ка̄ма̄вачаракусалам̣
ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
каммадва̄ра̄нантиа̄дина̄ пака̄сетаббасса сарӯпам̣ пака̄санупа̄йан̃ча дассети. нийатарӯпарӯпавасена̄ти дхаммасан̇гахе ниддит̣т̣ханийатарӯпарӯпавасена. ан̃н̃атха̄ каммасамут̣т̣ха̄никака̄йе хадайаваттхупи гахетаббам̣ сийа̄. екасантатипарийа̄панно упа̄диннакака̄йо идха гахитоти чаккха̄йатана̄дӣти вуттесу еко бха̄во хадайаваттху ча гахитанти на сакка̄ ваттум̣ ‘‘чаккха̄йатана̄дӣни джӣвитапарийанта̄нӣ’’ти саннивесасса вибха̄витатта̄.
виппхандама̄наван̣н̣аггахан̣а̄нантарам̣ вин̃н̃аттиггахан̣асса иччхитатта̄ чалана̄ка̄ра̄ва ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттивика̄расахита̄ти када̄чи а̄сан̇кеййа̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘пат̣хамаджаванасамут̣т̣хита̄’’ти а̄ха. десантаруппаттихетубха̄вена ча̄летунти етена десантаруппатти чаланам̣, там̣нимитте ча каттубха̄во упачаритоти дассети, ан̃н̃атха̄ кхан̣иката̄ абйа̄па̄рата̄ ча дхамма̄нам̣ на самбхавеййа̄ти. тадабхимукхабха̄вавика̄раватӣти там̣дисамабхимукхо тадабхимукхо, тасса бха̄во тадабхимукхабха̄во, со ева вика̄ро, там̣саман̇гинӣ ва̄йодха̄ту тадабхимукхабха̄вавика̄раватӣ. ида̄ни тадабхимукхабха̄вавика̄ расса вин̃н̃аттибха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘адхиппа̄йасахабха̄вӣ’’тиа̄ди. еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ имисса̄ аттхаван̣н̣ана̄йа ладдхагун̣ам̣ дассети. таттха а̄ваджджанасса̄ти манодва̄ра̄ваджджанасса. йато ба̄ттим̣са̄тиа̄дина̄ тасса вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄паката̄ на сакка̄ пат̣иседхетунти дассети.
паччайо бхавитум̣ саматтхоти етена йатха̄вуттава̄йодха̄туйа̄ тхамбханачаланасан̇кха̄такиччаниппха̄дане тасса а̄ка̄рависесасса сахака̄рӣка̄ран̣абха̄вама̄ха. анидассанасаппат̣игхата̄дайо вийа маха̄бхӯта̄нам̣ аваттха̄висесаматтам̣ со а̄ка̄рависесоти параматтхато на кин̃чи хотӣти ‘‘параматтхато абха̄вам̣ дассетӣ’’ти а̄ха. параматтхато читтасамут̣т̣ха̄набха̄во пат̣иседхито. каммасамут̣т̣ха̄на̄дибха̄васса пана самбхавойева наттхӣти йатха̄вуттавика̄расса параматтхато саббха̄ве накуточисамут̣т̣хитатта̄ аппаччайаттам̣ а̄паннам̣. на хи рӯпам̣ аппаччайам̣ аттхи, аппаччайатте ча сати ниччабха̄во а̄паджджати, на ча нибба̄наваджджо аттхо сабха̄вадхаммо ниччо аттхи. читтасамут̣т̣ха̄набха̄во вийа̄ти вин̃н̃аттийа̄ читтасамут̣т̣ха̄наупа̄да̄рӯпабха̄во упача̄расиддхоти дассети.
вин̃н̃аттийа̄ каран̣абхӯта̄йа. йам̣ каран̣анти йам̣ читтакирийам̣ читтабйа̄па̄рам̣. вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄таттанти идамеса ка̄ретӣти йадетам̣ адхиппа̄йавибха̄ванам̣, етам̣ вин̃н̃аттивика̄рарахитесу руккхачалана̄дӣсу на дит̣т̣хам̣, хаттхачалана̄дӣсу пана дит̣т̣хам̣, тасма̄ виппхандама̄наван̣н̣авинимутто кочи вика̄ро аттхи ка̄йикакаран̣асан̇кха̄тасса адхиппа̄йасса н̃а̄пакоти вин̃н̃а̄йати. н̃а̄пако ча хету н̃а̄петаббаматтхам̣ сайам̣ н̃а̄тойева н̃а̄пети, на саббха̄ваматтена̄ти ван̣н̣аггахан̣а̄нантарам̣ вика̄раггахан̣ампи вин̃н̃а̄йати. татха̄ хи висайабха̄вама̄панно ева саддо аттхам̣ пака̄сети, нетаро. тенева̄ха ‘‘на хи вин̃н̃аттӣ’’тиа̄ди. йади пана читтаджарӯпа̄нам̣ чалана̄ка̄ро вин̃н̃атти, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса виппхандама̄наван̣н̣а̄рамман̣атта̄ тенапи са̄ гахита̄ сийа̄ти а̄сан̇ка̄йа ниваттанаттхам̣ а̄ха ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди.
та̄лапан̣н̣а̄дирӯпа̄нӣтиа̄дина̄пи вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄таббатам̣ мановин̃н̃а̄н̣енева ча вин̃н̃а̄таббатам̣ дассети. сан̃джа̄на̄ти етена̄ти сан̃н̃а̄н̣ам̣, тасса удака̄дино сан̃н̃а̄н̣ам̣ там̣сан̃н̃а̄н̣ам̣, тасса а̄ка̄ро там̣сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро, удака̄дисахача̄риппака̄ро ча со там̣сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро ча̄ти удака̄…пе… ка̄ро, там̣ гахетва̄ джа̄нитва̄. тада̄ка̄расса̄ти удака̄дин̃а̄пана̄ка̄расса. йади йатха̄вуттавика̄раггахан̣ам̣йева ка̄ран̣ам̣ адхиппа̄йаггахан̣асса, атха касма̄ аггахитасан̇кетасса адхиппа̄йаггахан̣ам̣ на хотӣти? на кевалам̣ вика̄раггахан̣амева адхиппа̄йаггахан̣асса ка̄ран̣ам̣, кин̃чарахӣти а̄ха ‘‘етасса пана̄’’тиа̄ди.
