маха̄ваггаван̣н̣ана̄

1. маха̄кхандхакаван̣н̣ана̄

бодхикатха̄ван̣н̣ана̄

йам̣ кхандхаке лӣнапада̄дибхеда-пака̄санам̣ да̄ни супаттака̄лам̣;

тасма̄ апуббам̣ винайаттхамева, ваккха̄ми сан̇кхепагахан̣аттхам̣.

таттха кенат̣т̣хена̄йам̣ кхандхакоти? кхандха̄нам̣ самӯхатта̄ вибхан̇го вийа. те пана катханти? кхандха̄нам̣ пака̄санато дӣпанато. кхандха̄ти четтха паббаджджа̄дивинайакаммасан̇кха̄та̄, ча̄риттава̄риттасиккха̄падасан̇кха̄та̄ ча пан̃н̃аттийо адхиппета̄. паббаджджа̄дӣни хи бхагавата̄ пан̃н̃аттатта̄ ‘‘пан̃н̃аттийо’’ти вуччанти. пан̃н̃аттийан̃ча кхандха-саддо диссати ‘‘да̄руккхандхо аггиккхандхо удакаккхандхо’’тиа̄дӣсу вийа. тесам̣ пан̃н̃аттисан̇кха̄та̄нам̣ кхандха̄нам̣ пака̄санато ван̣н̣анато паббаджджаккхандхака̄дайо вӣсати ‘‘кхандхака̄’’ти вутта̄, аваса̄не две там̣садисатта̄ вела̄йа садисатта̄ сӣласса вела̄ти вачанам̣ вийа. апича бха̄гара̄саттхата̄петтха йуджджате тесам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ бха̄гато ча ра̄сито ча вибхаттатта̄. ким̣ панетесам̣ кхандхака̄нам̣ анупуббака̄ран̣анти? на̄йам̣ пуччха̄ самбхавати, ан̃н̃атха̄ вуттесупи таппасан̇га̄натиккаманато. атха ва̄ паббаджджупасампада̄пуббан̇гаматта̄ са̄санаппавесанасса тадаттхасан̇гахако маха̄кхандхако пат̣хамам̣ вутто. кена̄ти че? дхаммасан̇га̄хакаттхерехи. бхагавата̄ пана таттха таттха уппаннаваттхум̣ пат̣ичча татха̄ татха̄ вутта̄ни, на имина̄ ануккамена. тхера̄ пана там̣ там̣ пайоджанам̣ пат̣ичча сама̄наджа̄тике екаджджхам̣ катва̄ ануккамена саджджха̄йим̣су. сеса̄нам̣ пайоджанам̣ таттха таттхева а̄ви бхависсати.

кхандхаковида̄ти пан̃н̃аттибха̄гара̄сат̣т̣хена несам̣ кхандхаттхаковида̄, нируттипат̣исамбхида̄па̄раппатта̄ти аттхо. тесам̣ анутта̄наттха̄нам̣ пада̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄. касма̄ паневам̣ висеситанти? тато сесабха̄га̄ йутта̄. ма̄тика̄т̣т̣хуппаттиггахан̣ампеттха падабха̄джанийаггахан̣енева ведитаббам̣. йехи аттха̄ йесам̣ падависеса̄нам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ пака̄сита̄, тесам̣ те падависесе пуна идха вадеййа̄ма, ван̣н̣ана̄йа парийоса̄нам̣ када̄ бхаве те те аттхети вуттам̣, там̣ тасса ниддесена йуджджати. утта̄на̄ чева йа̄ па̄л̣и, тасса̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа кинти ваттаббам̣? на хи аттха̄ утта̄на̄ти самбхавати. адхиппа̄йа̄нусандхӣхӣтиа̄дивачанехипи там̣ вачанам̣ самбхаватӣти че? на, аттхаггахан̣ена четтха падависеса̄нам̣ гахитатта̄. те хи аттхато анапетаттхена, абхидха̄наттхена ва̄ аттхопача̄рена ва̄ аттха̄ти ведитабба̄. сам̣ван̣н̣ана̄найоти сам̣ван̣н̣ана̄ на̄ма авуттесу уха̄похаккаманидассанато ‘‘найо’’ти вутто.

1. урувела̄ти йатха̄вуттава̄ликара̄сивасена ладдхана̄мако га̄мо, тасма̄ самӣпаттхе етам̣ бхуммам̣. татха̄бха̄вадассанаттхам̣ ‘‘наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре’’тиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃атха̄ тасмим̣ ва̄ликара̄симхи вихаратӣти а̄паджджати, ‘‘урувелам̣ пин̣д̣а̄йа па̄висӣти йена урувеласена̄нигамо’’тиа̄дивачанавиродхо ча. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана мӯлака̄ран̣амева дасситам̣. таттха там̣ сандха̄йа вуттам̣…пе… дат̣т̣хабботи нигаманавачанам̣. там̣ киматтханти че? га̄мам̣ сандха̄йа йатха̄вуттападаттхасамбхавадассанаттхам̣. ‘‘со пана га̄мо тадупача̄рена евам̣ на̄мам̣ лабхатӣ’’ти вачанам̣ пана авуттасиддханти катва̄ на вуттанти ведитаббам̣, атха ва̄ йасса ‘‘урувела̄’’ти йатха̄вуттава̄ликара̄сисса, тасса самӣпага̄массапи на̄мам̣. таттха а̄йасма̄ упа̄литтхеро на идха га̄мам̣ сандха̄йа ‘‘урувела̄йам̣ вихаратӣ’’ти а̄ха гочарага̄мапайоджана̄бха̄вато. на хи бхагава̄ там̣ га̄мам̣ гочарам̣ катва̄ тада̄ таттха виха̄си, тасма̄ еттха ва̄ликара̄сисса самӣпе бодхируккхамӯле виха̄рам̣ сандха̄йа со евама̄ха̄ти дассетука̄мо ат̣т̣хакатха̄чарийо евама̄ха̄ти ведитаббам̣, тасма̄ бхагавато га̄мато дӯратаре аран̃н̃е абхисамбодхидӣпанена дутийуппаттит̣т̣ха̄нанийамам̣ тӣхи падехи ака̄си тхероти ведитаббам̣, ан̃н̃атха̄ падаттайавачанапайоджана̄бха̄вато. таттха наданта̄ гаччхатӣти надӣ. нелан̃джала̄йа̄ти ваттаббе ла-ка̄расса ра-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘неран̃джара̄йа̄’’ти вуттам̣, каддамасева̄лавирахитатта̄ ниддосаджала̄йа̄ти аттхо, нӣладжала̄йа̄ти тасса̄ на̄мамева ва̄ етам̣.

бодхируккхамӯлети еттха ча бодхи вуччати абхисамбодхо. со ча аттхато бхагавато чатуттхамагган̃а̄н̣ам̣ хоти ‘‘вимоккхантикаметам̣ на̄ма’’нти (пат̣и. ма. 1.162) пат̣исамбхида̄вачанато. кин̃ча̄пи там̣ на̄макаран̣абхӯтам̣ чатуттхапхалан̃а̄н̣ампи ваттум̣ самбхавати, каттаббакичча̄нам̣ пана каран̣ато там̣ чатуттхамагган̃а̄н̣амева еттха бодхӣти ведитаббам̣. тенева па̄л̣ийам̣ ‘‘татийавиджджа̄йа а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа̄’’ти тадева дасситам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘боджджхан̇га̄’’ти, ‘‘бодхипаккхийа̄ дхамма̄’’ти ча. таттха йасма̄ чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ ‘‘бодхӣ’’ти вуччати, тасма̄ са̄ман̃н̃ато ваттука̄мата̄дхиппа̄йавасена ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нти (чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 121) вуттам̣ идха̄дхиппетан̃а̄н̣ассапи тадантогадхатта̄. атха ва̄ па̄л̣ийам̣ бхагавато а̄димаггаттайавачанасса вуттат̣т̣ха̄на̄бха̄ва̄ чатуттхамагган̃а̄н̣амева бхагавато уппаннам̣, на бхагава̄ сота̄панна̄дибха̄вам̣ патва̄ буддхо джа̄тоти самайантараппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣ ‘‘чатӯсӯ’’ти вуттам̣ а̄диттайасса чатуттхаупаниссайасамбхавена бодхипарийа̄йасиддхито. ‘‘пуггалопи сена̄санампи упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.9 паччайаниддеса) вачанато пхалахетуко пхаладжанако руккхо пхаларуккхоти вийа бодхихетуруккхо бодхируккхоти ведитаббо. еттха ‘‘йасма̄ кевалам̣ бодхӣти руккхассапи на̄мам̣, тасма̄ бодхӣ’’ти парато вуттам̣. нигродха̄дируккхато асса висесанавачанам̣ пана тадан̃н̃абодхимӯлаппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣. магган̃а̄н̣ан̃хи кусаламӯлатта̄ бодхи ча там̣ мӯлан̃ча̄ти сан̇кхйам̣ лабхеййа. пат̣хама̄бхисамбуддхо нисӣдатӣти самбандхо. тена абхисамбуддхадивасена саддхим̣ ат̣т̣ха̄хам̣ екапаллан̇кена нисиннабха̄вам̣ дассети. еттха ека-саддо тасса нисаджджа̄сан̇кха̄тасса паббаджджа̄нуйога̄нурӯпасса паллан̇касса ан̃н̃ена ирийа̄патхена анантарийабха̄вам̣ атхасса акопитабха̄вам̣ дассети. вимуттисукханти еттха вимуттийам̣ ва̄ сукханти на самбхавати. пан̃чамаджджха̄никатта̄ бхагавато пхаласама̄паттисан̇кха̄та̄ вимутти ева ануджан̇гханат̣т̣хена нибба̄насукханти вимуттисукхам̣, там̣ сама̄паджджанена пат̣исам̣ведӣ анубхаванто нисӣди. венеййака̄ла̄натиккаманато там̣ апеккхама̄но нисӣди, на вимуттисукхасан̇гена.

атха кхоти адхика̄рантара̄рамбхе нипа̄тадвайам̣. тена вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведайама̄но на пат̣иччасамуппа̄дам̣ манаса̄ка̄си, кинту тато вут̣т̣ха̄йа̄ти дассети. пат̣иведхавасенева суманасикатасса пат̣иччасамуппа̄дасса пунаппунам̣ манасикаран̣ам̣ гамбхӣратта̄ асса̄даджананато, на апуббанайадассана̄дхиппа̄йато. паччаккхабхӯтасаббадхамматта̄ бхагавато асаммохато, пат̣ивиддхасса висайато ва̄ манасикаран̣ам̣ пана виджитадесапаччавеккхан̣ам̣ вийа ран̃н̃о апуббам̣ пӣтим̣ джанети. вуттан̃хи ‘‘ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато’’ти (дха. па. 373). раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄манти аччантасам̣йогавасена упайогавачанам̣, тена тасса викаппана̄наттатам̣ дассети. кин̃ча̄пи ‘‘ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄сӣ’’ти екатова вуттам̣, татха̄пи имина̄ ануккамена̄ти дассанаттхам̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’тиа̄ди. таттха ча кин̃ча̄пи паваттиматтапаччавеккхан̣а̄ адхиппета̄ катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти? пат̣хамабха̄ва̄йа, пат̣иломаманасикаран̣ам̣ пана ануломе паччайа̄нам̣, паччайуппанна̄нан̃ча татха̄бха̄васа̄дханаттхам̣. йасма̄ авиджджа̄йа ева ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо, на ан̃н̃атха̄, тасма̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ авиджджа̄ паччайо, тасса̄ ча сан̇кха̄ра̄ пхаланти дӣпанато. татха̄ нибба̄напаччавеккхан̣а̄йа ануломаманасикаран̣ам̣ ка̄ран̣аниродха̄ пхаланиродхаса̄дханаттхам̣. еттха ча анубха̄вато нибба̄нам̣ дасситам̣. на хи там̣ авиджджа̄диниродхаматтанти. таттха ‘‘йато кхайам̣ паччайа̄нам̣ аведӣ’’ти вачанена ануломо на̄дхиппетоти сиддхам̣. маггапаччавеккхан̣а̄йа ваттаббам̣ наттхи, убхайаттхапи киччато, а̄рамман̣ато ча тасса маггасса висайато ча таттха магго дассито.

