6. бхесаджджаккхандхакаван̣н̣ана̄

пан̃чабхесаджджа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

260. ‘‘йам̣ бхесаджджан̃чева асса̄’’ти парато ‘‘тадубхайена бхиййосо матта̄йа кисса̄ хонтӣ’’тиа̄дина̄ виродхадассанато нида̄на̄напеккхам̣ йатха̄ла̄бхавасена вуттанти ведитаббам̣. йатха̄нида̄нам̣ касма̄ на вуттанти че? тадан̃н̃а̄пеккха̄дхиппа̄йато. саббабуддхака̄лепи хи саппиа̄дӣнам̣ сатта̄хака̄ликабха̄ва̄пеккха̄ти татха̄ вачанена бхагавато адхиппа̄йо, тенева ‘‘а̄ха̄раттхан̃ча пхареййа, на ча ол̣а̄рико а̄ха̄ро пан̃н̃а̄йеййа̄’’ти вуттам̣. татха̄ хи ка̄ле пат̣иггахетва̄ ка̄ле парибхун̃джитунти еттха ча ка̄лапариччхедо на като. кутойева пана лаббха̄ тадан̃н̃а̄пеккха̄дхиппа̄йо бхагавато мӯлабхесаджджа̄дӣни та̄ни пат̣иггахетва̄ йа̄ваджӣванти ка̄лапариччхедо. йам̣ пана ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, та̄ни пан̃ча бхесаджджа̄ни ка̄ле пат̣иггахетва̄ ка̄ле парибхун̃джиту’’нти вачанам̣, там̣ ‘‘саннидхим̣ катва̄ апара̄парасмим̣ дивасе ка̄ле ева парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣ’’ти адхиппа̄йато вуттанти ведитаббам̣. ан̃н̃атха̄ атисайатта̄бха̄вато ‘‘йам̣ бхесаджджан̃чева асса̄’’тиа̄ди витаккуппа̄до на самбхавати. пан̣ӣтабходжана̄нуматийа̄ пасиддхатта̄ а̄ба̄дха̄нурӯпасаппа̄йа̄пеккха̄йа вутта̄нӣти че? тан̃ча на, бхиййосо матта̄йа киса̄дибха̄ва̄паттидассанато. йатха̄ ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа пха̄н̣ита’’нти вуттам̣, татха̄ ‘‘наванӣтам̣ упа̄да̄йа саппи’’нти ваттаббато наванӣтам̣ висум̣ на ваттаббанти че? на, висесадассана̄дхиппа̄йато. йатха̄ пха̄н̣итаггахан̣ена сиддхепи парато уччхурасо висум̣ анун̃н̃а̄то уччхуса̄ман̃н̃ато гул̣одакат̣т̣ха̄не т̣хапана̄дхиппа̄йато. татха̄ наванӣте висесавидхидассана̄дхиппа̄йато наванӣтам̣ висум̣ анун̃н̃а̄танти ведитаббам̣. висесавидхи панасса бхесаджджасиккха̄падат̣т̣хакатха̄васена ведитаббам̣. вуттан̃хи таттха ‘‘пачитва̄ саппим̣ катва̄ парибхун̃джитука̄мена адхотампи пачитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.622). таттха саппи пакка̄ва хоти, на̄пакка̄. татха̄ пха̄н̣итампи. наванӣтам̣ апаккамева.