атха пана̄тиа̄дина̄ вин̃н̃аттийа̄ анума̄нена гахетаббатам̣ дассети. са̄дхиппа̄йа…пе… нантаранти адхиппа̄йасахитавика̄рена сахаджа̄таван̣н̣а̄йатанаггахан̣асан̇кха̄тасса чаккхудва̄рикавин̃н̃а̄н̣асанта̄насса анантарам̣. адхиппа̄йаггахан̣асса̄ти адхиппа̄йававаттха̄пакасса татийава̄ре джаванасса. адхиппа̄йасахабхӯ вика̄ра̄бха̄ве абха̄ватоти етена йатха̄вуттавика̄рам̣ адхиппа̄йаггахан̣ена ануминоти. евам̣ сатӣтиа̄дина̄ йатха̄нумитаматтхам̣ нигаманавасена дассети. таттха удака̄диггахан̣енева̄ти та̄лапан̣н̣а̄дӣнам̣ ван̣н̣аггахан̣а̄нантарена пуримасиддхасамбандха̄нуггахитена удака̄дӣнам̣ таттха аттхибха̄вавиджа̄наненева. йатха̄ та̄лапан̣н̣а̄дӣнам̣ удака̄дисахача̄риппака̄ратам̣ сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро вин̃н̃а̄тойева хоти на̄нантарийакатта̄, евам̣ виппхандама̄наван̣н̣аггахан̣а̄нантарена пуримасиддхасамбандха̄нуггахитена гантука̄мата̄диадхиппа̄йавиджа̄наненева вин̃н̃атти вин̃н̃а̄та̄ хоти тадабха̄ве абха̄ватоти упама̄йоджана̄.
сабха̄вабхӯтанти анваттхабхӯтам̣. двидха̄ти вин̃н̃а̄панато вин̃н̃еййато ча. ка̄йавин̃н̃аттийа̄ татха̄паваттама̄на̄йа четана̄сан̇кха̄тасса каммасса ка̄йакаммабха̄во ниппхаджджати та̄йа упалаккхитаббатта̄, на пана чатувӣсатийа̄ паччайесу кеначи паччайабха̄ватоти дассенто ‘‘тасмим̣ два̄ре сиддха̄’’тиа̄дима̄ха. тена вачӣдва̄руппанна̄пи па̄н̣а̄типа̄та̄дайо сан̇гахита̄ти тесам̣ сан̇гахитабха̄вам̣ дассети. атха ва̄ ка̄йадва̄руппанна̄йа ка̄йакаммабхӯта̄йа четана̄йа васена ‘‘тена два̄рена вин̃н̃а̄таббабха̄вато’’ти вуттам̣, тасса̄йева два̄рантаруппанна̄йа васена ‘‘тена два̄рена на̄мала̄бхато’’ти. манодва̄ра̄ваджджанассапи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакабха̄во ниччхитоти ‘‘ека̄дасаннам̣ кирийачитта̄на’’нти а̄ха.
два̄рантарача̄риноти два̄рантарабха̄вена паваттанака̄. два̄расамбхеда̄ти два̄ра̄нам̣ сан̇каран̣ато. два̄ра̄нан̃хи два̄рантарабха̄ваппаттийа̄ сати ка̄йадва̄расса вачӣдва̄ра̄дибха̄во, вачӣдва̄расса ча ка̄йадва̄ра̄дибха̄во а̄паджджатӣти там̣там̣два̄руппаннакамма̄нампи сан̇каро сийа̄. тена̄ха ‘‘каммасамбхедопӣ’’ти. евам̣ сати ка̄йакаммам̣…пе… ваваттха̄нам̣ на сийа̄. йади камма̄ни каммантарача̄рӣни хонти, ка̄йакамма̄дикасса вачӣкамма̄дикабха̄ва̄паттито ‘‘каммасамбхеда̄ два̄расамбхедопӣ’’ти ка̄йакаммам̣ ка̄йакаммадва̄ранти ан̃н̃аман̃н̃ававаттха̄нам̣ на сийа̄ти имаматтхама̄ха ‘‘камма̄нампи каммантарачаран̣е есева найо’’ти. каммантарачаран̣ам̣ каммантарӯпалаккхан̣ата̄. тенева̄ха ‘‘два̄рабха̄вена̄’’ти. два̄рантарачаран̣ам̣ два̄рантаруппатти. два̄рети аттано два̄ре. ан̃н̃асминти два̄рантаре. камма̄нӣти там̣там̣два̄рикакамма̄ни. ан̃н̃а̄нӣти ан̃н̃адва̄рикакамма̄ни. два̄ре два̄ра̄ни на чарантӣти два̄рантарабха̄вена наппаваттанти, два̄рантарам̣ ва̄ на сан̇каманти. кин̃ча̄пи вин̃н̃аттийа̄ чатувӣсатийа̄ паччайесу йена кеначи паччайена четана̄йа паччайабха̄во наттхи, татха̄ пана вин̃н̃аттийа̄ паваттама̄на̄йа ева па̄н̣а̄типа̄та̄ди хоти, на̄н̃н̃атха̄ти сийа̄ вин̃н̃аттийа̄ хетубха̄во четана̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘два̄рехи ка̄ран̣абхӯтехӣ’’ти. ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти каммававаттха̄нассева ва̄ ка̄ран̣абха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘два̄рехи ка̄ран̣абхӯтехӣ’’ти вуттам̣. йадипи ‘‘два̄рехи камма̄нӣ’’ти вуттам̣, ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄’’ти пана вуттатта̄ каммехипи два̄ра̄ни ваваттхита̄нӣти айаматтхопи сиддхойева̄ти дассетум̣ ‘‘на кевала’’нтиа̄ди вуттам̣. адва̄рача̄рӣхӣти два̄ра̄нам̣ сайам̣ ваваттхитабха̄вама̄ха, на пана ававаттха̄нам̣, ваваттха̄намева̄ти адхиппа̄йо. ида̄ни там̣ ваваттха̄нам̣ вибха̄вети камма̄напеккха̄тиа̄дина̄. таттха самайанийамитена читтена самайо вийа два̄ранийамитехи каммехи два̄ра̄ни нийамита̄нӣти айам̣ сан̇кхепаттхо.
