чӯл̣аваггаван̣н̣ана̄
1. каммаккхандхакаван̣н̣ана̄
адхаммакаммадва̄дасакакатха̄ван̣н̣ана̄
4. асаммукха̄ катам̣ хотӣтиа̄дайо тика̄ кевалам̣ десана̄маттамева. на хи тӣхи ева ан̇гехи самодха̄нехи адхаммакаммам̣ хоти, екенапи хоти ева, айаматтхо ‘‘тин̣н̣ам̣, бхиккхаве’’тиа̄дипа̄л̣ийа̄ (чӯл̣ава. 6) са̄дхетаббо. ‘‘аппат̣ин̃н̃а̄йа катам̣ хотӣ’’ти ладжджим̣ сандха̄йа вуттам̣. кан̣хапаккхе ‘‘адесана̄га̄минийа̄ а̄паттийа̄ катам̣ хотӣ’’ти суккапаккхе ‘‘десана̄га̄минийа̄ а̄паттийа̄ катам̣ хотӣ’’ти идам̣ двайам̣ парато ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатасса бхиккхуно а̄кан̇кхама̄но сан̇гхо таджджанӣйакаммам̣ кареййа. адхисӣле сӣлавипанно хотӣ’’ти имина̄ вируджджхати, адесана̄га̄миним̣ а̄панно хи ‘‘адхисӣле сӣлавипанно’’ти вуччатӣти. йуттаметам̣, катту адхиппа̄йо еттха чинтетаббо. еттха̄ха упатиссаттхеро ‘‘таджджанӣйакаммасса хи висесена бхан̣д̣анака̄ракаттам̣ ан̇га’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ а̄гатанида̄нена йуджджати, тасма̄ саббаттикесупи бхан̣д̣анам̣ а̄ропетва̄ бхан̣д̣анапаччайа̄ а̄панна̄паттивасена идам̣ каммам̣ ка̄таббам̣, тасма̄ ‘адхисӣле сӣлавипанно’ти еттха̄пи пуббабха̄ге ва̄ апарабха̄ге ва̄ чодана̄са̄ран̣а̄дика̄ле бхан̣д̣анапаччайа̄ а̄панна̄паттивасенева ка̄ретаббам̣, на кевалам̣ сан̇гха̄дисесапаччайа̄ ка̄табба’’нти. ‘‘адесана̄га̄минийа̄ а̄паттийа̄ти па̄ра̄джика̄паттийа̄’ти еттакаматтам̣ ватва̄ парато ‘адхисӣле па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесе аджджха̄ча̄ра̄’ти пора̄н̣аган̣т̣хипаде вутта’’нти ликхитам̣. ‘‘адхисӣле сӣлавипанно’ти сан̇гха̄дисесам̣ сандха̄йа̄’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. идам̣ пора̄н̣аган̣т̣хипаде пуримавачанена самети, тасма̄ таттха паччхимам̣ па̄ра̄джикападам̣ аттхуддха̄равасена вуттам̣ сийа̄, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘адесана̄га̄минийа̄ти па̄ра̄джика̄паттийа̄ ва̄ сан̇гха̄дисеса̄паттийа̄ ва̄’’ти вуттам̣, таттха па̄ра̄джика̄патти аттхуддха̄равасена вутта̄ сийа̄. йато ган̣т̣хипаде ‘‘адхисӣле сӣлавипанно’ти сан̇гха̄дисесам̣ сандха̄йа̄’’ти еттакамева ликхитам̣, тасма̄ саббаттха ган̣т̣хипаде сакалена найена па̄ра̄джика̄паттипаччайа̄ уппаннабхан̣д̣анахету на таджджанӣйакаммам̣ ка̄таббам̣ пайоджана̄бха̄ва̄, сан̇гха̄дисесапаччайа̄ ка̄таббанти айаматтхо сиддхо хоти. на, суккапаккхе ‘‘десана̄га̄минийа̄ а̄паттийа̄ катам̣ хотӣ’’ти (чӯл̣ава. 5) вачанатоти че? на, екена парийа̄йена сан̇гха̄дисесассапи десана̄га̄минивоха̄расамбхавато,
йена каммена сантаджджанам̣ карӣйати, там̣ таджджанӣйакаммам̣ на̄ма. йена каммена нисса̄йа те ваттхаббанти ниссийати бхаджа̄пийати нийассо, там̣ нийасакаммам̣ на̄ма. йена тато а̄ва̄сато, га̄мато ча пабба̄дженти куладӯсакам̣, там̣ пабба̄джанӣйакаммам̣ на̄ма. йена каммена аккут̣т̣хагахат̣т̣хасамаӣпамева пат̣иса̄рийати со аккосако паччха̄ песийати, там̣ пат̣иса̄ран̣ӣйакаммам̣ на̄ма. йена сама̄насам̣ва̄сакабхӯмито уккхипийати. чхад̣д̣ӣйати са̄тиса̄ро бхиккхусан̇гхена, там̣ каммам̣ уккхепанӣйакаммам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣.
11. ‘‘нисса̄йа те ваттхабба’’нти гаруниссайам̣ сандха̄йа вуттам̣, на итаранти.
21. ассаджипунаббасукаваттхусмим̣ ‘‘тесу виббхантесупи каммам̣ пат̣иппассамбхетум̣ анун̃н̃а̄тампи самма̄ваттанта̄нам̣йева̄’’ти ликхитам̣. саммукха̄ вуттамева гихипат̣исам̣йуттам̣ на̄ма. параммукха̄ вуттам̣ десанам̣ гаччхати.
41. кхама̄пентена ‘‘кхама̄хӣ’’ти ваттаббаматтамева, на уккут̣ика̄диса̄мӣчина̄ пайоджананти. анудӯтанти саха̄йанти аттхо.
50. адассанейева уккхепанӣйам̣ ка̄таббам̣, на ан̃н̃атха̄. ‘‘таджджанӣйа̄дикаран̣ака̄ле а̄паттим̣ ропетва̄ тасса̄ адассане, аппат̣икамме ва̄ бхан̣д̣анака̄рака̄диан̇гехи ка̄табба’’нти ликхитам̣.
таджджанӣйакамма̄дӣсу айам̣ пакин̣н̣акавиниччхайоти ведитаббо. ким̣ таджджанӣйакаммам̣, таджджанӣйакаммасса ким̣ мӯлам̣, ким̣ ваттху, ким̣ парийоса̄нам̣, касма̄ ‘‘таджджанӣйакамма’’нти вуччатӣти? ким̣ таджджанӣйакамманти ваттхусмим̣ сати каран̣асампатти. таджджанӣйакаммасса ким̣ мӯланти сан̇гхо мӯлам̣. таджджанӣйакаммасса ким̣ ваттхӯти калахаджа̄та̄паттиваттху. ким̣ парийоса̄нанти бха̄вана̄парийоса̄нам̣. касма̄ таджджанӣйакамманти вуччатӣти сан̇гхо калахака̄ракапуггалам̣ калахе ча бхеде ча бхайам̣ дассетва̄ кхантийа̄ джанети, упасаме джанети, тасма̄ ‘‘таджджанӣйакамма’’нти вуччати. катхам̣ таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хоти, катхам̣ акатам̣. кинти ча таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хоти, кинти ча акатам̣. кена ча таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хоти, кена ча акатам̣. каттха ча таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хоти, каттха ча акатам̣. ка̄йа вела̄йа таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хоти, ка̄йа вела̄йа акатам̣ хоти? катхам̣ таджджанӣйакаммам̣ катам̣ хотӣти самаггена сан̇гхена н̃аттичатуттхена каммена. катхам̣ акатам̣ хотӣти ваггена сан̇гхена н̃аттичатуттхена каммена. кинти ча катам̣ хотӣти каран̣асампаттийа̄. кинти ча акатам̣ хотӣти каран̣авипаттийа̄. кена ча катам̣ хотӣти сан̇гхена. кена ча акатам̣ хотӣти ган̣ена пуггалена. каттха ча катам̣ хотӣти йасса пуггаласса сан̇гхо таджджанӣйакаммам̣ кароти, тасса пуггаласса саммукхӣбхӯте. каттха ча акатам̣ хотӣти йасса пуггаласса сан̇гхо таджджанӣйакаммам̣ кароти, тасса пуггаласса асаммукхӣбхӯте. ка̄йа вела̄йа катам̣ хотӣти йада̄ калахаджа̄та̄патти сам̣виджджати. ка̄йа вела̄йа акатам̣ хотӣти йада̄ калахаджа̄та̄патти на сам̣виджджати. катиха̄ка̄рехи таджджанӣйакаммасса паттакаллам̣ хоти, катиха̄ка̄рехи апаттакаллам̣? саттаха̄ка̄рехи таджджанӣйакаммасса паттакаллам̣ хоти, саттаха̄ка̄рехи апаттакаллам̣. катамехи саттаха̄ка̄рехи паттакаллам̣, катамехи саттаха̄ка̄рехи апаттакаллам̣ хоти? калахаджа̄та̄патти на сам̣виджджати, со ва̄ пуггало асаммукхӣбхӯто хоти, сан̇гхо ва̄ вагго хоти, асам̣ва̄сико ва̄ пуггало тассам̣ париса̄йам̣ сам̣виджджати, ачодито ва̄ хоти аса̄рито ва̄, а̄паттим̣ ва̄ ана̄ропито. имехи саттаха̄ка̄рехи таджджанӣйакаммасса апаттакаллам̣ хоти, итарехи саттаха̄ка̄рехи паттакаллам̣ хоти. евам̣ сесакаммесӯти.
каммаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. па̄рива̄сикаккхандхакаван̣н̣ана̄
па̄рива̄сикаваттакатха̄ван̣н̣ана̄
75. па̄рива̄сикаккхандхаке ‘‘ма̄ мам̣ га̄маппавесанам̣ а̄пуччхатха̄ти вутте ана̄пуччха̄пи га̄мам̣ пависитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. сан̇гхо аттано паттат̣т̣ха̄не гахетум̣ ват̣т̣ати. он̣оджанам̣ на̄ма виссаджджанам̣. ‘‘там̣ пана па̄рива̄сикена па̄питасса аттана̄ сампат̣иччхитассева пунадиваса̄диаттха̄йа виссаджджанам̣ ка̄таббам̣, асампат̣иччхитва̄йева че виссаджджети, на лабхатӣ’’ти вуттам̣.
76. пакатийа̄ва ниссайоти еттха ‘‘антева̄сика̄нам̣ а̄лайасаббха̄ве йа̄ва вассӯпана̄йикадивасо, та̄ва каппати, тасса а̄лайасса саббха̄ве ниссайо на пат̣иппассамбхатӣти че? на ват̣т̣ати. таттха ида̄ни кхама̄пеййа̄мӣтиа̄дина̄ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. таттха екантена виссат̣т̣хатта̄, идха пана екантенева двиннампи самабха̄во иччхитаббо ева̄ти еке. пат̣ибаласса ва̄ бхиккхусса̄ти еттха ‘‘ладдхасаммутикена а̄н̣аттопи гарудхаммехи, ан̃н̃ехи ва̄ овадитум̣ на лабхатӣ’’ти ликхитам̣. тато ва̄ па̄пит̣т̣хатара̄ти еттха ‘‘асан̃чичча а̄паннасан̃чариттато суккависсат̣т̣хи па̄пит̣т̣хатара̄ти айампи найо йоджетаббо’’ти вуттам̣. паччайанти васса̄ва̄сикам̣. сена̄санам̣ на лабхати сеййапарийантабха̄гита̄йа. ‘‘уддеса̄дӣни да̄тумпи на лабхатӣ’’ти ваданти. ‘‘саче две па̄рива̄сика̄ гатат̣т̣ха̄не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пассанти, убхохипи ан̃н̃аман̃н̃асса а̄рочетаббам̣ ависесена ‘а̄гантукена а̄рочетаббам̣, а̄гантукасса а̄рочетабба’нти вуттатта̄’’ти вуттам̣. ан̃н̃авиха̄рагатена̄пи таттха пуббе а̄рочитасса пуна̄рочанакиччам̣ наттхи. ‘‘аниккхиттаваттасса бахи а̄рочитасса йатха̄ пуна виха̄ре а̄рочанакиччам̣ наттхи, евам̣ ‘а̄гантукасодханаттхам̣ упосатхадивасе а̄рочетабба’нти вачанан̃хеттха са̄дхака’’нти ваданти.
81. екаччханне нисиннасса̄пи раттиччхедадуккат̣а̄паттийо хонтӣти еке. ависесена̄ти па̄рива̄сикасса уккхиттакасса̄ти имам̣ бхедам̣ акатва̄. ‘‘тадахупасампаннепи пакататте’’ти вачанато анупасампаннехи васитум̣ ват̣т̣ати. ‘‘самавасса̄ти етена апаччха̄ апуримам̣ нипаджджане двиннампи ваттабхеда̄паттибха̄вам̣ дӣпетӣ’’ти ликхитам̣.
па̄рива̄сикаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
мӯла̄йапат̣икассана̄рахаваттакатха̄ван̣н̣ана̄
86. аттано аттано навакатаранти па̄рива̄сика̄динавакатарам̣. пат̣хамам̣ сан̇гхамаджджхе парива̄сам̣ гахетва̄ никкхиттаваттена пуна екассапи сантике сама̄дийитум̣, никкхипитун̃ча ват̣т̣ати. ма̄натте пана никкхипитум̣ ват̣т̣ати. ӯне ган̣е чаран̣адосатта̄ на гахетунти еке. пат̣хамам̣ а̄диннаваттам̣ екасса сантике йатха̄ никкхипитум̣ ват̣т̣ати, татха̄ сама̄дийитумпи ват̣т̣атӣти пора̄н̣аган̣т̣хипаде.
па̄рива̄сикаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. самуччайаккхандхакаван̣н̣ана̄
суккависсат̣т̣хикатха̄ван̣н̣ана̄
97. ‘‘ведайа̄мӣти джа̄на̄ми, читтена сампат̣иччхитва̄ сукхам̣ анубхава̄ми, на таппаччайа̄ ахам̣ дуккхитоти адхиппа̄йо’’ти ликхитам̣. йасса ма̄л̣аке на̄рочитам̣, тасса а̄рочетва̄ никкхипитаббам̣. йасса а̄рочитам̣, тасса пуна а̄рочанакиччам̣ наттхи, кевалам̣ никкхипитаббамева. ваттам̣ никкхипитва̄ васантасса упача̄расӣма̄гата̄нам̣ саббесам̣ а̄рочанакиччам̣ наттхи. дит̣т̣харӯпа̄нам̣ сутасадда̄нам̣ а̄рочетаббам̣, адит̣т̣хаассута̄нампи антодва̄дасахаттхагата̄нам̣ а̄рочетаббам̣. ‘‘идам̣ ваттам̣ никкхипитва̄ васантасса лаккхан̣а’’нти вуттам̣. ‘‘париккхиттасса виха̄расса париккхепато’тиа̄ди кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ наттхи, атха кхо ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачанена татха̄ ева пат̣ипаджджитабба’’нти ча вуттам̣. ‘‘аттхибха̄вам̣ саллаккхетва̄ти два̄дасахаттхе упача̄ре саллаккхетва̄, аниккхиттаватта̄нам̣ упача̄расӣма̄йа а̄гатабха̄вам̣ саллаккхетва̄ сахава̄са̄дикам̣ ведитабба’’нти ча вуттам̣. ‘‘никкхипантена а̄рочетва̄ никкхипитаббам̣, пайоджанам̣ аттхӣ’’ти ча вуттам̣, на пана там̣ пайоджанам̣ дасситам̣. чин̣н̣ама̄натто бхиккху аббхетабботи чин̣н̣ама̄наттасса ча аббха̄на̄рахасса ча нинна̄на̄ка̄ран̣атта̄ ан̃н̃атха̄ ‘‘аббха̄на̄рахо аббхетаббо’’ти ваттаббам̣ сийа̄. уккхепанӣйакаммакатопи аттано ладдхиггахан̣авасена сабха̄габхиккхумхи сати тасса ана̄роча̄петум̣ на лабхати.