таттха̄ха – ‘‘пат̣иччасамуппа̄дам̣ пат̣иломам̣ манаса̄ка̄сӣ’’ти на йуджджати, на хи пат̣илома̄падесена ниддит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣ пат̣иччасамуппа̄до бхавитумарахатӣти? вуччате – на, тадаттхаджа̄нанато. ануломапат̣иломанти хи бха̄ванапум̣сакам̣. ануломато, пат̣иломато ча там̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ манаса̄ка̄сӣти хи таттха аттхо. ан̃н̃атха̄ ниродхасса пат̣иломаппасан̇га̄паттийева̄паджджати. пат̣иломе ча панетасмим̣ ануккаманийамо ануломе ануккаманийамато сиддхоти ведитаббам̣. евам̣ сати пат̣иччасамуппа̄дасса пат̣иломо на̄ма апат̣иччасамуппа̄доти сиддхам̣ хоти. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ниродхо хотӣти ануппа̄до хотӣ’’тиа̄ди. евам̣ санте пубба̄паравиродхо хоти. катхам̣? пат̣ичча̄ти хи имина̄ пхаласса паччайапариггахена, паччайа̄нан̃ча паччайа̄йаттупагаманена тасса уппа̄да̄бхимукхабха̄вадӣпанато асамуппа̄до на самбхавати, тасма̄ апат̣иччасамуппа̄доти евам̣ убхайапат̣иккхепена панасса пат̣иломата̄ ведитабба̄ти еке. там̣ айуттам̣ тасса ануломабха̄ванийаманато, аттха̄тисайа̄бха̄вато, тасма̄ аппат̣иччасамуппа̄до тасса пат̣иломоти ведитаббам̣. тенева бхагавата̄ па̄л̣ийам̣ паччайапаччайуппаннаниродхо вутто. таттха хи ‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄’’ти евам̣ паччайасса самуччхиннапаччайабха̄вавасена паччайаниродхам̣, пхаласса паччайапат̣иггаха̄бха̄вавасена паччайуппаннаниродхан̃ча дӣпети. дувидхо па̄л̣ийам̣ ниродхо аттхато ануппа̄до на̄ма хотӣти катва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ниродхо хотӣти ануппа̄до хотӣ’’ти вуттам̣. евам̣ санте нибба̄нам̣ паччайапаччайуппанна̄нам̣ ниродхаматтанти а̄паджджатӣти че? на, тасса̄нубха̄вадӣпана̄дхиппа̄йато. видитавела̄йанти манасикатавела̄йанти аттхо, ан̃н̃атха̄ тато пуббе авидитаппасан̇гато.

джха̄йатоти еттха ка̄мам̣ лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена джха̄йато бодхипаккхийадхамма̄ па̄тубхаванти, чатуарийасаччадхамма̄ ва̄ пака̄санти, татха̄пи пуббабха̄ге саматха̄дийа̄никавибха̄гадассанаттхам̣ а̄рамман̣ӯпаниджджха̄наггахан̣ам̣. чатусаччадхаммаггахан̣ам̣ ка̄мам̣ ануломапат̣иччасамуппа̄дадассана̄дхика̄рена вируджджхати, татха̄пи ‘‘йо дуккхам̣ париджа̄на̄ти, со самудайам̣ паджахатӣ’’ти ладдхивасена катанти ведитаббам̣.

2. ‘‘паччайаккхайасса̄’’ти киччапарийа̄йавасена вуттам̣. тена паччайанибба̄нам̣, тадупаниссайанибба̄нан̃ча̄ти дувидхам̣ нибба̄нам̣ дасситам̣ хотӣти. ка̄ман̃ча там̣ на кевалам̣ паччайаккхайаматтам̣ кароти, атха кхо паччайуппаннаккхайампи кароти. йато убхиннампи ниродхо дассито, татха̄пи хетуниродха̄ пхаланиродхоти катва̄ ‘‘паччайаккхайасса̄’’ти вуттам̣. вуттаппака̄ра̄ дхамма̄ти еттха чатусаччаггахан̣ам̣ пат̣хамага̄тха̄йам̣ вуттанайавипалла̄сена катанти ведитаббам̣.

3. самудайаниродхасан̇кха̄то аттхоти еттха самудайо киччавасена, ниродхо а̄рамман̣акирийа̄йа. етена двиппака̄ра̄ ниродха̄ дассита̄ хонти тасса анубха̄васса васена̄ти аттхо. йасма̄ паллан̇ка̄бхуджитат̣т̣ха̄нан̃ча ‘‘паллан̇ко’’ти вуччати, тасма̄ пхала̄дхигамат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘паллан̇ка’’нти вуттам̣.

аджапа̄лакатха̄ван̣н̣ана̄

4. саммодӣти хитака̄мата̄йа бхагава̄ тена бра̄хман̣ена саддхим̣ саммоди. ведехи антанти еттха нибба̄нам̣ анто на̄ма. веда̄нам̣ ва̄ антам̣ гататта̄ти еттха арахаттам̣. таттха пат̣хамена ведантагӯ йасма̄, тасма̄ ева вуситабрахмачарийо. дутийена ведантагӯ йасма̄, тасма̄ вуситабрахмачарийоти евам̣ йоджана̄ ка̄табба̄. кин̃ча̄пи бра̄хман̣асса чатусаччайуттам̣ аттхато вуттам̣, уда̄нага̄тха̄йам̣ вуттапат̣иведха̄бха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘дхаммачаккаппаваттана’’нти вуччатӣти париха̄ро.

аджапа̄лакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

мучалиндакатха̄ван̣н̣ана̄

5. мучалиндаваттхумхи етаматтханти ида̄ни ваттаббаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣ вивеканти упадхививекам̣. ‘‘абйа̄паджджам̣ сукхам̣ локе’’ти имина̄ пат̣хамамаггам̣ дассети тена саттесу ма̄ран̣авасена уппаджджанакабйа̄па̄даппаха̄насиддхито. ‘‘па̄н̣абхӯтесу сам̣йамо’’ти имина̄ дутийамаггам̣ дассети. маггӣ хи пуггало авасит̣т̣хабйа̄па̄датануттавасена па̄н̣абхӯтесу сам̣йато хоти вихим̣са̄дхиппа̄йа̄бха̄вато. евам̣ чатта̄ро хи магга̄ ануккамена̄пи гахита̄ хонти.

мучалиндакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ра̄джа̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄

6. ра̄джа̄йатанам̣ па̄тали. ‘‘чатуддиса̄ а̄гантва̄’’ти па̄т̣хасесо. мукхават̣т̣ийам̣ кирасса динна̄нам̣ чатуннампи лекха̄париччхедо аттхи, те ва̄н̣иджа̄ девата̄йа га̄равадассанена бхагавато рӯпака̄йадассанена пасаннатта̄ саран̣ам̣ аггахесум̣. девата̄йа ‘‘бхагава̄ ра̄джа̄йатанамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо’’ти вачанам̣ сутва̄ са̄вакасан̇гха̄бха̄вам̣, абхисамбуддхадхаммасаббха̄ван̃ча джа̄ним̣сӯти ведитаббам̣. джа̄нантӣти буддха̄ти самбандхо.

ра̄джа̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

брахмайа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄

7. адхигато кхо мйа̄йантиа̄димхи дхаммоти чатусаччадхаммо, гамбхӣратта̄ дуддасо. дуддасатта̄ дуранубодхо. сантоти ниббуто. пан̣ӣтоти атаппако. идам̣ двайам̣ локуттарамева сандха̄йа вуттам̣. атакка̄вачароти таккена а̄ка̄рапаривитаккена ога̄хитаббо на хоти, н̃а̄н̣енева авачаритабботи аттхо. пан̣д̣итаведанӣйоти самма̄пат̣ипадам̣ пат̣ипаннехи пан̣д̣итехи веданӣйо. саббасан̇кха̄расаматхотиа̄ди саббам̣ нибба̄намева. тан̃хи пхалӯпача̄рена екампи сама̄нам̣ татха̄ татха̄ вуччати. ра̄ма̄ти паджа̄. ану ану аччхарийа̄ аначчхарийа̄. тесам̣ бхагавато пуббабха̄гапат̣ипадам̣ сутапубба̄нам̣, дхаммасса ва̄ гамбхӣрабха̄вам̣ адхигатапубба̄нам̣. кин̃ча̄пи бхагавато чатта̄ропи магга̄ сукхаппат̣ипада̄, татха̄пи бодхисаттапат̣ипадам̣ сандха̄йа ‘‘киччхена ме’’ти вуттам̣. ‘‘пака̄ситам̣ пака̄ситу’’нти убхайатха̄пи па̄т̣хо. паретехи йуттехи. ра̄гаратта̄ти ка̄мара̄гадит̣т̣хира̄гехи ратта̄. аттаничча̄дига̄хака̄ на даккханти на пассиссанти.

8. сахам̣пати кира ‘‘нассати вата бхо локо’’ти имам̣ саддам̣ татха̄ ниччха̄рети, йатха̄ дасасахассилокадха̄тубрахма̄но сутва̄ саннипатим̣су. пан̃н̃а̄майе аккхимхи санта̄на̄нусайитавасена аппам̣ париттам̣ ра̄га̄дираджам̣ етесам̣, евам̣сабха̄ва̄ти аппараджаккхаджа̄тика̄. ассаваната̄ти ассаваната̄йа.

самалехи саттха̄рехи. апа̄пуретанти вивара етам̣. аматасса два̄ранти арийамаггам̣, чатусаччадхаммам̣ ва̄. виджджаттайачатумагган̃а̄н̣ехи пунаппунам̣ буддхам̣ пат̣ивиддхам̣. селети сила̄майе. вигатараджатта̄ сукхадассанайогге ито ча етто ча а̄гантва̄ йатха̄ т̣хито чаккхума̄ пурисо самантато джанатам̣ пассеййа. твампи сумедха сундарапан̃н̃а саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигама̄йа самантачаккху. саббакилесасан̇га̄ма̄нам̣ виджитатта̄ виджитасан̇га̄ма. джа̄тиканта̄ра̄диниттхаран̣аттхам̣ венеййаджанасаттхава̄ханасаматтхата̄йа саттхава̄ха. ка̄маччхандаин̣асса абха̄вато ан̣ан̣а.

9. буддхачаккхуна̄ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесан̃хи двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ ‘‘буддхачаккхӯ’’ти на̄мам̣. уппалинийанти уппалаване. евам̣ сесесупи. анто нимуггапосӣнӣти йа̄ни анто нимугга̄нева посийанти, таттха йа̄ни удакам̣ аччуггамма т̣хита̄ни, та̄ни сӯрийарам̣сисампхассам̣ а̄гамайама̄на̄ни т̣хита̄ни аджджа пуппханака̄ни. йа̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, та̄ни све пуппханака̄ни. йа̄ни удака̄нуггата̄ни, та̄ни татийадивасе пуппханака̄ни. удака̄ пана ануггата̄ни ан̃н̃а̄нипи сарогауппала̄дӣни на̄ма хонти. йа̄ни нева пуппхиссанти маччхакаччхапабхаккха̄нева бхависсанти, та̄ни па̄л̣ина̄рул̣ха̄ни, а̄харитва̄ пана дӣпетабба̄ни. етехи уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййо падапарамоти чатта̄ро пуггала̄ йоджетабба̄. паччабха̄сӣти пати абха̄си.

апа̄рута̄ти виват̣а̄. паччхимасса пададвайасса айаматтхо. ахан̃хи аттано пагун̣ам̣ суппаваттампи имам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ дхаммам̣ ка̄йава̄ча̄киламатхасан̃н̃ӣ хутва̄ на̄бха̄си.

брахмайа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чаваггийакатха̄ван̣н̣ана̄

10. ида̄ни пана саббо джано саддха̄бха̄джанам̣ упанету, пӯресса̄ми несам̣ сан̇каппанти. аппараджаккхаджа̄тикоти сама̄паттийа̄ виккхамбхитакилесатта̄ никкилесаджа̄тико. а̄джа̄ниссатӣти че на нит̣т̣ха̄намакам̣су дхаммасан̇га̄хака̄ те винайаккаман̃н̃а̄, ахам̣ десеййам̣ пат̣ивиджджхиссатӣти адхиппа̄йо, ‘‘муддха̄пи тасса випатеййа̄’’ти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 2) еттха вийа абхӯтапарикаппо киресо. локе тасса адхимуттабха̄вадӣпанаттхан̃хи идам̣ вачанам̣ аттано тадупадесена авидитабха̄вадӣпанаттхам̣. тасса анантева̄сикабха̄вадӣпанаттханти евама̄дӣни панеттха пайоджана̄ни. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣анти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ тасса маран̣а̄рамман̣ам̣ уппаджджи. тена тато пуббе тасса сати дхаммадесана̄йа кхиппам̣ джа̄нанабха̄ва̄рамман̣анти дӣпети. паропадесато аджа̄нитва̄ паччаккхато маран̣асаччхикирийампи дассети. буддха̄нампи анекан̃а̄н̣асамодха̄на̄бха̄вато сувуттаметам̣. читтапуббика̄ хи читтаппаватти, ан̃н̃атха̄ навасаттапа̄тубха̄ваппасан̇го. саббадхамма̄нам̣ екато гахан̣е вируддхака̄ла̄нам̣ екато джа̄нанаппасан̇го. тато екан̃а̄н̣асса витатхабха̄ваппаттидосо, тасма̄ саббасса вина̄некан̃а̄н̣асамодха̄нам̣ а̄паджджитадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣авантатта̄ пана саббан̃н̃ӯ ева бхагава̄ти ведитаббам̣, на саббака̄лам̣ екато. а̄л̣а̄ра̄дӣнам̣ маран̣а̄джа̄нанатоти че? на, тасса джа̄нанена путхуджджанасса̄пи саббан̃н̃ута̄паттиппасан̇гато. йада̄бха̄вена йада̄бха̄во таббха̄вена тасса̄бха̄ваппасан̇го локе сиддхоти. ‘‘бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣ’’ти вачанато тасса маран̣аджа̄нанам̣ сиддханти катва̄ бхавам̣ матенева бхагава̄ саббан̃н̃ӯти сиддхам̣ на девата̄рочанато пуббе аджа̄нанатоти че? на, висесам̣ париггахетва̄ антара̄ паджа̄нанато, девата̄йа саббан̃н̃убха̄ваппаттидосато ча. на хи со кассачи вачанена ан̃н̃а̄сӣти.