евам̣сабха̄ватта̄ти два̄рабхӯтехи ка̄йа̄дӣхи упалаккхан̣ӣйасабха̄ватта̄. а̄н̣атти…пе… ма̄насса̄ти ка̄йавачӣкамма̄нам̣ вачӣка̄йавин̃н̃аттӣхи пака̄сетаббатам̣ а̄ха. ка̄йа̄дӣхӣти ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи. тасма̄ти йасма̄ два̄рантаре чаранта̄нипи камма̄ни сакена два̄рена упалаккхита̄нева чаранти, тасма̄. на̄пи каммам̣ два̄расса̄ти йасмим̣ два̄рантаре каммам̣ чарати, тасса два̄расса анаттанийасса. там̣там̣два̄рамева̄ти сакадва̄рамева. каммасса̄ти сакасакакаммасса. йади каммехи два̄ра̄ни ваваттхита̄ни, ‘‘каммасса анибаддхатта̄’’ти идам̣ катхам̣ нӣйатӣти а̄ха ‘‘пуббе пана̄’’тиа̄ди.
са̄ти вин̃н̃атти. тасса̄ти каммасса. кеначи пака̄рена̄ти чатувӣсатийа̄ паччайаппака̄ресу кеначи пака̄рена. там̣сахаджа̄та̄ти етена ка̄йавин̃н̃аттийа̄ саббха̄вейева ка̄йакаммасса саббха̄во, на̄н̃н̃атха̄ти парийа̄йена вин̃н̃аттийа̄ каммасса ка̄ран̣абха̄вам̣ вибха̄вети. тенева̄ха ‘‘уппаттит̣т̣ха̄набха̄вена вутта̄’’ти. йатха̄вуттанийамена̄тиа̄дина̄ каммасса уппаттит̣т̣ха̄набха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вама̄ха. таттха йатха̄вуттанийамена̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттаппака̄рена ваваттха̄найуттисан̇кха̄тена нийамена. два̄рачаран̣ети ан̃н̃адва̄рачаран̣е.
ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
чатӯхи ан̇гехӣти еттха ‘‘субха̄ситам̣йева бха̄сати, но дуббха̄ситам̣. дхаммам̣йева, пийам̣йева, саччам̣йева бха̄сати, но алика’’нти (сам̣. ни. 1.213; су. ни. субха̄ситасутта) йа̄ни ан̇га̄ни сутте вутта̄ни, тесам̣ четана̄сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘субха̄ситабха̄сана̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄паватта̄ти субха̄ситабха̄сана̄дибха̄вена паватта̄. саха самбхӯтатта̄ти сахева уппаннатта̄. на хи вачӣвин̃н̃атти саддарахита̄ аттхи. татха̄ хи ‘‘йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣. ‘‘ва̄ча̄гира̄ бйапатхо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 636) на̄тисукхумам̣йева саддава̄чам̣ ватва̄ ‘‘йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣ’’ти, та̄йа саддхим̣ йоджетва̄ вачӣвин̃н̃аттийа̄ вуттатта̄ рӯпа̄йатанам̣ вийа ваттхупариттата̄дина̄ садда̄йатанампи аниндрийагочаро аттхӣти ча адхиппа̄йена ‘‘йа̄ та̄йа…пе… вин̃н̃а̄йатӣ’’ти а̄ха.
ида̄ни ависесена читтасамут̣т̣ха̄насаддасса сотавин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣ата̄ па̄л̣ийам̣ вутта̄ти витаккавиппха̄расаддо на сотавин̃н̃еййоти маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дасса па̄л̣ийа̄ виродхам̣ дассетум̣ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. евам̣ сан̇гахака̄расса адхиппа̄йе т̣хатва̄ маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дасса пат̣иседхетаббатам̣ дассетва̄ ида̄ни аттано адхиппа̄йе т̣хатва̄ там̣ парихаритум̣ ‘‘маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. сан̇гхат̣т̣ана̄ка̄рена паватта̄нам̣ бхӯта̄нам̣ саддасса ниссайабха̄вато сан̇гхат̣т̣анена сахева саддо уппаджджати. таппаччайабха̄воти упа̄диннакагхат̣т̣анасса паччайабха̄во. читтаджапатхавӣдха̄туйа̄ упа̄диннакагхат̣т̣ане паччайо бхавитум̣ саматтхо читтасамут̣т̣ха̄намаха̄бхӯта̄нам̣ еко а̄ка̄рависесо аттхи. тада̄ка̄ратта̄ хи тесам̣ патхавӣдха̄ту упа̄диннакам̣ гхат̣т̣етӣти имаматтхам̣ вутта̄нуса̄рена ведитаббатта̄ ‘‘вуттанайенева ведитаббо’’ти ватва̄ тамева вуттанайам̣ ‘‘таббика̄ра̄на’’нтиа̄дина̄ вибха̄вети. таттха ан̃н̃аман̃н̃асса паччайабха̄во таппаччайабха̄во вуттоти аттхо. ан̃н̃ампи саббам̣ видха̄нанти ‘‘на читтасамут̣т̣ха̄на̄ти етена параматтхато абха̄вам̣ дассетӣ’’тиа̄дина̄ аттана̄ вуттавидха̄нам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттавидха̄нам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева̄ти.
