̄вена абхилаккхитатта̄ти аттхо. ча̄саддасса рассаттам̣ катанти ка̄ма̄вачарасадде хетукаттуаттхо антонӣтоти дассети.

висайети ваттхусмим̣ абхидхеййаттхети аттхо. нимиттавирахети етена рул̣хӣсу кирийа̄ вибха̄гакаран̣а̄йа, на аттакирийа̄йа̄ти дассети. кусалабха̄ванти джа̄такаба̄хитикасуттаабхидхаммапарийа̄йена катхитам̣ кусалаттам̣. тасса̄ти сукхавипа̄кабха̄васса. тасса паччупат̣т̣ха̄натам̣ ваттука̄мата̄йа̄ти етена ‘‘анаваджджасукхавипа̄калаккхан̣а’’нти еттха сукхасаддо ит̣т̣хапарийа̄йо вуттоти дассети. сан̃н̃а̄пан̃н̃а̄киччам̣ сан̃н̃а̄н̣акаран̣апат̣ивиджджхана̄ни, тадубхайавидхура̄ а̄рамман̣ӯпаладдхи ‘‘виджа̄на̄тӣ’’ти имина̄ вуччатӣти а̄ха ‘‘сан̃н̃а̄…пе… гахан̣а’’нти. нану ча пхасса̄дикиччатопи висит̣т̣хакиччам̣ читтанти? саччаметам̣, со пана висесо на татха̄ дуравабодхо, йатха̄ сан̃н̃а̄пан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣а̄нанти сан̃н̃а̄пан̃н̃а̄киччависит̣т̣халаккхан̣ата̄йа вин̃н̃а̄н̣алаккхан̣ама̄ха. анантарадхамма̄нам̣ пагун̣абалавабха̄васса ка̄ран̣абха̄вена паваттама̄но санта̄нам̣ чиноти на̄ма. татха̄паватти ча а̄севанапаччайабха̄воти а̄ха ‘‘а̄севанапаччайабха̄вена чинотӣ’’ти.

читтакатамева̄ти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣акатамева. на̄натта̄дӣнам̣ ваваттха̄нанти еттха ваваттха̄нам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣. ваваттха̄нам̣ париччхедо асан̇карабха̄во. тена ча дхаммо ниччхито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘ниччхитата̄’’ти. лин̇гана̄натта̄дӣнӣти еттха иттхипурисасан̣т̣ха̄навасена лин̇гана̄наттам̣. девамануссатираччха̄на̄дивасена иттхилин̇гасса путхуттам̣, татха̄ пурисалин̇гасса. дева̄дибхеде иттхилин̇ге паччекам̣ на̄наттака̄йата̄сан̇кха̄тасса ан̃н̃аман̃н̃ависадисасабха̄васса деса̄дибхедабхиннасса ча висесасса васена пабхедо ведитаббо. татха̄ пурисалин̇ге. лин̇ганиббаттакасса ва̄ каммасса йатха̄вуттана̄натта̄дивасена лин̇гасса на̄натта̄дӣни йоджетабба̄ни. лин̇гана̄натта̄дӣсу паваттатта̄ сан̃н̃а̄дӣнам̣ на̄натта̄дӣни. тенева̄ха ‘‘каммана̄натта̄дӣхи ниббатта̄ни хи та̄нӣ’’ти. апада̄дина̄на̄каран̣адассанена лин̇гана̄наттам̣ дасситам̣. тасмин̃ча дассите сан̃н̃а̄на̄натта̄дайо дассита̄ ева̄ти а̄ваттати бхавачакканти дассенто а̄ха ‘‘ана̄га…пе… гхат̣енто’’ти. иттхилин̇гапурисалин̇га̄ди вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитасса рӯпаккхандхасса саннивесависесо. сан̃н̃а̄сӣсена чатта̄ро кхандха̄ вутта̄. воха̄равачанена ча пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ вохаритаббабха̄вена паватти дӣпита̄, йа̄ са̄ тан̣ха̄дит̣т̣хиабхинивесахетӯти имаматтхам̣ дассенто ‘‘лин̇га̄ди…пе… йоса̄на̄нӣ’’ти а̄ха.

‘‘йе кечи, бхиккхаве, дхамма̄ акусала̄ акусалабха̄гийа̄, саббете манопуббан̇гама̄’’ти (а. ни. 1.56-57), ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти (дха. па. 1, 2) ча евама̄дивачанато читтахетукам̣ камманти а̄ха ‘‘камман̃хи читтато ниббатта’’нти. йатха̄сан̇кхйанти каммато лин̇гам̣ лин̇гато сан̃н̃а̄ти аттхо. на пуримавикаппе вийа каммато лин̇гасан̃н̃а̄ лин̇гато лин̇гасан̃н̃а̄ти убхайато убхайаппаваттидассанавасена. ‘‘бхедам̣ гаччханти иттха̄йам̣ пурисоти ва̄’’ти бхедасса висеситатта̄ иттха̄дибха̄вена вохаритаббабха̄во идха бхедоти ‘‘иттхипуриса̄дивоха̄рам̣ гаччхантӣ’’ти вуттам̣. аддхадвайавасена̄ти атӣтапаччуппаннаддхадвайавасена. гун̣а̄бхибйа̄панам̣ киттӣти а̄ха ‘‘паттхат̣айасата’’нти. каммана̄на̄каран̣ена вина̄ камманиббаттана̄на̄ка̄ран̣а̄бха̄вато ‘‘каммаджехи…пе… на̄на̄каран̣а’’нти вуттам̣. авипаччанока̄со ат̣т̣ха̄набхӯта̄, гатика̄лопи ва̄. ка̄ма̄вачарам̣ абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпадха̄туйа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дим̣ джанетва̄ анока̄сата̄йа тада̄рамман̣ам̣ аджанентам̣ еттха нидассетаббам̣. екаччачиттакаран̣асса адхиппетатта̄ чаккха̄дивекаллена чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ аджанакам̣ каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ авасесапаччайавикале аногадхам̣ дат̣т̣хаббам̣. тадапи ка̄лагатипайога̄дӣти а̄ди-саддена сан̇гахитанти. еттха ча ‘‘сахака̄рӣка̄ран̣авикалам̣ випа̄касса аччантам̣ ока̄самева на лабхати, итарам̣ випа̄кекадесасса ладдхока̄санти, идаметесам̣ на̄натта’’нти ваданти, там̣ випа̄касса ока̄сала̄бхе сати саха̄йака̄ран̣авикалата̄ва наттхӣти адхиппа̄йена вуттам̣.

бхавату та̄ва бхавитва̄ апагатам̣ бхӯта̄пагатам̣, анубхавитва̄ апагатам̣ пана катханти а̄ха ‘‘анубхӯтабхӯта̄’’тиа̄ди. тена анубхӯта-саддена йо аттхо вуччати, тасса бхӯта-саддойева ва̄чако, на ану-саддо, ану-саддо пана джотакоти дассети. са̄кха̄бхан̇гасадиса̄ хи нипа̄топасагга̄ти. кирийа̄висесакаттан̃ча упасагга̄нам̣ анекаттхатта̄ дха̄тусадда̄нам̣ техи ваттаббависесасса джотанабха̄венева аваччхиндананти йаттака̄ дха̄тусаддена абхидха̄табба̄ аттхависеса̄, тесам̣ йам̣ са̄ман̃н̃ам̣ ависесо, тасса висесе ават̣т̣ха̄панам̣ тасса тасса висесасса джотанамева̄ти а̄ха ‘‘са̄ман̃н̃а…пе… висесӣйатӣ’’ти. анубхӯта-саддо бахулам̣ камматтхе ева диссатӣти тасса идха каттуаттхава̄читам̣ дассетум̣ ‘‘анубхӯтасаддо ча̄’’тиа̄дима̄ха. сатипи саббесам̣ читтуппа̄да̄нам̣ саведайитабха̄вато а̄рамман̣а̄нубхаване, савипалла̄се пана санта̄не читта̄бхисан̇кха̄равасена паваттито абйа̄катехи висит̣т̣хо кусала̄кусала̄нам̣ са̄тисайо висайа̄нубхавана̄ка̄роти айаматтхо идха̄дхиппетоти дассенто ‘‘ваттум̣ адхиппа̄йавасена̄’’ти а̄ха. бхӯта̄пагатабха̄ва̄бхидха̄на̄дхиппа̄йена̄ти кусала̄кусаласса а̄кад̣д̣ханупа̄йама̄ха.

уппатитакиччаниппха̄данато уппатитасадисатта̄ ‘‘уппатита’’нти вуттам̣. уппаджджитум̣ а̄раддхоти ана̄гатассапи тассева уппанна-саддена вуттата̄йа ка̄ран̣ама̄ха. еттха ча раджджана̄дивасена а̄рамман̣араса̄нубхаванам̣ са̄тисайанти акусалан̃ча кусалан̃ча уппаджджитва̄ нируддхата̄са̄ман̃н̃ена ‘‘саббасан̇кхатам̣ бхӯта̄пагата’’нти вуттам̣. саммохавиноданийам̣ пана ‘‘випа̄ка̄нубхаванавасена тада̄рамман̣ам̣. авипаккавипа̄касса саббатха̄ авигататта̄ бхавитва̄ вигатата̄маттавасенакамман̃ча бхӯта̄пагата’’нти вуттам̣. тенева таттха ока̄сакатуппаннанти випа̄камева̄ха. идха пана каммампӣти. а̄рамман̣акаран̣авасена бхавати еттха килесаджа̄танти бхӯмӣти вутта̄ упа̄да̄наккхандха̄. аггиа̄хито вийа̄ти бхӯмиладдханти ваттаббата̄йа упа̄йам̣ дассети. етена̄ти каммам̣. етасса̄ти випа̄ко вуттоти дат̣т̣хаббам̣.

авиккхамбхитатта̄ти авинодитатта̄. сабхӯмийанти сакабхӯмийам̣. виччхиндитва̄ти пуна уппаджджитум̣ адатва̄. кхан̣аттайекадесагатам̣ кхан̣аттайагатанти вуттанти йатха̄вуттасса уда̄харан̣асса упача̄рабха̄вама̄ха. тена уппанна̄ дхамма̄ паччуппанна̄ дхамма̄ти идаметтха уда̄харан̣ам̣ йуттанти дассети. падха̄нена̄ти падха̄набха̄вена. десана̄йа читтам̣ пуббан̇гаманти локийадхамме десетаббе читтам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ десана̄ бхагавата̄ учита̄ти дассети. дхаммасабха̄вам̣ ва̄ сандха̄йа̄ти локийадхамма̄нам̣ айам̣ сабха̄во йадидам̣ те читтаджет̣т̣хака̄ читтапуббан̇гама̄ паваттантӣти дассети. тена тесам̣ татха̄десана̄йа ка̄ран̣ама̄ха, саббе акусала̄ дхамма̄ читтаваджджа̄ти аттхо. кечӣти падака̄ра̄. пхасса̄дайопӣти пи-саддена ра̄га̄дайо сампин̣д̣ети. ка̄лабхеда̄бха̄вепи паччайабха̄вена апеккхито дхаммо пуриманиппханно вийа вохарӣйатӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ уппанно вийа̄’’ти. анупачаритамевасса пуббан̇гамабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘анантарапаччайамана’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘кхӣн̣а̄ бхаванеттӣ’’тиа̄дивачанато (дӣ. ни. 2.155; нетти. 114) неттибхӯта̄йа тан̣ха̄йа йуттам̣ читтам̣ на̄йаканти а̄ха ‘‘тан̣ха̄сампайуттам̣ ва̄’’ти.

‘‘йам̣ тасмим̣ самайе четасикам̣ са̄та’’нти ниддит̣т̣хатта̄ соманассаведана̄ са̄тасабха̄ва̄ти а̄ха ‘‘сабха̄вавасена вутта’’нти. ниппарийа̄йена мадхура-саддо расависесапарийа̄йо, ит̣т̣хабха̄васа̄ман̃н̃ена идха упача̄рена вуттотиа̄ха ‘‘мадхурам̣ вийа̄’’ти. параматтхато тан̣ха̄винимутто нандира̄го нандира̄габха̄во ва̄ наттхӣти ‘‘на еттха сампайогавасена сахагатабха̄во аттхӣ’’ти, ‘‘нандира̄гасахагата̄’’ти ча вуччати. тена вин̃н̃а̄йати ‘‘сахагатасаддо тан̣ха̄йа нандира̄габха̄вам̣ джотетӣ’’ти. аваттха̄висесава̄чако ва̄ саха-саддо ‘‘санидассана̄’’тиа̄дӣсу вийа, сабба̄супи аваттха̄су нандира̄гасабха̄ва̄виджаханадӣпанавасена нандира̄габха̄вам̣ гата̄ нандира̄гасахагата̄ти тан̣ха̄ вутта̄. гата-саддасса ва̄ ‘‘дит̣т̣хигата’’нтиа̄дӣсу вийа аттхантара̄бха̄вато нандира̄гасабха̄ва̄ тан̣ха̄ ‘‘нандира̄гасахагата̄’’ти вутта̄, нандира̄гасабха̄ва̄ти аттхо. идха̄пӣти имиссам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣. имасмимпи падети ‘‘соманассасахагата’’нти етасмимпи паде. айамеваттхоти сам̣сат̣т̣хо ева. йатха̄дасситасам̣сат̣т̣хасаддоти аттхуддха̄раппасан̇гена па̄л̣ито ат̣т̣хакатха̄йа а̄гатасам̣сат̣т̣хасаддо. сахаджа̄тети сахаджа̄таттхе.

ка̄лависеса̄напеккхо каммаса̄дхано а̄бхат̣т̣ха-саддо бха̄ситапарийа̄йоти дассенто а̄ха ‘‘абха̄ситаббата̄ ана̄бхат̣т̣хата̄’’ти. па̄л̣ийанти имисса̄ пат̣хамачиттуппа̄дапа̄л̣ийам̣. абха̄ситатта̄ ева̄ти асан̇кха̄рикабха̄васса авуттатта̄ ева. ка̄ран̣апарийа̄йатта̄ ваттхусаддасса паччайабха̄васа̄ман̃н̃ато два̄рабхӯтадхамма̄нампи сийа̄ ваттхупарийа̄йоти а̄ха ‘‘два̄рам̣ ваттхӯти вутта’’нти. тена ваттху вийа ваттхӯти дассети. манодва̄рабхӯта̄ дхамма̄ йебхуййена хадайаваттхуна̄ саха чарантӣти два̄рена…пе… хадайаваттху вуттанти а̄ха йатха̄ ‘‘кунта̄ пачарантӣ’’ти. сакиччабха̄вена̄ти аттано киччабха̄вена, киччасахитата̄йа ва̄. ан̃н̃а̄са̄дха̄ран̣оти са-саддасса аттхама̄ха. сако хи расо сарасоти.

анантарачиттахетукатта̄ читтасса екасамут̣т̣ха̄ната̄ вутта̄, сахаджа̄тачиттапхассахетукатта̄ четасика̄нам̣ двисамут̣т̣ха̄ната̄. ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄ дхамма̄, пхут̣т̣хо бхиккхаве ведети, пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄ти, пхут̣т̣хо чететӣ’’ти (сам̣. ни. 4.93) хи вуттам̣.