апича кимидам̣ таттха джа̄нанам̣ на̄ма тада̄рамман̣ан̃а̄н̣уппаттӣти че? на, локе саббан̃н̃уно аччанта̄бха̄ваппасан̇гато. са̄дхика̄ хи майа̄ екан̃а̄н̣аккхан̣е саббам̣ н̃а̄н̣ам̣, тадан̃н̃есан̃ча тадан̃н̃а̄н̣а̄нуппатти. апича саббан̃н̃уно саббадхаммависайе н̃а̄н̣апаччупат̣т̣ха̄насиддхи тасса н̃а̄н̣асса аттана̄ва аттано ависайоти че? на, хетунидассана̄нуппаттито. апича ‘‘бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣ’’ти еттха висесавачанам̣ аттхи. йена девата̄рочануттарака̄ламева бхагавато н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣти пан̃н̃а̄йати. на хи вачанапубба̄парийабха̄ваматтена тадаттхапубба̄парийата̄ хоти, тасма̄ айуттаметам̣. абхидосака̄лам̣катоти пат̣хамайа̄ме ка̄лам̣като. ‘‘маджджхимайа̄ме’’типи ваданти. убхайаттхапи маха̄джа̄нийо. саттадивасаббхантаре, екадивасаббхантаре ча паттаббамаггапхалато парихӣнатта̄ махатӣ джа̄ни асса̄ти маха̄джа̄ни. тесу хи двӣсу а̄л̣а̄ро а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанабхаве ниббатто, удако бхавагге, тасма̄ несам̣ дхаммадесана̄йа аккхан̣е ниббаттабха̄вам̣ сандха̄йа бхагава̄ евам̣ чинтеси, на ито мануссалокато чутибха̄вам̣ сандха̄йа̄ти ведитаббам̣. абуддхавенеййатан̃ча сандха̄йа̄ти но такко, ан̃н̃атха̄ анит̣т̣хаппасан̇готи а̄чарийо.

бодхисаттасса джа̄така̄ле супинапат̣игга̄хака̄ чева лаккхан̣апаригга̄хака̄ ча ат̣т̣ха бра̄хман̣а̄. тесу тайо двидха̄ бйа̄карим̣су ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ага̄рам̣ аджджха̄васанто ра̄джа̄ хоти чаккаватти, паббаджанто буддхо’’ти. пан̃ча бра̄хман̣а̄ ‘‘ага̄ре на тит̣т̣хати, буддхова хотӣ’’ти екам̣сабйа̄каран̣а̄ва ахесум̣. тесу пурима̄ тайо йатха̄мантапа̄рам̣ гата̄. име пана мантапа̄рам̣ атиккаманта̄ аттана̄ ладдхам̣ пун̃н̃амахаттам̣ виссаджджетва̄ бодхисаттам̣ уддисса пуретарамева паббаджим̣су. име сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пан̃чаваггийа̄’’ти. ‘‘тесам̣ путта̄’’типи ваданти, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ пат̣иккхиттам̣. касма̄ панеттха бхагава̄ ‘‘бахӯпака̄ра̄ кхо ме’’ти чинтеси. ким̣ упака̄рака̄нам̣ ева еса дхаммам̣ десети, итаресам̣ на десетӣти? но на десети. упака̄ра̄нуссаран̣аматтакенева вуттанти ат̣т̣хакатха̄найо. аттано катан̃н̃укатаведибха̄ваппака̄санаттхам̣, катан̃н̃ута̄дипасам̣санаттхам̣, паресан̃ча катан̃н̃убха̄ва̄динийоджанаттхам̣, кхиппаджа̄нанаппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣.

11. антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхинти гайа̄йа ча бодхийа̄ ча маджджхе тига̄вутантаре т̣ха̄не. бодхиман̣д̣ато хи гайа̄ тӣн̣и га̄вута̄ни. ба̄ра̄н̣асинагарам̣ ат̣т̣ха̄раса йоджана̄ни. упако пана бодхиман̣д̣асса ча гайа̄йа ча антаре бхагавантам̣ аддаса. антара̄-саддена пана йуттатта̄ упайогавачанам̣ катам̣. ӣдисесу ча т̣ха̄несу аккхарачинтака̄ екамева антара̄саддам̣ пайуджджанти, со дутийападепи йоджетаббо. айоджийама̄не пана упайогавачанам̣ на па̄пун̣а̄ти. идха пана йоджетва̄ва вуттоти.

сабба̄бхибхӯти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ абхибхавитва̄ т̣хито. тан̣хаккхайети нибба̄не. вимуттоти а̄рамман̣ато вимутто. наттхи ме пат̣ипуггалоти майхам̣ пат̣ипуггало на̄ма наттхи, асадисоти аттхо, мама саббан̃н̃убха̄ве досам̣ дассетва̄ локе т̣ха̄тум̣ асаматтхата̄йа мама паччаттхикапуггало ва̄ наттхӣти аттхо. а̄хан̃чхам̣ аматадундубхинти дхаммачаккхупат̣ила̄бха̄йа аматабхерим̣ пахарисса̄мӣти гаччха̄ми.

арахаси анантаджино бхавитум̣ йутто тванти аттхо. идампи аттано саттхуна̄мам̣. хупеййа̄сӣти а̄вусо евампи на̄ма бхавеййа. пакка̄мӣти ван̇каха̄раджанападам̣ на̄ма агама̄си. бхагава̄пи ‘‘таттха тасса мигалуддакасса дхӣтуйа̄ ча̄па̄йа уккан̣т̣хитва̄ пуна а̄гантва̄ ана̄га̄мӣ айам̣ бхависсатӣ’’ти упаниссайасампаттим̣ дисва̄ тена саддхим̣ а̄лапи. со ча татхева̄гантва̄ паббаджитва̄ ана̄га̄мӣ хутва̄ ануккамена ка̄лам̣ катва̄ авихесу уппаджджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

12. сан̣т̣хапесунти катикам̣ акам̣су. падха̄навиббхантоти падха̄нато бхат̣т̣хо парихӣно. ‘‘абхиджа̄на̄тха ну бха̄ситамета’’нти, ‘‘ва̄чам̣ бха̄ситамева’’нти ча еварӯпам̣ кан̃чи вачанабхедам̣ ака̄сӣти адхиппа̄йо. бхагавантам̣ суссӯсим̣сӯти бхагавато вачанам̣ сотука̄ма̄ ахесум̣. ан̃н̃а̄ти ан̃н̃а̄йа, джа̄нитунти аттхо.

13. атха киматтхам̣ а̄мантесӣти? татопи сут̣т̣хутарам̣ пат̣иджа̄нанаттхам̣, дхаммасса абхибха̄рийадуллабхабха̄вадӣпанаттхам̣, аккхаравиккхепанива̄ран̣аттхан̃ча. таттха двемети антадвайавачанам̣ ан̃н̃есампи тадантогадхабха̄вато. апича йоджана̄васена. тан̣ха̄авиджджа̄ти хи сам̣са̄раппаваттийа̄ сӣсабхӯта̄ две килеса̄. те ча саматхавипассана̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтатта̄ анта̄ на̄ма. тесу тан̣ха̄васена ка̄масукхаллика̄нуйогам̣ бхаджанто саматхам̣ париха̄пети ба̄ло, татха̄ авиджджа̄васена аттакиламатха̄нуйогам̣ бхаджанто гаччханто випассананти на сакка̄ убхо две анте аппаха̄йа аматам̣ адхигантунти евам̣ вутта̄. апича лӣнуддхаччапаха̄надассанаметам̣. лӣно хи никкхиттавӣрийа̄рамбхо ка̄масукхан̃ча бхаджати, итаро ачча̄раддхавӣрийо аттакиламатхам̣. убхопи те вӣрийасамата̄йа пат̣ипаккхатта̄ анта̄ на̄ма. апича тиссо са̄сане пат̣ипада̄ вутта̄ а̄га̄л̣ха̄, ниджджха̄ма̄, маджджхима̄ ча. таттха а̄га̄л̣ха̄ ‘‘па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти, наттхи ка̄месу досо’’ти евама̄дика̄. ниджджха̄ма̄ ‘‘ачелако хоти, мутта̄ча̄ро’’ти евама̄дика̄, маджджхима̄ ‘‘айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти евама̄дика̄. таттха ка̄масукхаллика̄нуйого а̄га̄л̣ха̄ на̄ма пат̣ипада̄ хоти сабба̄кусаламӯлатта̄. аттакиламатха̄нуйого ниджджха̄ма̄ на̄ма аттаджджха̄панато. убхопете маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа пат̣ипаккхабхӯтатта̄ анта̄ на̄ма, тасма̄ имева сандха̄йа двемети. киматтхам̣ бхагава̄ ‘‘паббаджитена на севитабба̄’’ти паббаджите ева адхикароти, на гахат̣т̣хети? паббаджита̄нам̣ тададхимуттатта̄, сукхапариваджджанасаматтхата̄йа, тададхикататта̄ ча паббаджита̄ еттха адхиката̄, на гахат̣т̣ха̄. йади евам̣ киматтхам̣ ка̄масукхаллика̄нуйогама̄ха, нану те пакатийа̄пи ка̄мапаричча̄гам̣ катва̄ там̣ ниссаран̣аттхам̣ паббаджита̄ти? на, тесам̣ антадвайанисситатта̄. те хи идха локе ка̄мена висуддхимиччханти аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ тассева тапасса пхалена печча диббе ка̄ме а̄сӣсама̄на̄ дал̣хатарам̣ ка̄масукхаллика̄нуйогамануйутта̄ти ведитабба̄. антаттхо пана идха куччхитат̣т̣хена ведитаббо ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄нам̣, йадидам̣ пин̣д̣олйа’’нтиа̄дӣсу (итиву. 91; сам̣. ни. 3.80) вийа.

йо ча̄йам̣ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйоготи еттха ка̄месӯти ваттхука̄мо адхиппето, дутийо килесака̄мо. там̣сампайуттасукхаметтха ка̄масукхам̣ на̄ма. тена випа̄касукхасса нираваджджабха̄вам̣ дӣпетӣти. аллӣйанам̣ на̄ма тадабхинандана̄. ануйого на̄ма бхавантаре тадануйогапаттхана̄. ха̄набха̄гийакаратта̄ кусалапаккхасса, хӣнапуггалабха̄витатта̄, хӣнадха̄тупабхаватта̄ ча ла̄макат̣т̣хена хӣно. га̄манива̄сисаттадхамматта̄ гаммо. путхуджджанаса̄дха̄ран̣атта̄ потхуджджанико. анарийоти арийа̄нам̣ анадхиппетатта̄, арийадхаммапат̣ипаккхатта̄, анарийакаратта̄, анарийадхамматта̄, анарийа̄чин̣н̣атта̄ ча ведитаббо. анаттхасан̇кха̄тасам̣са̄рабхайа̄вахатта̄, анаттхапхаланиббаттакатта̄ ча анаттхасам̣хито. аттано кевалам̣ кхедӯпагамо аттакиламатхо на̄ма. со дит̣т̣хигатапуббакаттатапа̄нуккамакирийа̄висесам̣ нисса̄йа паваттати, тасса дит̣т̣хивасена ануйого аттакиламатха̄нуйого на̄ма. аттавийогавитта̄париссаматта̄, анупа̄йапаваттатта̄ сампаджджама̄но мигайонигойоникуккурайонисӯкарайонӣсу па̄та̄йати. випаччама̄но наракам̣ нетӣти анаттхасам̣хито. ете тва̄ти ете ту. татха̄гатена̄ти атта̄нам̣ авитатха̄гаманам̣ а̄ви кароти, тенетам̣ дассети ‘‘на майа̄ паривитаккитаматтена витаккита̄, кинту майа̄ татха̄гатенева сата̄ абхисамбодхин̃а̄н̣ена абхисамбуддхо’’ти. чаккхукаран̣ӣтиа̄дӣхи пана тамева пат̣ипадам̣ тхомети. бхесаджджам̣ а̄турасса вийа ‘‘чаккхукаран̣ӣ’’ти имина̄ н̃а̄н̣ачаккхувисодханам̣ вуттам̣. н̃а̄н̣акаран̣ӣти имина̄ андхака̄равидхаманам̣ вуттам̣. упасама̄йа̄ти килесапарил̣а̄хапат̣иппассаддхи вутта̄. абхин̃н̃а̄йа̄ти саччапат̣иведханам̣ вуттам̣. самбодха̄йа̄ти саччапат̣ивиджджханам̣ вуттам̣. нибба̄на̄йа̄ти сопа̄дисесанибба̄надха̄туйа̄ анупа̄дисесанибба̄надха̄туйа̄ти евам̣ йатха̄самбхавам̣ йоджетва̄ катхетаббам̣.