еттха̄ха – наванӣтам̣ вийа уччхурасопи сатта̄хака̄ликапа̄л̣ийам̣ ева ваттабботи? на ваттаббо. касма̄? сатта̄хака̄ликапа̄л̣ийам̣ вутте уччхурасо гул̣а̄падесена йатха̄ агила̄насса пха̄н̣итам̣ пат̣исиддхам̣, татха̄ уччхурасопӣти а̄паджджати, авутте пана гул̣ам̣ вийа со пха̄н̣итасан̇кхйам̣ на гаччхати. идха аватва̄ паччха̄ вачанена гул̣одакат̣т̣ха̄нева т̣хапито хоти. тадаттхамева паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣анакапа̄нака̄дхика̄ре вутто, тасма̄ ева йа̄мака̄ликоти че? на, ат̣т̣хакатха̄виродхато. на упа̄да̄йаттхасса ниссайаттхатта̄ти че? ким̣ вуттам̣ хоти – ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа уччхувикати пха̄н̣итанти ведитабба̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) йадетам̣ ниссаггийат̣т̣хакатха̄вачанам̣, таттха ‘‘упа̄да̄йа̄’’ти имасса нисса̄йа паччайам̣ катва̄ти аттхоти. на, парато апаракирийа̄йа адассанато. йатха̄ ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.204, 400; 3.421, 425; сам̣. ни. 2.43) ‘‘пат̣ичча̄’’ти имасса уссуккавачанасса ‘‘уппаджджатӣ’’ти апаракирийа̄ диссати, на татха̄ ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти еттха апаракирийа̄ диссатӣти. айуттаметам̣ таттха тадабха̄вепи сиддхатта̄. йатха̄ ‘‘чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпа’’нти (дха. са. 584) еттха апаракирийа̄йа абха̄вепи уссуккавачанам̣ сиддхам̣, татха̄ еттха̄пи сийа̄ти? на, таттха па̄т̣хасеса̄пеккхатта̄. йатха̄ чатта̄ро маха̄бхӯта̄ упа̄да̄йа вуттам̣, паваттакам̣ ва̄ рӯпанти имам̣ па̄т̣хасесам̣ са̄ па̄л̣и апеккхати, на татха̄ идам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ кан̃чи па̄т̣хам̣ апеккхати. парипун̣н̣ава̄дино хи ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. сан̃н̃а̄каран̣аматтам̣ ва̄ тасса рӯпасса. ‘‘аттхи рӯпам̣ упа̄да̄йа̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 584) хи сан̃н̃а̄каран̣аматтам̣, евамидха̄пӣти ведитаббам̣. идха пана ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти уччхурасам̣ а̄дим̣ катва̄, тато пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо, тасма̄ ‘‘уччхурасена сам̣сат̣т̣хам̣ бхаттам̣ агила̄но бхиккху вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джанто пан̣ӣтабходжанасиккха̄падена ка̄ретаббо, бхиккхунӣ па̄т̣идесанийена̄’’ти вуттам̣, там̣ айуттанти еке. те висесахетуно абха̄вам̣ дассетва̄ пан̃н̃а̄петабба̄.

етта̄вата̄ ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄ти уччхурасам̣ а̄дим̣ катва̄’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхам̣ миччха̄ гахетва̄ йади ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти вачанена уччхурасо пха̄н̣итам̣ сийа̄, ‘‘апакка̄ ва̄’’ти вачанам̣ нираттхакам̣ апаккавачанена уччхурасасса гахитатта̄. атха ‘‘пакка̄ ва̄’’ти вачанена уччхурасо пха̄н̣итанти сиддхам̣, ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти вачанам̣ нираттхаканти уттарам̣ вуттам̣, там̣ ануттаранти са̄дхитам̣ хоти. со четехи апакка̄ ва̄ти са̄мам̣ бхиккхуна̄ апакка̄ ва̄. аваттхукапакка̄ ва̄ти бхиккхуна̄ва са̄мам̣ вина̄ ваттхуна̄ пакка̄ ва̄ти аттхо. тасма̄ ан̃н̃атха̄ ‘‘саваттхукапакка̄ ва̄’’ти ча ваттаббанти аттхо дассито, со дут̣т̣ху дассито. касма̄? маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘джха̄мауччхупха̄н̣итам̣ ва̄ кот̣т̣итауччхупха̄н̣итам̣ ва̄ пуребхаттамева ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄, ‘‘саваттхукапакка̄ ва̄’’ти вачанасса ча ладдхивиродхато авуттатта̄. ‘‘маха̄паччарийам̣ пана ‘етам̣ саваттхукапаккам̣ ват̣т̣ати но ват̣т̣атӣ’ти пуччхам̣ катва̄ ‘уччхупха̄н̣итам̣ паччха̄бхаттам̣ но ват̣т̣анакам̣ на̄ма наттхӣ’ти вуттам̣, там̣ йутта’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623) вуттатта̄ ча саваттхукапакка̄ ва̄ти аттхо ча вуттойева хоти, тасма̄ дуддасситоти сиддхам̣. а̄ха̄раттханти а̄ха̄рапайоджанам̣. а̄ха̄ракиччам̣ йа̄пананти аттхоти ча.