аттано аттано паччайуппаннасса десантаре па̄рампарийена уппа̄данам̣ десантаруппа̄данапарампарата̄. ладдха̄севанена̄ти ладдхапубба̄бхисан̇кха̄рена. читтенева̄ти пат̣хамачиттенева. ‘‘сатта джавана̄ни сатта аккхара̄ни ниббаттентӣти ва̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ екаджаванава̄рапарийа̄панна̄ни читта̄ни екамаккхарам̣ ниббаттентӣ’’ти ваданти. кин̃ча̄пи пат̣хамачиттенапи гхат̣т̣ана̄ ниппхаджджати, екассева пана бахусо паваттанена аттхи кочи висесоти пуримаджаванасамут̣т̣хита̄хи гхат̣т̣ана̄хи пат̣иладдха̄севанена саттамаджаванена самут̣т̣хита̄ гхат̣т̣ана̄ парибйаттамаккхарам̣ ниббаттетӣти упаттхамбханам̣ наттхӣти на сакка̄ ваттум̣. ладдха̄бхисан̇кха̄рена пана пат̣хамачиттенапи гхат̣т̣ана̄ балаватӣ хотӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘упаттхамбханакиччам̣ наттхӣ’’ти вуттам̣ сийа̄, саббаметам̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
‘‘сабба̄йапи ка̄йавачӣвин̃н̃аттийа̄ ка̄йавачӣдва̄рабха̄во вийа саббассапи читтасса манодва̄рабха̄во самбхаватӣ’’ти дассанаттхам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айам̣ на̄ма мано манодва̄рам̣ на хотӣти на ваттаббо’’ти ватва̄ там̣два̄равантадхаммадассанаттхам̣ ‘‘айам̣ на̄ма четана̄’’тиа̄ди вуттанти а̄ха ‘‘йасса два̄рам̣ мано, там̣ дассанаттхам̣ вутта’’нти. йатха̄ пана тивидхачатуббидхака̄йавачӣкамма̄нам̣ два̄рабха̄вато ка̄йакаммадва̄равачӣкаммадва̄ра̄ни вутта̄ни, евам̣ манокамманти вуттаабхиджджха̄дӣнам̣ два̄рабха̄вато ват̣т̣ахетубхӯталокийакусала̄кусаласампайуттамано ева манокаммадва̄ранти саннит̣т̣ха̄нам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. четана̄йа аттано киччам̣ а̄раддха̄йа сампайутта̄пи там̣ там̣ сакиччам̣ а̄рабхантӣти са̄ не сакичче паваттети на̄ма, татха̄ паваттентӣ ча сампайутте екасмим̣ а̄рамман̣е авиппакин̣н̣е кароти бйа̄па̄рети ча̄ти вуччати, татха̄ сампайутта̄нам̣ йатха̄вуттам̣ авиппакин̣н̣акаран̣ам̣ сампин̣д̣анам̣ а̄йӯханам̣ бйа̄па̄ра̄па̄данам̣ бйа̄па̄ран̣ам̣ четайананти а̄йӯханачетайана̄нам̣ на̄наттам̣ дассенто ‘‘пхасса̄дидхаммехӣ’’тиа̄дима̄ха. татха̄каран̣анти йатха̄ пхасса̄дайо сакасакакичче пасута̄ бхаванти, татха̄ каран̣ам̣. тенева йатха̄вуттена авиппакин̣н̣абйа̄па̄ран̣а̄ка̄рена сампайутта̄нам̣ каран̣ам̣ паваттананти дат̣т̣хаббам̣. каммаккхайакаратта̄ти каммаккхайакараманасса каммадва̄рабха̄во на йуджджатӣти адхиппа̄йо. йато ‘‘каммапатхакатха̄ локийа̄ ева̄’’ти ваданти.
манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
каммакатха̄ван̣н̣ана̄
сама̄нака̄ла̄пи ка̄ран̣апхалакирийа̄ пубба̄парака̄ла̄ вийа ваттум̣ йутта̄йева. сеййатха̄пи пат̣иччасамуппа̄де ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. чопанакирийанти вин̃н̃аттидвайам̣ а̄ха. тасса̄ хи читтасамут̣т̣ха̄нака̄йасаддава̄ча̄хи ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи ева ва̄ пуримапурима̄хи паваттетаббатта̄ ‘‘ка̄йава̄ча̄хи чопанакирийам̣ каротӣ’’ти вуттам̣ таббика̄ра̄нам̣ бхӯта̄нам̣ татха̄паваттанато. атха ва̄ ка̄йава̄ча̄хӣти ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи. чопанакирийанти рӯпака̄йасса тхамбханачаланакирийам̣ упа̄диннакагхат̣т̣анакирийан̃ча. еса̄ хи кирийа̄ ‘‘рӯпака̄йам̣ тхамбхетум̣ ча̄летум̣ паччайо бхавитум̣ саматтхо’’ти, ‘‘упа̄диннакагхат̣т̣анасса паччайабхӯто’’ти ча вуттатта̄ ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣхи ниппхаджджатӣти. еван̃ча катва̄ ‘‘чопанакирийа̄ниссайабхӯта̄ ка̄йава̄ча̄’’ти, ‘‘ка̄йа̄дӣхи каран̣абхӯтехи чопана̄бхиджджха̄дикирийам̣ каронти ва̄сиа̄дӣхи вийа чхедана̄ди’’нти ча идампи вачанам̣ саматтхитам̣ бхавати. на кевалам̣ дхарама̄ната̄ва саббха̄во, атха кхо маггена асамуччхинната̄пӣти дассенто ‘‘аниродхитева̄’’ти а̄ха. асамуччхинната̄ ча ка̄йа̄дӣнам̣ тадупаниссайакилеса̄самуччхеденева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘ка̄йа̄дӣхи каран̣абхӯтехи чопана̄бхиджджха̄дикирийам̣ каронтӣ’’ти етена чопана̄бхиджджха̄дикирийа̄ниббаттидва̄рена четана̄ниббаттийева вутта̄ти имина̄ адхиппа̄йена ‘‘еван̃ча…пе… йуджджантӣ’’ти а̄ха. еван̃ча катва̄ ка̄йе сати ва̄ча̄йа сатӣтиа̄дивачанам̣ ануломитам̣ хоти. йа̄йа четана̄йа̄ти каран̣аниддесо пана ка̄йа̄дӣнам̣ чопана̄бхиджджха̄дикирийа̄йа ча четана̄хетукаттадассанаттхам̣ вуттоти.
сабха̄вато упака̄ракато магге сати саббха̄вато ча боджджхан̇га̄ магге антогадха̄ти а̄ха ‘‘на ча на сакка̄’’тиа̄ди.
каммапатхам̣ аппатта̄нампи там̣там̣два̄ре сам̣сандананти йатха̄ каммапатхам̣ патта̄нам̣, евам̣ каммапатхам̣ аппатта̄нампи сатипи два̄рантаруппаттийам̣ йатха̄сакам̣ два̄рехева на̄маггахан̣анти ваданти, евам̣ сати ат̣т̣хакатха̄йа виродхо. дутийаттхасса ча абха̄во сийа̄, тасма̄ там̣там̣два̄ре сам̣сандананти йасмим̣ йасмим̣ два̄ре каммапатхам̣ аппатта̄ акусалачетана̄дайо паватта̄, та̄сам̣ тена тенева два̄рена на̄маггахан̣ам̣. там̣ пана там̣там̣два̄рапаккхикабха̄вакаран̣ато таттха авародхананти вуттам̣. йатха̄ хи каммапатхам̣ патта̄ ка̄йакамма̄дисан̇кха̄та̄ четана̄ два̄рантаре уппанна̄пи ка̄йакамма̄дина̄мамева лабханти, на евам̣ каммапатхам̣ аппатта̄. та̄ пана йаттха йаттха два̄ре уппаджджанти, тена тенева два̄рена ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритантиа̄дина̄мам̣ лабханти. евам̣ на̄маггахан̣амева хи тесам̣ там̣там̣два̄рапаккхикакаран̣ам̣ вуттам̣. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кин̃ча̄пи вачӣдва̄ре чопанаппаттам̣ каммапатхам̣, аппаттата̄йа пана ка̄йакаммам̣ на хоти, кевалам̣ вачӣдуччаритам̣ на̄ма хотӣ’’ти вуттам̣.