14. касма̄ панеттха бхагава̄ ан̃н̃аттха вийа анупуббим̣ катхам̣ акатхетва̄ пат̣хамамева асевитаббамантадвайам̣ ватва̄ маджджхимапат̣ипадам̣ десесӣти? атта̄димиччха̄бхима̄нанива̄ран̣аттхам̣, куммаггапат̣ипаттинива̄ран̣аттхан̃ча антадвайаваджджанам̣ ватва̄ аттано висеса̄дхигамадӣпананайена аба̄хуллика̄дибха̄вадассанаттхам̣, тесан̃ча маджджхимапат̣ипада̄дӣпанена таттха ануйоджанаттхам̣ паччха̄ самма̄пат̣ипадам̣ десеси, тато тасса маджджхимапат̣ипада̄сан̇кха̄тасса арийамаггасса висайадассанаттхам̣ чатусаччадхаммам̣ сан̇кхепавиттха̄равасена десетука̄мо ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккха’’нтиа̄дима̄ха, айаметтха анусандхи. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве’’тиа̄ди сутта̄нусандхипакаа̄санаттхам̣ айамануккамо ведитаббо. йатха̄вуттам̣ пат̣ипадам̣ сутва̄ кира кон̣д̣ан̃н̃о а̄ха ‘‘катхам̣ бхагавата̄ вуттапат̣ипада̄йа уппатти сийа̄. айан̃хи пат̣ипада̄ килеса̄нам̣ ануппаттийа̄ сати самбхавати, на ан̃н̃атха̄. килеса̄нан̃ча йади лобхато уппатти кхуппипа̄са̄нам̣ вийа, тада̄севана̄йа ануппатти сийа̄, тадаваттхусса ва̄ тесам̣ уппатти. тадаваттхувипарӣтака̄йакиламатха̄севана̄йа ануппатти сийа̄. убхопета̄ бхагавата̄ ‘анта̄’ти вутта̄, тасма̄ катхам̣ панетисса̄йа самма̄пат̣ипада̄йа уппатти самбхавеййа̄’’ти. бхагава̄ а̄ха анупа̄йа̄севанато. катханти че? –

‘‘сам̣са̄рамӯлато н̃а̄н̣ам̣, тан̃ча н̃а̄н̣а̄ пахиййати;

джӣвите сати там̣ хоти, тан̃ча джӣвитаса̄дхане.

‘‘тасма̄ н̃а̄н̣а̄йа медха̄вӣ, раккхе джӣвитаматтано;

н̃а̄н̣аса̄дханабхӯтан̃ча, сӣлан̃ча парипа̄лайе.

‘‘джӣвитан̃ча йатха̄ локе, бхинне ка̄йе на виджджати;

татхева бхиннасӣласса, наттхи н̃а̄н̣асса самбхаво.

‘‘тасма̄ а̄йун̃ча сӣлан̃ча, н̃а̄н̣аттхам̣ раккхата̄ сата̄;

севитабба̄ на ка̄ма̄пи, на̄пи ка̄йавина̄сана̄.

‘‘ка̄месу гедхамупагамма хино гамман̃ча,

аччуддхано киламатхам̣ гамупети мӯл̣хо;

йо маджджхимам̣ пат̣ипадам̣ парамам̣ упети,

со кхиппамева лабхате парамам̣ вимоккха’’нти.

сутва̄ тадетам̣ сугатасса ва̄кйам̣,

пан̃н̃ам̣ мунӣ со сутаджам̣ лабхитва̄;

чинта̄майам̣ н̃а̄н̣а павесама̄но,

уччхиндайам̣ пан̃хамимам̣ апуччхи.

‘‘ниббедхападат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа гхорам̣,

тапам̣ катхамива̄ти со твам̣;

брӯхи тадева хоти бхиккху чара,

вира̄гамупайа̄ти ча дуккхасаччасса;

дассаненева дуккха̄нубхавана̄,

тамхи досасса паччайо’’ти.

сутва̄ва кон̣д̣ан̃н̃о мунивачанам̣,

вут̣т̣ха̄йа хат̣т̣хо сахаса̄ авоча;

‘‘уда̄хара твам̣ бхагава̄ маметам̣,

бхиккху йатха̄ пассати дуккхасачча’’нти.

чинта̄майисса пан̃н̃а̄парипун̣н̣а̄ бха̄вана̄майипан̃н̃а̄сампатти джа̄нитабба̄ имехи ити бхагава̄ суттамидама̄ха̄ти кира. касма̄ бхагава̄ кон̣д̣ан̃н̃асса пуримамева саччадесанам̣ авад̣д̣хетва̄ аттано адхигатаккамама̄ха̄ти? на̄хам̣ кассачи а̄гамам̣ десеми, апича кхо сайамева евамадхигатомхӣти дассанаттхам̣. таттха ‘‘пуббе анануссутесу дхаммесӯ’’ти имина̄ идам̣ аттхадвайам̣ дассети, на майа̄ а̄л̣а̄рато, удакато ва̄ айам̣ дхаммо суто, кинту пуббе анануссутесвева н̃а̄н̣ам̣ ме удапа̄дӣти маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа а̄нубха̄вам̣ пака̄сети. апича йасма̄ евам̣ пат̣ипанно вина̄пи паропадесена арийасачча̄ни пассати, тасма̄ катхам̣ тумхева мама̄падесена на пассатха̄ти.

15. чаккхунтиа̄дӣни пан̃ча пада̄ни н̃а̄н̣авевачана̄нева. н̃а̄н̣ан̃хи сачча̄нам̣ а̄лочанато чаккхубхӯтаттхаджа̄нанато н̃а̄н̣ам̣. пака̄рехи джа̄нанато пан̃н̃а̄. килесавида̄ран̣ато, виджджанато ча виджджа̄. саччаччха̄дакатамавина̄санато, тесам̣ гатикот̣ипака̄санато а̄локоти ведитаббам̣. таттха пат̣хамена париват̣т̣ена сачча̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карато т̣хапанапан̃н̃ам̣ дассети, дутийена тесам̣ каттабба̄ка̄рапариччхинданапан̃н̃ам̣, татийена саччесу н̃а̄н̣акиччасаннит̣т̣ха̄нам̣ дассети.

16. йа̄вакӣван̃ча̄ти двӣхи падехи йа̄ваиччева вуттам̣ хоти ‘‘ити читтамано’’тиа̄ди вийа. ра̄га̄дӣхи акуппата̄йа акуппа̄ вимутти. веййа̄каран̣анти дхаммадесана̄. са̄ хи дхамма̄нам̣ бйа̄каран̣ато пака̄санато ‘‘веййа̄каран̣а’’нти вуччати. вираджам̣ вӣтамаланти еттха вираджам̣ висамахетува̄давигамато. вӣтамалам̣ ахетукава̄давигамато. вираджам̣ сассатадит̣т̣хиппаха̄нато. вӣтамалам̣ уччхедадит̣т̣хиппаха̄нато. вираджам̣ парийут̣т̣ха̄наппаха̄нато. вӣтамалам̣ анусайаппаха̄нато. дхаммачаккхунти дхаммаматтадассанам̣, на таттха сатто ва̄ джӣво ва̄ ка̄рако ва̄ ведако ва̄ти, тенева̄ха ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббантам̣ ниродхадхамма’’нти. идан̃хи тасса дхаммачаккхусса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ вуттам̣. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена ева сан̇кхатам̣ пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати.

17. дхаммачакканти еттха десана̄н̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣, пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃ча лаббхатева. еттха киматтхам̣ дева̄ саддаманусса̄весунти? на̄на̄дит̣т̣хигатандхака̄равидхаманато ладдха̄локатта̄, апа̄йабхайасаматиккаманато асса̄сам̣ паттатта̄, девака̄йавима̄надассанато пӣтипа̄моджджачалитатта̄ ча̄ти евама̄дӣнеттха ка̄ран̣а̄ни ваданти. патхавикампанамаха̄саддапа̄тубха̄во ча дхаммата̄васенева хотӣти еке. девата̄нам̣ кӣл̣итука̄мата̄йа патхавикампо. бахуно девасан̇гхасса саннипа̄тато, бхагавато сарӣраппабха̄джа̄лависаджджанато ча̄ти екачче.

18. паббаджджупасампада̄висесанти аттхо. таттха ити-саддо тасса ехибхиккхӯпасампада̄пат̣ила̄бханимиттавачанапарийоса̄надассано. тадаваса̄но хи тасса бхиккхубха̄во. сва̄ккха̄тотиа̄ди ‘‘ехӣ’’ти а̄мантана̄йа пайоджанадассанавачанам̣. ‘‘ехибхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо чара…пе… кирийа̄йа̄’’ти ча авоча̄ти падасамбандхо. таттха чара брахмачарийанти авасит̣т̣хам̣ маггаттайабрахмачарийам̣ самадхигаччха. киматтхам̣? самма̄дуккхассантакирийа̄йа̄ти аттхо. ‘‘ехибхиккхӯ’’ти имина̄ бхагавато вачанена ниппханнатта̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена ‘‘ехибхиккхӯпасампада̄’’ти вутта̄. са̄ва тасса̄йасмато йа̄ваджӣвам̣ упасампада̄ ахосӣти аттхо. тена тасса̄ упасампада̄йа сиккха̄паччаккха̄та̄дина̄ виччхеда̄ ва̄ тадан̃н̃а̄йа упасампада̄йа киччам̣ ва̄ наттхӣти идаматтхадвайам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассети. ат̣т̣ханнампи упасампада̄нам̣ ехибхиккхуова̄дапат̣иггахан̣апан̃хабйа̄каран̣агарудхаммапат̣иггахан̣ӯпасампада̄нам̣ чатуннам̣ ан̃н̃атара̄йа упасампаннасса антара̄ виччхедо ва̄ тадан̃н̃ӯпасампада̄йа киччам̣ ва̄ наттхи, итарассаттхӣти. ника̄йантарика̄ пана̄ху ‘‘буддхапаччекабуддха̄нам̣ нийа̄моккантисан̇кха̄та̄йа упасампада̄йа н̃аттичатуттхакаммупасампадан̃ча дасаваггапан̃чаваггакаран̣ӣйавасена двидха̄ бхиндитва̄ дасавидхопасампада̄’’ти. ка̄ панеттха аттхато упасампада̄ на̄ма̄ти? тададхигатакирийа̄васена ниббаттийа̄ асеккха̄ тададхива̄саначетана̄йа парибха̄витапан̃чаккхандхика̄ аджджхаттасантати. ка̄ панеттха парибха̄вана̄ на̄ма? таббипаккхадхаммаджджха̄ча̄равируддхабха̄во, тасса паттийа̄ та̄йа парибха̄вана̄йа васена каттхачи ‘‘саманна̄гато’’ти вуччати. йатха̄ха ‘‘лобхена саманна̄гато, бхиккхаве, абхаббо чатта̄ри сатипат̣т̣ха̄на̄ни бха̄вету’’нтиа̄ди. еттха̄ху ника̄йантарика̄ ‘‘йатха̄вутта̄йа упасампада̄йа паттисан̇кха̄то читтавиппайутто сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панно дхаммо аттхи, тасса сантативасена пубба̄парийам̣ уппаджджама̄насса йа̄ва авиччхедо, та̄ва упасампанноти, ан̃н̃атха̄ тато дхаммантаруппаттиккхан̣е тасса упасампаннасса анупасампаннабха̄ваппасан̇го а̄паджджатӣ’’ти. те ваттабба̄ ‘‘суттам̣ а̄харатха̄’’ти. те че вадеййум̣ ‘‘йо тесам̣ дасаннам̣ асеккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ упа̄да̄йа пат̣ила̄бхасаманна̄гамо арийо хоти виппахӣноти евама̄дӣни но сутта̄нӣ’’ти. евам̣ сати асантадхаммехи, парасаттехи ча саманна̄гамадосаппасан̇го несам̣ па̄пун̣а̄ти. ким̣ка̄ран̣ам̣? суттасамбхавато. йатха̄ха – ‘‘ра̄джа̄, бхиккхаве, чаккаваттӣ саттахи ратанехи саманна̄гато хотӣ’’ти (дӣ. ни. 3.199-200 аттхато сама̄нам̣) виттха̄ро. васибха̄во таттха саманна̄гатасаддена вутто. тассахитесу ратанесу васибха̄во ка̄мача̄ро аттхӣти че? еттха васибха̄во саманна̄гамасаддена вутто, ан̃н̃аттха паттисан̇кха̄то, там̣ дхаммантаранти. киметтха висесака̄ран̣ам̣? наттхи ча, тасма̄ йатха̄вутталаккхан̣а̄ва упасампада̄. айамева найо паббаджджа̄дӣсупи нетаббо.

19. кин̃ча̄пи ваппаттхерасса па̄т̣ипададивасе…пе… ассаджиттхерасса чатуттхийанти евам̣ на̄на̄дивасесу па̄т̣еккам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди, татха̄пи ова̄даса̄ман̃н̃ена ваппабхаддийа̄нам̣, маха̄на̄маассаджӣнан̃четтха екато вуттанти ведитаббам̣.

20. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄’’ти киматтхам̣ а̄дитова анатталаккхан̣ам̣ дӣпетӣти? тесам̣ путхуджджанака̄лепи итаралаккхан̣адвайасса па̄кат̣атта̄. те хи мана̄па̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ аниччата̄дассанена сам̣вигга̄ паббаджим̣сӯти аниччалаккхан̣ам̣ та̄ва несам̣ екадесена па̄кат̣ам̣, паббаджита̄нан̃ча аттакиламатха̄нуйогато ка̄йикадуккхам̣, тан̃ча ма̄насасса паччайоти ма̄насикадуккхан̃ча па̄кат̣ам̣, тасма̄ тадубхайам̣ ваджджитва̄ анатталаккхан̣амева дӣпетум̣ а̄рабхи. тан̃ча дӣпенто дуккхалаккхан̣енева дӣпетум̣ ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса̄’’тиа̄дима̄ха. киматтханти? аниччалаккхан̣атопи тесам̣ дуккхалаккхан̣асса сут̣т̣хутарам̣ па̄кат̣атта̄. тесан̃хи аттакиламатха̄нуйогамануйуттатта̄, таппара̄йан̣абха̄вато ча дуккхалаккхан̣ам̣ сут̣т̣ху па̄кат̣ам̣, тасма̄ тена та̄ва сут̣т̣ху па̄кат̣ена анатталаккхан̣ам̣ дӣпетва̄ пуна тадева тадубхайена̄пи дӣпетум̣ ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти ваккхати. каллам̣ нӯти йуттам̣ ну. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄гга̄хо. есохамасмӣти ма̄нагга̄хо. есо ме атта̄ти дит̣т̣хигга̄хо. тан̣ха̄гга̄хо четтха ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритавасена, ма̄нагга̄хо нававидхама̄навасена, дит̣т̣хигга̄хо два̄сат̣т̣хидит̣т̣хивасена ведитаббо.

пан̃чаваггийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄

25. йена самайена бхагава̄ пан̃чаваггийе пан̃чамийам̣ арахатте патит̣т̣ха̄петва̄ саттамийам̣ на̄л̣акаттхерасса на̄л̣акапат̣ипадам̣ а̄чиккхитва̄ бхаддападапун̣н̣ама̄йам̣ йасасса индрийа̄нам̣ парипаккабха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ удиккханто ба̄ра̄н̣асийам̣ виха̄си, тена самайена йасо на̄ма̄ти самбандхо. тасса кира уппаттито пат̣т̣ха̄йа тасса куласса киттисаддасан̇кха̄то, париджанасан̇кха̄то ва̄ йасо висесато павад̣д̣хати. тена тасса ма̄та̄питаро евам̣ на̄мамакам̣су. ‘‘сукхума̄ло’’тиа̄ди киматтхам̣ а̄йасмата̄ упа̄литтхерена вуттанти? паччхимаджанасса неккхамме самусса̄ханаджананаттхам̣. евам̣ уттамабхогасамаппита̄нампи уттамесу бхогесу аппаматтакена̄пи асубханимиттена витаджджетва̄ ка̄ла̄ка̄лам̣ аган̣етва̄ вивека̄бхиратийа̄ махантам̣ бхогаккхандхам̣ тин̣ам̣ вийа паха̄йа гехато никкхамана̄ ахоси, касса панан̃н̃асса на сийа̄ти адхиппа̄йо. саман̇гӣбхӯтасса̄ти техи екаттам̣ упагатасса, авивиттасса̄ти аттхо. нидда̄ оккамӣти мана̄песупи висайесу паваттим̣ нива̄ретва̄ тасса читтам̣ атиккамитва̄ абхибхавитва̄ аттано васам̣ упанесӣти аттхо. саббараттийо ча̄ти тайопи йа̄ме. тена париджанасса вика̄радассане ка̄ран̣ам̣ дассети. ратти-саддо панеттха ка̄ле сӯрийа̄бха̄ве, йа̄ме ча паваттатӣти вин̃н̃еййо. йа̄мевидха вин̃н̃еййо тичӣваравиппава̄се ча. каччхети каччхапассе. кан̣т̣хети кан̣т̣хасса хет̣т̣ха̄. мудин̇гасса хи упари кан̣т̣хам̣ т̣хапетва̄ сайантийа̄ кан̣т̣хе мудин̇гам̣ аддаса̄ти аттхо. а̄л̣амбаранти пан̣авам̣. убхатомукхасса танука̄ дӣгха̄. виттхиннасаматаласса ва̄дитасса етам̣ адхивачанам̣. виппалапантийоти супинадассана̄дивасена асамбандхапала̄пам̣ виппалапантийо. суса̄нам̣ ман̃н̃ети суса̄нам̣ вийа аддаса сакам̣ париджананти самбандхо. а̄дӣнавоти асубхабха̄во. ниббида̄йа читтам̣ сан̣т̣ха̄тӣти вимуччитука̄мата̄сан̇кха̄та̄йа уккан̣т̣ха̄йа читтам̣ намӣти аттхо. уда̄нам̣ уда̄несӣти ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа има̄хи иттхӣхи саха на̄хам̣ бхависса̄мӣ’’ти аттаманава̄чам̣ ниччха̄реси. две кира а̄ка̄ра̄ тасса пама̄дасуттапариджанадассане па̄кат̣а̄ джа̄та̄ килеса̄нам̣ балавабха̄во, асубха̄ка̄расса атиол̣а̄рикабха̄во ча. евам̣ сати ол̣а̄рикатаре ча асубха̄ка̄ре килесавасена̄йам̣ саббопи локо еттха пӣл̣ито муччхито. ахо килеса̄ балаватара̄ти хи пассато пассато тасса двепи те а̄ка̄ра̄ па̄кат̣а̄ джа̄та̄, йеневамавоча̄ти.

‘‘суван̣н̣апа̄дука̄йо а̄рохитва̄’’ти етенасса ниссан̇гата̄йа виссат̣т̣хагаманам̣ дӣпети. со хи балавасам̣вега̄бхитуннахадайатта̄ париджанасса пабодхе сатипи аттано гамананива̄ран̣асаматтхабха̄вам̣ асахама̄но атта̄нам̣ таккенто виссат̣т̣хо агама̄си. аманусса̄ти девата̄. та̄ хи мануссехи сугатипат̣иведхан̃а̄н̣асан̣т̣ха̄на̄дигун̣аса̄ман̃н̃ена ‘‘аманусса̄’’ти вуччанти. на хи асама̄наджа̄тика̄ тираччха̄на̄дайо ‘‘абра̄хман̣а̄’’ти ва̄ ‘‘авасала̄’’ти ва̄ вуччанти, кинту джа̄тисабха̄гата̄йа ева васала̄дайо ‘‘абра̄хман̣а̄’’ти вуччанти, евам̣ мануссехи кеначи а̄ка̄рена сабха̄гата̄йа девата̄ ‘‘аманусса̄’’ти вутта̄. ан̃н̃атха̄ манусса̄ на хонтӣти тираччха̄нагата̄пи ‘‘аманусса̄’’ти ваттабба̄ бхавеййум̣.

26. ванагаханам̣ дисва̄ ‘‘сумуттохам̣ нагарато’’ти памудитатта̄ бхагавато авидӯре уда̄неси. идам̣ кхо йаса̄ти бхагава̄ нибба̄нам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи тан̣ха̄дикилесехи анупаддутам̣, анупасат̣т̣хатан̃ча дассанаматтена̄пи асса̄даджананато. дхаммам̣ десесса̄мӣти йена там̣ нибба̄нам̣ идха нисиннаматтова твам̣ адхигамиссасӣти адхиппа̄йо. кира̄ти ассаддхеййаабйаттипариха̄сесу нипа̄то, идха абйаттийам̣. суван̣н̣апа̄дука̄йо орохитва̄ти ча суван̣н̣апа̄дука̄хи отаритва̄. ниссаккаттхе хи идам̣ паччаттавачанам̣. тасса нисиннаматтассева ан̃н̃ам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ акатва̄ ана̄мантетва̄ анупуббим̣ катхам̣ катхеси. супарипаккиндрийатта̄, пат̣иведхаккхан̣а̄натиккаманаттхам̣ анупаддута̄нупасат̣т̣хата̄нам̣ па̄пакадхаммадесана̄бхимукхачиттатта̄, сет̣т̣хисса гахапатино ачира̄гаманадассанато ча. киматтхам̣ бхагава̄ тасса сут̣т̣хутарам̣ сам̣виггахадайасса бхавато муччитука̄масса бхава̄бхавӯпа̄йа̄нисам̣сакатхам̣ пат̣хамамева катхесӣти? саббабхава̄дӣнавадассанаттхам̣. со хи мануссалокассева упаддутаупасат̣т̣хабха̄вам̣ аддаса, на сагга̄нанти када̄чи саггалокам̣ сукхато ман̃н̃еййа. таттха сукхасан̃н̃ена нибба̄на̄бхимукхам̣ читтам̣ песеййа̄ти сагга̄нампи а̄дӣнавам̣ дассетука̄мата̄йа анупуббим̣ катхам̣ а̄рабхи. еттха да̄нам̣, да̄на̄нисам̣сам̣, сӣла̄нисам̣сан̃ча катхенто да̄насӣлакатхам̣ катхети на̄ма. саггаван̣н̣ам̣ катхенто саггакатхам̣ катхети на̄ма. таттха ваттхука̄макилесака̄ма̄нам̣ аниччатам̣, апаса̄датам̣, маха̄дӣнаватан̃ча катхенто ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣, ока̄рам̣, сам̣килесан̃ча пака̄сети. неккхамме тадабха̄вато ча там̣ниссаран̣ато ча таббипарӣтам̣ а̄нисам̣сам̣ катхенто неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сети на̄ма. таттха ока̄ранти авака̄рам̣ ла̄макабха̄вам̣. сам̣килесанти сам̣килиссанам̣ ба̄дханам̣ упата̄панам̣ ва̄ти аттхо. каллачиттам̣ пан̃н̃индрийасса а̄нубха̄вена, дит̣т̣хийогавичикиччха̄йога̄нам̣ пан̃н̃индрийена вихататта̄. мудучиттам̣ сатиндрийасама̄йогена, вихим̣са̄са̄рамбха̄дикилесапавесам̣ нива̄ретва̄ читтамудута̄дикусаладхаммаппавесанам̣ каронтам̣ сахаджа̄там̣ читтам̣ мудум̣ кароти. сама̄дхиндрийасса а̄нубха̄вена винӣваран̣ачиттам̣. тан̃хи висесато нӣваран̣авипаккхабхӯтанти. вӣрийиндрийавасена удаггачиттам̣. тан̃хи тхинамиддхасан̇кха̄талӣнабха̄вавипаккханти. саддхиндрийасса а̄нубха̄вена пасанначиттам̣ тасса паса̄далаккхан̣атта̄. са̄муккам̣сика̄ти етам̣ висайавасена десанам̣ упа̄литтхеро пака̄сети. сачча̄ни хи са̄муккам̣сикадесана̄йа висайа̄ни. ан̃н̃атха̄ дуккха̄дӣни са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄ти а̄паджджати тасса вибха̄ване сачча̄нам̣ ниддит̣т̣хатта̄.

27. чатуддиса̄ти чатӯсу диса̄су. абхисан̇кхаресӣти абхисан̇кхари. киматтханти че? убхиннам̣ пат̣илабхитаббависесантара̄йаниседханаттхам̣. йади со путтам̣ пассеййа, путтассапи дхаммачаккхупат̣ила̄бхо арахаттуппатти, сет̣т̣хиссапи дхаммачаккхупат̣ила̄бхо на сийа̄. дит̣т̣хасаччопи ‘‘дехи те ма̄туйа̄ джӣвита’’нти ваданто киман̃н̃ам̣ на кареййа. йасопи там̣ вачанам̣ сутва̄ араха̄пи сама̄но сайам̣ аппат̣иккхипитва̄ бхагавантам̣ уллокенто киман̃н̃а̄йа сан̣т̣хахеййа.

28. убхохипи паттаббависесакот̣ийа̄ паттатта̄ бхагава̄ пуна там̣ пат̣иппассамбхеси. пуббе ага̄рикабхӯтоти тасса сота̄паннака̄лам̣ сандха̄йа̄ха. сота̄панно хи ага̄рамаджджхе васана̄рахатта̄ ага̄рийабхӯто на̄ма хоти апаббаджито. сампати паббаджито сама̄но ага̄рамаджджхавасанасса абхаббатта̄ ‘‘ага̄рико’’ти на вуччати, тасма̄ евама̄ха. йасса дит̣т̣хоти самбандхо, йена дит̣т̣хоти вуттам̣ хоти. ‘‘сеййатха̄пи пуббе ага̄рикабхӯто’’ти вачанена ладдханайатта̄ паччха̄ гахапати гихивесадха̄римева йасам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йасена кулапуттена паччха̄саман̣ена̄’’ти. таттха чара брахмачарийанти а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ брахмачарийам̣ чара парипӯрехи та̄ва, йа̄ва самма̄дуккхассантакирийа̄, йа̄ва чутичитта̄ти адхиппа̄йо. лин̇габрахмачарийам̣ сандха̄йа̄ти пора̄н̣а̄, тан̃ча йуттам̣. лин̇гаматтан̃хи сандха̄йа со а̄йасма̄ ‘‘лабхеййа̄хам̣, бханте, паббаджджам̣ упасампада’’нти а̄ха.