сукхумараджа̄дирӯпанти ан̣утаджджа̄рирӯпама̄ха. парама̄н̣урӯпе пана ваттаббамева наттхи. ваттхупариттата̄йа̄ти етена анекакала̄пагата̄ни бахӯнийева рӯпа̄йатана̄ни самудита̄ни сам̣хаччака̄рита̄йа сивикуббаханан̃а̄йена чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайо, на екам̣ катипайа̄ни ва̄ти дассети. нану ча евам̣ санте чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ самуда̄йа̄рамман̣ам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати самуда̄йассева абха̄вато. на хи параматтхато самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. ван̣н̣а̄йатанамева хи йаттакам̣ йогйадесе ават̣т̣хитам̣, сати паччайантарасама̄йоге таттакам̣ йатха̄вуттена н̃а̄йена чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайо хоти авикаппакатта̄ тасса. тадабхинихат̣ам̣ пана мановин̃н̃а̄н̣ам̣ анекаккхаттум̣ уппаджджама̄нам̣ пуримасиддхакаппана̄васена самӯха̄ка̄рена сан̣т̣ха̄на̄диа̄ка̄рена ча паваттатӣти ким̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса екам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ а̄рамман̣ам̣, уда̄ху анека̄нӣти на чодетаббаметам̣. на хи паччаккхависайе йуттимаггана̄ йутта̄. кин̃ча бхиййо аччхара̄сан̇гха̄таккхан̣ена анекакот̣исан̇кха̄йа читтуппаттийа̄ паваттанато читтасса лахупариваттита̄йа сама̄непи гхат̣асара̄ва̄диван̣н̣а̄нам̣ йогйадеса̄ват̣т̣ха̄не пуримаманасика̄ра̄нурӯпам̣ ‘‘гхат̣о’’ти ва̄ ‘‘сара̄во’’ти ва̄ пат̣хамам̣ та̄ва еко мановин̃н̃а̄н̣асанта̄нена париччхиджджати, паччха̄ итаро чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ бйавахитена̄ти ависесавидута̄йа пана гхат̣асара̄ва̄дибуддхийа̄ абхеда̄паттипарикаппана̄ти. ӣдисӣпеттха чодана̄ ачодана̄ти дат̣т̣хабба̄. кхан̣апариттата̄йа̄ти пабандхаккхан̣асса иттарата̄йа. пабандхавасена хи паччекам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄ виродхиавиродхипаччайасама̄йоге лахум̣ дандхан̃ча нируджджханато париттака̄ла̄ дӣгхака̄ла̄ ча хонти, сабха̄валаккхан̣авасена пана екапариччхеда̄ ева̄ти. йатха̄ ча рӯпа̄йатанам̣, евам̣ итара̄нипи. садда̄дайопи хи ваттхупариттата̄дибха̄вена лаббхантӣти. ачча̄санна̄дита̄йа̄ти а̄ди-саддена ана̄ваджджанам̣ кеначи пат̣иччханната̄ти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. висайидхаммам̣ висесато синоти бандхатӣти висайоти анан̃н̃аттхабха̄ва̄пеккхо висайоти а̄ха ‘‘висайо анан̃н̃аттхабха̄вена̄’’ти. на хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дайо рӯпа̄йатана̄дито ан̃н̃асмим̣ а̄рамман̣е паваттантӣти. га̄во чаранти еттха̄ти гочаро, гочаро вийа̄ти гочароти самбахулача̄рита̄пеккхо гочароти а̄ха ‘‘гочаро таттха чаран̣ена̄’’ти. бахулан̃хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи рӯпа̄дайо гайханти, на татха̄ мановин̃н̃а̄н̣ена̄ти. тесанти мановин̃н̃а̄н̣ена гайхама̄на̄нам̣ рӯпа̄йатана̄дӣнам̣. ‘‘вачанасса анупапаттито’’ти касма̄ вуттам̣, нану пан̃чадва̄ре паваттамановин̃н̃а̄н̣адха̄тум̣ сандха̄йа тесам̣ гочарависайам̣ паччанубхотӣти вачанам̣ упападжджатийева̄ти? на, нийама̄бха̄вато. на хи пан̃чадва̄ра̄бхинихат̣ам̣йева мано идха ‘‘мано’’ти вуттанти нийамахету аттхӣти, етам̣йева ва̄ чоданам̣ манаси катва̄ диббачаккхун̃а̄н̣а̄диггахан̣ам̣ катам̣. евам̣ван̣н̣отиа̄дивачанато пуббенива̄саатӣта̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄дайопи идха самбхаванти. итаратха̄ти рӯпам̣ саддантиа̄дина̄.

бходжана …пе… усса̄ха̄дӣхӣти идам̣ йа̄йа камман̃н̃ата̄йа рӯпака̄йасса каллата̄ хоти, тасса̄ паччайанидассанам̣. бходжане хи самма̄парин̣ате саппа̄йе ча утубходжане саммупайутте самма̄пайогасан̇кха̄те ка̄йикачетасикавӣрийе ча сама̄раддхе лахута̄дисаббха̄вена ка̄йо каммаккхамо хоти саббакирийа̄нукӯлоти. атха ва̄ бходжана…пе… усса̄ха̄дӣхӣти идам̣ ка̄йасса калйата̄йа вийа упаддутата̄йапи ка̄ран̣авачанам̣. висамабходжана̄парин̣а̄ма̄дито хи ка̄йасса упаддавакара̄ ва̄та̄дайо уппаджджантӣти. ануваттантасса̄ти падам̣ ‘‘джайам̣ верам̣ пасаватӣ’’тиа̄дӣсу (дха. па. 201) вийа хетуаттхавасена ведитаббам̣. джа̄гаран̣анимиттан̃хи идха ануваттанам̣ адхиппетанти. атха ва̄ ануваттантасса̄ти идам̣ пакатийа̄ дит̣т̣ха̄дивасена а̄па̄тхагаманупаниссайа̄нам̣ калйата̄диниббатта̄нам̣ ка̄йикасукха̄дӣнам̣ самбхавадассанам̣. ка̄йакалйата̄дим̣ анануваттантасса хи йатха̄вуттаупаниссайа̄бхога̄бха̄вена вуттаппака̄рам̣ а̄па̄тхагаманам̣ на сийа̄ти. йатха̄нубхӯте рӯпа̄дивисайе читтасса т̣хапанам̣ а̄ваджджанам̣ читтапан̣идаханам̣. йатха̄нубхӯтена рӯпа̄дина̄ садисам̣ асадисам̣ самбандхан̃ча садиса̄садисасамбандхам̣, тасса дассана̄ди садиса̄садисасамбандхадассана̄ди, читтапан̣идаханан̃ча садиса̄садиса…пе… дассана̄ди ча читта…пе… дассана̄дайо те паччайа̄ти йоджетаббам̣. дха̄туккхобха̄дӣти а̄ди-саддена деватӯпасам̣ха̄ра̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. там̣садисата̄ дит̣т̣хасутасадисата̄. там̣сампайуттата̄ дит̣т̣хасутапат̣ибаддхата̄. кеначи вуттети имина̄ саддха̄йа ануссаваниббаттатам̣ а̄ха. а̄ка̄равича̄ран̣анти тесам̣ тесам̣ аттха̄нам̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄равича̄ран̣ам̣. каттхачи аттхе.

нийамитасса̄ти кусаламева майа̄ уппа̄детаббанти евам̣ нийамитасса. паса̄дасинеха̄бха̄во досабахулата̄йа хотӣти лӯкхапуггала̄ досабахула̄ти а̄ха.

а̄йатанабха̄ватоти ка̄ран̣абха̄вато.

виджджама̄наваттхусминти етена ‘‘вина̄пи деййадхаммапаричча̄гена читтуппа̄даматтенева да̄намайам̣ кусалам̣ упачитам̣ хотӣ’’ти кесан̃чи атидха̄ванам̣ ниваттитам̣ хотӣти.

дхаммасаванасса гхосанам̣ дхаммасаванагхосанам̣. тасса̄ти ‘‘саддада̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти саддаваттхӯнам̣ т̣ха̄накаран̣абхериа̄дӣнам̣ сасаддаппаваттикаран̣асса. чинтанам̣ татха̄ татха̄ читтуппа̄данам̣. ан̃н̃аттха̄ти суттесу. апараттха̄ти абхидхаммападесу. апарийа̄панна̄ти падасса аттхаван̣н̣ана̄ ‘‘парибхогарасо’’тиа̄дика̄йа аттхаван̣н̣ана̄йа парато бахӯсу поттхакесу ликхӣйати, йатха̄т̣ха̄нейева пана а̄нетва̄ ваттабба̄. таттха параматтхато авиджджама̄натта̄ лаккхан̣апан̃н̃аттийо ан̃н̃а̄йатанатта̄ чха аджджхаттика̄йатана̄ни асан̇гахита̄ дхамма̄йатанена̄ти йоджетаббам̣.

‘‘екадва̄рикакаммам̣ ан̃н̃асмим̣ два̄ре уппаджджатӣ’’ти касма̄ вуттам̣, нану рӯпа̄дӣсу ека̄рамман̣ам̣ читтам̣ йатха̄ на ан̃н̃а̄рамман̣ам̣ хоти читтависесасса адхиппетатта̄, евам̣ каммависесе адхиппете ка̄йадва̄ра̄дӣсу екадва̄рикакаммам̣ ан̃н̃асмим̣ два̄ре на уппаджджати таттхева парийоситатта̄, атха каммаса̄ман̃н̃ам̣ адхиппетам̣, рӯпа̄дӣсу ека̄рамман̣анти идам̣ уда̄харан̣ам̣ на сийа̄ти? на, асадисабха̄вавибха̄ванавасена уда̄хат̣атта̄, итаратха̄ мановин̃н̃а̄н̣абхӯтам̣ идам̣ читтам̣ чхасупи висайесу паваттанато анибаддха̄рамман̣анти а̄рамман̣ам̣ садисӯда̄харан̣абха̄вена вуччеййа а̄рамман̣ам̣ вийа два̄рампи анибаддханти. йасма̄ пана сатипи камма̄нам̣ два̄рантарачаран̣е йебхуййена вуттийа̄ таббахулавуттийа̄ ча два̄ракамма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттха̄нам̣ ваккхати, тасма̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дибха̄васа̄ман̃н̃ена каммам̣ екаттанайавасена гахетва̄ тасса вачӣдва̄ра̄дӣсу паваттисаббха̄вато каммасса анибаддхатта̄ти вуттанти а̄ха ‘‘ка̄йадва̄ра̄дӣсу екадва̄рикакаммам̣ ан̃н̃асмим̣ два̄ре на нуппаджджатӣ’’ти. рӯпа̄дӣсу пана ека̄рамман̣ам̣ читтам̣ тенева̄рамман̣ена париччхиннанти висит̣т̣хамева гахитанти а̄рамман̣амева нибаддханти вуттанти читтависесо ева гахито, на читтаса̄ман̃н̃ам̣. ‘‘нану ча рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄…пе… дхамма̄рамман̣ам̣ ва̄ йам̣ йам̣ ва̄ пана̄’’ти а̄рамман̣ампи анийаменева вуттанти? саччаметам̣, таттха пана йам̣ рӯпа̄дӣсу ека̄рамман̣ам̣ читтам̣, там̣ тена вина̄ наппаваттати, каммам̣ пана ка̄йадва̄рика̄дибхедам̣ вачӣдва̄ра̄дӣсу на наппаваттатӣти имасса висесасса джотанаттхам̣ па̄л̣ийам̣ а̄рамман̣амева гахитам̣, два̄рам̣ на гахитанти имаматтхам̣ дассети ‘‘а̄рамман̣амева нибаддха’’нтиа̄дина̄. вачӣдва̄ре уппаджджама̄нампи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣти аттхо.

ка̄ма̄вачаракусалам̣

ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

каммадва̄ра̄нантиа̄дина̄ пака̄сетаббасса сарӯпам̣ пака̄санупа̄йан̃ча дассети. нийатарӯпарӯпавасена̄ти дхаммасан̇гахе ниддит̣т̣ханийатарӯпарӯпавасена. ан̃н̃атха̄ каммасамут̣т̣ха̄никака̄йе хадайаваттхупи гахетаббам̣ сийа̄. екасантатипарийа̄панно упа̄диннакака̄йо идха гахитоти чаккха̄йатана̄дӣти вуттесу еко бха̄во хадайаваттху ча гахитанти на сакка̄ ваттум̣ ‘‘чаккха̄йатана̄дӣни джӣвитапарийанта̄нӣ’’ти саннивесасса вибха̄витатта̄.

виппхандама̄наван̣н̣аггахан̣а̄нантарам̣ вин̃н̃аттиггахан̣асса иччхитатта̄ чалана̄ка̄ра̄ва ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттивика̄расахита̄ти када̄чи а̄сан̇кеййа̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘пат̣хамаджаванасамут̣т̣хита̄’’ти а̄ха. десантаруппаттихетубха̄вена ча̄летунти етена десантаруппатти чаланам̣, там̣нимитте ча каттубха̄во упачаритоти дассети, ан̃н̃атха̄ кхан̣иката̄ абйа̄па̄рата̄ ча дхамма̄нам̣ на самбхавеййа̄ти. тадабхимукхабха̄вавика̄раватӣти там̣дисамабхимукхо тадабхимукхо, тасса бха̄во тадабхимукхабха̄во, со ева вика̄ро, там̣саман̇гинӣ ва̄йодха̄ту тадабхимукхабха̄вавика̄раватӣ. ида̄ни тадабхимукхабха̄вавика̄ расса вин̃н̃аттибха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘адхиппа̄йасахабха̄вӣ’’тиа̄ди. еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ имисса̄ аттхаван̣н̣ана̄йа ладдхагун̣ам̣ дассети. таттха а̄ваджджанасса̄ти манодва̄ра̄ваджджанасса. йато ба̄ттим̣са̄тиа̄дина̄ тасса вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄паката̄ на сакка̄ пат̣иседхетунти дассети.

паччайо бхавитум̣ саматтхоти етена йатха̄вуттава̄йодха̄туйа̄ тхамбханачаланасан̇кха̄такиччаниппха̄дане тасса а̄ка̄рависесасса сахака̄рӣка̄ран̣абха̄вама̄ха. анидассанасаппат̣игхата̄дайо вийа маха̄бхӯта̄нам̣ аваттха̄висесаматтам̣ со а̄ка̄рависесоти параматтхато на кин̃чи хотӣти ‘‘параматтхато абха̄вам̣ дассетӣ’’ти а̄ха. параматтхато читтасамут̣т̣ха̄набха̄во пат̣иседхито. каммасамут̣т̣ха̄на̄дибха̄васса пана самбхавойева наттхӣти йатха̄вуттавика̄расса параматтхато саббха̄ве накуточисамут̣т̣хитатта̄ аппаччайаттам̣ а̄паннам̣. на хи рӯпам̣ аппаччайам̣ аттхи, аппаччайатте ча сати ниччабха̄во а̄паджджати, на ча нибба̄наваджджо аттхо сабха̄вадхаммо ниччо аттхи. читтасамут̣т̣ха̄набха̄во вийа̄ти вин̃н̃аттийа̄ читтасамут̣т̣ха̄наупа̄да̄рӯпабха̄во упача̄расиддхоти дассети.