сатипи па̄н̣а̄типа̄та̄дичетана̄йа вачӣдва̄ра̄дӣсу паваттийам̣ йатха̄вуттайебхуййатаббахулавуттийа̄ ка̄йакамма̄дибха̄вававаттха̄панам̣ ка̄йа̄дикасса там̣там̣два̄рабха̄вававаттха̄панан̃ча каммадва̄ра̄бхеданам̣. тан̃хи каммадва̄ра̄нам̣ асам̣кин̣н̣абха̄вена патит̣т̣ха̄панам̣. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄н̣аттисамут̣т̣хитесӯ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваккхати. кечи пана ‘‘екекасмим̣ два̄ре анекесам̣ камма̄нам̣ паваттидассанампи два̄расам̣сандана’’нти ваданти. йатха̄ паватто бйа̄па̄до каммапатхо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’ти паватти бйа̄па̄дасса дассита̄. ка̄йадва̄рикачетана̄йа сахака̄рӣка̄ран̣абха̄вато ка̄йакаммавоха̄рала̄бха̄, абхиджджха̄дӣнам̣ парасантакасса аттано парин̣а̄манавасена ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’тиа̄дина̄ ча аппаваттатта̄ манокаммавоха̄равираха̄, ачетана̄сабха̄вато ва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена аббоха̄рика̄, па̄н̣а̄типа̄та̄дибха̄вена на ваттабба̄ти аттхо. еттха̄ти аббоха̄рикабха̄ве.
дасавидха̄ иддхи…пе… табба̄ виттха̄рена̄ти адхиппа̄йо.
тена̄дхиппетанти ‘‘акусалам̣ вачӣкаммам̣ манодва̄ре самут̣т̣ха̄тӣ’’ти вадантена адхиппетам̣. ‘‘на упосатхаккхандхаке вутта’’нти касма̄ вуттам̣, нану тена упосатхаккхандхакато суттам̣ а̄хат̣анти? кин̃ча̄пи а̄хат̣ам̣, таттха авуттойева пана со тена вуттоти гахитоти дассенто ‘‘таттха авуттамева̄’’тиа̄дима̄ха.
‘‘сугатидуггатӣсу упападжджанам̣ сукатадуккат̣акаммато на хоти, кхандхасива̄дӣхи пана хотӣти гахетва̄ ‘наттхи динна’нтиа̄дина̄ пара̄масантасса васена ‘миччха̄дит̣т̣хи…пе… парибхан̣д̣а̄дӣни каротӣ’ти вутта’’нти ваданти. абхиджджха̄дипадха̄натта̄ти етена виджджама̄несупи бйа̄па̄да̄дӣсу йада̄ ка̄йавачӣдва̄ресу четана̄ балаватӣ хоти, на татха̄ итаре, тада̄ падха̄набха̄вато четана̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти ча воха̄рам̣ лабхати. со кхо панасса̄ падха̄набха̄во па̄н̣а̄типа̄та̄дисиддхийа̄ вин̃н̃а̄йати. йада̄ пана тесуйева два̄ресу абхиджджха̄дайо балаванто хонти, на татха̄ четана̄, тада̄ таттха виджджама̄на̄пи четана̄ ападха̄набха̄вато ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти ча воха̄рам̣ на лабхати. абхиджджха̄дайо пана падха̄набха̄вато сатипи ка̄йан̇гава̄чан̇гачопане сакена ваваттха̄нена манокаммантвева вуччантӣти дассети. йе пана ‘‘тӣсупи два̄ресу каммапатхабха̄вена аппаттийа̄ два̄раттайепи каммапатхаппаттаманокаммена саха паваттийа̄ ча четана̄ еттха камманти на вуччатӣ’’ти ваданти, техи абхиджджха̄дӣнам̣ падха̄насабха̄вам̣йева сандха̄йа вуттам̣ сийа̄. атха ва̄ четана̄йа ниппарийа̄йакаммабха̄вато парийа̄йакамме анавародхетаббатта̄ ‘‘аббоха̄рика̄’’ти вуттам̣. аттано сабха̄венева пана са̄ еттха̄пи камманти вуччати. йатха̄ха ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄мӣ’’тиа̄ди (катха̄. 539). ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘тасмим̣ два̄ре сиддха̄ четана̄’’тиа̄дина̄ четана̄йева падха̄нам̣ катва̄ вуттам̣. тенева̄ха ‘‘сабха̄венева са̄ манокамма’’нтиа̄ди. атха ва̄ каммапатхаппаттаабхиджджха̄дӣхи ка̄йавачӣдва̄ре сахаджа̄та̄ четана̄ ка̄йавачӣкаммавасена аббоха̄рика̄ четана̄сан̇кха̄таманокамматта̄ти. йади абхиджджха̄дайо падха̄на̄, на четана̄, евам̣ сати абхиджджха̄дайо четтха каммам̣, на четана̄, абхиджджха̄дипаккхика̄ ва̄ са̄ сийа̄ти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘тивидха̄, бхиккхаве’’тиа̄ди. ‘‘четана̄пи…пе… манодва̄ре ева самут̣т̣хахантӣ’’ти идам̣ манодва̄ре четана̄йа абхиджджха̄дӣхи манокаммабха̄ве ниббисесабха̄вадассананти катва̄ ‘‘четана̄…пе… адхиппа̄йо’’ти а̄ха. четана̄ четана̄каммам̣, абхиджджха̄дайо четана̄сампайуттакамманти еттакамева хи еттха висесоти. еттха ча четана̄йа ка̄йавачӣкаммабха̄во сийа̄ти а̄сан̇ка̄йа абха̄вато манодва̄ре акусалака̄йавачӣкамма̄нам̣ ануппаттито ча аббоха̄рика̄ти на вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
виративисит̣т̣ха̄ти виратито четана̄йа падха̄набха̄вама̄ха. таттха ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄’’тиа̄дина̄ (катха̄. 539) а̄гамамхи ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ипаккхабхӯта̄’’ти йуттим̣ дассети. йасма̄ ча пат̣т̣ха̄не четана̄ва ‘‘каммапаччайо’’ти вутта̄, на вирати, абхиджджха̄дайо ва̄, тасма̄ ниппарийа̄йена каммам̣ ‘‘четана̄’’ти анабхиджджха̄дайо ‘‘четана̄паккхика̄ ва̄’’ти вутта̄ти ведитаббам̣. асан̇карато каммадва̄ра̄ни ваваттхапенто ‘‘раккхатӣ’’ти, випарийа̄йена ‘‘бхиндатӣ’’ти вуттоти раккхан̣абхиндана̄ни ана̄сетва̄ на̄сетва̄ ча катхананти вутта̄нӣти.
каммакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татийо викаппо пат̣хамачатуттхавин̃н̃а̄н̣адва̄ресуйева лаббхати, на итараттха ‘‘сотам̣ гха̄на’’нтиа̄дина̄ авуттатта̄, итаратха̄пи ва̄ авибхаттике ниддесе лаббхати. йато сам̣варавасена па̄тимоккхасӣлам̣ паваттати, там̣ дуссӣлйанти а̄ха ‘‘дуссӣлйам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дичетана̄’’ти. итара̄ сам̣варавинимутта̄ абхиджджха̄доманассайутта̄ таппадха̄на̄ ва̄ акусаладхамма̄ сатипат̣ипаккха̄ акусала̄ дхамма̄. а̄рамман̣е читтавоссаггавасена паватто акусалачиттуппа̄до пама̄до. вӣрийапаноданабха̄вато тхинамиддхам̣ ‘‘косаджджа’’нти вуттам̣, тхинамиддхаппадха̄но ва̄ читтуппа̄до.
асуддхата̄ти акевалата̄ ан̃н̃ена саммиссата̄. два̄ран̃хи два̄рантарикакаммасса два̄рам̣ хонтам̣ тена мисситам̣ вийа хоти. тенева̄ха ‘‘муса̄ва̄да̄динопи ка̄йадва̄ре паваттисаббха̄ва̄’’ти. кечи пана ‘‘авин̃н̃еййама̄нантара̄нам̣ два̄рантарачитта̄нам̣ антарантара̄ аппаваттито суддханти вутта’’нти ваданти, там̣ анекассапи джаванава̄расса ка̄йакамма̄дибха̄вена пабандханавасена паватти аттхӣти катва̄ вуттам̣. авируддхам̣ хотӣти акусалака̄йакамма̄дибха̄вена авадха̄ретва̄ асам̣варам̣ ватва̄ пуна тассева ва̄ча̄асам̣варадва̄ра̄дӣсу уппаттивачанам̣ ка̄йадва̄рӯпалаккхито асам̣варо два̄рантаре паваттопи ка̄йадва̄рико ева̄ти евам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа сати на вируджджхатӣти аттхо. ида̄ни там̣ авируджджхана̄ка̄рам̣ ‘‘асам̣варо хӣ’’тиа̄дина̄ вибха̄вети. садва̄рети аттано два̄ре. асам̣варо два̄рантаре уппаджджама̄нопи садва̄равасена уппанноти вуччатӣти етена ва̄ча̄асам̣варадва̄ре уппаннопи ка̄йико асам̣варо чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппаннотвева вуттоти дат̣т̣хаббам̣. еса найо итараттха̄пи. каммам̣ ан̃н̃адва̄рети каммасса два̄рантарачаран̣ам̣ па̄кат̣анти катва̄ вуттам̣.
евам̣ сатӣти чопанасан̇кха̄те ка̄йаасам̣варадва̄ре асам̣вароти еттаке ева гахите. каммапатхабха̄ваппаттассева каммабха̄во ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттоти а̄ха ‘‘каммапатхабха̄ваппаттата̄йа вачӣманокамма’’нти. сесанти два̄рантара̄нупалаккхитам̣. татха̄ на вуччатӣти ка̄йакамманти на вуччатӣти аттхо. таттхева ваккха̄ма̄ти каммапатхасам̣сандане ваккха̄ма. ‘‘со хи ка̄йадва̄ре чопанаппатто акусалам̣ ка̄йакаммам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. ат̣т̣ха. каммапатхасам̣санданакатха̄) ‘‘чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппанно акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ ча вачӣкамма̄дӣнан̃ча каммапатхаппатта̄нам̣ асам̣варабхӯта̄нам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ве а̄панне ‘‘чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ акусалам̣ вачӣкаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ апава̄дена ниватти дат̣т̣хабба̄ти евам̣ ваккхама̄натам̣ сандха̄йа̄ха. антогадхата̄ дат̣т̣хабба̄ паччайасаннисситаа̄джӣвапа̄рисуддхисӣла̄нам̣ н̃а̄н̣авӣрийехи са̄дхетаббатта̄ти адхиппа̄йо.
акусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄
сарасена аттано сабха̄вена. йа̄йа четана̄йа паваттама̄насса джӣвитиндрийасса паччайабхӯтесу маха̄бхӯтесу упаккамакаран̣ахету там̣маха̄бхӯтапаччайа̄ уппаджджанакамаха̄бхӯта̄ нуппаджджиссанти, са̄ та̄дисапайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ па̄н̣а̄типа̄то на̄ма. ладдхупаккама̄ни хи бхӯта̄ни на пуримабхӯта̄ни вийа висада̄нӣти сама̄наджа̄тийа̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на хонтӣти. екассапи пайогасса сахаса̄ ниппха̄данавасена киччаса̄дхика̄йа бахуккхаттум̣ паваттаджаванехи ладдха̄севана̄йа ча саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа васена пайогасса махантабха̄во. сатипи када̄чи кхуддаке чева маханте ча па̄н̣е пайогасса самабха̄ве махантам̣ ханантасса четана̄ тиббатара̄ уппаджджатӣти ваттхусса махантабха̄воти тадубхайам̣ четана̄йа балавабха̄венева хотӣти а̄ха ‘‘пайога…пе… бха̄вато’’ти. йатха̄вуттапаччайавипарийа̄йепӣти пайогаваттхуа̄дипаччайа̄нам̣ амахаттепи. там̣там̣паччайехӣти гун̣авантата̄дипаччайехи. еттха ча хантаббасса гун̣авантата̄йа маха̄са̄ваджджата̄ ваттхумахантата̄йа вийа дат̣т̣хабба̄. килеса̄нам̣ упаккама̄нам̣ двиннан̃ча мудута̄йа тиббата̄йа ча аппаса̄ваджджата̄ маха̄са̄ваджджата̄ ча йоджетабба̄. па̄н̣о па̄н̣асан̃н̃ита̄ вадхакачиттан̃ча пуббабха̄гасамбха̄ра̄, упаккамо вадхакачетана̄самут̣т̣ха̄пито, пан̃часамбха̄раватӣ па̄н̣а̄типа̄тачетана̄ти са̄ пан̃часамбха̄равинимутта̄ дат̣т̣хабба̄. еса найо адинна̄да̄на̄дӣсупи.