парива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄
102. ‘‘анантара̄йикасса пана антара̄йикасан̃н̃а̄йа чха̄дайато аччханна̄ва̄’’ти па̄т̣хо. аверибха̄вена сабха̄го аверисабха̄го. ‘‘сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄паннасса пана сантике а̄ви ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти пасан̇гато идхева пака̄ситам̣. лахукесу пат̣иккхепо наттхи. таттха н̃аттийа̄ а̄ви катва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ анун̃н̃а̄татта̄ лахукасабха̄гам̣ а̄ви ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти. сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ пана н̃аттийа̄ а̄рочанам̣ на ват̣т̣атӣти кира. ‘‘тасса сантике там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссатӣ’ти (маха̄ва. 171) вуттатта̄ лахукассева̄йаманун̃н̃а̄та̄. на хи сакка̄ суддхасса екасса сантике сан̇гха̄дисесасса пат̣икаран̣ам̣ ка̄ту’’нти ликхитам̣. лахукесупи сабха̄гам̣ а̄ви ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти, тасма̄ ева хи н̃аттийа̄ а̄викаран̣ам̣ анун̃н̃а̄там̣, итаратха̄ там̣ нираттхакам̣ сийа̄. ан̃н̃аман̃н̃а̄рочанасса ват̣т̣ати, тато на ват̣т̣атӣти дӣпанаттхамева н̃аттийа̄ а̄викаран̣аманун̃н̃а̄там̣, тенева идха ‘‘сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄паннасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. айаматтхо ‘‘етта̄вата̄ те две нира̄паттика̄ хонти, тесам̣ сантике сесехи сабха̄га̄паттийо десетабба̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вачанена кан̇кха̄витаран̣ийам̣ пака̄ситова. сан̇гха̄дисесам̣ пана н̃аттийа̄ а̄рочетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тасса̄ н̃аттийа̄ айаматтхо йада̄ суддхам̣ бхиккхум̣ пассиссати, тасса сантике а̄рочанавасена пат̣икариссати. евам̣ пат̣икате ‘‘на ча, бхиккхаве, са̄паттикена па̄тимоккхам̣ сотаббам̣, йо сун̣еййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 386) вутта̄паттито моккхо хотӣти, тасма̄ ‘‘гарукам̣ ва̄ хоту лахукам̣ ва̄, н̃аттийа̄ а̄ви ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, убхосу найесу йуттатарам̣ гахетаббам̣.
на̄ман̃чева а̄патти ча̄ти ‘‘тена тена вӣтиккамена̄панна̄патти а̄патти. на̄манти тасса̄ а̄паттийа̄ на̄ма’’нти ликхитам̣. а̄рочетва̄ никкхипитаббанти еттха а̄рочанам̣ ваттабхедадуккат̣апаахаран̣аппайоджананти ведитаббам̣. ака̄ран̣аметанти ‘‘самбахула̄ сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджи’’нти вутте вут̣т̣ха̄нато.
дасасатам̣ раттисатанти дасасатам̣ а̄паттийо раттисатам̣ чха̄детва̄ти йоджетаббам̣. аггхасамодха̄но на̄ма сабха̄гаваттхука̄йо самбахула̄ а̄паттийо а̄паннасса бахураттим̣ пат̣иччха̄дита̄паттийам̣ никкхипитва̄ да̄таббо, итаро на̄на̄ваттхука̄нам̣ васена̄ти айаметесам̣ висесоти.
парива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
‘‘га̄масса̄ти на вутта’’нти вачанато кира га̄мӯпача̄репи ват̣т̣атӣти адхиппа̄йоти ликхитам̣. вуттан̃ча ‘‘айам̣ пана висесо’’ти. ‘‘еттха ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ва пама̄н̣ам̣. йуттам̣ на диссатӣ’’ти ликхитам̣. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘айам̣ пана висесо, а̄гантукасса…пе… оккамитва̄ гаччхати, раттиччхедо хотийева̄’’ти вачане хет̣т̣ха̄ ‘‘антоарун̣е ева никкхамитва̄ га̄мӯпача̄рато две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄’’тиа̄дина̄ найена гарум̣ катва̄ вачанато, бхиккхунӣнам̣ гарукавасенева таттха таттха сиккха̄пада̄нам̣ пан̃н̃аттатта̄ ча таданурӯпавасенева ат̣т̣хакатха̄чарийена бхиккхунӣнам̣ гарум̣ катва̄ ма̄наттачаран̣авидхидассанаттхам̣ ‘‘йаттака̄ пуребхаттам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. курундиа̄дӣсу вуттавачанена каронтассапи досо наттхӣти дассетум̣ кевалам̣ лаккхан̣аматтамева вуттам̣, тадубхайампи тена тена парийа̄йена йуджджати, виниччхайе патте лаккхан̣е ева т̣ха̄таббато курундиа̄дӣсу вуттавачанам̣ паччха̄ вуттам̣. пайого пана пуримова. йатха̄ четтха, татха̄ саче ка̄чи бхиккхунӣ две лед̣д̣упа̄те анатиккамитва̄ арун̣ам̣ ут̣т̣хапети, досо наттхи, татха̄пи саббат̣т̣хакатха̄су вуттатта̄ ‘‘пуримамева а̄чин̣н̣а’’нти вуттам̣. парива̄саватта̄дӣнанти ‘‘парива̄саниссайапат̣иппассаддхиа̄дӣнам̣ упача̄расӣма̄йа париччхиннатта̄ бхиккхунупассайасса упача̄расӣма̄ва гахетабба̄, на га̄мо’’ти ликхитам̣. ‘‘тасмим̣ га̄ме бхиккха̄ча̄ро сампаджджатӣ’тиа̄ди пава̄ритавасена вуттам̣. на хи таттха антога̄ме виха̄ро аттхӣ’’ти ча ликхитам̣, ‘‘тампи тена парийа̄йена йуджджати, на аттхато’’ти ча.
пат̣иччханнапарива̄са̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
108. ‘‘висум̣ ма̄наттхам̣ чаритаббанти мӯла̄йа пат̣икассанам̣ акатва̄ висум̣ каммава̄ча̄йа̄’’ти ча ликхитам̣. ‘‘сан̇гха̄дисеса̄паттӣ’’ти вуттатта̄ екова, екаваттхумхи а̄панна̄ сан̇гха̄дисеса̄ тхуллаччайадуккат̣амиссака̄ на̄ма. маккхадхаммо на̄ма чха̄детука̄мата̄.
143. дхаммата̄ти дхаммата̄йа, татха̄та̄йа̄ти аттхо ‘‘аладжджита̄’’ти еттха вийа.
148. пуримам̣ упа̄да̄йа две ма̄са̄ париваситабба̄ти еттха ‘‘париваситадиваса̄пи ган̣анӯпага̄ хонтӣ’’ти ликхитам̣.
184. тасмим̣ бхӯмийанти тассам̣ бхӯмийам̣. самбахула̄ сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджати парима̄н̣ампӣтиа̄ди джа̄тивасенекавачанам̣.
самуччайаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. саматхаккхандхакаван̣н̣ана̄
саммукха̄винайакатха̄ван̣н̣ана̄
186-187. йаттха йаттха каммава̄ча̄йа ‘‘айа’’нти ва̄ ‘‘име’’ти ва̄ саммукха̄ниддесанийамо аттхи, саббам̣ там̣ каммам̣ саммукха̄каран̣ӣйамева, на кевалам̣ таджджанӣйа̄дипан̃чавидхамева. пан̃чавидхассева пана уддхаритва̄ дассанам̣ каммаккхандхаке та̄ва тассева па̄л̣иа̄рул̣хатта̄, чатувӣсатийа̄ па̄ра̄джикесу виджджама̄несу па̄ра̄джикакан̣д̣е а̄гата̄нам̣йева чатуннам̣ уддхаритва̄ дассанам̣ вийа̄ти ведитаббам̣. таттха ‘‘пуггаласса саммукхата̄ хаттхапа̄сӯпагаманамева̄’’ти вуттам̣, там̣ ка̄ран̣ам̣ саммукха̄каран̣ӣйассапи саммукха̄ниддесанийама̄бха̄вато. ка̄мам̣ айаматтхо каммаккхандхакейева ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ таджджанӣйакаммам̣ адхаммакамман̃ча хоти…пе… асаммукха̄катам̣ хотӣ’’ти (чӯл̣ава. 4) вачаненева сиддхо, таттха пана а̄патти на дассита̄. идха ‘‘йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти таттха бхавитабба̄паттидассанаттхам̣ идам̣ а̄раддханти ведитаббам̣. ‘‘саммукха̄винайапатирӯпакена вӯпасантампи саммукха̄винайенева вӯпасантаган̣анам̣ гаччхатӣти дассетум̣ ‘адхаммава̄дӣ пуггало’тиа̄ди а̄раддха’’нти вуттам̣, ликхитан̃ча. евам̣ вӯпасантам̣ саммукха̄винайапатирӯпакена вӯпасантам̣ на̄ма хоти, на саммукха̄винайена ча ан̃н̃ена кеначӣти дассетум̣ идама̄раддханти а̄чарийо.