киматтхам̣ бхагава̄ йасасса ма̄ту, паджа̄патийа̄ ча бхаттакиччам̣ акатва̄ва дхаммам̣ десесӣти? йасасса паббаджджа̄йа сокасалласамаппитатта̄ да̄нан̃ча соманассикачиттена на дадеййум̣, саттхари ча доманассаппатта̄ хутва̄ маггапат̣иведхампи на лабхеййунти бхагава̄ пат̣хамам̣ та̄ва та̄ вигатасокасаллахадайа̄йо катва̄ пуна бхаттакиччам̣ ака̄си.

30. сет̣т̣ха̄нусет̣т̣хӣнанти ануккамасет̣т̣хӣнанти пора̄н̣а̄. ‘‘сет̣т̣хино ча̄нусет̣т̣хино ча йа̄ни кула̄ни, та̄ни сет̣т̣ха̄нусет̣т̣ха̄ни кула̄ни, тесам̣ сет̣т̣ха̄нусет̣т̣хӣнам̣ кула̄на’’нти ликхитам̣. дхаммавинайоти са̄санабрахмачарийам̣ па̄вачананти идха аттхато екам̣. атха ва̄ дхаммена винайо, на дан̣д̣асаттхехӣти дхаммавинайо, дхамма̄йа винайо, на хим̣саттханти ва̄ дхаммато винайо, на̄дхамматоти ва̄ дхаммо винайо, на̄дхаммоти ва̄ дхамма̄нам̣ винайо, на ан̃н̃есанти ва̄ дхаммака̄йатта̄, дхаммаса̄митта̄ ва̄ дхаммо бхагава̄, тасса дхаммасса винайо, на таккика̄нанти ва̄ дхаммавинайо. сама̄на̄дхикаран̣авасена ва̄ дхаммавинайо нӣлуппалам̣ вийа, дхаммо ча винайо ча̄ти дхаммавинайо пхала̄пхалам̣ вийа напум̣сакамити пуллин̇га̄падесато асса лин̇габха̄во сиддхо, йасса ва̄ дхаммо винайо, со дхаммавинайо сетапат̣о пурисо вийа, дхаммена йутто ва̄ винайо дхаммавинайо ассаратхо вийа̄ти евама̄дина̄ найена йоджана̄ ведитабба̄.

34. ‘‘кхан̣д̣асӣмам̣ нетва̄’’ти бхан̣д̣укамма̄рочанапат̣ихаран̣аттхам̣ вуттам̣. тена ‘‘сабхиккхуке виха̄ре ан̃н̃ампи етасса кесе чхинда̄’’ти ваттум̣ на ват̣т̣атӣти. пабба̄джетва̄ти имасса адхиппа̄йапака̄санаттхам̣ ‘‘ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄ ехӣ’’ти вуттам̣. упаджджха̄йо че кесамассуоропана̄дӣни акатва̄ паббаджаттхам̣ саран̣а̄ни дети, на рухати паббаджджа̄. каммава̄чам̣ са̄ветва̄ упасампа̄дети, рухати упасампада̄. аппаттачӣвара̄нам̣ упасампада̄сиддхидассанато, каммавипаттийа̄ абха̄вато четам̣ йуджджатева̄ти еке. хоти четтха –

‘‘салин̇гассева паббаджджа̄, вилин̇гасса̄пи четара̄;

апетапуббавесасса, там̣ двайам̣ ити ча̄паре’’ти.

бхиккхуна̄ хи сахаттхена ва̄ а̄н̣аттийа̄ ва̄ диннамева ка̄са̄вам̣ ват̣т̣ати, адиннам̣ на ват̣т̣атӣти пана сантесвева ка̄са̄весу, на̄сантесу асамбхаватоти тесам̣ адхиппа̄йо. еван̃ча пана, бхиккхаве, пабба̄джетаббо упасампа̄детаббо. пат̣хамам̣…пе…ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, имехи тӣхи саран̣агаманехи паббаджджам̣ упасампаданти еттха имина̄ ануккамена диннехи тӣхи саран̣агаманехи паббаджджам̣ упасампадам̣ ануджа̄на̄ми кевалехӣти адхиппа̄йадассанато –

а̄диннапуббалин̇гасса, наггасса̄пи двайам̣ бхаве;

нетарасса̄ти но кханти, саббапа̄т̣ха̄нуломатоти. –

а̄чарийо. а̄чарийена адиннам̣ на ват̣т̣атӣти еттха ‘‘паббаджджа̄ на рухатӣти вадантӣ’’ти ликхитам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипадепи татхева ликхитам̣. ура̄дӣни т̣ха̄на̄ни на̄ма. сам̣вута̄дӣни каран̣а̄ни на̄ма. ‘‘ануна̄сикантам̣ катва̄ екасамбандхам̣ катва̄ да̄нака̄ле антара̄ ат̣т̣хатва̄ ваттаббам̣. виччхиндитва̄ да̄непи йатха̄вуттат̣т̣ха̄не ева виччхедо, ан̃н̃атра на ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. ануна̄сиканте диййама̄не кхалитва̄ ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти мака̄рена миссӣбхӯте кхетте отин̣н̣атта̄ ват̣т̣атӣти упатиссаттхеро. миссам̣ катва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати, вачанака̄ле пана ануна̄сикат̣т̣ха̄не виччхедам̣ акатва̄ ваттаббанти дхаммасириттхеро. ‘‘евам̣ каммава̄ча̄йампӣ’’ти вуттам̣. убхатосуддхийа̄ва ват̣т̣атӣти еттха маха̄тхеро патитаданта̄дика̄ран̣ата̄йа ачатурассам̣ катва̄ вадати, бйаттаса̄ман̣еро самӣпе т̣хито паббаджджа̄пеккхам̣ бйаттам̣ вада̄пети. маха̄тхерена авуттам̣ вада̄петӣти на ват̣т̣ати. каммава̄ча̄йа итаро бхиккху че вадати, ват̣т̣атӣти. сан̇гхо хи каммам̣ кароти, на пуггалоти. на на̄на̄сӣмапаваттакаммава̄ча̄са̄ман̃н̃анайена пат̣иккхипитаббатта̄. атха тхерена чатурассам̣ вуттам̣ паббаджджа̄пеккхам̣ ваттум̣ асакконтам̣ са̄ман̣еро сайам̣ ватва̄ вада̄пети, убхатосуддхи ева хоти тхерена вуттассева вуттатта̄. буддхам̣ саран̣ам̣ гаччханто аса̄дха̄ран̣е буддхагун̣е, дхаммам̣ саран̣ам̣ гаччханто нибба̄нам̣, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччханто секкхадхаммам̣, асеккхадхамман̃ча саран̣ам̣ гаччхатӣти аггахитаггахан̣авасена йоджана̄ ка̄табба̄. ан̃н̃атха̄ саран̣аттайасан̇карадосо. саббамасса каппийа̄каппийанти дасасиккха̄падавинимуттам̣ пара̄ма̄са̄пара̄ма̄са̄ди. ‘‘а̄бхисама̄ча̄рикесу винетаббо’’ти вачанато секхийаупаджджха̄йаватта̄диа̄бхисама̄ча̄рикасӣламанена пӯретаббам̣. таттха ча̄риттасса акаран̣е ва̄риттасса каран̣е дан̣д̣акамма̄рахо хотӣти дӣпети.

паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийама̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

35. ‘‘тена хетуна̄’’ти вачанато па̄л̣ийам̣ ‘‘йонисоманасика̄ра̄саммаппадха̄на̄’’ти хетваттхе ниссаккавачананти ведитаббам̣.

дутийама̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄

37-8. васеййа̄ма̄ти ‘‘тван̃ча ахан̃ча васеййа̄ма̄’’ти пийавачанена тасса сан̇ган̣ханаттхам̣ вуттам̣ кира. теджаса̄ теджанти а̄нубха̄вена а̄нубха̄вам̣. теджодха̄туйа̄ ва̄ теджодха̄тум̣. убхиннам̣ саджотибхӯта̄нанти ана̄дараттхе са̄мивачанам̣, бха̄васаттамӣаттхе ва̄. агйа̄га̄рамева а̄диттам̣, на таттха васанако саттаджа̄тико. ачинтеййо хи иддхивисайо. касма̄ пана бхагава̄ агйа̄га̄рампи ана̄диттам̣ на̄дхит̣т̣ха̄сӣти? аттано дуккхуппа̄да̄бха̄васса анативимха̄дибха̄ваппасан̇гато. киматтхам̣ парасантакам̣ маха̄самбха̄рапаваттам̣ там̣ вина̄сетӣти? пуна йатха̄пора̄н̣ам̣ иддха̄нубха̄вена каттука̄мата̄дхиппа̄йато. парийа̄динноти кхайам̣ нӣто. теджаса̄ теджанти а̄нубха̄вена а̄нубха̄вам̣. агйа̄га̄расса париттатта̄ итаро аттхо на самбхавати. айаматтхо ‘‘маккхам̣ асахама̄но’’ти имина̄ ативийа самети. иддха̄нубха̄вамаккханан̃хи таттха маккхо на̄ма. паттена̄ти падумапаттена̄типи пора̄н̣а̄. падуминисан̣д̣е т̣хито хи бхагава̄ таттха ахосӣти тесам̣ мати.

39. диннанти ануматинти аттхо. абхӣто ниббхайо. касма̄? йато со маггена бхайаматӣто. ‘‘суманаманасоти сундарачиттасан̇кха̄тамано. сумано ева ва̄’’ти ликхитам̣. теджова̄ти агги вийа. дха̄тукусалоти теджодха̄тумхи кусало. ‘‘бйавахита̄ че’’ти саддалаккхан̣атта̄ ча упасагго. теджодха̄тусама̄паттӣсу кусало иччеваттхо. удиччхарети уллокесум̣. ‘‘сам̣парива̄ресу’’нти ча ликхитам̣. ити евам̣ бхан̣антӣти аттхо. хата̄ти сама̄ти аттхо, ка̄л̣ака̄ва хонтӣти киреттха адхиппа̄йо. ӣсакампи бйа̄па̄рам̣ акатва̄ упасама̄нурӯпам̣ тит̣т̣ханти. йе ча анекаван̣н̣а̄ аччийо хонтӣти там̣ дассетум̣ ‘‘нӣла̄ атха лохитика̄’’тиа̄дима̄ха.

40. чатуддиса̄ти чатӯсу диса̄су.

44. пам̣сукӯлам̣ уппаннанти парийесама̄насса пат̣ила̄бхавасена уппаннам̣ хоти. читтавичиттапа̄т̣ихӣрадассанаттха̄йа ча са̄ парийесана̄. са̄ айам̣ са̄йам̣. та̄ има̄ тайима̄. две екато гахетва̄ вадати. а̄йа̄ми ахам̣ а̄йамахам̣. етанти етасса. йатха̄ майанти йасма̄ майам̣.

50-51. удакава̄хакоти удакогхо. удакасототи пора̄н̣а̄. ‘‘йа̄йа тва’’нти пуббабха̄гавипассана̄пат̣ипадам̣ сандха̄йа вуттам̣. чирапат̣ика̄ти чирапабхути, на̄гадаманато пат̣т̣ха̄йа чирапат̣ика̄. ‘‘чирапат̣исан̇кха̄’’типи ваданти. кесамиссантиа̄димхи аббокин̣н̣ам̣ висум̣ висум̣ бандхитва̄ паккхиттатта̄ кеса̄дайова кесамисса̄ти пора̄н̣а̄. кха̄рика̄джамиссанти еттха кха̄рӣ вуччати та̄пасапариккха̄ро. джат̣иле па̄хесӣти две тайо та̄пасе па̄хеси. ‘‘сол̣аса̄тирекаад̣д̣хауд̣д̣ха̄ни па̄т̣иха̄рийасахасса̄нӣ’’ти вуттам̣.

54. аггихутте катапаричайатта̄ бхагава̄ тесам̣ а̄диттапарийа̄йа-мабха̄си (сам̣. ни. 4.28). таттха екаччам̣ а̄рамман̣авасена а̄диттам̣ чаккха̄ди ра̄гаггина̄, екаччам̣ сампайогавасена чаккхусампхассапаччайа̄ ведайита̄дикенева, екаччам̣ абхибхӯтаттхена чаккха̄ди ева джа̄тиа̄дина̄, екаччам̣ паччайаттхена, тадева сока̄дина̄ти йатха̄самбхаваметтха а̄диттата̄ ведитабба̄. еттха кин̃ча̄пи дуккхалаккхан̣амевекам̣ па̄кат̣ам̣, тадануса̄рена пана итарам̣ лаккхан̣адвайампи техи дит̣т̣ханти ведитаббам̣ дуккха̄ка̄расса итара̄ка̄радӣпанато. сантасукхатан̣ха̄бхинивит̣т̣хатта̄ панесам̣ дуккхалаккхан̣апуббан̇гама̄ десана̄ ката̄ти ведитабба̄.

урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бимбиса̄расама̄гамакатха̄ван̣н̣ана̄

55-7. ваттхука̄мабхӯта̄ иттхийо ка̄миттхийо. дутийа̄дайо асса̄сака̄. йасма̄ ануппанне ева бхагавати буддхакола̄халам̣ локе пат̣хамамева вассасахассам̣ уппаджджати. брахма̄но ча бра̄хман̣аван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ ведесу сахассаттайаматтам̣ буддхапат̣исам̣йуттам̣ парийаттим̣ паккхипитва̄ ва̄ченти, бхагавато джа̄тито пат̣т̣ха̄йа ча буддхакатха̄ лаккхан̣ан̃н̃ӯхи бра̄хман̣ехи уппа̄дита̄, паттхат̣а̄ локе, тасма̄ йуджджанти, на ан̃н̃атха̄. ‘‘тамаддаса бимбиса̄ро, па̄са̄дасмим̣ патит̣т̣хито’’тиа̄дига̄тха̄хи бодхисаттака̄ле ева абхиситтата̄ бимбиса̄расса сиддха̄.

58. идха̄вусо кхӣн̣а̄саво бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти чхал̣ан̇гасаманна̄гато ека̄раккхо чатура̄пассено пан̣уннапаччекасаччо самавайасат̣т̣хесано ана̄виласан̇каппо пассаддхака̄йасан̇кха̄ро сувимуттачитто сувимуттапан̃н̃оти (дӣ. ни. 3.348, 360; а. ни. 10.19) даса арийава̄са̄ на̄ма. рӯпа̄рӯпасама̄паттийо ат̣т̣ха ниродхасама̄патти маха̄карун̣а̄сама̄паттӣтипи пора̄н̣а̄. таттха нӣваран̣а̄ пан̃чан̇га̄ ча. чхал̣ан̇гупеккха̄ чхал̣ан̇га̄. сата̄раккхена ека̄раккха̄. сан̇кха̄йа екам̣ пат̣исевати, адхива̄сети, париваджджети, сан̇кха̄йа екам̣ винодетӣти айам̣ чатура̄пассено. путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ путхупаччекасачча̄ни чатта̄ри пахӣна̄ни, евам̣ пан̣уннапаччекасаччо. ка̄месана̄ бхавесана̄ пахӣна̄ хоти, брахмачарийесана̄ пат̣иппассаддха̄, евам̣ самавайасат̣т̣хесано. ка̄мабйа̄па̄давихим̣са̄сан̇каппо пахӣно хоти, евам̣ ана̄виласан̇каппо, сукхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати евам̣ сувимуттачитто хоти. ра̄го пахӣно уччхиннамӯло…пе… ануппа̄дадхаммоти паджа̄на̄ти, досо, мохо ануппа̄дадхаммоти паджа̄на̄ти, евам̣ сувимуттапан̃н̃оти.

‘‘т̣ха̄на̄т̣ха̄нам̣ випа̄кан̃ча, н̃а̄н̣ам̣ саббаттхага̄миним̣;

анекадха̄туйо локам̣, адхимуттин̃ча па̄н̣инам̣.

‘‘джа̄на̄ти индрийа̄нан̃ча, паропарийатам̣ муни;

джха̄на̄дисам̣килеса̄ди-н̃а̄н̣ам̣ виджджаттайам̣ татха̄’’ти. –

има̄ни даса бала̄ни. асеккхан̇га̄ни на̄ма асеккха̄ самма̄дит̣т̣хи…пе… асеккхавимутти асеккхавимуттин̃а̄н̣адассананти. таттха дасамам̣ асеккхам̣. етехи дасахи чупето па̄рамӣхӣти пора̄н̣а̄.

бимбиса̄расама̄гамакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄

60. ким̣ ка̄хасӣти ким̣ ка̄хати. ‘‘ким̣ кароти, ким̣ каросӣ’’ти ва̄ бйан̃джанам̣ бахум̣ ватва̄ти аттхо. пат̣ипа̄дентоти нигаменто. ‘‘паччабйатха̄, паччабйатха’’нтипи пат̣ханти. каппанахутехӣти еттха дасака̄нам̣ сатам̣ сахассам̣, сахасса̄нам̣ сатам̣ сатасахассам̣, сатасахасса̄нам̣ сатам̣ кот̣и, кот̣исатасахасса̄нам̣ сатам̣ пакот̣и, пакот̣исатасахасса̄нам̣ сатам̣ кот̣ипакот̣и, кот̣ипакот̣исатасахасса̄нам̣ сатам̣ нахутанти ведитаббам̣. каппанахутехӣти евамануса̄рато аббхатӣтам̣ на̄ма̄ти кхандхакабха̄н̣ака̄нам̣ па̄т̣хоти.

63. ‘‘кулаччхеда̄йа̄’’ти па̄т̣хо, кулупаччхеда̄йа̄ти аттхо. манусса̄ ‘‘дхаммена кира саман̣а̄ сакйапуттийа̄ найанти, на̄дхаммена̄’’ти на пуна чодесунти евам̣ па̄т̣хасесена самбандхо ка̄таббо.

етта̄вата̄ тхеро нида̄нам̣ нит̣т̣хапесӣти ведитаббам̣. хонти четтха –

‘‘йам̣ дхаммасена̄пати еттха мӯла-

гантхасса сиддхиккамадассанена;

нида̄нанит̣т̣ха̄намакам̣су дхамма-

сан̇га̄хака̄ те винайаккаман̃н̃ӯ.

‘‘нида̄налӣнаттхапада̄намева,

нида̄нит̣т̣ха̄намидам̣ видитва̄;

ито парам̣ че винайаттхайутта-

пада̄ни вӣмам̣санамева н̃еййа’’нти.

са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упаджджха̄йаваттакатха̄ван̣н̣ана̄

64. буддхупаджджха̄йака̄нам̣ итаресам̣ ехибхиккхӯнам̣ нива̄санапа̄рупанакаппато несам̣ висум̣ висум̣ садисатта̄ ‘‘дунниваттха̄ дуппа̄рута̄ ана̄каппасампанна̄’’ти вутта̄. на кевалан̃ча иттхамбхӯта̄ пин̣д̣а̄йа чаранти, апича манусса̄нам̣ бхун̃джама̄на̄нам̣ упарӣтиа̄ди. манусса̄ уджджха̄йанти пипа̄са̄саханато, итаресам̣ а̄каппасампаттийа̄ пасаннатта̄ ча.

65. кена ко упаджджха̄йо гахетабботи? ‘‘тада̄ со йасса сантике пабба̄джито, етарахи йасса сантике упасампада̄пеккхо хоти. упаджджха̄йена ча са̄дхӯти сампат̣иччханам̣ сандха̄йа̄’’ти кехичи ликхитам̣. там̣ те евам̣ джа̄нанти ‘‘упаджджха̄йена ‘са̄хӯ’тиа̄дина̄ сампат̣иччхите саддхивиха̄рикасса ‘са̄дху сут̣т̣ху сампат̣иччха̄мӣ’ти вачанам̣ кевалам̣ бхиккхӯхи а̄чин̣н̣амева, на каттхачи диссати, тасма̄ вина̄пи тена упаджджха̄йо гахитова хотӣ’’ти. таттха са̄хӯти са̄дхӯти вуттам̣ хоти. лахӯти лаху, твам̣ мама на бха̄рийосӣти вуттам̣ хоти. опа̄йиканти упа̄йапат̣исам̣йуттам̣, имина̄ упа̄йена твам̣ ме ито пат̣т̣ха̄йа бха̄ро джа̄тосӣти аттхо. патирӯпанти анурӯпам̣ те упаджджха̄йаггахан̣анти аттхо.

66. та̄дисамева мукхадхованодакам̣ утумхи екасабха̄гети. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса̄’’ти еттха вуттана-ка̄рато пат̣т̣ха̄йа. тена ‘‘на̄тидӯре гантаббам̣, на̄чча̄санне гантабба’’нти еттха вуттана-ка̄рена ана̄паттӣти дӣпетӣти еке. сачиттака̄ айам̣ а̄патти, уда̄ху ачиттака̄ти? ана̄дарийапаччайатта̄ сачиттака̄. ана̄дарийапаччайата̄ катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ана̄дарийапаччайехи сан̇гахитанти. па̄тимоккхуддесе секхийа̄нам̣ ган̣апариччхеда̄каран̣ан̃хи кхандхакапарийа̄панна̄паттийа̄ сан̇ган̣ханаттхам̣. идам̣ пана лаккхан̣ам̣ ча̄риттейева ведитаббам̣, на ва̄ритте акаппийамам̣сакха̄дана̄диа̄паттӣнам̣ ачиттакатта̄. кхандхакава̄ритта̄нам̣ техи сан̇гахо, секхийава̄риттейева ачиттакехи сӯподанавин̃н̃аттипаччайа̄дӣхӣти а̄чарийо. йаттха йаттха на-ка̄рена пат̣иседхо карӣйати, ким̣ саббаттха дуккат̣а̄паттӣти? а̄ма. йаттха ат̣т̣хакатха̄йа найо на дассито, таттха саббаттха. парато хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘саче пана ка̄л̣аван̣н̣аката̄ ва̄ судха̄баддха̄ ва̄ хоти нираджаматтика̄, татха̄рӯпа̄йа бхӯмийа̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣ’’тиа̄дина̄ найена найо дассито.

еттха̄ха – йасма̄ па̄л̣ийам̣йева ‘‘саче упаджджха̄йасса анабхирати уппанна̄ хоти, дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти (маха̄ва. 66) бхагавато вачанавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайо йуттоти дассетум̣ ‘‘на̄тидӯре на̄чча̄санне’’ти еттха ко бхагавато вачаналесоти? вуччате – ‘‘пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петабба’’нтиа̄дӣни ваданти десанийаманато. упаджджха̄йена ануматам̣йева пат̣хамагамананти че? на, асиддхатта̄, сиддхепи йатха̄вуттанайасиддхито ча. на хи ва̄риттасса анумати ана̄паттикара̄ хоти, евам̣ сантепи вича̄ретва̄ гахетаббам̣. кот̣т̣хаканти два̄ракот̣т̣хакам̣. на ниссаджджитаббам̣, на нидахитаббам̣ ва̄.

упаджджха̄йаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

насамма̄ваттана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

68. адхиматтам̣ гехасситапемам̣ на хотӣти еттха гехасситапемам̣ на акусаламиччева дат̣т̣хаббам̣ кхӣн̣а̄сава̄нампи са̄дха̄ран̣атта̄ имасса лаккхан̣асса. на кхӣн̣а̄сава̄нам̣ асамма̄ваттана̄бха̄ватоти че? на, тесам̣ на пан̣а̄метаббам̣ там̣саманна̄гаманасиддхито, тасма̄ ‘‘мамеса бха̄ро’’ти маматтакаран̣ам̣ таттха пеманти ведитаббам̣. ‘‘еко ваттасампанно…пе… тесам̣ ана̄паттӣ’ти еттха вийа саче еко ваттасампанно бхиккху ‘бханте, тумхе аппоссукка̄ хотха, ахам̣ тумха̄кам̣ саддхивиха̄рикам̣, антева̄сикам̣ ва̄ гила̄нам̣ ва̄ упат̣т̣хахисса̄ми, овадитаббам̣ овадисса̄ми, ити каран̣ӣйесу уссуккам̣ а̄паджджисса̄мӣ’ти вадати, те ева̄саддхивиха̄рика̄дайо ‘бханте, тумхева кевалам̣ аппоссукка̄ хотха̄’ти ваданти, ваттам̣ ва̄ на са̄дийанти, тато пат̣т̣ха̄йа а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ана̄паттӣ’’ти вуттам̣.

насамма̄ваттана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

73. ‘‘пӯтимуттанти муттам̣ пӯтика̄йо вийа̄’’ти ватва̄пи ‘‘пӯтибха̄вена муттам̣ пат̣иниссат̣т̣хам̣ бхесаджджам̣ пӯтимуттабхесаджджа’’нти ликхитам̣. саббаттха иттханна̄моти екова на-ка̄ро хоти.

ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄чарийаваттакатха̄ван̣н̣ана̄

76. ‘‘а̄йасмато нисса̄йа ваччха̄мӣ’’ти вуттам̣. ‘‘а̄йасмато ова̄дам̣ нисса̄йа васа̄мӣ’’ти па̄т̣хасесавасена ведитабба̄. нисса̄йа̄ти ва̄ ниссайа̄, ниссайена̄ти вуттам̣ хоти. а̄йасматоти ва̄ упайогаттхе са̄мивачанам̣.