вин̃н̃аттийа̄ каран̣абхӯта̄йа. йам̣ каран̣анти йам̣ читтакирийам̣ читтабйа̄па̄рам̣. вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄таттанти идамеса ка̄ретӣти йадетам̣ адхиппа̄йавибха̄ванам̣, етам̣ вин̃н̃аттивика̄рарахитесу руккхачалана̄дӣсу на дит̣т̣хам̣, хаттхачалана̄дӣсу пана дит̣т̣хам̣, тасма̄ виппхандама̄наван̣н̣авинимутто кочи вика̄ро аттхи ка̄йикакаран̣асан̇кха̄тасса адхиппа̄йасса н̃а̄пакоти вин̃н̃а̄йати. н̃а̄пако ча хету н̃а̄петаббаматтхам̣ сайам̣ н̃а̄тойева н̃а̄пети, на саббха̄ваматтена̄ти ван̣н̣аггахан̣а̄нантарам̣ вика̄раггахан̣ампи вин̃н̃а̄йати. татха̄ хи висайабха̄вама̄панно ева саддо аттхам̣ пака̄сети, нетаро. тенева̄ха ‘‘на хи вин̃н̃аттӣ’’тиа̄ди. йади пана читтаджарӯпа̄нам̣ чалана̄ка̄ро вин̃н̃атти, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса виппхандама̄наван̣н̣а̄рамман̣атта̄ тенапи са̄ гахита̄ сийа̄ти а̄сан̇ка̄йа ниваттанаттхам̣ а̄ха ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди.

та̄лапан̣н̣а̄дирӯпа̄нӣтиа̄дина̄пи вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄таббатам̣ мановин̃н̃а̄н̣енева ча вин̃н̃а̄таббатам̣ дассети. сан̃джа̄на̄ти етена̄ти сан̃н̃а̄н̣ам̣, тасса удака̄дино сан̃н̃а̄н̣ам̣ там̣сан̃н̃а̄н̣ам̣, тасса а̄ка̄ро там̣сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро, удака̄дисахача̄риппака̄ро ча со там̣сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро ча̄ти удака̄…пе… ка̄ро, там̣ гахетва̄ джа̄нитва̄. тада̄ка̄расса̄ти удака̄дин̃а̄пана̄ка̄расса. йади йатха̄вуттавика̄раггахан̣ам̣йева ка̄ран̣ам̣ адхиппа̄йаггахан̣асса, атха касма̄ аггахитасан̇кетасса адхиппа̄йаггахан̣ам̣ на хотӣти? на кевалам̣ вика̄раггахан̣амева адхиппа̄йаггахан̣асса ка̄ран̣ам̣, кин̃чарахӣти а̄ха ‘‘етасса пана̄’’тиа̄ди.

атха пана̄тиа̄дина̄ вин̃н̃аттийа̄ анума̄нена гахетаббатам̣ дассети. са̄дхиппа̄йа…пе… нантаранти адхиппа̄йасахитавика̄рена сахаджа̄таван̣н̣а̄йатанаггахан̣асан̇кха̄тасса чаккхудва̄рикавин̃н̃а̄н̣асанта̄насса анантарам̣. адхиппа̄йаггахан̣асса̄ти адхиппа̄йававаттха̄пакасса татийава̄ре джаванасса. адхиппа̄йасахабхӯ вика̄ра̄бха̄ве абха̄ватоти етена йатха̄вуттавика̄рам̣ адхиппа̄йаггахан̣ена ануминоти. евам̣ сатӣтиа̄дина̄ йатха̄нумитаматтхам̣ нигаманавасена дассети. таттха удака̄диггахан̣енева̄ти та̄лапан̣н̣а̄дӣнам̣ ван̣н̣аггахан̣а̄нантарена пуримасиддхасамбандха̄нуггахитена удака̄дӣнам̣ таттха аттхибха̄вавиджа̄наненева. йатха̄ та̄лапан̣н̣а̄дӣнам̣ удака̄дисахача̄риппака̄ратам̣ сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро вин̃н̃а̄тойева хоти на̄нантарийакатта̄, евам̣ виппхандама̄наван̣н̣аггахан̣а̄нантарена пуримасиддхасамбандха̄нуггахитена гантука̄мата̄диадхиппа̄йавиджа̄наненева вин̃н̃атти вин̃н̃а̄та̄ хоти тадабха̄ве абха̄ватоти упама̄йоджана̄.

сабха̄вабхӯтанти анваттхабхӯтам̣. двидха̄ти вин̃н̃а̄панато вин̃н̃еййато ча. ка̄йавин̃н̃аттийа̄ татха̄паваттама̄на̄йа четана̄сан̇кха̄тасса каммасса ка̄йакаммабха̄во ниппхаджджати та̄йа упалаккхитаббатта̄, на пана чатувӣсатийа̄ паччайесу кеначи паччайабха̄ватоти дассенто ‘‘тасмим̣ два̄ре сиддха̄’’тиа̄дима̄ха. тена вачӣдва̄руппанна̄пи па̄н̣а̄типа̄та̄дайо сан̇гахита̄ти тесам̣ сан̇гахитабха̄вам̣ дассети. атха ва̄ ка̄йадва̄руппанна̄йа ка̄йакаммабхӯта̄йа четана̄йа васена ‘‘тена два̄рена вин̃н̃а̄таббабха̄вато’’ти вуттам̣, тасса̄йева два̄рантаруппанна̄йа васена ‘‘тена два̄рена на̄мала̄бхато’’ти. манодва̄ра̄ваджджанассапи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакабха̄во ниччхитоти ‘‘ека̄дасаннам̣ кирийачитта̄на’’нти а̄ха.

два̄рантарача̄риноти два̄рантарабха̄вена паваттанака̄. два̄расамбхеда̄ти два̄ра̄нам̣ сан̇каран̣ато. два̄ра̄нан̃хи два̄рантарабха̄ваппаттийа̄ сати ка̄йадва̄расса вачӣдва̄ра̄дибха̄во, вачӣдва̄расса ча ка̄йадва̄ра̄дибха̄во а̄паджджатӣти там̣там̣два̄руппаннакамма̄нампи сан̇каро сийа̄. тена̄ха ‘‘каммасамбхедопӣ’’ти. евам̣ сати ка̄йакаммам̣…пе… ваваттха̄нам̣ на сийа̄. йади камма̄ни каммантарача̄рӣни хонти, ка̄йакамма̄дикасса вачӣкамма̄дикабха̄ва̄паттито ‘‘каммасамбхеда̄ два̄расамбхедопӣ’’ти ка̄йакаммам̣ ка̄йакаммадва̄ранти ан̃н̃аман̃н̃ававаттха̄нам̣ на сийа̄ти имаматтхама̄ха ‘‘камма̄нампи каммантарачаран̣е есева найо’’ти. каммантарачаран̣ам̣ каммантарӯпалаккхан̣ата̄. тенева̄ха ‘‘два̄рабха̄вена̄’’ти. два̄рантарачаран̣ам̣ два̄рантаруппатти. два̄рети аттано два̄ре. ан̃н̃асминти два̄рантаре. камма̄нӣти там̣там̣два̄рикакамма̄ни. ан̃н̃а̄нӣти ан̃н̃адва̄рикакамма̄ни. два̄ре два̄ра̄ни на чарантӣти два̄рантарабха̄вена наппаваттанти, два̄рантарам̣ ва̄ на сан̇каманти. кин̃ча̄пи вин̃н̃аттийа̄ чатувӣсатийа̄ паччайесу йена кеначи паччайена четана̄йа паччайабха̄во наттхи, татха̄ пана вин̃н̃аттийа̄ паваттама̄на̄йа ева па̄н̣а̄типа̄та̄ди хоти, на̄н̃н̃атха̄ти сийа̄ вин̃н̃аттийа̄ хетубха̄во четана̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘два̄рехи ка̄ран̣абхӯтехӣ’’ти. ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти каммававаттха̄нассева ва̄ ка̄ран̣абха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘два̄рехи ка̄ран̣абхӯтехӣ’’ти вуттам̣. йадипи ‘‘два̄рехи камма̄нӣ’’ти вуттам̣, ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄’’ти пана вуттатта̄ каммехипи два̄ра̄ни ваваттхита̄нӣти айаматтхопи сиддхойева̄ти дассетум̣ ‘‘на кевала’’нтиа̄ди вуттам̣. адва̄рача̄рӣхӣти два̄ра̄нам̣ сайам̣ ваваттхитабха̄вама̄ха, на пана ававаттха̄нам̣, ваваттха̄намева̄ти адхиппа̄йо. ида̄ни там̣ ваваттха̄нам̣ вибха̄вети камма̄напеккха̄тиа̄дина̄. таттха самайанийамитена читтена самайо вийа два̄ранийамитехи каммехи два̄ра̄ни нийамита̄нӣти айам̣ сан̇кхепаттхо.

евам̣сабха̄ватта̄ти два̄рабхӯтехи ка̄йа̄дӣхи упалаккхан̣ӣйасабха̄ватта̄. а̄н̣атти…пе… ма̄насса̄ти ка̄йавачӣкамма̄нам̣ вачӣка̄йавин̃н̃аттӣхи пака̄сетаббатам̣ а̄ха. ка̄йа̄дӣхӣти ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи. тасма̄ти йасма̄ два̄рантаре чаранта̄нипи камма̄ни сакена два̄рена упалаккхита̄нева чаранти, тасма̄. на̄пи каммам̣ два̄расса̄ти йасмим̣ два̄рантаре каммам̣ чарати, тасса два̄расса анаттанийасса. там̣там̣два̄рамева̄ти сакадва̄рамева. каммасса̄ти сакасакакаммасса. йади каммехи два̄ра̄ни ваваттхита̄ни, ‘‘каммасса анибаддхатта̄’’ти идам̣ катхам̣ нӣйатӣти а̄ха ‘‘пуббе пана̄’’тиа̄ди.

са̄ти вин̃н̃атти. тасса̄ти каммасса. кеначи пака̄рена̄ти чатувӣсатийа̄ паччайаппака̄ресу кеначи пака̄рена. там̣сахаджа̄та̄ти етена ка̄йавин̃н̃аттийа̄ саббха̄вейева ка̄йакаммасса саббха̄во, на̄н̃н̃атха̄ти парийа̄йена вин̃н̃аттийа̄ каммасса ка̄ран̣абха̄вам̣ вибха̄вети. тенева̄ха ‘‘уппаттит̣т̣ха̄набха̄вена вутта̄’’ти. йатха̄вуттанийамена̄тиа̄дина̄ каммасса уппаттит̣т̣ха̄набха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вама̄ха. таттха йатха̄вуттанийамена̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттаппака̄рена ваваттха̄найуттисан̇кха̄тена нийамена. два̄рачаран̣ети ан̃н̃адва̄рачаран̣е.

ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

чатӯхи ан̇гехӣти еттха ‘‘субха̄ситам̣йева бха̄сати, но дуббха̄ситам̣. дхаммам̣йева, пийам̣йева, саччам̣йева бха̄сати, но алика’’нти (сам̣. ни. 1.213; су. ни. субха̄ситасутта) йа̄ни ан̇га̄ни сутте вутта̄ни, тесам̣ четана̄сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘субха̄ситабха̄сана̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄паватта̄ти субха̄ситабха̄сана̄дибха̄вена паватта̄. саха самбхӯтатта̄ти сахева уппаннатта̄. на хи вачӣвин̃н̃атти саддарахита̄ аттхи. татха̄ хи ‘‘йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣. ‘‘ва̄ча̄гира̄ бйапатхо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 636) на̄тисукхумам̣йева саддава̄чам̣ ватва̄ ‘‘йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣ’’ти, та̄йа саддхим̣ йоджетва̄ вачӣвин̃н̃аттийа̄ вуттатта̄ рӯпа̄йатанам̣ вийа ваттхупариттата̄дина̄ садда̄йатанампи аниндрийагочаро аттхӣти ча адхиппа̄йена ‘‘йа̄ та̄йа…пе… вин̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха.

ида̄ни ависесена читтасамут̣т̣ха̄насаддасса сотавин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣ата̄ па̄л̣ийам̣ вутта̄ти витаккавиппха̄расаддо на сотавин̃н̃еййоти маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дасса па̄л̣ийа̄ виродхам̣ дассетум̣ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. евам̣ сан̇гахака̄расса адхиппа̄йе т̣хатва̄ маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дасса пат̣иседхетаббатам̣ дассетва̄ ида̄ни аттано адхиппа̄йе т̣хатва̄ там̣ парихаритум̣ ‘‘маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. сан̇гхат̣т̣ана̄ка̄рена паватта̄нам̣ бхӯта̄нам̣ саддасса ниссайабха̄вато сан̇гхат̣т̣анена сахева саддо уппаджджати. таппаччайабха̄воти упа̄диннакагхат̣т̣анасса паччайабха̄во. читтаджапатхавӣдха̄туйа̄ упа̄диннакагхат̣т̣ане паччайо бхавитум̣ саматтхо читтасамут̣т̣ха̄намаха̄бхӯта̄нам̣ еко а̄ка̄рависесо аттхи. тада̄ка̄ратта̄ хи тесам̣ патхавӣдха̄ту упа̄диннакам̣ гхат̣т̣етӣти имаматтхам̣ вутта̄нуса̄рена ведитаббатта̄ ‘‘вуттанайенева ведитаббо’’ти ватва̄ тамева вуттанайам̣ ‘‘таббика̄ра̄на’’нтиа̄дина̄ вибха̄вети. таттха ан̃н̃аман̃н̃асса паччайабха̄во таппаччайабха̄во вуттоти аттхо. ан̃н̃ампи саббам̣ видха̄нанти ‘‘на читтасамут̣т̣ха̄на̄ти етена параматтхато абха̄вам̣ дассетӣ’’тиа̄дина̄ аттана̄ вуттавидха̄нам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттавидха̄нам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева̄ти.