сативинайакатха̄ван̣н̣ана̄
195. даббасса каммава̄ча̄йа ‘‘сан̇гхо имам̣ а̄йасмантам̣ дабба’’нти саммукха̄ниддесо наттхи, татха̄пи ‘‘пат̣хамам̣ даббо йа̄читаббо’’ти вачанена саммукха̄каран̣ӣйата̄ тасса сиддха̄. татха̄ ан̃н̃аттха̄пи йатха̄самбхавам̣ лесо ведитаббо. сативепуллаппаттасса да̄таббо винайо сативинайо.
амӯл̣хавинайакатха̄ван̣н̣ана̄
196-7. ‘‘йасса умматтакасса там̣там̣вӣтиккамато ана̄патти, та̄дисассева амӯл̣хавинайам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣти амӯл̣хасса каттаббавинайо амӯл̣хавинайо’’ти ликхитам̣, там̣ йуттам̣ ‘‘сан̇гхо гаггасса бхиккхуно амӯл̣хасса амӯл̣хавинайам̣ детӣ’’ти вачанато. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, адхаммика̄ни амӯл̣хавинайасса да̄на̄нӣ’’ти имасса вибхан̇ге ‘‘на сара̄мӣ’’ти вачанам̣ вӣтиккамака̄лам̣ сандха̄йа тасса вибхан̇гасса паваттатта̄. амӯл̣хавинайада̄нака̄ле панасса амӯл̣хата̄ виниччхитабба̄.
пат̣ин̃н̃а̄такаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄
200. ‘‘аппат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхӯнам̣ камма̄ни каронтӣ’’ти а̄рабхантасса ка̄ран̣ам̣ вуттамева. пат̣ин̃н̃а̄тена каран̣ам̣ пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣.
тассапа̄пийасика̄катха̄ван̣н̣ана̄
207. ‘‘тӣхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гатам̣ тассапа̄пийасика̄камма’’нти а̄рабхитва̄ пан̃ча ан̇га̄ни дассетва̄ па̄л̣и гата̄, ‘‘са̄ пеййа̄лена сан̇кхипитва̄ гата̄ти н̃а̄табба’’нти ликхитам̣. татха̄ суккапаккхепи.
тин̣аваттха̄рака̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
214. ‘‘саббехева екаджджхам̣ саннипатитабба’’нти чхандада̄насса пат̣иккхиттатта̄ пава̄ран̣аккхандхакат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘бхиннасса хи сан̇гхасса самаггакаран̣ака̄ле, тин̣аваттха̄ракасаматхе, имасмин̃ча пава̄ран̣асан̇гахети имесу тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 241) вуттатта̄ идха а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄ти идам̣ вируджджхати вийа кха̄йатӣти че? на кха̄йати адхиппа̄йан̃н̃ӯнам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – висуджджхитука̄мехи саббехева саннипатитаббам̣, асаннипатитасса наттхи суддхи чхандада̄йакасса. кевалам̣ там̣ каммам̣ саннипатита̄нам̣ сампаджджати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ висуджджхитука̄ма̄нам̣ чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо. итаратха̄ па̄л̣ийа̄ ча вируджджхати. ‘‘т̣хапетва̄ йе на таттха хотӣ’’ти хи айам̣ па̄л̣и саннипа̄там̣ а̄гантва̄ чхандам̣ датва̄ т̣хита̄нам̣ аттхитам̣ дӣпети. ниссӣмагате сандха̄йа вуттам̣ сийа̄ти че? ниссӣмагате т̣хапетва̄ идха ким̣, тасма̄ йо са̄маггӣупосатхе чхандам̣ датва̄ тит̣т̣хати че, на̄на̄сам̣ва̄сакабхӯмийам̣йева тит̣т̣хати, тасса чхандада̄йакасса пава̄ран̣асан̇гахопи наттхи. йо ча тин̣аваттха̄ракакамме на̄гаччхати, со та̄хи а̄паттӣхи на суджджхатӣти ведитаббам̣. йасса етам̣ на руччати, тасса парива̄ре вуттапарисато каммавипаттилаккхан̣ам̣ вируджджхати, таттха хи кевалам̣ чханда̄раха̄нам̣ чхандо ана̄хат̣о хоти саче, акатам̣ таббипарӣтена сампаттидӣпанатоти вуттам̣ хоти. татха̄ паттакаллалаккхан̣ампи вируджджхати. тесу тӣсу т̣ха̄несу каммаппатта̄йева саббе, на таттха чханда̄рахо аттхӣти че? на, чатувагга̄дикаран̣авибха̄джане ависесетва̄ чханда̄рахасса а̄гататта̄, там̣ са̄ман̃н̃ато вуттам̣. идан̃ча а̄вен̣икалаккхан̣ам̣, тенева сатипи дит̣т̣ха̄викамме идам̣ пат̣икут̣т̣хакатам̣ на хотӣти че? на, на̄наттасабха̄вато. идха хи йе пана ‘‘на метам̣ кхаматӣ’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣ха̄викаммам̣ каронтӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 214) вачанато на сан̇гхасса дит̣т̣ха̄викаммам̣ катам̣. тасмим̣ сати пат̣икут̣т̣хакатамева хоти. ан̃н̃атха̄ пуббабха̄га̄ та̄ н̃аттийо нираттхика̄ сийум̣, на ча парива̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ чханда̄раха̄дхика̄ре найо динно. пава̄ран̣аккхандхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 241) вуттатта̄ вируджджхатӣти че? на, ат̣т̣хакатха̄йа пама̄н̣абха̄ве сати ‘‘идха чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’тиа̄ди вачане суддхика̄мато ева гахите саббам̣ на вируджджхатӣти еке. ‘‘а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄, те а̄паттӣхи на вут̣т̣хахантӣ’’ти идам̣ на ваттаббам̣. касма̄? хет̣т̣ха̄ ‘‘саббехева екаджджхам̣ саннипатитабба’’нти чхандада̄насса пат̣иккхепавачанато ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тӣсу т̣ха̄несу чхандам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄, андхакат̣т̣хакатха̄йампи татхева вуттатта̄ ча̄ти? на, екаджджхамева камме карӣйама̄не йо идха ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, амха̄кам̣…пе… гихипат̣исам̣йутта’’нти са̄дха̄ран̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пуна ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманта̄’’тиа̄дина̄ аса̄дха̄ран̣ан̃аттийо т̣хапетва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте сан̇гхо, амха̄кам̣…пе… еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти екатопаккхика̄нам̣ сандхийа̄ ката̄йа таданантаре кеначи каран̣ӣйена чхандам̣ датва̄ гаччхати, тасса а̄паттӣхи вут̣т̣ха̄нам̣ наттхи. апаресампи екатопаккхика̄нам̣ аббхантаре т̣хитатта̄ вибхӯтатта̄ каран̣асса айаматтхова вутто. са̄дха̄ран̣авасена дутийа̄йа н̃аттийа̄ т̣хапита̄йа йе тасмим̣ кхан̣е н̃аттидутийакаммава̄ча̄су ана̄раддха̄су, апарийосита̄су ва̄ чхандам̣ датва̄ гаччханти, тесампи на вут̣т̣ха̄ти ева. йе на таттха хонтӣти падасса ча йе вуттаппака̄рена найена таттха на хонтӣти аттхо гахетаббо. вуттаппака̄раттхадӣпанаттхан̃ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’ти идамева аватва̄ ‘‘йе пана техи ва̄ саддхим̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄пи таттха ана̄гата̄, а̄гантва̄ ва̄ чхандам̣ датва̄ паривен̣а̄дӣсу нисинна̄’’ти вуттам̣, евам̣ пуббена̄парам̣ сандхӣйати. ‘‘па̄л̣ийа̄ ча таттха дит̣т̣ха̄викаммена каммасса акуппата̄ ведитабба̄’’ти вуттам̣.
адхикаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄
220. читтуппа̄до вива̄до. вива̄дасаддопи ка̄ран̣ӯпача̄рена кусала̄дисан̇кхйам̣ гаччхати. там̣ сандха̄йа ‘‘саматхехи ча адхикаран̣ӣйата̄йа адхикаран̣а’’нти вуттам̣. атха ва̄ вива̄дахетубхӯтасса читтуппа̄дасса вӯпасамена самбхавасса саддассапи вӯпасамо хотӣти читтуппа̄дассапи саматхехи адхикаран̣ӣйата̄ парийа̄йо самбхавати. ‘‘кусалачитта̄ вивадантӣ’’ти вуттавива̄депи ‘‘випаччата̄йа воха̄ро’’ти вуттам̣, на вуттавачанахетувасена̄ти ведитаббам̣.
222. ‘‘а̄паттин̃хи а̄паджджанто кусалачитто ва̄’’ти вачанато кусалампи сийа̄ти че? на там̣ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, йо а̄паттим̣ а̄паджджати, со тӣсу читтесу ан̃н̃атарачиттасаман̇гӣ хутва̄ а̄паджджатӣти дассанаттхам̣ ‘‘йам̣ кусалачитто а̄паджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йо ‘‘пан̃н̃аттиматтам̣ а̄патта̄дхикаран̣а’’нти вадеййа, тасса акусала̄дибха̄вопи а̄патта̄дхикаран̣асса на йуджджатева вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣнам̣ вийа̄ти че? на, ‘‘наттха̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти имина̄ виродхасамбхавато. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма татха̄паваттама̄наакаусалачиттуппа̄дарӯпаккхандха̄наметам̣ адхивачанам̣. авасит̣т̣хесу кусала̄бйа̄катапан̃н̃аттӣсу ‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’нти вачанато пан̃н̃аттита̄ва пат̣исиддха̄ кусалаттике апарийа̄паннатта̄. кусалапат̣иседхенева тена сама̄нагатикатта̄ кирийа̄бйа̄ката̄нампи пат̣иседхо ведитаббо, кирийа̄бйа̄ката̄нам̣ вийа анугаманато випа̄ка̄бйа̄ката̄нампи пат̣иседхо катова хоти, татха̄пи абйа̄катаса̄ман̃н̃ато рӯпаккхандхена саддхим̣ випа̄какирийа̄бйа̄ката̄нампи адхивачананти ведитабба’’нти вуттам̣. таттха ‘‘кусалачиттам̣ ан̇гам̣ хотӣ’’ти винайе апакатан̃н̃уно сандха̄йа вуттам̣ аппахаритакаран̣а̄дике сати. тасма̄ти йасма̄ ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти ваттум̣ на сакка̄, тасма̄ кусалачиттам̣ ан̇гам̣ на хотӣти аттхо. йади евам̣ касма̄ ‘‘тичиттам̣ тиведана’’нти вуччатӣти че? там̣ дассетум̣ ‘‘найида’’нтиа̄ди а̄раддханти еке. а̄паттисамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ ан̇гаппахонакачиттам̣ на̄ма. ‘‘екантатоти йебхуййена̄ти аттхо, итаратха̄ вируджджхати. касма̄? ‘йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хотӣ’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттатта̄’’ти ваданти. тена ким̣? випа̄ко наттхи, касма̄? еканта̄кусалатта̄, тасма̄ катха̄ва таттха наттхи. йаттха пана аттхи, там̣ дассенто ‘‘йам̣ пана пан̣н̣аттиваджджа’’нтиа̄дима̄ха. асан̃чичча пана кин̃чи аджа̄нантасса…пе… абйа̄катам̣ хотӣти бхиккхумхи каммат̣т̣ха̄нагатачиттена нипанне, нидда̄йанте ва̄ ма̄туга̄мо че сеййам̣ каппети, тасса бхиккхуно виджджама̄нампи кусалачиттам̣ а̄паттийа̄ ан̇гам̣ на хоти, тасма̄ тасмим̣ кхан̣е сеййа̄ка̄рена ваттама̄нарӯпамева а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. бхаван̇гачитте виджджама̄непи есева найо. тасмин̃хи кхан̣е ут̣т̣ха̄таббе джа̄те анут̣т̣ха̄нато рӯпаккхандхова а̄патти на̄ма, на випа̄кена саддхим̣. саче пана вадеййа, тасса евам̣ва̄дино ачиттака̄нам̣ кусалачиттам̣ а̄паджджеййа. ким̣ вуттам̣ хоти? ел̣акаломам̣ гахетва̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄рена тийоджанам̣ атиккамантасса, пан̣н̣аттим̣ аджа̄нитва̄ падасо дхаммам̣ ва̄чентасса ча а̄паджджитабба̄паттийа̄ кусалачиттам̣ а̄паджджеййа̄ти. а̄паджджатийева̄ти че? на̄паджджати. касма̄? ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вачанато.
чалито ка̄йо, паватта̄ ва̄ча̄, ан̃н̃атарамева ан̇ганти ан̃н̃атарамева а̄паттӣти аттхо. кевалам̣ пан̃н̃аттийа̄ акусала̄дибха̄ва̄самбхавато а̄паттита̄ на йуджджати. а̄паттим̣ а̄паджджанто тӣсу ан̃н̃атарасаман̇гӣ хутва̄ а̄паджджатӣти дассанаттхам̣ ‘‘йам̣ кусалачитто’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – патхавӣкхан̣ана̄дӣсу кусалачиттаккхан̣е вӣтиккамавасена паваттарӯпасамбхавато кусалачитто ва̄ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджати. татха̄ абйа̄катачитто ва̄ абйа̄катарӯпасан̇кха̄там̣ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджати, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу акусалачитто ва̄ акусала̄паттим̣ а̄паджджати, рӯпам̣ панеттха аббоха̄рикам̣. супинапассанака̄ла̄дӣсу па̄н̣а̄типа̄та̄дим̣ каронто сахасеййа̄дивасена а̄паджджитабба̄паттим̣ а̄паджджанто акусалачитто абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджатӣти ведитаббо. идам̣ вуччати а̄патта̄дхикаран̣ам̣ акусаланти акусалачиттуппа̄до. пора̄н̣аган̣т̣хипадесу пана ‘‘путхуджджано калйа̄н̣апутхуджджано секкхо араха̄ти чатта̄ро пуггале дассетва̄ тесу арахато а̄патта̄дхикаран̣ам̣ абйа̄катамева, татха̄ секкха̄нам̣, татха̄ калйа̄н̣апутхуджджанасса асан̃чичча вӣтиккамака̄ле абйа̄катамева. итарасса акусалампи хоти абйа̄катампи. йасма̄ часса сан̃чичча вӣтиккамака̄ле акусаламева хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’нти. саббаттха абйа̄катам̣ на̄ма тасса випа̄ка̄бха̄ваматтам̣ сандха̄йа евам̣на̄макам̣ джа̄та’’нти ликхитам̣, вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
224. вива̄до вива̄да̄дхикаран̣анти йо кочи вива̄до, со саббо ким̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ на̄ма хотӣти екапуччха̄. ‘‘вива̄до адхикаран̣анти вива̄да̄дхикаран̣амева вива̄до ча адхикаран̣ан̃ча̄ти пуччхати. тадубхайам̣ вива̄да̄дхикаран̣амева̄ти пуччхатӣти вуттам̣ хотӣ’’ти пора̄н̣аган̣т̣хипаде вуттам̣. кесучи поттхакесу айам̣ пуччха̄ наттхи. йади евам̣ има̄йа на бхавитаббам̣ вива̄до вива̄да̄дхикаран̣ам̣, вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄до, вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄до чева адхикаран̣ан̃ча̄ти пан̃чапан̃ха̄хи бхавитаббам̣ сийа̄. кесучи поттхакесу тиссо, кесучи чатассо, пан̃ча наттхи. таттха две вибхатта̄. итара̄су адхикаран̣ам̣ вива̄доти йам̣ кин̃чи адхикаран̣ам̣, вива̄дасан̇кхйамева гаччхати, вива̄до адхикаран̣анти йо кочи вива̄до, со саббо адхикаран̣асан̇кхйам̣ гаччхатӣти пуччхати. еса найо саббаттха.
228. саммукха̄винайасминти саммукха̄винайабха̄ве.
230. ‘‘антарена̄ти ка̄ран̣ена̄’’ти ликхитам̣.
233. убба̄хика̄йа кхиййанаке па̄читти на вутта̄ таттха чхандада̄насса наттхита̄йа.
236. тасса кхо етанти есоти аттхо ‘‘етадагга’’нти еттха вийа.
238. ‘‘ка̄ ча тасса па̄пийасика̄’’ти кира па̄т̣хо.