262. телапарибхогена̄ти сатта̄хака̄ликапарибхогена.

263. сати паччайети еттха сатипаччайата̄ гила̄на̄гила̄навасена двидха̄ ведитабба̄. вика̄лабходжанасиккха̄падасса хи ана̄паттива̄ре йа̄мака̄лика̄дӣнам̣ тин̣н̣ампи ависесена сатипаччайата̄ вутта̄. имасмим̣ кхандхаке ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса гул̣ам̣, агила̄насса гул̣одакам̣, ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса лон̣асовӣракам̣, агила̄насса удакасамбхинна’’нти вуттам̣. тасма̄ сиддхам̣ сатипаччайата̄ гила̄на̄гила̄навасена дувидха̄ти. ан̃н̃атха̄ асати паччайе гул̣одака̄дӣсу а̄паджджати. тато ча па̄л̣ивиродхо.

пит̣т̣хехӣти писитателехи. кот̣т̣хапхаланти кот̣т̣харуккхасса пхалам̣. ‘‘маданапхалам̣ ва̄’’ти ча ликхитам̣. хин̇гуджату на̄ма хин̇гуруккхасса дан̣д̣апаллавапава̄л̣апа̄каниппханна̄. хин̇гусипа̄т̣ика̄ на̄ма тасса мӯласа̄кхапа̄каниппханна̄. такам̣ на̄ма тасса руккхасса тачапа̄кодакам̣. такапаттӣти тасса паттапа̄кодакам̣. такапан̣н̣ӣти тасса пхалапа̄кодакам̣. атха ва̄ ‘‘такам̣ на̄ма ла̄кха̄. такапаттӣти киттималомала̄кха̄. такапан̣н̣ӣти паккала̄кха̄’’ти ликхитам̣. уббхидам̣ на̄ма ӯсапам̣сумайам̣.

264. чхакан̣ам̣ гомайам̣. па̄катикачун̣н̣ам̣ на̄ма апаккакаса̄вачун̣н̣ам̣, тена ‘‘т̣хапетва̄ гандхачун̣н̣ам̣ саббам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ча̄литехӣти парисса̄витехи.

265. на̄на̄самбха̄рехи катанти на̄носадхехи.

гул̣а̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

274. са̄мам̣ паккам̣ самапакканти дувидхам̣ вийа дӣпети, тасма̄ кхӣра̄дӣсу ун̣хаматтамева па̄ко. тена уттан̣д̣ула̄дисама̄на̄ хонти.

276-8. ‘‘буддхаппамукха’нти а̄гатат̣т̣ха̄не ‘бхиккхусан̇гхо’ти аватва̄ ‘сан̇гхо’ти вуччати бхагавантампи сан̇гахету’’нти ваданти. на̄готи хаттхӣ.