аттано аттано паччайуппаннасса десантаре па̄рампарийена уппа̄данам̣ десантаруппа̄данапарампарата̄. ладдха̄севанена̄ти ладдхапубба̄бхисан̇кха̄рена. читтенева̄ти пат̣хамачиттенева. ‘‘сатта джавана̄ни сатта аккхара̄ни ниббаттентӣти ва̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ екаджаванава̄рапарийа̄панна̄ни читта̄ни екамаккхарам̣ ниббаттентӣ’’ти ваданти. кин̃ча̄пи пат̣хамачиттенапи гхат̣т̣ана̄ ниппхаджджати, екассева пана бахусо паваттанена аттхи кочи висесоти пуримаджаванасамут̣т̣хита̄хи гхат̣т̣ана̄хи пат̣иладдха̄севанена саттамаджаванена самут̣т̣хита̄ гхат̣т̣ана̄ парибйаттамаккхарам̣ ниббаттетӣти упаттхамбханам̣ наттхӣти на сакка̄ ваттум̣. ладдха̄бхисан̇кха̄рена пана пат̣хамачиттенапи гхат̣т̣ана̄ балаватӣ хотӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘упаттхамбханакиччам̣ наттхӣ’’ти вуттам̣ сийа̄, саббаметам̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

‘‘сабба̄йапи ка̄йавачӣвин̃н̃аттийа̄ ка̄йавачӣдва̄рабха̄во вийа саббассапи читтасса манодва̄рабха̄во самбхаватӣ’’ти дассанаттхам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айам̣ на̄ма мано манодва̄рам̣ на хотӣти на ваттаббо’’ти ватва̄ там̣два̄равантадхаммадассанаттхам̣ ‘‘айам̣ на̄ма четана̄’’тиа̄ди вуттанти а̄ха ‘‘йасса два̄рам̣ мано, там̣ дассанаттхам̣ вутта’’нти. йатха̄ пана тивидхачатуббидхака̄йавачӣкамма̄нам̣ два̄рабха̄вато ка̄йакаммадва̄равачӣкаммадва̄ра̄ни вутта̄ни, евам̣ манокамманти вуттаабхиджджха̄дӣнам̣ два̄рабха̄вато ват̣т̣ахетубхӯталокийакусала̄кусаласампайуттамано ева манокаммадва̄ранти саннит̣т̣ха̄нам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. четана̄йа аттано киччам̣ а̄раддха̄йа сампайутта̄пи там̣ там̣ сакиччам̣ а̄рабхантӣти са̄ не сакичче паваттети на̄ма, татха̄ паваттентӣ ча сампайутте екасмим̣ а̄рамман̣е авиппакин̣н̣е кароти бйа̄па̄рети ча̄ти вуччати, татха̄ сампайутта̄нам̣ йатха̄вуттам̣ авиппакин̣н̣акаран̣ам̣ сампин̣д̣анам̣ а̄йӯханам̣ бйа̄па̄ра̄па̄данам̣ бйа̄па̄ран̣ам̣ четайананти а̄йӯханачетайана̄нам̣ на̄наттам̣ дассенто ‘‘пхасса̄дидхаммехӣ’’тиа̄дима̄ха. татха̄каран̣анти йатха̄ пхасса̄дайо сакасакакичче пасута̄ бхаванти, татха̄ каран̣ам̣. тенева йатха̄вуттена авиппакин̣н̣абйа̄па̄ран̣а̄ка̄рена сампайутта̄нам̣ каран̣ам̣ паваттананти дат̣т̣хаббам̣. каммаккхайакаратта̄ти каммаккхайакараманасса каммадва̄рабха̄во на йуджджатӣти адхиппа̄йо. йато ‘‘каммапатхакатха̄ локийа̄ ева̄’’ти ваданти.

манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

каммакатха̄ван̣н̣ана̄

сама̄нака̄ла̄пи ка̄ран̣апхалакирийа̄ пубба̄парака̄ла̄ вийа ваттум̣ йутта̄йева. сеййатха̄пи пат̣иччасамуппа̄де ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. чопанакирийанти вин̃н̃аттидвайам̣ а̄ха. тасса̄ хи читтасамут̣т̣ха̄нака̄йасаддава̄ча̄хи ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи ева ва̄ пуримапурима̄хи паваттетаббатта̄ ‘‘ка̄йава̄ча̄хи чопанакирийам̣ каротӣ’’ти вуттам̣ таббика̄ра̄нам̣ бхӯта̄нам̣ татха̄паваттанато. атха ва̄ ка̄йава̄ча̄хӣти ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи. чопанакирийанти рӯпака̄йасса тхамбханачаланакирийам̣ упа̄диннакагхат̣т̣анакирийан̃ча. еса̄ хи кирийа̄ ‘‘рӯпака̄йам̣ тхамбхетум̣ ча̄летум̣ паччайо бхавитум̣ саматтхо’’ти, ‘‘упа̄диннакагхат̣т̣анасса паччайабхӯто’’ти ча вуттатта̄ ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи ниппхаджджатӣти. еван̃ча катва̄ ‘‘чопанакирийа̄ниссайабхӯта̄ ка̄йава̄ча̄’’ти, ‘‘ка̄йа̄дӣхи каран̣абхӯтехи чопана̄бхиджджха̄дикирийам̣ каронти ва̄сиа̄дӣхи вийа чхедана̄ди’’нти ча идампи вачанам̣ саматтхитам̣ бхавати. на кевалам̣ дхарама̄ната̄ва саббха̄во, атха кхо маггена асамуччхинната̄пӣти дассенто ‘‘аниродхитева̄’’ти а̄ха. асамуччхинната̄ ча ка̄йа̄дӣнам̣ тадупаниссайакилеса̄самуччхеденева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘ка̄йа̄дӣхи каран̣абхӯтехи чопана̄бхиджджха̄дикирийам̣ каронтӣ’’ти етена чопана̄бхиджджха̄дикирийа̄ниббаттидва̄рена четана̄ниббаттийева вутта̄ти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘еван̃ча…пе… йуджджантӣ’’ти а̄ха. еван̃ча катва̄ ка̄йе сати ва̄ча̄йа сатӣтиа̄дивачанам̣ ануломитам̣ хоти. йа̄йа четана̄йа̄ти каран̣аниддесо пана ка̄йа̄дӣнам̣ чопана̄бхиджджха̄дикирийа̄йа ча четана̄хетукаттадассанаттхам̣ вуттоти.

сабха̄вато упака̄ракато магге сати саббха̄вато ча боджджхан̇га̄ магге антогадха̄ти а̄ха ‘‘на ча на сакка̄’’тиа̄ди.

каммапатхам̣ аппатта̄нампи там̣там̣два̄ре сам̣сандананти йатха̄ каммапатхам̣ патта̄нам̣, евам̣ каммапатхам̣ аппатта̄нампи сатипи два̄рантаруппаттийам̣ йатха̄сакам̣ два̄рехева на̄маггахан̣анти ваданти, евам̣ сати ат̣т̣хакатха̄йа виродхо. дутийаттхасса ча абха̄во сийа̄, тасма̄ там̣там̣два̄ре сам̣сандананти йасмим̣ йасмим̣ два̄ре каммапатхам̣ аппатта̄ акусалачетана̄дайо паватта̄, та̄сам̣ тена тенева два̄рена на̄маггахан̣ам̣. там̣ пана там̣там̣два̄рапаккхикабха̄вакаран̣ато таттха авародхананти вуттам̣. йатха̄ хи каммапатхам̣ патта̄ ка̄йакамма̄дисан̇кха̄та̄ четана̄ два̄рантаре уппанна̄пи ка̄йакамма̄дина̄мамева лабханти, на евам̣ каммапатхам̣ аппатта̄. та̄ пана йаттха йаттха два̄ре уппаджджанти, тена тенева два̄рена ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритантиа̄дина̄мам̣ лабханти. евам̣ на̄маггахан̣амева хи тесам̣ там̣там̣два̄рапаккхикакаран̣ам̣ вуттам̣. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кин̃ча̄пи вачӣдва̄ре чопанаппаттам̣ каммапатхам̣, аппаттата̄йа пана ка̄йакаммам̣ на хоти, кевалам̣ вачӣдуччаритам̣ на̄ма хотӣ’’ти вуттам̣.

сатипи па̄н̣а̄типа̄та̄дичетана̄йа вачӣдва̄ра̄дӣсу паваттийам̣ йатха̄вуттайебхуййатаббахулавуттийа̄ ка̄йакамма̄дибха̄вававаттха̄панам̣ ка̄йа̄дикасса там̣там̣два̄рабха̄вававаттха̄панан̃ча каммадва̄ра̄бхеданам̣. тан̃хи каммадва̄ра̄нам̣ асам̣кин̣н̣абха̄вена патит̣т̣ха̄панам̣. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄н̣аттисамут̣т̣хитесӯ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваккхати. кечи пана ‘‘екекасмим̣ два̄ре анекесам̣ камма̄нам̣ паваттидассанампи два̄расам̣сандана’’нти ваданти. йатха̄ паватто бйа̄па̄до каммапатхо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’ти паватти бйа̄па̄дасса дассита̄. ка̄йадва̄рикачетана̄йа сахака̄рӣка̄ран̣абха̄вато ка̄йакаммавоха̄рала̄бха̄, абхиджджха̄дӣнам̣ парасантакасса аттано парин̣а̄манавасена ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’тиа̄дина̄ ча аппаваттатта̄ манокаммавоха̄равираха̄, ачетана̄сабха̄вато ва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена аббоха̄рика̄, па̄н̣а̄типа̄та̄дибха̄вена на ваттабба̄ти аттхо. еттха̄ти аббоха̄рикабха̄ве.

дасавидха̄ иддхи…пе… табба̄ виттха̄рена̄ти адхиппа̄йо.

тена̄дхиппетанти ‘‘акусалам̣ вачӣкаммам̣ манодва̄ре самут̣т̣ха̄тӣ’’ти вадантена адхиппетам̣. ‘‘на упосатхаккхандхаке вутта’’нти касма̄ вуттам̣, нану тена упосатхаккхандхакато суттам̣ а̄хат̣анти? кин̃ча̄пи а̄хат̣ам̣, таттха авуттойева пана со тена вуттоти гахитоти дассенто ‘‘таттха авуттамева̄’’тиа̄дима̄ха.

‘‘сугатидуггатӣсу упападжджанам̣ сукатадуккат̣акаммато на хоти, кхандхасива̄дӣхи пана хотӣти гахетва̄ ‘наттхи динна’нтиа̄дина̄ пара̄масантасса васена ‘миччха̄дит̣т̣хи…пе… парибхан̣д̣а̄дӣни каротӣ’ти вутта’’нти ваданти. абхиджджха̄дипадха̄натта̄ти етена виджджама̄несупи бйа̄па̄да̄дӣсу йада̄ ка̄йавачӣдва̄ресу четана̄ балаватӣ хоти, на татха̄ итаре, тада̄ падха̄набха̄вато четана̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти ча воха̄рам̣ лабхати. со кхо панасса̄ падха̄набха̄во па̄н̣а̄типа̄та̄дисиддхийа̄ вин̃н̃а̄йати. йада̄ пана тесуйева два̄ресу абхиджджха̄дайо балаванто хонти, на татха̄ четана̄, тада̄ таттха виджджама̄на̄пи четана̄ ападха̄набха̄вато ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти ча воха̄рам̣ на лабхати. абхиджджха̄дайо пана падха̄набха̄вато сатипи ка̄йан̇гава̄чан̇гачопане сакена ваваттха̄нена манокаммантвева вуччантӣти дассети. йе пана ‘‘тӣсупи два̄ресу каммапатхабха̄вена аппаттийа̄ два̄раттайепи каммапатхаппаттаманокаммена саха паваттийа̄ ча четана̄ еттха камманти на вуччатӣ’’ти ваданти, техи абхиджджха̄дӣнам̣ падха̄насабха̄вам̣йева сандха̄йа вуттам̣ сийа̄. атха ва̄ четана̄йа ниппарийа̄йакаммабха̄вато парийа̄йакамме анавародхетаббатта̄ ‘‘аббоха̄рика̄’’ти вуттам̣. аттано сабха̄венева пана са̄ еттха̄пи камманти вуччати. йатха̄ха ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄мӣ’’тиа̄ди (катха̄. 539). ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘тасмим̣ два̄ре сиддха̄ четана̄’’тиа̄дина̄ четана̄йева падха̄нам̣ катва̄ вуттам̣. тенева̄ха ‘‘сабха̄венева са̄ манокамма’’нтиа̄ди. атха ва̄ каммапатхаппаттаабхиджджха̄дӣхи ка̄йавачӣдва̄ре сахаджа̄та̄ четана̄ ка̄йавачӣкаммавасена аббоха̄рика̄ четана̄сан̇кха̄таманокамматта̄ти. йади абхиджджха̄дайо падха̄на̄, на четана̄, евам̣ сати абхиджджха̄дайо четтха каммам̣, на четана̄, абхиджджха̄дипаккхика̄ ва̄ са̄ сийа̄ти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘тивидха̄, бхиккхаве’’тиа̄ди. ‘‘четана̄пи…пе… манодва̄ре ева самут̣т̣хахантӣ’’ти идам̣ манодва̄ре четана̄йа абхиджджха̄дӣхи манокаммабха̄ве ниббисесабха̄вадассананти катва̄ ‘‘четана̄…пе… адхиппа̄йо’’ти а̄ха. четана̄ четана̄каммам̣, абхиджджха̄дайо четана̄сампайуттакамманти еттакамева хи еттха висесоти. еттха ча четана̄йа ка̄йавачӣкаммабха̄во сийа̄ти а̄сан̇ка̄йа абха̄вато манодва̄ре акусалака̄йавачӣкамма̄нам̣ ануппаттито ча аббоха̄рика̄ти на вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

виративисит̣т̣ха̄ти виратито четана̄йа падха̄набха̄вама̄ха. таттха ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄’’тиа̄дина̄ (катха̄. 539) а̄гамамхи ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ипаккхабхӯта̄’’ти йуттим̣ дассети. йасма̄ ча пат̣т̣ха̄не четана̄ва ‘‘каммапаччайо’’ти вутта̄, на вирати, абхиджджха̄дайо ва̄, тасма̄ ниппарийа̄йена каммам̣ ‘‘четана̄’’ти анабхиджджха̄дайо ‘‘четана̄паккхика̄ ва̄’’ти вутта̄ти ведитаббам̣. асан̇карато каммадва̄ра̄ни ваваттхапенто ‘‘раккхатӣ’’ти, випарийа̄йена ‘‘бхиндатӣ’’ти вуттоти раккхан̣абхиндана̄ни ана̄сетва̄ на̄сетва̄ ча катхананти вутта̄нӣти.

каммакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийо викаппо пат̣хамачатуттхавин̃н̃а̄н̣адва̄ресуйева лаббхати, на итараттха ‘‘сотам̣ гха̄на’’нтиа̄дина̄ авуттатта̄, итаратха̄пи ва̄ авибхаттике ниддесе лаббхати. йато сам̣варавасена па̄тимоккхасӣлам̣ паваттати, там̣ дуссӣлйанти а̄ха ‘‘дуссӣлйам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дичетана̄’’ти. итара̄ сам̣варавинимутта̄ абхиджджха̄доманассайутта̄ таппадха̄на̄ ва̄ акусаладхамма̄ сатипат̣ипаккха̄ акусала̄ дхамма̄. а̄рамман̣е читтавоссаггавасена паватто акусалачиттуппа̄до пама̄до. вӣрийапаноданабха̄вато тхинамиддхам̣ ‘‘косаджджа’’нти вуттам̣, тхинамиддхаппадха̄но ва̄ читтуппа̄до.

асуддхата̄ти акевалата̄ ан̃н̃ена саммиссата̄. два̄ран̃хи два̄рантарикакаммасса два̄рам̣ хонтам̣ тена мисситам̣ вийа хоти. тенева̄ха ‘‘муса̄ва̄да̄динопи ка̄йадва̄ре паваттисаббха̄ва̄’’ти. кечи пана ‘‘авин̃н̃еййама̄нантара̄нам̣ два̄рантарачитта̄нам̣ антарантара̄ аппаваттито суддханти вутта’’нти ваданти, там̣ анекассапи джаванава̄расса ка̄йакамма̄дибха̄вена пабандханавасена паватти аттхӣти катва̄ вуттам̣. авируддхам̣ хотӣти акусалака̄йакамма̄дибха̄вена авадха̄ретва̄ асам̣варам̣ ватва̄ пуна тассева ва̄ча̄асам̣варадва̄ра̄дӣсу уппаттивачанам̣ ка̄йадва̄рӯпалаккхито асам̣варо два̄рантаре паваттопи ка̄йадва̄рико ева̄ти евам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа сати на вируджджхатӣти аттхо. ида̄ни там̣ авируджджхана̄ка̄рам̣ ‘‘асам̣варо хӣ’’тиа̄дина̄ вибха̄вети. садва̄рети аттано два̄ре. асам̣варо два̄рантаре уппаджджама̄нопи садва̄равасена уппанноти вуччатӣти етена ва̄ча̄асам̣варадва̄ре уппаннопи ка̄йико асам̣варо чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппаннотвева вуттоти дат̣т̣хаббам̣. еса найо итараттха̄пи. каммам̣ ан̃н̃адва̄рети каммасса два̄рантарачаран̣ам̣ па̄кат̣анти катва̄ вуттам̣.