242. ‘‘киччамева кичча̄дхикаран̣а’’нти вачанато апалоканакамма̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣, там̣ вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣни вийа саматхехи саметаббам̣ на хоти, кинту саммукха̄винайена сампаджджатӣти аттхо.
саматхаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. кхуддакаваттхуккхандхакаван̣н̣ана̄
кхуддакаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
244. путхупа̄н̣ина̄ каттаббам̣ каммам̣ путхупа̄н̣икам̣.
245. ‘‘кан̣н̣ато никкхантамуттоламбака̄дӣнам̣ кун̣д̣ала̄дӣна’’нти ликхитам̣. ‘‘ка̄йӯра’’нти па̄л̣ипа̄т̣хо. ‘‘кейӯра̄дӣнӣ’’ти а̄чарийенуддхат̣ам̣.
248. ‘‘са̄дхугӣтам̣ на̄ма париниббутат̣т̣ха̄не гӣта’’нти ликхитам̣. дантагӣтам̣ га̄йитука̄ма̄нам̣ ва̄ккакаран̣ӣйам̣. дантагӣтасса вибха̄ванаттхам̣ ‘‘йам̣ га̄йисса̄ма̄’’тиа̄дима̄ха.
249. чатурассаваттам̣ на̄ма чатуппа̄дага̄тха̄ваттам̣. ‘‘таран̇гаватта̄дӣни учча̄ран̣авидха̄на̄ни нат̣т̣хапайога̄нӣ’’ти ликхитам̣. ба̄хираломинти бха̄ванапум̣сакам̣, йатха̄ тасса ун̣н̣апа̄ва̄расса бахиддха̄ лома̄ни диссанти, татха̄ дха̄рентасса дуккат̣анти вуттам̣ хоти.
251. вирӯпаккхехӣтиа̄ди сахайогакаран̣авачанам̣. сарабӯти гехагол̣ика̄. са̄ кира сета̄ сависа̄ хоти. соханти йасса ме етехи меттам̣, сохам̣ намо кароми бхагаватоти самбандхо. ан̃н̃амхи…пе… чхетаббамхӣти ра̄га̄нусайе.
252. ут̣т̣итва̄ти паккхипитва̄. отаратӯти иддхийа̄ ота̄ретва̄ ган̣ха̄ту. анупарийа̄йӣти анупариббхами.
253. на аччхупийантӣти на лагганти. рӯпака̄кин̣н̣а̄нӣти иттхирӯпа̄дӣхи вокин̣н̣а̄ни.
254. а̄линдакамид̣д̣хика̄дӣнанти памукхамид̣д̣хика̄дӣнам̣. париваттетва̄ таттхева̄ти еттха ‘‘париваттетва̄ татийава̄ре таттхева мид̣д̣хийа̄ патит̣т̣ха̄тӣ’’ти ликхитам̣. парибхан̣д̣ам̣ на̄ма гехасса бахи кут̣т̣апа̄дасса тхирабха̄ваттхам̣ ката̄ танукамид̣д̣хика̄ вуччати. еттха ‘‘париват̣т̣итва̄ патто бхиджджатӣти адхикаран̣абхеда̄сан̇ка̄йа абха̄ве т̣ха̄не т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. паттама̄л̣ако ват̣т̣итва̄ патта̄нам̣ апатанаттхам̣ ват̣т̣ам̣ ва̄ чатурассам̣ ва̄ ит̣т̣хака̄дӣхи париккхипитва̄ ма̄л̣акаччханнена като. ‘‘паттаман̣д̣алика̄ паттапаччхика̄ та̄лапатта̄дӣхи ката̄’’ти ча ликхитам̣. мид̣д̣ханте а̄дха̄раке т̣хапетум̣ ват̣т̣ати паттасандха̄ран̣аттхам̣ вуттатта̄. ман̃че а̄дха̄ракепи на ват̣т̣ати нисӣданапаччайа̄ ва̄ритатта̄. а̄саннабхӯмикатта̄ оламбетум̣ ват̣т̣ати.
255. ‘‘ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ти вачанато аггахаттхе лаггетва̄ ан̇ке т̣хапетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти кечи ваданти, на сундарам̣, ‘‘на кевалам̣ йасса патто’’тиа̄ди йади хаттхена гахитапатте бхедасан̃н̃а̄, пагева ан̃н̃ена сарӣра̄вайавена̄ти катва̄ вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана пачуравоха̄равасена вуттам̣. гхат̣икапа̄ламайам̣ гхат̣икат̣а̄хам̣. чхавасӣсасса паттанти ‘‘сила̄путтакасса сарӣрам̣, кхӣрасса дха̄ра̄тиа̄дивоха̄равасена вуттам̣. ман̃че нисӣдитум̣ а̄гатоти аттхо. ‘‘писа̄чиллика̄ти писа̄чада̄рака̄’’типи ваданти. диннакамева пат̣иггахитамева. чаббетва̄ти кха̄дитва̄. ат̣т̣хика̄ни ча кан̣т̣ака̄ни ча ат̣т̣хикакан̣т̣ака̄ни. ‘‘етесу саббесу пан̣н̣аттим̣ джа̄на̄ту ва̄, ма̄ ва̄, а̄паттийева̄’’ти ликхитам̣.
256. виппха̄л̣етва̄ти пха̄л̣етва̄. кин̣н̣ена пӯретунти сура̄кин̣н̣ена пӯретум̣. бидалакам̣ на̄ма дигун̣акаран̣асан̇кха̄тасса кирийа̄висесасса адхивачанам̣. касса дигун̣акаран̣ам̣? йена килан̃джа̄дина̄ махантам̣ катхинаматтхатам̣, тасса. тан̃хи дан̣д̣акатхинаппама̄н̣ена парийанте сам̣харитва̄ дигун̣ам̣ ка̄таббам̣. ан̃н̃атха̄ кхуддакачӣварасса анува̄тапарибхан̣д̣а̄дивидха̄накаран̣е хаттхасса ока̄со на хоти. сала̄ка̄йа сати двиннам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ н̃атва̄ сиббита̄сиббитам̣ сукхам̣ пан̃н̃а̄йати. дан̣д̣акатхине кате на бахӯхи саха̄йехи пайоджанам̣. ‘‘асам̣кут̣итва̄ чӣварам̣ самам̣ хоти. кон̣а̄пи сама̄ хонтӣ’’ти ликхитам̣, ‘‘халиддисуттена сан̃н̃а̄каран̣а’’нти вуттатта̄ халиддисуттена чӣварам̣ сиббетумпи ват̣т̣атӣти сиддхам̣. таттха хи кечи акаппийасан̃н̃ино. пат̣иггахо на̄ма ан̇гуликосо.
257-8. па̄тӣти пат̣иггахасан̣т̣ха̄нам̣. пат̣иггахаттхавиканти ан̇гуликосаттхавикам̣. сӯчисаттхака̄нам̣ пуббе а̄весанаттхавика̄йа анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бхесаджджаттхавика’’нти вуттам̣. еттха сӯчисаттхака̄дӣнипи т̣хапетабба̄нӣти нида̄нам̣ сӯчети. сачепи упанандо бхиккху аладжджӣ, татха̄пи сантакаметам̣ амӯлаччхедакатабхиккхуно ладжджинопи сама̄насса каппатӣти йуджджати. на самматӣти на пахоти.
260-1. бахи кут̣т̣асса самантато нӣчаваттхукам̣ катва̄ т̣хитам̣ ‘‘ман̣д̣алика’’нти вуччати. джанта̄гхараппат̣иччха̄дина̄ чханнасса наггийам̣ йасса на пан̃н̃а̄йати, тассева парикаммам̣ ка̄таббам̣. еса найо удакаваттхапат̣иччха̄дӣсупи.
262-3. пан̣ийа̄ на̄ма пан̣ийака̄рака̄. а̄кад̣д̣ханайантам̣ а̄кад̣д̣хийама̄нам̣ кӯпасса упарибха̄ге париббхамати. арахат̣агхат̣ийантам̣ сакат̣ачаккасан̣т̣ха̄найантам̣. тасса аре аре гхат̣ика̄ни бандхитва̄ екена, двӣхи ва̄ париббхамийама̄насса удаканибба̄ханам̣ ведитаббам̣. а̄виддхапаккхапа̄сам̣ на̄ма йаттха ман̣д̣ала̄ка̄рена паккхапа̄са̄ баджджханти а̄виддхаваттхата̄ вийа а̄виддхапаккхапа̄сака̄. пуббе паттасан̇гопанаттхам̣, ида̄ни т̣хапетаббам̣ бхун̃джитум̣ а̄дха̄рако анун̃н̃а̄то.