279. самба̄дхети ваччамагге бхиккхусса бхиккхунийа̄ ча пасса̄вамаггепи ануломато. даханам̣ пат̣иккхепа̄бха̄ва̄ ват̣т̣ати. саттхаваттикамма̄нуломато на ват̣т̣атӣти че? на, пат̣иккхиттапат̣иккхепа̄, пат̣иккхипитаббасса таппарамата̄дӣпанато, ким̣ вуттам̣ хоти? пуббе пат̣иккхиттампи саттхакаммам̣ сампин̣д̣етва̄ паччха̄ ‘‘на, бхиккхаве…пе… тхуллаччайасса̄’’ти двиккхаттум̣ саттхакаммасса пат̣иккхепо като. тена самба̄дхасса са̄манта̄ дван̇гулам̣ пат̣иккхипитаббам̣ на̄ма. саттхаваттикаммато уддхам̣ наттхӣти дӣпети. кин̃ча бхиййо пуббе самба̄дхейева саттхакаммам̣ пат̣иккхиттам̣, паччха̄ самба̄дхасса са̄манта̄ дван̇гулампи пат̣иккхиттам̣, тасма̄ тассева пат̣иккхепо, нетарасса̄ти сиддхам̣. еттха ‘‘саттхам̣ на̄ма саттхаха̄ракам̣ ва̄сса парийесеййа̄’’тиа̄дӣсу вийа йена чхиндати, там̣ саббам̣. тена вуттам̣ ‘‘кан̣т̣акена ва̄’’тиа̄ди. кха̄рада̄нам̣ панеттха бхиккхунивибхан̇ге паса̄кхе лепамукхена анун̃н̃а̄танти ведитаббам̣. еке пана ‘‘саттхакаммам̣ ва̄’’ти па̄т̣хам̣ викаппетва̄ ваттхикаммам̣ каронти. ‘‘ваттхӣ’’ти кира аггхика̄ вуччати. та̄йа чхинданам̣ ваттхикаммам̣ на̄ма̄ти ча аттхам̣ ван̣н̣айанти, те ‘‘саттхаха̄ракам̣ ва̄сса парийесеййа̄’’ти имасса падабха̄джанӣйам̣ дассетва̄ пат̣иккхипитабба̄. ан̣д̣авуд̣д̣хӣти ва̄тан̣д̣ако. а̄да̄наваттӣти а̄нахаватти.

мануссамам̣сапат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄

280. ‘‘на, бхиккхаве, мануссамам̣сам̣…пе… тхуллаччайасса̄’’ти вуттатта̄, ‘‘на ча, бхиккхаве, аппат̣и…пе… дуккат̣асса̄’’ти ча вуттатта̄ аппат̣ивеккхан̣адуккат̣ан̃ча тхуллаччайан̃ча̄ти две а̄паджджати, тасма̄ каппийамам̣сепи аппат̣ивеккхан̣апаччайа̄ дуккат̣амева. кечи ‘‘мам̣сабха̄вам̣ джа̄нантова а̄паджджати. пӯва̄дӣсу аджа̄нантасса ка̄ паччавеккхан̣а̄’’ти ваданти. аджа̄нантопи а̄паджджати са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ти кечи.

хаттхимам̣са̄дипат̣иккхепакатха̄ван̣н̣ана̄

281. имесам̣ …пе… саббам̣ на ват̣т̣атӣти идам̣ дасаннампи мануссамам̣са̄дӣнам̣ акаппийабха̄ваматтапаридӣпанавачанам̣, на̄паттивибха̄гадассанавачанам̣. йам̣ кин̃чи н̃атва̄ ва̄ ан̃атва̄ ва̄ кха̄дантасса а̄паттийева̄ти идампи анийамитавачанамева ‘‘айам̣ на̄ма а̄паттӣ’’ти авуттатта̄. тадубхайампи хет̣т̣ха̄ манусса̄дӣнам̣ мам̣са̄дӣсу тхуллаччайадуккат̣а̄паттийо хонтӣти гахитанайехи адхиппа̄йо джа̄нитум̣ сакка̄ти евам̣ вуттам̣. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – йасма̄ етесам̣ манусса̄дӣнам̣ мам̣са̄дӣни акаппийа̄ни, тасма̄ манусса̄нам̣ мам̣са̄дӣсу тхуллаччайа̄патти. сеса̄нам̣ саббаттха дуккат̣а̄паттӣти. па̄т̣хейева хи лохита̄дим̣ мам̣сагатикам̣ катва̄ ‘‘на, бхиккхаве, мануссамам̣сам̣…пе… тхуллаччайасса̄’’ти вуттам̣. таттхева хаттха̄дӣнам̣ мам̣са̄дӣсупи дуккат̣а̄патти пан̃н̃атта̄. тена вуттам̣ сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘мануссамам̣се ва̄ кесе ва̄ накхе ва̄ ат̣т̣химхи ва̄ лохите ва̄ тхуллаччайамева̄’’ти вуттам̣. имина̄ ева –