евам̣ сатӣти чопанасан̇кха̄те ка̄йаасам̣варадва̄ре асам̣вароти еттаке ева гахите. каммапатхабха̄ваппаттассева каммабха̄во ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттоти а̄ха ‘‘каммапатхабха̄ваппаттата̄йа вачӣманокамма’’нти. сесанти два̄рантара̄нупалаккхитам̣. татха̄ на вуччатӣти ка̄йакамманти на вуччатӣти аттхо. таттхева ваккха̄ма̄ти каммапатхасам̣сандане ваккха̄ма. ‘‘со хи ка̄йадва̄ре чопанаппатто акусалам̣ ка̄йакаммам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. ат̣т̣ха. каммапатхасам̣санданакатха̄) ‘‘чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппанно акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ ча вачӣкамма̄дӣнан̃ча каммапатхаппатта̄нам̣ асам̣варабхӯта̄нам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ве а̄панне ‘‘чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ акусалам̣ вачӣкаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ апава̄дена ниватти дат̣т̣хабба̄ти евам̣ ваккхама̄натам̣ сандха̄йа̄ха. антогадхата̄ дат̣т̣хабба̄ паччайасаннисситаа̄джӣвапа̄рисуддхисӣла̄нам̣ н̃а̄н̣авӣрийехи са̄дхетаббатта̄ти адхиппа̄йо.

акусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄

сарасена аттано сабха̄вена. йа̄йа четана̄йа паваттама̄насса джӣвитиндрийасса паччайабхӯтесу маха̄бхӯтесу упаккамакаран̣ахету там̣маха̄бхӯтапаччайа̄ уппаджджанакамаха̄бхӯта̄ нуппаджджиссанти, са̄ та̄дисапайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ па̄н̣а̄типа̄то на̄ма. ладдхупаккама̄ни хи бхӯта̄ни на пуримабхӯта̄ни вийа висада̄нӣти сама̄наджа̄тийа̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на хонтӣти. екассапи пайогасса сахаса̄ ниппха̄данавасена киччаса̄дхика̄йа бахуккхаттум̣ паваттаджаванехи ладдха̄севана̄йа ча саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа васена пайогасса махантабха̄во. сатипи када̄чи кхуддаке чева маханте ча па̄н̣е пайогасса самабха̄ве махантам̣ ханантасса четана̄ тиббатара̄ уппаджджатӣти ваттхусса махантабха̄воти тадубхайам̣ четана̄йа балавабха̄венева хотӣти а̄ха ‘‘пайога…пе… бха̄вато’’ти. йатха̄вуттапаччайавипарийа̄йепӣти пайогаваттхуа̄дипаччайа̄нам̣ амахаттепи. там̣там̣паччайехӣти гун̣авантата̄дипаччайехи. еттха ча хантаббасса гун̣авантата̄йа маха̄са̄ваджджата̄ ваттхумахантата̄йа вийа дат̣т̣хабба̄. килеса̄нам̣ упаккама̄нам̣ двиннан̃ча мудута̄йа тиббата̄йа ча аппаса̄ваджджата̄ маха̄са̄ваджджата̄ ча йоджетабба̄. па̄н̣о па̄н̣асан̃н̃ита̄ вадхакачиттан̃ча пуббабха̄гасамбха̄ра̄, упаккамо вадхакачетана̄самут̣т̣ха̄пито, пан̃часамбха̄раватӣ па̄н̣а̄типа̄тачетана̄ти са̄ пан̃часамбха̄равинимутта̄ дат̣т̣хабба̄. еса найо адинна̄да̄на̄дӣсупи.

мантапариджаппанена парасса сантакахаран̣ам̣ виджджа̄майо, вина̄ мантена парасантакасса ка̄йавачӣпайогехи а̄кад̣д̣ханам̣ та̄дисаиддхийогена иддхимайо пайоготи адинна̄да̄нассапи чха пайога̄ са̄хаттхика̄дайо ведитабба̄.

абхибхавитва̄ вӣтиккамане миччха̄ча̄ро маха̄са̄ваджджо, на татха̄ убхиннам̣ сама̄наччхандабха̄ве. ‘‘чатта̄ро самбха̄ра̄ти вуттатта̄ абхибхавитва̄ вӣтиккамане сатипи маггенамаггапат̣ипаттиадхива̄сане пуримуппаннасевана̄бхисандхипайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на хоти абхибхуййама̄насса̄’’ти ваданти. севаначитте сати пайога̄бха̄во на пама̄н̣ам̣ иттхийа̄ севанаппайогасса йебхуййена абха̄вато. пурисассева хи йебхуййена севанаппайого хотӣти иттхийа̄ пуретарам̣ севаначиттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ нипанна̄йапи миччха̄ча̄ро на сийа̄ти а̄паджджати, тасма̄ пурисасса васена уккам̣сато чатта̄ро самбха̄ра̄ вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃атха̄ иттхийа̄ пурисакиччакаран̣ака̄ле пурисассапи севанаппайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на сийа̄ти. кечи пана ‘‘аттано ручийа̄ паваттитасса тӣн̣и ан̇га̄ни, балакка̄рена паваттитасса тӣн̣ӣти сабба̄ни аггахитаггахан̣ена чатта̄рӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

дут̣т̣хачиттасса амаран̣а̄дхиппа̄йасса пхарусака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ пхарусачетана̄ пхарусава̄ча̄. маран̣а̄дхиппа̄йе пана сати аттхасиддхитадабха̄весу па̄н̣а̄типа̄та̄ бйа̄па̄да̄ ча хонтӣти. йам̣ пати пхарусава̄ча̄ пайуджджати, тасса саммукха̄ва сӣсам̣ ети. ‘‘параммукхепи пхарусава̄ча̄ хотӣ’’ти ваданти.

йади четана̄йа саббада̄ каммапатхабха̄ва̄бха̄вато анийато каммапатхабха̄воти каммапатхара̄симхи авачанам̣, нану абхиджджха̄дӣнампи каммапатхам̣ аппатта̄нам̣ аттхита̄йа анийато каммапатхабха̄воти тесампи каммапатхара̄сийам̣ авачанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хи тесам̣ таттха вуттатта̄. йади евам̣ четана̄пи таттха ваттабба̄ сийа̄ти? саччаметам̣, са̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄ти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄воти на вуттам̣ сийа̄. четана̄йа хи ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми,’’‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанехи каммабха̄во дӣпито. каммам̣йева ча сугатидуггатӣнам̣ тадуппаджджанасукхадуккха̄нан̃ча патхабха̄вена паваттам̣ каммапатхоти вуччатӣти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄во. абхиджджха̄дӣнам̣ пана четана̄самӣханабха̄вена сучаритадуччаритабха̄во, четана̄джанитатам̣бандхатибха̄вена сугатидуггатитадуппаджджанасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во ча̄ти на татха̄ па̄кат̣о каммапатхабха̄воти те ева каммапатхара̄сибха̄вена вутта̄. ататха̄джа̄тийатта̄ ва̄ четана̄ техи саддхим̣ на вутта̄ сийа̄. вича̄ретва̄ гахетаббам̣.

па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄нева таббиратиа̄рамман̣а̄нӣти пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева̄ти вачанена адинна̄да̄на̄дӣнам̣ сатта̄рамман̣ата̄вачанасса виродхам̣ чодети. татха̄ хи ваккхати ‘‘вӣтиккамитаббатойева хи вераман̣ӣ на̄ма хотӣ’’ти. сайамева парихариссатӣти сиккха̄падавибхан̇ге пан̃хапуччхакаван̣н̣анам̣ сандха̄йа вадати. таттха хи ‘‘йасма̄ саттоти сан̇кхйам̣ гате сан̇кха̄рейева а̄рамман̣ам̣ кароти, тасма̄ паритта̄рамман̣а̄ти вуччантӣ’’ти вуттам̣.

дуггатата̄дӣнӣти а̄ди-саддена ‘‘аладдха̄ла̄бхо ладдхавина̄со иччхита̄нам̣ бхога̄нам̣ киччхапат̣ила̄бхо ра̄джа̄дӣхи са̄дха̄ран̣абхогата̄ дуккхавиха̄ро са̄сан̇кавиха̄ро’’ти евама̄дайо сан̇гахита̄. кечи пана ‘‘дит̣т̣хева дхамме бхогаджа̄ниа̄дайо ниссандапхала’’нти ваданти.

кусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄

та̄сан̃ча виратӣнам̣ четана̄сампайуттатта̄ четана̄два̄рена сугатидуггатитадуппаджджанасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во йуттоти адхиппа̄йо.

каммапатхасам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄

татха̄ти каммапатхаппатта̄нам̣. кечӣти дхаммасириттхерам̣ сандха̄йа̄ха. со хи каммапатхаппатта̄намева дуссӣлйа̄дӣнам̣ сусӣлйа̄дӣнан̃ча каммапатхехи аттхато на̄натта̄бха̄вадассанам̣, тесам̣ ва̄ пхассадва̄ра̄дӣхи авиродхабха̄вена дӣпанам̣ каммапатхасам̣сандананти вадати. каммапатхата̄ наттхӣти етена йатха̄вутта̄нам̣ асам̣варасам̣вара̄нам̣ тесам̣ ва̄де каммапатхасам̣сандане асан̇гахитатам̣ дассети. йе пана сан̇гахам̣ лабханти, тесам̣ гахан̣е пайоджана̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘тивидха…пе… дассанена̄’’ти вуттам̣. евам̣ пуримапаккхе сан̇кхепато досам̣ ватва̄ дутийапаккхепи ваттум̣ ‘‘на ча дуччарита̄на’’нтиа̄дима̄ха. тена йе дуччаритасучаритаасам̣варасам̣вара̄ анучарӣйанти, тесам̣ ка̄йакамма̄дита̄ видхӣйатӣти дассети. ‘‘пан̃чапхассадва̄равасена уппанно асам̣варо акусалам̣ манокаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ хи вуттанти. йади ча̄тиа̄дина̄ анавасесапарийа̄да̄на̄бха̄вама̄ха. уппатти на ваттабба̄ти каммапатха…пе… вадантехи ‘‘манокаммам̣ чхапхассадва̄равасена уппаджджатӣ’’ти на ваттаббанти аттхо. атха ва̄ йади каммапатхаппатта̄нева дуссӣлйа̄дӣни ка̄йакамма̄дина̄мехи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄нӣти евам̣ вадантехи ат̣т̣хакатха̄чарийехи манокаммасса чхапхассадва̄равасена уппатти на ваттабба̄ти аттхо. там̣там̣каммабха̄васса вуттатта̄ти ‘‘тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄дим̣ (вибха. 913) сандха̄йа̄ха.

каммантарампи там̣два̄рикакаммамева сийа̄ти па̄н̣а̄типа̄та̄дикасса вачӣкамма̄дибха̄вама̄сан̇кати. тасма̄ти йасма̄ кесан̃чи асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча каммапатхата̄ наттхи, ка̄йадуччарита̄дӣнан̃ча каммапатхехи на̄натта̄бха̄вадассанена пайоджанам̣ наттхи, на ча дуччарита̄дӣнам̣ пхассадва̄ра̄нам̣ васена уппатти дӣпита̄, на ча̄йам̣ видхи ниравасесасан̇га̄хика̄, камма̄нан̃ча сан̇каро а̄паджджати, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча пубба̄паравиродхо, тасма̄ти аттхо. сама̄нана̄мата̄ ка̄йакамма̄дита̄. са̄ман̃н̃ана̄ма̄виджаханам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ва̄виджаханам̣. убхайесанти каммапатха̄каммапатха̄нам̣. уппаттипарийа̄йавачана̄бха̄ватоти етена пхассадва̄раасам̣варадва̄ра̄дӣнам̣ там̣два̄рикакамма̄нан̃ча аттхато на̄натта̄бха̄вепи татха̄ татха̄ паваттадесана̄васена те вича̄рита̄ти дассети. ‘‘акусалам̣ ка̄йакаммам̣ пан̃чапхассадва̄равасена на уппаджджатӣ’’тиа̄дико дутийавиниччхайо.

ка̄йе ва̄ча̄йа ча…пе… сиддхитоти етена чопанаппаттам̣ акусалам̣ манокаммам̣ чопанам̣ аппаттато висесетва̄ дассетум̣ ‘‘ка̄йавачӣкамма’’нти вуттам̣, на пана ка̄йавачӣкаммабха̄ватоти дассети. тена ка̄йавачӣгахан̣ам̣ йатха̄вуттачопанаппаттам̣ ева вибха̄ветӣти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха – ‘‘чопанаппаттам̣ акусалам̣ ка̄йадва̄ре вачӣдва̄ре ча манокаммам̣ хотӣ’’ти. там̣-садде вутте йам̣-саддо абйабхича̄ритасамбандхата̄йа вуттойева хотӣти катва̄ ‘‘йам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. уппа̄даматтапариччхиннена̄ти чхапхассадва̄рикакаммена̄ти аттхо. матта-саддена висесаниваттиаттхена манокаммата̄висесам̣ ниваттети. нийамасса ева-саддасса акататта̄ ‘‘ка̄йавачӣкаммамева хотӣ’’ти авуттатта̄. ида̄ни нийама̄каран̣ена ладдхагун̣ам̣ дассенто ‘‘на пана саббампӣ’’тиа̄дима̄ха.

‘‘нийамасса акататта̄’’тиа̄ди пуриманайоти адхиппето. ваттуадхиппа̄йа̄нуродхинӣ саддаппаваттӣти сама̄сападе екадесопи а̄кад̣д̣хӣйати адхика̄равасена̄ти адхиппа̄йена ‘‘камма-саддаматтена самбандхам̣ катва̄’’ти вуттам̣. йам̣ пана вадантӣтиа̄дина̄ еттха падака̄раматасса айуттатам̣ дассети. таттха четана̄паккхика̄нанти ка̄йавачӣкаммабхӯтачетана̄паккхика̄нам̣. сатанти сама̄на̄нам̣. там̣там̣два̄ракаммапатха̄нан̃ча̄ти идам̣ имасса читтасса каммапатхабха̄вена паваттам̣ ка̄лам̣ сандха̄йа вуттам̣, на саббада̄, каммапатхабха̄венева паваттанато. ча-саддена ва̄ акаммапатхасан̇гахо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ там̣там̣два̄ра̄ ча там̣там̣два̄ракаммапатха̄ ча там̣там̣два̄ракаммапатха̄ти ‘‘там̣там̣два̄ра̄’’ти падена акаммапатха̄нам̣ сам̣вара̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тена сабха̄вена̄ти манокаммасса два̄рабха̄вена, на аттаноти адхиппа̄йо. евамидха̄пӣти читтаджанито читтасампайуттасса каммасса два̄рабха̄во читтепи упачаритоти аттхо. ваттаббамева наттхи анантарапаччайабхӯтаманорахитасса читтасса абха̄ватоти.

два̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кама̄бха̄ванийама̄бха̄ве сабба̄рамман̣ата̄дӣти а̄ди-саддена сан̇ган̣ха̄ти. на хи…пе… аттхӣти падха̄не асамбхавато аппадха̄нам̣ адхикарӣйатӣти дассети.

дхаммуддесава̄ракатха̄

пхассапан̃чамакара̄сиван̣н̣ана̄

‘‘тасмим̣ самайе пхассо хотӣ’’тиа̄дика̄йа па̄л̣ийа̄ пхасса̄дӣнам̣ ка̄ма̄вачарата̄дидассане на таппарабха̄во, сабха̄вадассане ева пана таппарабха̄воти дассети ‘‘на хи пхасса̄дӣна’’нтиа̄дина̄.

читтакирийа̄бха̄вена̄ти читтабйа̄па̄рабха̄вена. пхассасса сампаджджанамуппаджджанамева. саннипатитаппаваттийа̄ паччайо хотӣти етена читта̄рамман̣асаннипа̄така̄ран̣ам̣ пхассо читта̄рамман̣асаннипа̄тоти вуттоти дассети. пхассо хи читтасса а̄рамман̣е пхусана̄ка̄ренева паваттито тасса а̄рамман̣е саннипатитаппаваттийа̄ паччайоти ча вуччати. са̄ часса пхусана̄ка̄раппаватти са̄кхагге т̣хитам̣ дисва̄ бхӯмисан̣т̣хитасса авӣракапурисасса джан̇гхачаланам̣, амбилаамбапакка̄дим̣ кха̄дантам̣ дисва̄ мукхе кхел̣уппатти, дайа̄лукасса парам̣ хан̃н̃ама̄нам̣ дисва̄ сарӣракампананти евама̄дӣсу парибйатта̄ хоти. таббисесабхӯта̄ рӯпадхамма̄ти йатха̄ пат̣ихананавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄саннатарам̣ уппаджджама̄несу рӯпадхаммависесесу сан̇гхат̣т̣анапарийа̄йо, евам̣ читта̄рамман̣а̄нам̣ висайакаран̣ависайабха̄ваппатти пат̣иханана̄ка̄рена хоти. со ча читтаниссито дхаммависесо сан̇гхат̣т̣анапарийа̄йена вутто, йада̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди. кечи пана ‘‘сан̇гхат̣т̣анарасо пхассо пан̃чадва̄рикова, на итаро ваттха̄рамман̣асан̇гхат̣т̣ана̄бха̄вато’’ти ваданти, там̣ на йуджджати упача̄расиддхатта̄ сан̇гхат̣т̣анасса. итаратха̄ пан̃чадва̄рикассапи там̣ на самбхавеййа̄ти. индрийаманасика̄ресу йатха̄паваттама̄несу там̣там̣а̄рамман̣е вин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тесам̣ татха̄паваттийева вин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄вакаран̣ам̣.

‘‘йам̣ кхо, бхиккхаве, име пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ вуччати ка̄ма̄нам̣ асса̄до’’тиа̄дивачанато (а. ни. 9.34) сукхаведана̄ва асса̄доти а̄ха ‘‘асса̄дабха̄вато’’ти. пхусана̄дибха̄вена а̄рамман̣аггахан̣ам̣ екадеса̄нубхавананти анупачаритамева пхасса̄дӣнам̣ анубхаванакиччама̄ха.

нимиттена̄ти нӣла̄дина̄ дӣгха̄дина̄ ча нимиттена. етенупа̄йена̄ти йатха̄ н̃а̄н̣аппадха̄не читтуппа̄де сан̃н̃а̄ н̃а̄н̣амануваттати, евам̣ сама̄дхиппадха̄не сама̄дхинти дассети.

пабандхатӣти пат̣т̣хапети сампайуттадхамме сакасакакичче пат̣т̣хапети. тенева хи тадаттхам̣ виваранто ‘‘паваттетӣ’’ти а̄ха.

виджджама̄ната̄ва̄чӣ хоти-саддо, виджджама̄ната̄ ча сан̇кхатадхамма̄нам̣ уппаджджанена вина̄ наттхӣти ‘‘читтам̣ на татха̄ аттхато нуппаджджатӣ’’ти вуттам̣. тена йасма̄ читтам̣ на нуппаджджати уппаджджати ева, тасма̄ читтам̣ хотӣти вуттанти айаметтха ат̣т̣хакатха̄йа аттхо. евамават̣т̣хите хоти-уппаджджати-садда̄нам̣ сама̄наттхаттена на кин̃чи пайоджанам̣ диссати. атха ва̄ бхаванам̣ на̄ма сатта̄, сатта̄ ча уппа̄да̄дина̄ саман̇гита̄ти пхасса̄дӣнам̣ кхан̣аттайапарийа̄панната̄ ‘‘пхассо хотӣ’’тиа̄дӣсу хоти-саддена вутта̄. таттха йо бха̄во уппа̄дасаман̇гӣ, на со на хоти на̄ма, тасма̄ уппаджджати-саддена вуччама̄насса аттхасса хоти-саддавачанӣйата̄ на на самбхавати. уппаннам̣ хотӣти еттха пана кин̃ча̄пи уппанна-садденева уппа̄да̄дисаман̇гита̄ вуччати, таббха̄ва̄нативатти пана хоти-саддена вутта̄ кхан̣аттайавӣтиваттепи уппанна-саддасса ваттанато, тасма̄ на еттха уппаджджати-саддена сама̄наттхата̄саббха̄вадассанам̣ вийа уппаджджатидассанампи вируджджхати па̄кат̣акаран̣абха̄вато. итаратха̄ ‘‘читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти имина̄ва читтасса виджджама̄набха̄во дасситоти ким̣ пуна виджджама̄набха̄вадассанена̄ти на на сакка̄ ваттум̣, самайававаттха̄навасена сависесам̣ вуттампи читтам̣ пхасса̄дӣхи сахуппаттийа̄ сут̣т̣хутарам̣ ниббисесанти дассетум̣ читтасса пуна вачанам̣. уддит̣т̣хадхамма̄нам̣йева четтха ниддесава̄ре вибхаджанам̣, на вибхан̇ге вийа па̄л̣ийа̄ а̄рул̣хасаббапада̄нанти ‘‘уддесава̄ре сан̇ган̣ханаттхам̣ ниддесава̄ре вибхаджанаттха’’нти айампи аттхо ниччало. татха̄ хи ‘‘йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄ветӣ’’тиа̄дӣсу магга̄дайо на вибхатта̄. апича адхипатибха̄вена индрийесу вийа пхассаведана̄сан̃н̃а̄четана̄хи саха саббачиттуппа̄даса̄дха̄ран̣ара̄сийам̣ гахетаббатта̄ самайававаттха̄не вуттампи читтам̣ пхассапан̃чамаке вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

джха̄нан̇гара̄сиван̣н̣ана̄

витаккананти витакканакирийа̄, са̄ ча витаккасса аттано паччайехи паваттиматтамева̄ти бха̄ваниддесо васаваттибха̄ванива̄ран̣а̄йа хоти. йасмим̣ а̄рамман̣е читтам̣ абхиниропети, там̣ тасса гахан̣айогйам̣ каронто витакко а̄кот̣енто вийа париваттенто вийа ча хотӣти тасса а̄кот̣аналаккхан̣ата̄ парийа̄хананарасата̄ ча вутта̄. идан̃ча лаккхан̣ам̣ киччасаннисситам̣ катва̄ вуттам̣. дхамма̄нан̃хи сабха̄вавинимутта̄ ка̄чи кирийа̄ на̄ма наттхи, татха̄ гахетабба̄ка̄ро. бодханеййаджана̄нуродхена пана параматтхато екасабха̄вопи сабха̄вадхаммо парийа̄йавачанехи вийа сама̄ропитарӯпехи бахӯхи пака̄рехи пака̄сӣйати. еван̃хи со сут̣т̣ху пака̄сито хотӣти.

виппха̄ро на̄ма витаккасса тхинамиддхапат̣ипаккхо а̄рамман̣е анолӣната̄ асан̇кочо, со пана абхиниропанабха̄вато чаланам̣ вийа хотӣти адхиппа̄йена ‘‘виппха̄рава̄ти вичаланайутто’’ти вуттам̣. упача̄раппана̄су санта̄нена паваттийанти етена йатха̄ апубба̄рамман̣е пат̣хама̄бхинипа̄табхӯто витакко виппха̄рава̄ хоти, на татха̄ екасмим̣йева а̄рамман̣е нирантарам̣ ануппабандхавасена паваттийам̣, на̄тивиппха̄рава̄ пана таттха хоти саннисиннабха̄ватоти дассети. тенева̄ха ‘‘ниччало хутва̄’’тиа̄ди.

‘‘пӣтисукхена абхисандетӣ’’тиа̄дивачанато (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.427) пӣтийа̄ пхаран̣ам̣ ка̄йависайанти йатха̄ там̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘пан̣ӣтарӯпехӣ’’ти вуттам̣.

виса̄расса бйаггабха̄васса пат̣ипаккхо сабха̄во ависа̄ро, на виса̄ра̄бха̄ваматтам̣. ависа̄ра̄виккхепа̄нам̣ сама̄дха̄набха̄вато аттхато висеса̄бха̄вепи самукхена сампайуттамукхена ча убхайам̣ вуттанти дассетум̣ ‘‘ависа̄…пе… виккхепо’’ти вуттам̣. висесатоти атисайена̄ти ва̄ аттхо гахетаббо. сукхан̃хи сама̄дхисса висесака̄ран̣ам̣ ‘‘сукхино читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.359; а. ни. 3.96; 6.10; 11.12) вачанато.

индрийара̄сиван̣н̣ана̄

таттха̄ти саддаханасан̇кха̄те адхимоккхалаккхан̣е. пуггало саддахатӣти имина̄пи саддха̄йа а̄хитависеса̄нам̣ там̣сампайуттадхамма̄нам̣ саддаханакирийа̄йа каттубха̄вамева вибха̄вети. авайавабйа̄па̄ро хи самуда̄йе вохарӣйатӣти. на кевалам̣ паса̄данӣйаваттхусмим̣ аппаса̄дана̄ка̄раппаваттамева акусалам̣ ассаддхийам̣, атха кхо аппаса̄данӣйаваттхусмим̣ паса̄дана̄ка̄раппаваттампӣти дассетум̣ ‘‘миччха̄дхимоккхо’’ти вуттам̣. тена пӯран̣а̄дӣсу паса̄дасса ассаддхийатама̄ха. паса̄дабхӯтоти етена аппаса̄дабхӯтам̣ ассаддхийам̣ ниваттети. ваттхугатоти имина̄ миччха̄дхимоккхам̣. ‘‘паса̄дабхӯто ниччхайо’’ти имина̄ пана вибха̄витамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘на йева̄панака̄дхимоккхо’’ти а̄ха. ака̄луссийам̣ паса̄до, там̣ пана асан̇кхобхабха̄вато ‘‘ана̄вилабха̄во’’ти вуттам̣. тан̃хи сампайуттесу видахантӣ саддха̄ ака̄луссийапаччупат̣т̣ха̄на̄. еваметанти адхимуччана̄ка̄рена пана гахетаббатта̄ адхимуттипаччупат̣т̣ха̄на̄. буддха̄диваттхӯнӣти еттха идхалокапаралокакаммапхаласамбандха̄пи сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘саддха̄хаттхо, маха̄на̄ма, арийаса̄вако’’ти, ‘‘саддхӣдха виттам̣ пурисасса сет̣т̣ха’’нти (сам̣. ни. 1.246; су. ни. 184), ‘‘саддха̄ бӣджам̣ тапо вут̣т̣хӣ’’ти (сам̣. ни. 1.197; су. ни. 77) евама̄дивачанато кусаладхамма̄нам̣ а̄да̄на̄дӣсу хаттха̄дайо вийа саддха̄ дат̣т̣хабба̄.

‘‘идха бхиккхуна̄ каммам̣ каттаббам̣ хоти. тасса евам̣ хоти ‘каммам̣ кхо ме каттаббам̣ бхависсати, каммам̣ кхо пана ме каронтасса на сукарам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ манаси ка̄тум̣, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа̄’’’ти (дӣ. ни. 3.335) –

а̄дика̄ анурӯпапаччавеккхан̣а̄.

там̣мӯлака̄нӣти гантаббамагга̄димӯлака̄ни. еттха ча магго гантаббо хотӣтиа̄дайо ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассанавасенева вутта̄, на па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нуккамена̄ти дат̣т̣хаббам̣.

каран̣а̄дика̄ле вийа чираката̄диа̄рамман̣ам̣ вибхӯтам̣ катва̄ паваттантӣ сати там̣ упагантва̄ тит̣т̣хантӣ аниссаджджантӣ ча хоти. йам̣ а̄рамман̣ам̣ саммут̣т̣хам̣, там̣ пилавитва̄ гатам̣ вийа чалитам̣ вийа ча хоти, таппат̣ипаккхабха̄вена пана асаммут̣т̣ханти имаматтхам̣ дассенто ‘‘удаке ала̄бу вийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха са̄ран̣анти етена ‘‘саранти та̄йа̄’’ти имамеваттхам̣ вибха̄вети. саран̣акирийа̄йа хи паваттама̄на̄нам̣ дхамма̄нам̣ таттха а̄дхипаччабха̄вена сати паччайо. тасса̄ хи татха̄ паччайабха̄ве сати те дхамма̄ са̄рита̄ асаммут̣т̣хаката̄ апила̄вита̄хонтӣти. ‘‘имехи на̄ма хетӯхи паччайехи ча ете дхамма̄ самбхавантӣ’’ти самбхавато. ‘‘имам̣ на̄ма пхалам̣ ниббаттентӣ’’ти пхалато дхамма̄ уппаджджанена випаччанена ча ниппханна̄ на̄ма хонтӣти. ваттхубхӯта̄ти а̄рамман̣абхӯта̄.

сатипи саббесам̣ са̄рамман̣адхамма̄нам̣ а̄рамман̣аггахан̣е на читтам̣ вийа паре париччхиджджага̄хиноти ‘‘париччхиннопаладдхивасена джа̄на̄тӣ’’ти читтам̣ вуттам̣. четасикесу хи кечи висайам̣ париччхиджджа гахетум̣ на сакконти, кечи пана париччхедаматтейева тит̣т̣ханти, на вин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа висайам̣ ган̣хантӣти йе а̄сан̇китабба̄, тесу тадабха̄вам̣ дассенто ‘‘на сан̃н̃а̄…пе… виджджханавасена̄’’ти а̄ха.