мантапариджаппанена парасса сантакахаран̣ам̣ виджджа̄майо, вина̄ мантена парасантакасса ка̄йавачӣпайогехи а̄кад̣д̣ханам̣ та̄дисаиддхийогена иддхимайо пайоготи адинна̄да̄нассапи чха пайога̄ са̄хаттхика̄дайо ведитабба̄.
абхибхавитва̄ вӣтиккамане миччха̄ча̄ро маха̄са̄ваджджо, на татха̄ убхиннам̣ сама̄наччхандабха̄ве. ‘‘чатта̄ро самбха̄ра̄ти вуттатта̄ абхибхавитва̄ вӣтиккамане сатипи маггенамаггапат̣ипаттиадхива̄сане пуримуппаннасевана̄бхисандхипайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на хоти абхибхуййама̄насса̄’’ти ваданти. севаначитте сати пайога̄бха̄во на пама̄н̣ам̣ иттхийа̄ севанаппайогасса йебхуййена абха̄вато. пурисассева хи йебхуййена севанаппайого хотӣти иттхийа̄ пуретарам̣ севаначиттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ нипанна̄йапи миччха̄ча̄ро на сийа̄ти а̄паджджати, тасма̄ пурисасса васена уккам̣сато чатта̄ро самбха̄ра̄ вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃атха̄ иттхийа̄ пурисакиччакаран̣ака̄ле пурисассапи севанаппайога̄бха̄вато миччха̄ча̄ро на сийа̄ти. кечи пана ‘‘аттано ручийа̄ паваттитасса тӣн̣и ан̇га̄ни, балакка̄рена паваттитасса тӣн̣ӣти сабба̄ни аггахитаггахан̣ена чатта̄рӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
дут̣т̣хачиттасса амаран̣а̄дхиппа̄йасса пхарусака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ пхарусачетана̄ пхарусава̄ча̄. маран̣а̄дхиппа̄йе пана сати аттхасиддхитадабха̄весу па̄н̣а̄типа̄та̄ бйа̄па̄да̄ ча хонтӣти. йам̣ пати пхарусава̄ча̄ пайуджджати, тасса саммукха̄ва сӣсам̣ ети. ‘‘параммукхепи пхарусава̄ча̄ хотӣ’’ти ваданти.
йади четана̄йа саббада̄ каммапатхабха̄ва̄бха̄вато анийато каммапатхабха̄воти каммапатхара̄симхи авачанам̣, нану абхиджджха̄дӣнампи каммапатхам̣ аппатта̄нам̣ аттхита̄йа анийато каммапатхабха̄воти тесампи каммапатхара̄сийам̣ авачанам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, каммапатхата̄там̣сабха̄гата̄хи тесам̣ таттха вуттатта̄. йади евам̣ четана̄пи таттха ваттабба̄ сийа̄ти? саччаметам̣, са̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄ти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄воти на вуттам̣ сийа̄. четана̄йа хи ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми,’’‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанехи каммабха̄во дӣпито. каммам̣йева ча сугатидуггатӣнам̣ тадуппаджджанасукхадуккха̄нан̃ча патхабха̄вена паваттам̣ каммапатхоти вуччатӣти па̄кат̣о тасса̄ каммапатхабха̄во. абхиджджха̄дӣнам̣ пана четана̄самӣханабха̄вена сучаритадуччаритабха̄во, четана̄джанитатам̣бандхатибха̄вена сугатидуггатитадуппаджджанасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во ча̄ти на татха̄ па̄кат̣о каммапатхабха̄воти те ева каммапатхара̄сибха̄вена вутта̄. ататха̄джа̄тийатта̄ ва̄ четана̄ техи саддхим̣ на вутта̄ сийа̄. вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄нева таббиратиа̄рамман̣а̄нӣти пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева̄ти вачанена адинна̄да̄на̄дӣнам̣ сатта̄рамман̣ата̄вачанасса виродхам̣ чодети. татха̄ хи ваккхати ‘‘вӣтиккамитаббатойева хи вераман̣ӣ на̄ма хотӣ’’ти. сайамева парихариссатӣти сиккха̄падавибхан̇ге пан̃хапуччхакаван̣н̣анам̣ сандха̄йа вадати. таттха хи ‘‘йасма̄ саттоти сан̇кхйам̣ гате сан̇кха̄рейева а̄рамман̣ам̣ кароти, тасма̄ паритта̄рамман̣а̄ти вуччантӣ’’ти вуттам̣.
дуггатата̄дӣнӣти а̄ди-саддена ‘‘аладдха̄ла̄бхо ладдхавина̄со иччхита̄нам̣ бхога̄нам̣ киччхапат̣ила̄бхо ра̄джа̄дӣхи са̄дха̄ран̣абхогата̄ дуккхавиха̄ро са̄сан̇кавиха̄ро’’ти евама̄дайо сан̇гахита̄. кечи пана ‘‘дит̣т̣хева дхамме бхогаджа̄ниа̄дайо ниссандапхала’’нти ваданти.
кусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄
та̄сан̃ча виратӣнам̣ четана̄сампайуттатта̄ четана̄два̄рена сугатидуггатитадуппаджджанасукхадуккха̄нам̣ патхабха̄во йуттоти адхиппа̄йо.