‘‘ат̣т̣хипи лохитам̣ чаммам̣, ломамесам̣ на каппатӣ’’ти. –

кхуддасиккха̄га̄тха̄падасса аттхо ча адхиппа̄йо ча сувин̃н̃еййоти. пат̣иггахан̣ети еттха ана̄дарийадуккат̣ам̣ вуттам̣. ‘‘удакаманусса̄димам̣сампи на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. на̄гара̄джена вутта̄дӣнаве сатипи уджджха̄йана̄дхика̄рамева гахетва̄ ‘‘пат̣икӯлата̄йа̄’’ти вуттам̣.

йа̄гумадхугол̣ака̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

283. йатха̄дхаммо ка̄ретабботи идам̣ сан̇гӣтика̄ракавачанам̣. на хи бхагава̄ тамева сиккха̄падам̣ двиккхаттум̣ пан̃н̃апеси, евам̣ еварӯпесӯти еке. пат̣хамапан̃н̃аттамева сандха̄йа вуттам̣, татха̄пи на ча те бхиккхӯ са̄паттика̄ джа̄та̄. катхам̣? парампарабходжанасиккха̄падасса ат̣т̣хуппаттийа̄. ‘‘апича майам̣ ка̄лассева пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхун̃джимха̄’’ти вуттам̣. ма̄тика̄вибхан̇ге (па̄чи. 227) ча ‘‘парампарабходжанам̣ на̄ма пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена бходжанена нимантито, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бходжанам̣ бхун̃джати, етам̣ парампарабходжанам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, тасма̄ ан̃н̃ам̣ бходжанам̣ на̄ма нимантанато ладдхам̣ йам̣ кин̃чӣти сиддхам̣. йасма̄ на бходжджайа̄гунимантанато ладдхабходжанам̣, тасма̄ ‘‘еттха ана̄паттӣ’’ти те бхиккхӯ парибхун̃джим̣сӯти. еттха ‘‘йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’’ти вуттатта̄ пана ан̃н̃анимантанато ладдхабходжанамева бхун̃джантасса а̄патти, нетаранти анун̃н̃а̄там̣. тато пат̣т̣ха̄йа тасса ана̄паттива̄ре ‘‘ниччабхатте сала̄кабхатте паккхике упосатхике па̄т̣ипадике’’ти вуттам̣. пуббе веса̄лийа̄ пан̃н̃аттака̄ле наттхи, йади аттхи, ат̣т̣хуппаттима̄тика̄вибхан̇гавиродхо, тасма̄ ‘‘апича майам̣ ка̄лассева пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхун̃джимха̄’’ти ат̣т̣хуппаттийам̣ вуттатта̄, падабха̄джанепи ‘‘ан̃н̃ам̣ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бходжанам̣ бхун̃джатӣ’’ти ависесена вуттатта̄ ча пат̣хамам̣ ва̄ паччха̄ ва̄ нимантитам̣ бходжанам̣ т̣хапетва̄ анимантитамева бхун̃джантасса а̄патти, нетаранти кин̃ча̄пи а̄паннам̣, ‘‘на, бхиккхаве, ан̃н̃атра нимантитена ан̃н̃асса бходжджайа̄гу парибхун̃джитабба̄’’ти вуттатта̄ пана пат̣хаманимантитабходжанато ан̃н̃ам̣ паччха̄ ладдхам̣ нимантитабходжанам̣, ниччабхатта̄дӣни ча бхун̃джантасса а̄паттӣти а̄паджджама̄нам̣ вийа джа̄танти анупан̃н̃аттиппасан̇ганива̄ран̣ам̣, анимантанабходжане а̄паттиппасан̇ганива̄ран̣ан̃ча каронто, пат̣хамапан̃н̃аттисиккха̄падамева имина̄ аттхена парин̣а̄менто ча ‘‘йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’’ти бхагава̄ а̄ха, тасма̄ тато пат̣т̣ха̄йа паччха̄ нимантанабходжанам̣ бхун̃джантассева а̄патти. тесу на ниччабхатта̄дӣнӣти а̄паннам̣. тенева̄йасма̄ упа̄литтхеро тасса ана̄паттива̄ре ‘‘ниччабхатте’’тиа̄дӣни пан̃ча пада̄ни паккхипитва̄ сан̇га̄йи. адхиппа̄йан̃н̃ӯ хи те маха̄на̄га̄, тасма̄ пат̣хамамева йам̣ бхагавата̄ вуттам̣ ‘‘пан̃ча бходжана̄ни т̣хапетва̄ саббаттха ана̄паттӣ’’ти вачанам̣, паччха̄пи там̣ анураккхантена абходжанам̣ мадхугол̣акам̣ апара̄маситва̄ бходжджайа̄гу ева вутта̄ти евам̣ а̄чарийо.