пӣтийа̄ ча соманассабха̄во а̄паджджатӣти идам̣ пӣти ча соманассан̃ча пӣтисоманассанти пӣтисоманасса̄нам̣ тулйайогам̣ сандха̄йа вуттам̣. соманассассева пана ‘‘а̄джан̃н̃аратхо’’ти вийа пӣтийуттам̣ соманассам̣ пӣтисоманассанти падха̄набха̄во иччхитоти на пӣтийа̄ соманассабха̄ваппатти. на хи падха̄не виджджама̄не аппадха̄нам̣ упайуджджати, пӣтиггахан̣ан̃четтха пӣтийуттасса соманассасса йебхуййена бха̄вато парибйаттакиччато ча катам̣, на ча ниппӣтикасоманассасса асан̇гахо. рул̣хӣсаддесу кирийа̄йа аначчантикабха̄вато. пӣтийа̄ пана упалаккхан̣абха̄вена айаматтхо сут̣т̣ху йуджджатӣти дассенто а̄ха ‘‘пӣтиупалаккхитам̣ ва̄’’тиа̄ди.

паваттам̣ упа̄диннаккхандхам̣. чират̣т̣хитикам̣ хотӣти етена на кевалам̣ анупа̄летаббадхамма̄нам̣ кхан̣ат̣т̣хитийа̄йева, атха кхо пабандха̄нупаччхедассапи джӣвитам̣ ка̄ран̣анти дассети. ан̃н̃атха̄ хи а̄йуккхайамаран̣ам̣ на йуджджеййа̄ти. ависесена̄ти ка̄ран̣ависеса̄напеккхена джӣвитиндрийата̄са̄ман̃н̃ена. йадипи арӯпа̄сан̃н̃абхавесу рӯпа̄рӯпадхамма̄ наппаваттанти, техи пана пуримапаччхимабхавесу чаримапат̣хамадхамма̄ сама̄наджа̄тийена абйавахитата̄йа нирантара̄йева на̄ма хонтӣти ‘‘йа̄ва паринибба̄нам̣ авиччхиннам̣ паваттатӣ’’ти вуттам̣. анупа̄лана̄дикасса̄ти анупа̄ланапаваттанат̣т̣хапана̄нийева вадати. джӣвама̄нависесаппаччайабха̄ватоти сахаджа̄та̄нам̣ джӣвама̄ната̄висесасса паччайабха̄вато. индрийабаддхасса хи матарӯпато каммаджасса ча утуджа̄дито висесо джӣвитиндрийакатоти.

магган̇гара̄сиван̣н̣ана̄

авипарӣтаниййа̄никабха̄вена̄ти идам̣ самма̄-саддасса дит̣т̣хи-а̄дисадда̄нан̃ча сама̄на̄дхикаран̣ата̄васена дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ ависесабхӯтасса ниййа̄никабха̄васса самма̄-саддена висеситаббатта̄ вуттам̣. авипарӣтаттхо хи самма̄-саддо, на ниййа̄никаттхоти. авипарӣтаниййа̄никаттхо ева ва̄ самма̄-саддо. анекаттха̄ хи нипа̄та̄ти. евамева̄ти авипарӣтаниййа̄никабха̄вена.

балара̄сиван̣н̣ана̄

патиссаво вачанасампат̣иггахоти адхиппа̄йена ‘‘саппатиссавам̣ патиссавабхӯтам̣ там̣сабха̄ган̃ча йам̣ кин̃чи га̄рава’’нти а̄ха. таттха таттха па̄кат̣абха̄вена̄ти аджджхаттабхӯтесу джа̄тийа̄дӣсу бахиддха̄бхӯтесу бхиккхуа̄дӣсу хироттаппа̄нам̣ анурӯпапаччавеккхан̣авасена сасамбха̄рапатхавӣа̄дӣсу патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ вийа вибхӯтакиччабха̄вена̄ти аттхо.

мӯлара̄сиван̣н̣ана̄

еван̃хи упама̄йа саметӣти йатха̄ асучимхи патитапурисасса сатипи ка̄йена аллӣйане бха̄во аналлӣно, евам̣ алобхопи а̄рамман̣акаран̣авасена гахитепи а̄рамман̣е алаггабха̄вена аналлӣнабха̄во аналлӣна̄ка̄ро ева паваттати. евам̣сабха̄во хи со дхаммоти. кин̃чи дуссӣлйам̣ досасамут̣т̣ха̄нам̣ саббампи дуссӣлйам̣ досӯпаниссайанти ‘‘досасамут̣т̣ха̄натам̣ досӯпаниссайатан̃ча̄’’ти вуттам̣. тена адосо досассева уджувипаччанӣко, там̣мукхена дуссӣлйасса̄ти дассети.

таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄ти йо со екаттупагато пат̣хамаджджха̄на̄диаппана̄читтуппа̄до а̄саннӯпача̄ра̄хитависесо нӣваран̣а̄дипарипантхависуддхийа̄ висуддхо, тада̄варан̣ависайавирахена ча самаппаваттааппана̄сама̄дхисан̇кха̄там̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипанно, евам̣ пат̣ипаннатта̄ ева таттхупагаманена таттха ча паккхандо, висодхетаббасса виккхепасса килесасам̣саггасса ча абха̄вато висодханасама̄дха̄наекаттупат̣т̣ха̄набйа̄па̄равирахена висуддхисаматхапат̣ипаттиекаттупат̣т̣ха̄на̄ка̄ре аджджхупеккханто абхибйаттарӯпа̄йа сахаджа̄тататрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхито, тасмим̣йева джа̄та̄ сама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄ йуганаддхадхамма̄. те йатха̄ ан̃н̃ам̣ анативаттама̄на̄ хутва̄ паваттанти, евам̣ бха̄вана̄ брӯхана̄. татха̄ йа̄ни таттха саддха̄дӣни индрийа̄ни на̄на̄килесехи вимуттатта̄ вимуттирасена екараса̄ни хутва̄ паватта̄ни. йан̃ча таттха тадупагам̣, тесам̣ анативаттанаекарасабха̄ва̄нам̣ ануччхавикам̣ вӣрийам̣ ва̄хӣйати паваттӣйати, йа̄ часса тасмим̣ кхан̣е паватта̄ пагун̣абалавабха̄ва̄паттисан̇кха̄та̄ а̄севана̄. саббесам̣ етесам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ бха̄вана̄ уппа̄дана̄ вад̣д̣хана̄, айам̣ таттха джа̄та̄нам̣…пе… а̄севанат̣т̣хена бха̄вана̄ на̄ма.

йасма̄ пана̄йам̣ бха̄вана̄ка̄ро ‘‘пат̣хамасса джха̄насса пат̣ипада̄висуддхи а̄дӣ’’тиа̄дина̄пи (пат̣и. ма. 1.158) па̄л̣ийам̣ а̄гато ева, н̃а̄н̣ена ча сам̣килесавода̄несу там̣ там̣ а̄дӣнавам̣ а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ татха̄ татха̄ ниппха̄детаббо, тасма̄ ‘‘евам̣ вутта̄йа пан̃н̃а̄са̄дхана̄йа бха̄вана̄йа̄’’ти вуттам̣. аппаваттӣти йасмим̣ дхамме сати йатха̄вутта̄ бха̄вана̄ наппаваттати, со дхаммо пат̣ипаккхабха̄вана̄пара̄масанена абха̄вана̄ти вуттоти адхиппа̄йо. на хи абха̄ваматтасса амохо пат̣ипаккхоти йуджджатӣти. таппат̣ипаккхабхӯта̄ акусала̄ ка̄маччханда̄дайо дат̣т̣хабба̄. пама̄дависесо ва̄ абха̄вана̄. со хи ‘‘кусала̄нам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкамма’’нтиа̄дина̄ ниддит̣т̣хоти.

екантена алаббханеййадассанаттхам̣ ‘‘джара̄дхаммо’’ти вуттам̣. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ‘‘джа̄тидхамма̄нам̣, бхиккхаве, сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.373) иччхита̄ла̄бхо вибхатто. алобха̄нубха̄вена ка̄йа̄нупассана̄йа, амоха̄нубха̄вена читтадхамма̄нупассана̄йа сиддхи па̄кат̣а̄йева̄ти апа̄кат̣ам̣ адоса̄нубха̄вена ведана̄нупассана̄сиддхим̣ вибха̄венто ‘‘сукхавипарин̣а̄ме’’тиа̄дима̄ха. айан̃ча йоджана̄ алобха̄дӣнам̣ висесапаччайатам̣ сандха̄йа ката̄, ависесена пана саббе саббесам̣ паччайа̄. сабха̄вато сан̇каппато ча уппаннасса дуккхасса асаханавасенева уппаджджатӣти досо там̣дассанасса а̄саннапат̣ипаккхо, на ра̄го вийа дӯрапат̣ипаккхо.

каммапатхара̄сиван̣н̣ана̄

абхиджджха̄дайо вийа анабхиджджха̄дайопи на екантам̣ каммапатхабхӯта̄йева̄ти а̄ха ‘‘каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хӣ’’ти. манокаммапатхабха̄вена паваттанакаммабха̄вато хи етесам̣ каммапатхара̄сибха̄вена сан̇гахо, на саббада̄ каммапатха̄йева̄ти. тена йо ан̃н̃опи дхаммо анийато каммапатхабха̄вена па̄кат̣о ча, тассапи каммапатхата̄вачанам̣ на вируджджхатӣти дассети.

пассаддха̄дийугалаван̣н̣ана̄

саманти самма̄. четийавандана̄диаттханти четийавандана̄дихету. саматхачатусаччакаммат̣т̣ха̄навасена таббхедавасена ча саббакаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄бхийутта̄нам̣ мудумаджджхиматиккхиндрийата̄дибхедавасена саббайогӣнам̣ читтасса лӣнуддхачча̄дика̄лавасена саббада̄ хита̄хитадхаммӯпалаккхан̣абха̄вато йатха̄сабха̄вам̣ пат̣иведхабха̄вато ча сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ па̄рибандхакахаран̣абха̄вана̄вад̣д̣хана̄ни ависесато дат̣т̣хабба̄ни. йатха̄ аппана̄косаллена вина̄ саматхо саматхамантарена йатха̄бхӯта̄вабодхо ча наттхӣти на̄на̄ккхан̣ика̄ сама̄дхипан̃н̃а̄ ан̃н̃аман̃н̃асса висесака̄ран̣ам̣, евам̣ пат̣иведхе екаккхан̣ика̄пӣти дассенто а̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нимиттабха̄вена̄’’ти. пан̃н̃а̄йа хи са̄тисайам̣ авабха̄сийама̄не висайе сама̄дхи екаттавасена аппетум̣ саккоти, сама̄дхимхи ча маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипанне пан̃н̃а̄ а̄рамман̣есу висада̄ вахатӣти. самам̣ паватта̄ти ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттанена самам̣ ависамам̣ екарасабха̄вена паватта̄. ан̃н̃аман̃н̃асаха̄йабха̄вӯпагаманена йогино маноратхадхура̄кад̣д̣хане ратхадхура̄кад̣д̣хане вийа а̄джа̄неййайуго йугалако хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттама̄нена наддха̄ баддха̄ вийа̄ти ва̄ йуганаддха̄. адхичиттамануйуттехи вӣрийасама̄дхайо самам̣ йоджетабба̄ти имасса висесасса дассанаттхам̣ пуббе гахита̄пи те пуна гахита̄ти дассетум̣ вӣрийасама̄дхийоджанаттха̄йа̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. там̣ пана сама̄дхивӣрийайогасса вибха̄ванам̣ хотӣти ‘‘йогавачанаттха̄йа̄ти аттхо’’ти а̄ха.

йева̄панакаван̣н̣ана̄

йатха̄ татха̄ ва̄ти самма̄ миччха̄ ва̄. анадхимуччантоти ‘‘идам̣ карисса̄ми, етам̣ карисса̄мӣ’’ти евам̣ паваттапуббабха̄гасаннит̣т̣ха̄нахетукена пайогака̄ласаннит̣т̣ха̄нена аниччхинанто. йаттха хи аниччхайо, таттха аппат̣ипатти ева̄ти. сам̣саппанам̣ сам̣сайо. со хи ‘‘а̄саппана̄ парисаппана̄’’ти вутто. асатипи бйа̄па̄ре татрамаджджхаттата̄йа сати там̣сампайуттадхамма̄ сакасакакиччавасена анӯна̄надхиката̄йа алӣнаануддхатата̄йа ча сам̣ваттантӣти са̄ тесам̣ татха̄паваттийа̄ паччайабхӯта̄ ӯна̄дхикабха̄вам̣ нива̄рети вийа̄ти ӯна̄дхиканива̄ран̣араса̄ вутта̄. татха̄ паваттипаччайатта̄йева тесу дхаммесу маджджхаттата̄ти ча вутта̄.

джха̄нападасса̄ти джха̄насаддасса. тесӯти пан̃часу. пан̃ча хи ан̇га̄ни джха̄нападасса аттхоти идам̣ сам̣ван̣н̣ийама̄натта̄йева имам̣ читтуппа̄дам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи саббасмим̣ читтуппа̄де пан̃чева джха̄нан̇га̄ни. падасамӯхо ва̄кйам̣, падакот̣т̣ха̄со ва̄ пхассапан̃чамака̄ди дхаммара̄си. вуттам̣ пӯританти чхапан̣н̣а̄са̄дита̄йа пӯран̣авасена. пхассапаччайа̄ ведана̄ ‘‘пхут̣т̣хо ведети, пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄тӣ’’тиа̄дивачанато (сам̣. ни. 4.93) пхассо ведана̄дӣнам̣ паччайо. йадипи чханда̄дайо йатха̄вуттара̄сикичча̄бха̄вато тесу на ваттабба̄, висум̣ ра̄сиантарабха̄вена пана сарӯпато ваттабба̄ти чоданам̣ манаси катва̄ ‘‘вутта̄нампӣ’’тиа̄дима̄ха.

дхаммуддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ка̄ма̄вачаракусалам̣

ниддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

2. сантети сабха̄вато виджджама̄не. пхассасса висайависайӣнам̣ саннипатана̄ка̄рена гахетаббатта̄ пхусанам̣ висайе читтасса саннипатанам̣ вуттам̣. ‘‘чинтанат̣т̣хена читтам̣, мананат̣т̣хена мано’’тиа̄дина̄ читта̄дисадда̄ чинтана̄дибйа̄па̄рамукхена аттано аттхам̣ вибха̄вентӣти а̄ха ‘‘читтам̣ манотиа̄дӣсу вийа киччависесам̣ анапеккхитва̄’’ти. йатха̄ локе викатамева векатам̣, висайо ева весайанти вуччати, евам̣ мано ева ма̄насанти саддаматтависесо. нӣла̄ди-садда̄ вийа ваттха̄дӣсу читтесу парисуддхабха̄ванибандхана̄ пан̣д̣арасаддасса паваттӣти тасса гун̣ависеса̄пеккхата̄ вутта̄. йатха̄ ка̄йикам̣ са̄танти еттха ка̄йаппаса̄данисситанти аттхо, евам̣ четасикам̣ са̄танти еттха четонисситам̣ са̄танти ниссайависеса̄пеккхата̄ вутта̄. екаккхан̣ика̄ на̄на̄ккхан̣ика̄ ча читтасса т̣хити на̄ма, тасса аваттха̄висесоти аваттха̄висеса̄пеккхо читтасса т̣хитӣти евам̣пака̄ро ниддесо. ‘‘на луббхатӣ’’ти вуттасса читтасса, пуггаласса ва̄ паваттиа̄ка̄рабха̄вена алуббхана̄ти алобхо вуттоти ан̃н̃асса кирийа̄бха̄вависеса̄пеккхо алуббхана̄ти ниддесо. вуттанайенева алуббхитасса бха̄во алуббхитаттанти айам̣ ниддесо ан̃н̃асса бха̄вабхӯтата̄висеса̄пеккхо вутто. каттукаран̣абха̄ва̄дайо сабха̄вадхамма̄нам̣ аджджха̄ропанавасенева сиджджханти, бха̄ваниддесо пана аджджха̄ропана̄напеккхо, татойева ча висесантаравинимутто виниватто висесато ниджджӣвабха̄вагибха̄вато сабха̄ваниддесо на̄ма хотӣти пхассоти идам̣ пхусанат̣т̣хена ‘‘дхаммаматтадӣпанам̣ сабха̄вапада’’нти вуттам̣. а̄рамман̣ам̣ пхусантасса читтасса паваттиа̄ка̄ро пхусанабйа̄па̄ро хотӣти ‘‘пхусанакирийа̄ пхусана̄ка̄ро’’ти вуттам̣. сампхусана̄ти сам̣-саддо ‘‘самудайо’’тиа̄дӣсу вийа сама̄гаматтхадӣпакоти а̄ха ‘‘сама̄гамапхусана̄’’ти. ‘‘пхуса̄ми неккхаммасукха’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 272) пат̣ила̄бхопи пхусана̄ сампхусана̄ти ча вуччатӣти а̄ха ‘‘на пат̣ила̄бхасампхусана̄’’ти.