каммапатхасам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄
татха̄ти каммапатхаппатта̄нам̣. кечӣти дхаммасириттхерам̣ сандха̄йа̄ха. со хи каммапатхаппатта̄намева дуссӣлйа̄дӣнам̣ сусӣлйа̄дӣнан̃ча каммапатхехи аттхато на̄натта̄бха̄вадассанам̣, тесам̣ ва̄ пхассадва̄ра̄дӣхи авиродхабха̄вена дӣпанам̣ каммапатхасам̣сандананти вадати. каммапатхата̄ наттхӣти етена йатха̄вутта̄нам̣ асам̣варасам̣вара̄нам̣ тесам̣ ва̄де каммапатхасам̣сандане асан̇гахитатам̣ дассети. йе пана сан̇гахам̣ лабханти, тесам̣ гахан̣е пайоджана̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘тивидха…пе… дассанена̄’’ти вуттам̣. евам̣ пуримапаккхе сан̇кхепато досам̣ ватва̄ дутийапаккхепи ваттум̣ ‘‘на ча дуччарита̄на’’нтиа̄дима̄ха. тена йе дуччаритасучаритаасам̣варасам̣вара̄ анучарӣйанти, тесам̣ ка̄йакамма̄дита̄ видхӣйатӣти дассети. ‘‘пан̃чапхассадва̄равасена уппанно асам̣варо акусалам̣ манокаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ хи вуттанти. йади ча̄тиа̄дина̄ анавасесапарийа̄да̄на̄бха̄вама̄ха. уппатти на ваттабба̄ти каммапатха…пе… вадантехи ‘‘манокаммам̣ чхапхассадва̄равасена уппаджджатӣ’’ти на ваттаббанти аттхо. атха ва̄ йади каммапатхаппатта̄нева дуссӣлйа̄дӣни ка̄йакамма̄дина̄мехи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄нӣти евам̣ вадантехи ат̣т̣хакатха̄чарийехи манокаммасса чхапхассадва̄равасена уппатти на ваттабба̄ти аттхо. там̣там̣каммабха̄васса вуттатта̄ти ‘‘тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄дим̣ (вибха. 913) сандха̄йа̄ха.
каммантарампи там̣два̄рикакаммамева сийа̄ти па̄н̣а̄типа̄та̄дикасса вачӣкамма̄дибха̄вама̄сан̇кати. тасма̄ти йасма̄ кесан̃чи асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча каммапатхата̄ наттхи, ка̄йадуччарита̄дӣнан̃ча каммапатхехи на̄натта̄бха̄вадассанена пайоджанам̣ наттхи, на ча дуччарита̄дӣнам̣ пхассадва̄ра̄нам̣ васена уппатти дӣпита̄, на ча̄йам̣ видхи ниравасесасан̇га̄хика̄, камма̄нан̃ча сан̇каро а̄паджджати, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча пубба̄паравиродхо, тасма̄ти аттхо. сама̄нана̄мата̄ ка̄йакамма̄дита̄. са̄ман̃н̃ана̄ма̄виджаханам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ва̄виджаханам̣. убхайесанти каммапатха̄каммапатха̄нам̣. уппаттипарийа̄йавачана̄бха̄ватоти етена пхассадва̄раасам̣варадва̄ра̄дӣнам̣ там̣два̄рикакамма̄нан̃ча аттхато на̄натта̄бха̄вепи татха̄ татха̄ паваттадесана̄васена те вича̄рита̄ти дассети. ‘‘акусалам̣ ка̄йакаммам̣ пан̃чапхассадва̄равасена на уппаджджатӣ’’тиа̄дико дутийавиниччхайо.
ка̄йе ва̄ча̄йа ча…пе… сиддхитоти етена чопанаппаттам̣ акусалам̣ манокаммам̣ чопанам̣ аппаттато висесетва̄ дассетум̣ ‘‘ка̄йавачӣкамма’’нти вуттам̣, на пана ка̄йавачӣкаммабха̄ватоти дассети. тена ка̄йавачӣгахан̣ам̣ йатха̄вуттачопанаппаттам̣ ева вибха̄ветӣти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха – ‘‘чопанаппаттам̣ акусалам̣ ка̄йадва̄ре вачӣдва̄ре ча манокаммам̣ хотӣ’’ти. там̣-садде вутте йам̣-саддо абйабхича̄ритасамбандхата̄йа вуттойева хотӣти катва̄ ‘‘йам̣ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. уппа̄даматтапариччхиннена̄ти чхапхассадва̄рикакаммена̄ти аттхо. матта-саддена висесаниваттиаттхена манокаммата̄висесам̣ ниваттети. нийамасса ева-саддасса акататта̄ ‘‘ка̄йавачӣкаммамева хотӣ’’ти авуттатта̄. ида̄ни нийама̄каран̣ена ладдхагун̣ам̣ дассенто ‘‘на пана саббампӣ’’тиа̄дима̄ха.
‘‘нийамасса акататта̄’’тиа̄ди пуриманайоти адхиппето. ваттуадхиппа̄йа̄нуродхинӣ саддаппаваттӣти сама̄сападе екадесопи а̄кад̣д̣хӣйати адхика̄равасена̄ти адхиппа̄йена ‘‘камма-саддаматтена самбандхам̣ катва̄’’ти вуттам̣. йам̣ пана вадантӣтиа̄дина̄ еттха падака̄раматасса айуттатам̣ дассети. таттха четана̄паккхика̄нанти ка̄йавачӣкаммабхӯтачетана̄паккхика̄нам̣. сатанти сама̄на̄нам̣. там̣там̣два̄ракаммапатха̄нан̃ча̄ти идам̣ имасса читтасса каммапатхабха̄вена паваттам̣ ка̄лам̣ сандха̄йа вуттам̣, на саббада̄, каммапатхабха̄венева паваттанато. ча-саддена ва̄ акаммапатхасан̇гахо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ там̣там̣два̄ра̄ ча там̣там̣два̄ракаммапатха̄ ча там̣там̣два̄ракаммапатха̄ти ‘‘там̣там̣два̄ра̄’’ти падена акаммапатха̄нам̣ сам̣вара̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тена сабха̄вена̄ти манокаммасса два̄рабха̄вена, на аттаноти адхиппа̄йо. евамидха̄пӣти читтаджанито читтасампайуттасса каммасса два̄рабха̄во читтепи упачаритоти аттхо. ваттаббамева наттхи анантарапаччайабхӯтаманорахитасса читтасса абха̄ватоти.
два̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кама̄бха̄ванийама̄бха̄ве сабба̄рамман̣ата̄дӣти а̄ди-саддена сан̇ган̣ха̄ти. на хи…пе… аттхӣти падха̄не асамбхавато аппадха̄нам̣ адхикарӣйатӣти дассети.