а̄чарийаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ниссайапат̣иппассаддхикатха̄ван̣н̣ана̄

83. дисам̣ гатоти таттха дхураниккхиттава̄со хутва̄ тирога̄мам̣ гато. йаттха ниссайо лаббхати, таттха гантаббанти еттха̄пи упаджджха̄йе вуттанайенева ‘‘катипа̄хена гамисса̄мӣ’’ти гамане чеса усса̄хо раккхати. ма̄ идха пат̣иккамӣти ма̄ идха гаччха. сабха̄га̄ на̄ма упаджджха̄йасса сисса̄. таттха ниссайам̣ гахетва̄. йади евам̣ ко висесоти че? тена идам̣ вуччати ‘‘аппева на̄ма кхамеййа̄’’ти. васитум̣ ват̣т̣атӣти упаджджха̄йена париччаттатта̄ упаджджха̄йасамодха̄нам̣ нираттхаканти аттхо. саче упаджджха̄йо чирена ануггахетука̄мо хоти, тато пат̣т̣ха̄йа упаджджха̄йова ниссайо. упаджджха̄йо че аладжджӣ хоти, саддхивиха̄рикена анекаккхаттум̣ ва̄ретва̄ авирамантам̣ упаджджха̄йам̣ паха̄йа вина̄пи ниссайапан̣а̄манена ан̃н̃асса сантике ниссайам̣ гахетва̄ васитаббам̣. упаджджха̄йасса че лин̇гам̣ париваттати, екадивасампи на раккхати. паккхапан̣д̣ако че хоти, ниссайаджа̄тико че ‘‘упаджджха̄йасса суккапаккхам̣ а̄гамехӣ’’ти вадати, сайамева ва̄ а̄гамети, ват̣т̣ати. упаджджха̄йо че уккхепанийакаммакато хоти, на̄на̄сам̣ва̄сакабхӯмийам̣ т̣хитатта̄ ниссайо пат̣иппассамбхати. самма̄ваттантам̣ пана пасситва̄ каммапат̣иппассаддхим̣ а̄гаметум̣ лабхати. ма̄натта̄ча̄рӣ че хоти, аббха̄нам̣ а̄гаметаббам̣. дӣгхам̣ че парива̄сам̣ чарати, ан̃н̃асса сантике ниссайо гахетаббо, упаджджха̄йасамодха̄нам̣ аппама̄н̣ам̣. парива̄сама̄наттача̄рина̄ хи на ниссайо да̄таббо. йам̣ пана па̄рива̄сикаккхандхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘саддхивиха̄рика̄нампи са̄дийантасса дуккат̣амева̄’’тиа̄ди (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 75), там̣ йатха̄вуттаматтхам̣ са̄дхети ева. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘саче саддха̄паббаджита̄ кулапутта̄ ‘тумхе, бханте, винайакаммаматтам̣ каротха̄’’ти ватва̄ ваттам̣ каронтийева, га̄маппавесанам̣ а̄пуччхантийева, там̣ ва̄ритака̄лато пат̣т̣ха̄йа ана̄паттӣ’’ти. там̣ ваттаса̄дийанапаччайа̄ дуккат̣а̄бха̄ваматтадӣпанаттхам̣, саддхивиха̄рика̄нам̣ са̄пеккхатам̣ ва̄ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. тасма̄ те че упаджджха̄йена ва̄рита̄нурӯпамева пат̣ипаджджанти, ниссайо тесам̣ пат̣иппассаддхоти сиддхам̣ хоти.

две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ ниваттатӣти ‘‘етта̄вата̄ диса̄пакканто на̄ма хоти, тасма̄ антева̄сике аниккхиттадхурепи ниссайо пат̣иппассамбхати. а̄чарийупаджджха̄йа̄ две лед̣д̣упа̄те анатиккамма лед̣д̣упа̄тадвайаббхантаре тировиха̄репи париккхитте, апариккхитте ва̄ васитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. апариккхиттейева̄ти но таккоти а̄чарийо, еттха пана апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато вимутте ан̃н̃асмим̣ виха̄ре васантӣти адхиппа̄йо. виха̄роти четтха ‘‘та̄дисасса виха̄расса анте т̣хита̄ ека̄ кут̣ика̄ адхиппета̄ти упатиссаттхеро’’ти вуттам̣. таттха ‘‘саче убхопи а̄чарийантева̄сика̄ кеначи…пе… ниссайо на пат̣иппассамбхатӣ’’ти имина̄ са̄ман̃н̃ато вуттена ат̣т̣хакатха̄вачанена дхаммасириттхерава̄до самети. апариккхитте ва̄ти двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣ анто париккхитто ва̄ хоти апариккхитто ва̄. ‘‘бахисӣма’’нти ча вуттатта̄ антовиха̄расӣма̄йам̣ две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄пи васитум̣ ват̣т̣атӣти сиддхатта̄ пана упатиссаттхерава̄до на самети. ека̄ва̄се хи париккхитте ва̄ апариккхитте ва̄ антамасо антотийоджанепи васато ниссайо на пат̣иппассамбхати. со ча упача̄расӣма̄йа париччхинно, са̄ ча упача̄расӣма̄ париккхиттасса виха̄расса париккхепена апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нена париччхинно ека̄ва̄со.

упосатхаккхандхаке ека̄ва̄савиматийам̣ сӣма̄йа анун̃н̃а̄татта̄ти че? на, чӣвараккхандхакат̣т̣хакатха̄йа вича̄ритатта̄. йатха̄ха ‘‘сӣмат̣т̣хакасан̇гхо бха̄джетва̄ ган̣ха̄тӯ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379). катарасӣма̄йа бха̄джетаббам̣? маха̄сиваттхеро кира̄ха ‘‘авиппава̄сасӣма̄йа̄’’ти. тато нам̣ а̄хам̣су ‘‘авиппава̄сасӣма̄ на̄ма тийоджана̄пи хоти, евам̣ санте тийоджане т̣хита̄ ла̄бхам̣ ган̣хиссанти, тийоджане т̣хатва̄ а̄гантукаваттам̣ пӯретва̄ а̄ра̄мам̣ пависитаббам̣ бхависсати, гамико тийоджанам̣ гантва̄ сена̄санам̣ а̄пуччхиссати, ниссайапат̣иппаннасса тийоджана̄тиккаме ниссайо пат̣иппассамбхиссати, па̄рива̄сикена тийоджанам̣ атиккамитва̄ арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄петаббам̣ бхависсати, бхиккхунийа̄ тийоджане т̣хатва̄ а̄ра̄маппавесана̄ а̄пуччхитабба̄ бхависсати, саббаметам̣ упача̄расӣма̄париччхедавасена ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти. тасма̄ антоупача̄расӣма̄йа лед̣д̣упа̄тадвайам̣ атиккамитва̄пи васато ниссайо тийоджана̄тиккаме ниссайо на пат̣иппассамбхатӣти сиддхам̣. ка̄ман̃четтха упача̄расӣма̄йа тийоджанаппама̄н̣а̄йа, атирека̄йа ва̄ йатха̄вуттадосаппасан̇го сийа̄ти. са̄ хи а̄ва̄сесу вад̣д̣хантесу вад̣д̣хати, париха̄йантесу париха̄йатӣти вуттатта̄, тасма̄ та̄дисасса виха̄расса анте т̣хита̄ ека̄ кут̣и виха̄роти идха̄дхиппета̄. са̄пи тассева виха̄расса кут̣ика̄ва хотӣти катва̄ со а̄ва̄со хоти. на̄на̄ва̄со ева че адхиппето, ‘‘анте т̣хита̄ кут̣ика̄’’ти на ваттаббам̣. двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣ аббхантаре пана апариккхитте на̄на̄ва̄се ниссайо на пат̣иппассамбхатӣти йва̄йам̣ ‘‘но такко’’ти вутто, со та̄дисе на̄на̄ва̄се сена̄санагга̄хасса аппат̣иппассаддхинайена вутто. сена̄санагга̄хо хи ‘‘гахан̣ена гахан̣ам̣ а̄лайо пат̣иппассамбхатӣ’’ти лаккхан̣атта̄ итараттха пат̣иппассамбхати. татра̄йам̣ па̄л̣и ‘‘тена кхо пана самайена а̄йасма̄ упанандо сакйапутто еко двӣсу а̄ва̄сесу вассам̣ васи…пе… детха, бхиккхаве, могхапурисасса ека̄дхиппа̄йа’’нти (маха̄ва. 364). ат̣т̣хакатха̄йан̃часса евам̣ вуттам̣ ‘‘идан̃ча на̄на̄ла̄бхехи на̄нӯпача̄рехи екасӣмавиха̄рехи катхитам̣, на̄на̄сӣмавиха̄ре пана сена̄санагга̄хо пат̣иппассамбхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 364). апариккхитта̄ на̄на̄ва̄са̄ екӯпача̄расан̇кхйам̣ гаччханти. париккхиттан̃ча екӯпача̄рам̣ апариккхиттасан̇кхйам̣ гаччхати. етта̄вата̄ лед̣д̣упа̄тадвайаббхантаре апариккхитте ан̃н̃асмим̣ виха̄ре васато ниссайо пана на пат̣иппассамбхати, париккхитте пат̣иппассамбхати ева̄ти айаматтхо са̄дхитоти. еттха̄ха – две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ва сатопи ниссайо на пат̣иппассамбхати. вуттан̃хи ниссаггийат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘саче гаччханта̄нам̣йева асампаттесу дахаресу арун̣ам̣ уггаччхати, чӣварам̣ ниссаггийам̣ хоти, ниссайо пана на пат̣иппассамбхатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.495)? вуччате – там̣ упаджджха̄йена сама̄гаме саусса̄хата̄йа вуттам̣. идха дхувава̄сам̣ сандха̄йа, тасма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на виломенти. кечи пана ‘‘две лед̣д̣упа̄там̣ атиккамма̄ти идам̣ девасикам̣ а̄рочетва̄ васанавасена вутта’’нти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтамева̄ти мама такко. девасикам̣ а̄рочетва̄ ваттхаббанти хи нева па̄л̣ийам̣ на ат̣т̣хакатха̄йам̣ диссати, тан̃ча пана апакатан̃н̃ӯхи а̄чин̣н̣анти ведитаббам̣.

ниссайапат̣иппассаддхикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упасампа̄детаббапан̃чакакатха̄ван̣н̣ана̄

84. на асеккхена сӣлаккхандхена̄тиа̄ди ‘‘атта̄намева пат̣хамам̣, патирӯпе нивесайе’’ти (дха. па. 158) вачанавасена вуттам̣, на а̄паттиан̇гавасена. нӣласама̄йогато нӣлам̣ вийа вуттам̣ ‘‘асеккхена вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена̄’’ти. адхисӣле сӣлавипанно на̄ма а̄паджджитва̄ авут̣т̣хито.

упасампа̄детаббапан̃чакакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ан̃н̃атиттхийапуббаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

86. йо со ан̃н̃атиттхийапубботи еттха две аттхавикаппа̄ – тасса пасӯрасса бхиккхубха̄вам̣ сандха̄йа ан̃н̃атиттхийапуббо, со бхиккху там̣йева титтха̄йатанам̣ сан̇камӣти айамеко аттхо. евам̣ титтхийапаккантако пуна гихивесена а̄гато ан̃н̃атиттхийапуббо, со а̄гато на упасампа̄детабботи айамеко аттхо. там̣ ан̃н̃атиттхийапаккантакам̣ т̣хапетва̄ ‘‘йо со, бхиккхаве, ан̃н̃атиттхийапуббо’’ти еттха на гихивесадха̄ран̣ова пуббасаддена вутто, кинту тасмим̣ аттано йатха̄сама̄диннатиттхийавесе т̣хитопи. дит̣т̣хивасена атиттхийабхӯтатта̄ атиттхийапуббо, со пана̄гато виббханто а̄гаччхати, тасса парива̄сада̄накиччам̣ наттхи. ким̣ имасса ан̃н̃атиттхийапуббасса бхиккхувесам̣ гахетва̄ саран̣агаманена са̄ман̣ерапаббаджджа̄ джа̄та̄, на джа̄та̄ти? кин̃четтха йади джа̄та̄, ‘‘йо со, бхиккхаве, ан̃н̃опи ан̃н̃атиттхийапуббо имасмим̣ дхаммавинайе а̄кан̇кхати паббаджджам̣, а̄кан̇кхати упасампадам̣, тасса чатта̄ро ма̄се парива̄со да̄таббо’’ти (маха̄ва. 86) вачанам̣ вируджджхати. атха на джа̄та̄, парива̄сакаммава̄ча̄йа паббаджджа̄йа апара̄масанам̣ вируджджхатӣти. таттха маха̄виха̄рава̄сино ‘‘са̄ман̣ерассева сато парива̄со да̄таббо’’ти ваданти. итаре татха̄ на ваданти. те хи ‘‘евам̣ а̄ра̄дхако кхо бхиккхаве ан̃н̃атиттхийапуббо а̄гато упасампа̄детаббо’ти (маха̄ва. 87) суттападам̣ парихаритаббам̣, пуре ча паччха̄ ча ‘ан̃н̃атиттхийапуббо’ти вачанаса̄ман̃н̃ато на са̄ман̣еро джа̄тоти че, йади евам̣ апабба̄джетва̄ва упасампа̄детабботи а̄паджджати. тато ча саббапат̣хамам̣ вуттасуттам̣ вируджджхати. ‘титтха̄йатанам̣ сан̇канто’ти па̄т̣хопи на сундарам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ саче бхиндати, чатта̄ро ма̄се парипун̣н̣епи пуна парипӯретаббам̣ вийа диссати. вуттампи тасса сам̣варам̣ бхиккхукаран̣аттха̄йа анун̃н̃а̄татта̄ сӣле ваттаббам̣ наттхӣ’’ти ваданти, вича̄ретва̄ гахетаббам̣. саран̣а̄ни саче бхиджджанти са̄ман̣ерассева.

ан̃н̃атиттхийапуббаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.