273. парагалам̣ гаччхатӣти имасса пайога̄бха̄ва̄ ват̣т̣ати. каммасатена̄ти махата̄ усса̄хена.
277-8. лохабхан̣д̣ам̣ на̄ма кам̣сато сесалохабхан̣д̣ам̣. муддикака̄йабандханам̣ на̄ма чатурассам̣ акатва̄ саджджитам̣. па̄ман̇гадаса̄ чатурасса̄. мудин̇гасан̣т̣ха̄нена̄ти сан̇гха̄т̣ийа̄ мудин̇гасиббана̄ка̄рена варакасӣса̄ка̄рена. паванантоти па̄санто. ‘‘даса̄мӯла’’нти ча ликхитам̣. ака̄йабандханена сан̃чичча ва̄ асан̃чичча ва̄ га̄маппавесане а̄патти. ‘‘саритат̣т̣ха̄нато бандхитва̄ пависитаббам̣, ниваттитаббам̣ ва̄’’ти ликхитам̣.
279. саттан̇гулам̣ ва̄ ат̣т̣хан̇гулам̣ ва̄ти еттха ‘‘сугатан̇гулена̄’’ти авуттатта̄ пакатиан̇гулена са̄руппаттха̄йа вад̣д̣хетва̄пи каронти че, на досо.
280. та̄лаван̣т̣а̄ка̄рена сӣхал̣иттхӣнам̣ вийа.
кхуддакаваттхуккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. сена̄санаккхандхакаван̣н̣ана̄
виха̄ра̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
294. нилӣйанти бхиккхӯ еттха̄ти виха̄ра̄дайо лен̣а̄ни на̄ма. а̄гата-вачанена тасса̄гатасан̇гхова са̄мӣ, на ана̄гатоти кечи, там̣ на йуджджати сама̄нала̄бхакатика̄йа сиддхатта̄.
296-7. дӣпинан̇гут̣т̣хена̄ти еттха ‘‘дӣпина̄ акаппийачаммам̣ дассетӣ’’ти ликхитам̣. тхамбхакава̄тапа̄нам̣ на̄ма тирийам̣ да̄рӯни адатва̄ уджукам̣ т̣хитехева да̄рӯхи каттаббам̣. бхисӣнам̣ анун̃н̃а̄там̣ ват̣т̣атӣти бимбохане ват̣т̣атӣти аттхо. тӯлапӯритам̣ бхисим̣ апассайитум̣ на ват̣т̣ати ун̣н̣а̄дӣнам̣йева анун̃н̃а̄татта̄. нисӣдананипаджджанам̣ сандха̄йа вуттам̣, тасма̄ апассайитум̣ ват̣т̣атӣти че? акаппийанти на ват̣т̣атӣти кечи. йади евам̣ акаппийаман̃чан̃ча апассайитум̣ на ват̣т̣еййа. йасма̄ ват̣т̣ати, тасма̄ досо наттхи. апича гила̄насса бимбоханам̣ нипаджджитумпи анун̃н̃а̄там̣, тасма̄ бхисипи ват̣т̣ати апассайитум̣. а̄чарийа̄ ча ануджа̄нанти, вал̣ан̃дженти ча̄ти еке. симбалитӯласуттена сиббитам̣ чӣварам̣ ват̣т̣ати. касма̄? каппа̄сасса ануломато. ‘‘аккапхаласуттамайампи аккава̄камайамева пат̣иккхитта’’нти те ева ваданти.
298. анибандханӣйо алагго. пат̣иба̄хетва̄ти мат̣т̣хам̣ катва̄. ‘‘сетаван̣н̣а̄дӣнам̣ йатха̄сан̇кхйам̣ икка̄са̄дайо бандханаттхам̣ вутта̄’’ти ликхитам̣.
300. пакут̣т̣ам̣ самантато а̄виддхапамукхам̣.
303. судха̄лепоти судха̄маттика̄лепо.
305. а̄сатти тан̣ха̄. сантим̣ адарам̣.
307. кетунти кайена гахетум̣.
308. чита̄ти ит̣т̣хака̄йо кабал̣ена ниддхаманавасена чхиндитва̄ ката̄ти аттхо.
310. чхаббаггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ антева̄сика̄ти еттха вӣсативассам̣ атиккамитва̄ чхаббаггийа̄ уппанна̄. ‘‘а̄ра̄дхайим̣су ме бхиккхӯ читта’’нти (ма. ни. 1.225) вуттатта̄ ан̃н̃асмим̣ ка̄ле са̄ваттхигамане уппаннам̣ ваттхум̣ идха а̄паттидассанаттхам̣ а̄харитва̄ вуттанти йуттам̣ вийа, вича̄ретва̄ гахетаббам̣. вуддханти вуддхатарам̣.
313. сантхарети тин̣асантхара̄дайо.
сена̄санагга̄хакатха̄ван̣н̣ана̄
318. ‘‘сеййаггена̄ти ман̃чат̣т̣ха̄напариччхедена. виха̄раггена̄ти оваракаггена̄’’ти ликхитам̣. тха̄вара̄ти нийата̄. паччайенева хи танти тасмим̣ сена̄сане маха̄тхера̄ тасса паччайасса ка̄ран̣а̄ ан̃н̃аттха агантва̄ васанта̄йева нам̣ пат̣иджаггиссантӣти аттхо. агхат̣т̣анакаммам̣ дассетум̣ ‘‘на таттха манусса̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘витаккам̣ чхиндитва̄ суддхачиттена гаманаваттенева гантабба’’нти па̄т̣хо. муддаведика̄ на̄ма четийасса хаммийаведика̄. пат̣иккамма̄ти апасаккитва̄. сама̄нала̄бхакатика̄ мӯла̄ва̄се сати сийа̄, мӯла̄ва̄савина̄сена катика̄пи винассати. сама̄нала̄бха-вачанам̣ сати двӣсу, бахӯсу ва̄ йуджджати, тенева екасмим̣ авасит̣т̣хети но мати. та̄вака̄ликам̣ ка̄лена мӯлаччхеданавасена ва̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ каммам̣ ан̃н̃асса сийа̄ на̄ва̄йам̣ сан̇гамоти а̄чарийо. пуггалавасенева ка̄таббанти апалоканака̄ле сан̇гхо вассам̣вуттхабхиккхӯнам̣ па̄т̣еккам̣ ‘‘еттакам̣ васса̄ва̄сикам̣ ваттхам̣ дети, руччати сан̇гхасса̄’’ти пуггаламева пара̄маситва̄ да̄таббам̣, на сан̇гхавасена ка̄таббам̣. на сан̇гхо сан̇гхасса еттакам̣ детӣти. ‘‘екасмим̣ а̄ва̄се сан̇гхасса каммам̣ каротӣ’ти вачанато сан̇гхавасена ка̄табба’’нти ликхитам̣. на хи татха̄ вутте сан̇гхасса кин̃чи каммам̣ катам̣ на̄ма хоти. ‘‘самматасена̄санагга̄ха̄пакато ан̃н̃ена га̄хитепи га̄хо рухати аггахитупаджджха̄йасса упасампада̄ вийа̄’’ти ликхитам̣. ‘‘каммава̄ча̄йапи саммути ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣.