апарена вевачанена. бахуссутабха̄васампа̄дика̄йа пан̃н̃а̄йа пан̣д̣иччапарийа̄йо. сиппа̄йатана̄дӣсу даккхата̄бхӯта̄йа косаллапарийа̄йо, йаттха каттхачи тиккхасукхума̄йа непун̃н̃апарийа̄йо, самма̄ дхамме пан̃н̃апентийа̄ вебхабйа̄парийа̄йоти евама̄дина̄ тесу тесу пан̃н̃а̄висесесу те те парийа̄йависеса̄ висесена паватта̄ти тесам̣ пан̃н̃а̄висеса̄нам̣ на̄на̄ка̄ле лаббхама̄ната̄ вутта̄, итарепи анугата̄ хонти йебхуййена̄ти адхиппа̄йо. аттхана̄наттена пан̃н̃а̄диаттхависесена. кодхо куджджхана̄ куджджхитаттанти евам̣пака̄ра̄ ниддеса̄ сабха̄ва̄ка̄рабха̄вадӣпанавасена бйан̃джанавасенева вибха̄гавачанам̣. пан̣д̣иччантиа̄дайо пан̃н̃а̄висесанибандханатта̄ аттхавасена вибха̄гавачананти имаматтхама̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄дина̄. евама̄ка̄ро пана̄ти пурима̄ка̄рато висесо аттхато вибхаттигаманасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣.

пат̣иккхипанам̣ пат̣иседханам̣ пат̣иккхепо, тасса на̄наттам̣ висесо пат̣иккхепана̄наттам̣, саддхаммагарута̄йа пат̣иккхепо саддхаммагарута̄пат̣иккхепо, тена саддхаммагарута̄пат̣иккхепена на̄наттам̣ саддхаммагарута̄пат̣иккхепана̄наттам̣. там̣ саддхаммагарута̄пат̣иккхепана̄наттам̣ пана кодхагарута̄дибхедабхиннанти ‘‘кодхагарута̄дивисит̣т̣хена̄’’ти вуттам̣. кодха̄дӣхи висит̣т̣хо бхинно саддхаммагарута̄йа пат̣иккхепо пат̣иседханам̣ кодха̄дивисит̣т̣хапат̣иккхепо. кодхагарута̄дийева, тасса на̄наттена саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена̄ти кодхагарута̄ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхо. маккхала̄бхасакка̄рагарута̄ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхабха̄вависесена асаддхаммагарута̄ таббха̄вена екӣбхӯта̄пи на̄наттам̣ гата̄. йасма̄ пана кодхо аттхато досойева. маккхо досаппадха̄на̄ парагун̣авиддхам̣сана̄ка̄раппаватта̄ акусала̄ кхандха̄. таггарута̄ ча тесам̣ са̄дараабхисан̇кхаран̣авасена паваттанамева. ла̄бхагарута̄ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ сакка̄рагарута̄, тесам̣йева сусан̇кхата̄нам̣ ладдхака̄мата̄. тадубхайесу ча а̄даракирийа̄ татха̄паватта̄ иччха̄йева, тасма̄ ‘‘саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена асаддхамма̄ на̄наттам̣ гата̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи чатта̄ро асаддхамма̄ иччева уддит̣т̣ха̄. асаддхаммагарута̄ти еттха ча пуримасмим̣ викаппе ‘‘на саддхаммагарута̄’’ти саддхаммагарута̄ на хотӣти аттхо. дутийасмим̣ саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти саддхаммагарута̄ ева ва̄ пат̣ипаккхо, тасса на̄наттена саддхаммагарута̄пат̣ипаккхана̄наттена̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кодхамаккхагарута̄нан̃хи саддхаммависеса̄ паваттибхедабхинна̄ метта̄ пат̣ипаккхо. ла̄бхасакка̄рагарута̄нам̣ аппиччхата̄ сантоса̄. тена кодхагарута̄ на саддхаммагарута̄ти кодхагарута̄ ка̄йачи саддхаммагарута̄йа пат̣ипаккхоти айаматтхо вутто хоти. татха̄ маккхагарута̄дӣсупи. еван̃ча катва̄ ‘‘чатта̄ро саддхамма̄ саддхаммагарута̄ на кодхагарута̄…пе… саддхаммагарута̄ на сакка̄рагарута̄’’ти (а. ни. 4.44) а̄гататантипи саматтхита̄ бхавати. лобхо на хотӣти алобхо луббхана̄ на хотӣти алуббхана̄ти евама̄дико алобхотиа̄дӣнам̣ лобха̄дивисит̣т̣хо пат̣иккхепо ‘‘пхассо пхусана̄’’тиа̄дикехи висадисабха̄вато ‘‘пхасса̄дӣхи на̄натта’’нти вутто. пхасса̄дӣхӣти четтха алуббхана̄дайопи а̄ди-саддена сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. лобха̄дипат̣ипаккхена̄ти ‘‘лобхапат̣ипаккхо алобхо’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. сесам̣ пуримасадисамева. алобха̄доса̄моха̄нам̣ видхурата̄йа пат̣ипаккхабха̄вена ча лаббхама̄но ан̃н̃аман̃н̃ависадисо лобха̄дивисит̣т̣хапат̣иккхепабха̄вена лобха̄дипат̣ипаккхабха̄вена ча вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘алобха̄…пе… йоджетабба’’нти. бахӯхи пака̄рехи дӣпетаббаттхата̄ махаттхата̄. а̄даравасена сотӯнам̣.

3. йадипи екасмим̣ кхан̣е екам̣йева а̄рамман̣ам̣ хоти, чхасупи пана а̄рамман̣есу уппаттирахатта̄ ‘‘техи ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. тасса̄ти са̄тасса сукхасса. джа̄та̄ти етасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄ран̣абха̄вена пхассаттхам̣ паватта̄’’ти вуттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ четасикаса̄тасан̇кха̄та̄ соманассаведана̄ сахева уппаджджати, евам̣ таданурӯпапхассасахита̄ хутва̄ паватта̄ таджджа̄ти вутта̄. са̄дайатӣти адхигама̄сӣса̄йа анан̃н̃аниннам̣ кароти.

5. на тасса̄ таджджата̄ти тасса̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ тасса̄руппа̄ ‘‘тасса джа̄та̄’’ти ва̄ убхайатха̄пи таджджата̄ на йуджджати. йадипи пхассо вин̃н̃а̄н̣асса висесапаччайо на хоти, татха̄пи со тасса паччайо хотийева̄ти тасса таджджа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджата̄ ваттабба̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘на ча тадева̄’’тиа̄ди. техи а̄рамман̣ехи джа̄та̄ таджджа̄ти имина̄пи аттхена таджджа̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджа̄ти ваттум̣ на сакка̄. вин̃н̃а̄н̣асса пана таджджата̄пан̃н̃атти лаббхатева. татха̄ хи ‘‘ким̣ ва̄ етена̄’’тиа̄дина̄ пхасса̄дӣнам̣ татха̄ десетаббатам̣ а̄ха.

7. читтасса а̄рамман̣е а̄найана̄ка̄раппаватто витакко аттхато а̄рамман̣ам̣ таттха а̄кад̣д̣ханто вийа хотӣти ‘‘а̄рамман̣асса а̄кад̣д̣ханам̣ витаккана’’нти вуттам̣.

8. а̄рамман̣асса анумаджджана̄ка̄раппаватто вича̄ро таттха париббхаманто вийа самантато чаранто вийа ча хотӣти ‘‘самантато чаран̣ам̣ вичаран̣а’’нти вуттам̣.

11. татха̄ ават̣т̣ха̄наматтабха̄ватоти па̄н̣авадха̄диса̄дханаават̣т̣ха̄наматтабха̄вато, на балавабха̄ватоти адхиппа̄йо.

14. йена дхаммена читте а̄рамман̣ам̣ упатит̣т̣хати джотати ча, со дхаммо упат̣т̣ха̄нам̣ джотананти ча вуттоти а̄ха ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣ джотанан̃ча сатийева̄’’ти.

16. сан̣хат̣т̣хена̄ти сукхумат̣т̣хена.

30. бха̄воти хирийанам̣ вадати.

33. на бйа̄па̄детабботи абйа̄паджджа-саддасса камматтхатам̣ а̄ха.

42-43. йади анаваджджадхамма̄нам̣ сӣгхасӣгхапариваттанасаматтхата̄ лахута̄, са̄ваджджадхамма̄нам̣ катханти а̄ха ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄на’’нтиа̄ди. тесам̣ бха̄во гарута̄ти етена сатипи саббесам̣ арӯпадхамма̄нам̣ сама̄накхан̣атте мохасампайутта̄нам̣ са̄тисайо дандхо паваттиа̄ка̄роти дассети. со пана тесам̣ дандха̄ка̄ро санта̄не па̄кат̣о хоти.

44-45. аппат̣игха̄то авиломанам̣.

46-47. килиннанти авассутам̣.

50-51. паччосакканам̣ ма̄йа̄ йа̄ аччасара̄типи вуччати. арумаккханам̣ ван̣а̄лепанам̣. вел̣у ева да̄таббабха̄вена париггахито вел̣уда̄нам̣ на̄ма.

ниддесава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кот̣т̣ха̄сава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

58-120. тети пхассапан̃чамака̄дайо. сан̇гахагаманенева̄ти са̄дха̄ран̣ата̄дина̄ кеначи садисата̄лесена, на пхасса̄дайо вийа висум̣ дхаммабха̄венева̄ти аттхо. татха̄ авиппакин̣н̣атта̄ти пхасса̄дайо вийа сарӯпена висум̣ висум̣ авуттатта̄. йадипи чханда̄дайо сан̇гахасун̃н̃атава̄ресупи сарӯпена на вутта̄, кхандха̄йатанадха̄тура̄сӣсу пана сан̇гахита̄йева̄ти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ниддесети сан̇кха̄раккхандханиддесе. кхандха̄нам̣ дха̄та̄йатанабха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вато акхандхабха̄ванива̄ран̣ена ана̄йатана̄дха̄тубха̄ванива̄ран̣ампи дат̣т̣хаббам̣. на йева̄панака̄ т̣хапетабба̄ти кхандха̄дира̄сиантогадхатам̣ сандха̄йа вуттам̣. уддеса̄дӣсу пана ‘‘йева̄пана̄твева вутта̄нам̣ тесам̣ татха̄йева сан̇гахо йутто’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘т̣хапетва̄ йева̄панаке’’ти вуттам̣. сарӯпена авутта̄нампи читтуппа̄дапарийа̄панна̄нам̣ кхандха̄дибха̄во на ва̄ретабботи на йева̄панака̄ т̣хапетабба̄ти вуттанти убхайесампи адхиппа̄йо ведитаббо.

а̄ха̄рапаччайасан̇кха̄тена̄ти упаттхамбхакапаччайасан̇кха̄тена. со ча а̄ха̄ра̄нам̣ упаттхамбхакабха̄во па̄кат̣оти катва̄ вутто, на джанакатта̄бха̄вато. оджат̣т̣хамакарӯпасса хи ведана̄дӣнан̃ча а̄ха̄ран̣ато тесам̣ джанакаттам̣ лаббхатӣти. йади упаттхамбхако идха паччайоти адхиппето, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса та̄ва хоту, итаресам̣ катханти а̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. сахаджа̄та̄дипаччайети сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатапаччайе вадати, маха̄чатуккам̣ ва̄, екена̄ка̄рена̄ти рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакаттена упака̄ракабха̄вама̄ха. со ева ча несам̣ а̄харан̣акиччам̣. ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти вачанато четана̄йа вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄во са̄тисайоти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ висесена̄’’ти.

йатха̄гатамагготи вутто ка̄ран̣апхала̄нам̣ абхедӯпача̄рена̄ти дат̣т̣хаббам̣, на̄на̄ккхан̣ико ат̣т̣хан̇гикамагго упаниссайо етасса̄ти ат̣т̣хан̇гикамаггӯпаниссайо. арийамаггасса йатха̄гатамаггапарийа̄йо вуччама̄но тасса йа̄ пуримака̄лабхӯта̄ абхедопача̄расиддха̄ а̄гамана̄ваттха̄ тато на̄тивилаккхан̣а̄ти имаматтхам̣ вибха̄ветӣти а̄ха ‘‘пуббабха̄га…пе… дӣпита̄’’ти. вин̃н̃а̄н̣асса читтавичиттата̄ виджа̄нанабха̄вависеса̄ ева̄ти а̄ха ‘‘виджа̄нанамева читтавичиттата̄’’ти. ведана̄ккхандха̄дӣнанти а̄ди-саддена ‘‘два̄йатана̄ни хонтӣ’’тиа̄дӣсу вуттамана̄йатана̄дайопи сан̇ган̣ха̄ти. таппат̣иккхепоти тасса джа̄тиниддесабха̄васса пат̣иккхепо. като хотӣти етена а̄ха̄риндрийаджха̄намаггапхалахетуйо йаттака̄ имасмим̣ читте лаббханти, те саббепи ‘‘еко вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро хотӣ’’тиа̄дина̄ авутта̄пи аттхато вутта̄йева̄ти дассети. еса найо ан̃н̃аттха̄пи.

кот̣т̣ха̄сава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сун̃н̃атава̄ра̄диван̣н̣ана̄

121-145. йатха̄вутте самайети вуттаппака̄расамӯхе.

146. усса̄ханам̣ песанам̣ нийоджанам̣.

156-159. на̄тисама̄хита̄йа̄ти на̄на̄ваджджанӯпача̄рам̣ сандха̄йа вадати. йева̄панакехипи ниббисесатам̣ дассети карун̣а̄мудита̄нампи уппаджджанато.

ка̄йавачӣкирийа̄ ка̄йавачӣпаватти, вин̃н̃атти ева ва̄. асаматтабха̄вананти пуббабха̄габха̄ванама̄ха.