еттха̄ха – йатха̄ паччха̄ладдхалесена тхерена ниччабхатта̄дипаккхепо като, евам̣ катхинаккхандхаке парампарабходжанам̣ паккхипитва̄ ‘‘аттхатакатхина̄нам̣ во, бхиккхаве, чха капписсантӣ’’ти киматтхам̣ на вуччанти? вуччате – йатха̄вутталесанидассанаттхам̣. ан̃н̃атха̄ идам̣ сиккха̄падам̣ веса̄лийам̣, андхакавинде ча̄ти убхайаттха упад̣д̣хупад̣д̣хена пан̃н̃аттам̣ сийа̄. но че, са̄паттика̄ бхиккхӯ сийум̣, на ча те са̄паттика̄ аппат̣иккхиттепи тесам̣ куккуччадассанато. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, бхиккхӯнам̣ дехӣти. бхиккхӯ куккучча̄йанта̄ на пат̣игган̣хантӣ’’ти хи вуттам̣. тесан̃хи ‘‘парибхун̃джатха̄’’ти бхагавато а̄н̣аттийа̄ парибхутта̄нампи ‘‘одиссакам̣ ну кхо идам̣ амха̄ка’’нти виматиппатта̄нам̣ вимативиноданаттхам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йа̄гун̃ча мадхугол̣акан̃ча̄’’ти вуттам̣. евамидха̄пете пан̃н̃аттам̣ парампарабходжанасиккха̄падам̣ омаддитва̄ парампарабходжанам̣ катхам̣ бхун̃джиссантӣти. еттха̄ху кечи а̄чарийа̄ парампарабходжанасиккха̄паденева ‘‘ан̃н̃асса бходжанам̣ на каппатӣ’’ти джа̄нанта̄пи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йа̄гун̃ча̄’’ти висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘пат̣аггида̄намаха̄викат̣а̄ди вийа каппатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа бхун̃джим̣су. тена вуттам̣ ‘‘апича майам̣ ка̄лассева бходжджайа̄гуйа̄ дха̄та̄’’тиа̄ди, там̣ айуттам̣ таттха ат̣т̣хуппаттима̄тика̄вибхан̇гавиродхена ана̄паттива̄ре ниччабхатта̄дӣнам̣ асамбхаваппасан̇гато, бхиккхӯнам̣ са̄паттикабха̄ва̄натиккаманато, миччха̄га̄хахетуппасан̇гена бхагавата̄ анун̃н̃а̄таппасан̇гато ча. те хи бхиккхӯ йасма̄ бхагава̄ каттхачи винайавасена каппийампи ‘‘га̄тха̄бхигӣтам̣ ме абходжанеййа’’нти (сам̣. ни. 1.194; су. ни. 81; ми. па. 4.5.9) пат̣иккхипати, тасма̄ бхагавато адхиппа̄йам̣ пати ‘‘куккучча̄йанта̄ на пат̣игган̣хантӣ’’ти вуттам̣, сиккха̄падам̣ пати бхагава̄пи аттано адхиппа̄йаппака̄санаттхамева ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йа̄гун̃ча̄’’ти а̄ха. дуравагга̄хо хи бхагавато адхиппа̄йо. татха̄ хи бха̄радва̄джасса па̄йа̄сам̣ абходжанеййанти акатавин̃н̃аттиппасан̇гато пат̣иккхипи. а̄нандаттхерена вин̃н̃а̄петва̄ саджджитам̣ текат̣улайа̄гум̣ пана ‘‘йадапи, а̄нанда, вин̃н̃аттам̣, тадапи акаппийа’’нти аватва̄ ‘‘йадапи, а̄нанда, антовуттха’’нтиа̄димева̄ха. тена но че там̣ антовуттхам̣ каппатӣти адхиппа̄йадассанена пан̣ӣтабходжанасӯподанавин̃н̃аттисиккха̄пада̄ни упаттхамбхети бхагаватопи каппати, пагева амха̄канти.

284. гила̄нассева бхагавата̄ гул̣о анун̃н̃а̄тоти ‘‘йа̄ни кхо пана та̄ни гила̄на̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣иса̄йанӣйа̄нӣ’’ти (па̄ра̄. 622) вачанавасена вуттам̣, тенева те идха пат̣иггахан̣е куккучча̄йим̣су. идха пана ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса гул̣одака’’нти ваттаббе гул̣а̄дхика̄ратта̄ пуббе анун̃н̃а̄тан̃ча ватва̄ агила̄насса гул̣одакам̣ анун̃н̃а̄там̣, тена гила̄нена сати паччайе гул̣о парибхун̃джитаббо, гул̣одакам̣ асати паччайепи ват̣т̣атӣти имам̣ висесам̣ дӣпети. таттха ‘‘гул̣одакам̣ ка̄ликесу сатта̄хака̄ликам̣, бхагавата̄ одисса̄нун̃н̃а̄татта̄ сатта̄ха̄тиккамена дуккат̣а’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣, удакасамбхиннатта̄ сатта̄хака̄ликабха̄вам̣ джахати. ‘‘йатха̄ амба̄ди удакасамбхиннам̣ йа̄мака̄ликам̣ джа̄там̣, татха̄ сатта̄хака̄ликам̣ джахитва̄ таданантаре йа̄ваджӣвике т̣хита’’нти ваданти, там̣ йуттам̣, тан̃ча бхагавата̄ одисса̄нун̃н̃а̄татта̄ паччавеккхан̣а̄бха̄ве досо наттхи. ‘‘гул̣одака’нти вуттатта̄ удакагатика’’нти ваданти. йади удакамиссам̣ удакагатикам̣ хоти, мадхупи сийа̄ там̣ татха̄ анун̃н̃а̄татта̄. ма̄ хоту, аппат̣иггахетва̄ парибхун̃джитаббам̣ сийа̄ удакагатикатта̄, тан̃ча на хоти, ‘‘саббаттха̄пи упапариккхитва̄ гахетабба’’нти ан̃н̃атарасмим̣ ган̣т̣хипаде вуттам̣.

285. сун̃н̃а̄га̄ранти чатуттхаджджха̄нам̣.

каппийабхӯмиануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄

295. оравасадданти маха̄саддам̣. бахӯхи сампарива̄ретва̄ти еттха екена̄пи ват̣т̣ати. ‘‘бахӯсу екассапи вачанена саха сийа̄ти вутта’’нти ваданти. ‘‘а̄маситва̄’’ти вуттатта̄ ана̄масите на ват̣т̣ати. ‘‘досо наттхӣ’’ти вачанена сеса̄пи анун̃н̃а̄та̄. ‘‘бхиттин̃че упасанте паччха̄ там̣ пӯренти, таттха ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, пакатибхӯмийам̣йева ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. там̣ упари ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ит̣т̣хака̄дӣхи ката̄чайасса̄’’тиа̄дина̄ вируджджхати вийа. маттика̄пин̣д̣ам̣ ва̄ти еттха ‘‘асатийа̄ анадхит̣т̣хита̄йа саритат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа че упари адхит̣т̣хита̄, хет̣т̣ха̄ т̣хитам̣ бхан̣д̣ам̣ акаппийам̣, упарит̣т̣хитамева каппийам̣, айаметтха висесо’’ти вуттам̣. еттха каппийакут̣и ладдхум̣ ват̣т̣атӣти евам̣видхе пуна ка̄табба̄ти аттхо. каппийакут̣им̣ ка̄тум̣ дема̄ти еттха каппийакут̣икиччам̣ ка̄тунти адхиппа̄йо. бходжанаса̄ла̄ пана сена̄санамева, тасма̄ таттха ка̄таббанти апаре. ‘‘акатепи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.

‘‘мукхасаннидхи на̄ма бходжанака̄ле саннидхӣ’’ти ликхитам̣. мукхасаннидхӣти тасса на̄мам̣. ‘‘йади саннидхи хоти, па̄читтийам̣ бхавеййа, мукхасаннидхи пана дуккат̣ам̣, тасма̄ саннидхи анадхиппета̄’’ти вуттам̣. ‘‘тасса сантакам̣ катва̄’’ти вуттатта̄ анапеккхависсаджджанам̣ на̄дхиппетам̣. чӣваравикаппане вийа каппийаматтам̣ н̃а̄таббанти кечи.

кен̣ийаджат̣илаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

300. ‘‘аттана̄ пат̣иггахитам̣ пуребхаттамева париччаджитва̄ са̄ман̣ера̄дӣхи па̄накам̣ катва̄ динне пуребхаттамева ват̣т̣ати, на паччха̄бхаттам̣ саваттхукапат̣иггахитатта̄’’ти ваданти, таттха пуна пат̣иггахан̣е ниддосатта̄, пуребхаттамева пат̣иггахан̣асса ниссат̣т̣хатта̄, аттана̄ ча аггахитатта̄ досо на диссати, упапариккхитва̄ гахетаббам̣. са̄лӯка̄ на̄ма канда̄, ‘‘ито кин̃читака’’нти вохаранти. ‘‘пха̄русаканти гол̣ависайе еко руккхо’’ти ча ликхитам̣. ‘‘паккад̣а̄караса’’нти висеситатта̄ ‘‘апаккам̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. курундивачаненапи сиддхамева. тан̣д̣уладхованодакампи дхан̃н̃арасо ева. ‘‘никкасат̣о уччхурасо сатта̄хака̄лико’’ти ликхитам̣. са̄виттӣти га̄йатти. чхандасоти ведасса. ‘‘на, бхиккхаве, паббаджитена акаппийе сама̄дапетабба’нти вуттатта̄ анупасампаннасса̄пи на кевалам̣ дасасу ева сиккха̄падесу, атха кхо йам̣ бхиккхусса на каппати, тасмимпӣти адхиппа̄йо’’ти вуттам̣.

305. две пат̣а̄ десана̄менева̄ти чӣнапат̣т̣асома̄рапат̣т̣а̄ни. тӣн̣ӣти паттун̣н̣ена саха тӣн̣и. иддхимайикам̣ ехибхиккхӯнам̣ ниббаттам̣. девадаттийам̣ ануруддхаттхерена ладдхам̣. ‘‘йа̄ма̄тиккаме саннидхивасена сатта̄ха̄тиккаме бхесаджджасиккха̄падавасена̄’’ти ликхитам̣.

бхесаджджаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.