ат̣т̣хапи сол̣асапи джанети еттха ким̣ висум̣ висум̣, уда̄ху екатоти? екатопи ват̣т̣ати. на хи те татха̄ саммата̄ сан̇гхена каммаката̄ на̄ма хонти, тенева саттасатикаккхандхаке екато ат̣т̣ха джана̄ саммата̄ти. тесам̣ саммути каммава̄ча̄йапӣти н̃аттидутийакаммава̄ча̄йапи. апалоканакаммасса ваттхӯхи са̄ ева каммава̄ча̄ лаббхама̄на̄ лаббхати, тасса̄ ча ваттхӯхи апалоканакаммамева лаббхама̄нам̣ лаббхати, на ан̃н̃анти ведитаббам̣. имам̣ найам̣ миччха̄ ган̣ханто ‘‘апалоканакаммам̣ н̃аттидутийакаммам̣ ка̄тум̣, н̃аттидутийакамман̃ча апалоканакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ган̣ха̄ти, еван̃ча сати каммасан̇карадосо а̄паджджати. магго поккхаран̣ӣти еттха магго на̄ма магге катадӣгхаса̄ла̄, поккхаран̣ӣти наха̄йитум̣ катапоккхаран̣ӣ. ета̄ни хи асена̄сана̄нӣти еттха бхаттаса̄ла̄ на а̄гата̄, тасма̄ там̣ сена̄сананти че? са̄пи еттхева павит̣т̣ха̄ ва̄саттха̄йа акататта̄. бходжанаса̄ла̄ пана убхайаттха на̄гата̄. кин̃ча̄пи на̄гата̄, упари ‘‘бходжанаса̄ла̄ пана сена̄санамева̄’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 318) вуттатта̄ сена̄санам̣. ‘‘каппийакут̣и ча еттха ка̄табба̄’’ти ваданти, там̣ нети еке. руккхамӯлавел̣угумба̄ чханна̄ кава̄т̣абаддха̄ва сена̄санам̣. ‘‘ала̄бхакесу а̄ва̄сесӯти ала̄бхакесу сена̄санесӯ’’ти ликхитам̣, там̣ йуттам̣. на хи па̄т̣еккам̣ сена̄санам̣ хоти. там̣ сан̃н̃а̄петва̄ти еттха пан̃н̃аттим̣ агаччханте балакка̄ренапи ват̣т̣ати. айампӣти паччайопи.
упанибандхитва̄ти тасса самӣпе руккхамӯла̄дӣсу васитва̄ таттха ваттам̣ катва̄ти адхиппа̄йо. парийаттипат̣ипаттипат̣иведхавасена тивидхампи. ‘‘дасакатха̄ваттхукам̣ дасаасубхам̣ дасаануссати’’нти па̄т̣хо. ‘‘пат̣хамабха̄гам̣ мун̃читва̄ти идам̣ че пат̣хамага̄хитаваттхуто махаггхам̣ хотӣ’’ти ликхитам̣. чхиннавасса̄нам̣ васса̄ва̄сикам̣ на̄ма пуббе гахитавасса̄ва̄сика̄нам̣ паччха̄ чхиннавасса̄нам̣. бхатинивит̣т̣ханти бхатим̣ катва̄ вийа нивит̣т̣хам̣ парийит̣т̣хам̣. ‘‘сан̇гхикам̣ пана…пе… виббхантопи лабхатева̄’’ти идам̣ татруппа̄дам̣ сандха̄йа вуттам̣. имина̄ апалоканамева пама̄н̣ам̣, на га̄ха̄пананти кечи. винайадхара̄ пана ‘‘амха̄кам̣ виха̄ре вассам̣ упагата̄нам̣ екекасса тичӣварам̣ сан̇гхо дассатӣ’тиа̄дина̄ апалокитепи абха̄джитам̣ виббхантако на лабхати. ‘апалоканакаммам̣ катва̄ га̄хита’нти вуттатта̄, ‘абха̄джите виббхаматӣ’ти евам̣ пуббе вуттатта̄ ча̄’’ти ваданти. ‘‘паччайавасена̄ти гахапатикам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ васса̄ва̄сикам̣ паччайавасена га̄хита’’нти ликхитам̣. ‘‘екамева ваттхам̣ да̄таббанти таттха нисинна̄нам̣ екамекам̣ ваттхам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти ликхитам̣. дутийо тхера̄санети анубха̄го. пат̣хамабха̄го ан̃н̃атха̄ тхерена гахитоти джа̄нитаббам̣.
упанандаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
320. тивассантарена̄ти тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ анто т̣хитена. хаттхимхи накхо асса̄ти хаттхинакхо. па̄са̄дасса накхо на̄ма хет̣т̣химапариччхедо. гихивикат̣анӣха̄рена̄ти гихӣхи катанӣха̄ренева. ‘‘техи аттхаритва̄ динна̄нева нисӣдитум̣ лаббханти, на бхиккхуна̄ сайам̣ аттхаритва̄ виссаджджитаббам̣ сан̇гхена аттхара̄петва̄ ва̄’’ти ликхитам̣.
ависсаджджийаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
321. ‘‘на виссаджджетаббам̣ сан̇гхена ва̄ ган̣ена ва̄ пуггалена ва̄’’ти вачанам̣ ‘‘йам̣ агарубхан̣д̣ам̣ виссаджджийам̣ вебхан̇гийам̣ сан̇гхикам̣, там̣ ган̣о че тасмим̣ а̄ва̄се васати пуггалопи ва̄, ган̣ена ва̄ пуггалена ва̄ виссаджджитам̣ сан̇гхена виссаджджитасадисамева хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттавачанам̣ са̄дхети, ан̃н̃атха̄ еттха ган̣апуггалаггахан̣ам̣ нираттхакам̣. аран̃джаро удакача̄т̣и, алан̃джало, бахуудакаган̣ханакоти аттхо. ‘‘ват̣т̣ача̄т̣и вийа хутва̄ тхокам̣ дӣгхамукхо маджджхе париччхедам̣ дассетва̄ като’’ти ликхитам̣. мам̣садиббадхаммабуддхасамантачаккхувасена пан̃ча.
гарубхан̣д̣ена ча гарубхан̣д̣анти сам̣ха̄римам̣ сандха̄йа вуттам̣. паттачӣварам̣ никкхипитунти ат̣т̣акаччханнена кате ман̃че. ват̣т̣алохам̣ на̄ма пӣтаван̣н̣ам̣. па̄риха̄рийам̣ на ват̣т̣атӣти а̄гантукасса адатва̄ парича̄рикахаттхато аттано на̄мам̣ ликха̄петва̄ гахетва̄ йатха̄сукхам̣ парихаритум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘гихивикат̣анӣха̄ренева̄ти йа̄ва аттано камманиббатти, та̄ва гахетва̄ детӣ’’ти ликхитам̣. сикхарам̣ на̄ма йена париббхаманта̄ чхинданти. паттабандхако на̄ма паттасса ган̣т̣хиа̄дика̄рако. ‘‘пат̣има̄нам̣ суван̣н̣а̄дипаттака̄рако’’типи ваданти. ‘‘ад̣д̣хаба̄хӯти каппарато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ам̣сакӯт̣а’’нти ликхитам̣. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти имам̣ па̄л̣им̣ а̄дим̣ катва̄. дан̣д̣амуггаро на̄ма йена раджитачӣварам̣ потхенти. ‘паччаттхаран̣агатика’нти вуттатта̄, ‘‘тампи гарубхан̣д̣амева̄ти вуттатта̄ ча апи-саддена па̄ва̄ра̄дипаччаттхаран̣ам̣ саббам̣ гарубхан̣д̣амева̄’’ти ваданти. етенева суттена ан̃н̃атха̄ аттхам̣ ватва̄ ‘‘па̄ва̄ра̄дипаччаттхаран̣ам̣ на гарубхан̣д̣ам̣, бха̄джанӣйамева, сена̄санаттха̄йа диннапаччаттхаран̣амева гарубхан̣д̣а’’нти ваданти, упапариккхитаббам̣. ган̣т̣хика̄ти чӣвараган̣т̣хика̄. бхан̃чако на̄ма сарако.
навакаммада̄накатха̄ван̣н̣ана̄
323-4. аггал̣абандхасӯчидва̄ракаран̣аматтенапи. ‘‘капотабхан̣д̣ика̄ на̄ма вал̣абхийа̄ упари т̣хапетаббавалайам̣ ва̄ тин̣аччхаданагехасса пит̣т̣хивам̣сасса хет̣т̣ха̄ т̣хапетаббам̣ ва̄ убхайамасса гата̄ да̄рӯ’’ти ликхитам̣. ка̄рантара̄ти тада̄ пуна пависат̣т̣хам̣ пуббапайоджита̄на̄нам̣ вачанапа̄тасена̄санава̄со. на пана патисат̣т̣хатоти дат̣т̣хаббам̣. саббаттха винат̣т̣хава̄со на ча пат̣иседхако хотӣти дат̣т̣хаббо. два̄рава̄тапа̄на̄дӣни апахаритва̄ да̄тум̣ асаккун̣еййато ‘‘пат̣ида̄табба̄нийева̄’’ти вуттам̣. гопа̄насиа̄дайо дентасса виха̄ро палуджджатӣти ‘‘мӯлам̣ ва̄ да̄табба’’нтиа̄ди вуттанти еке. ‘‘нева̄сика̄ пакатийа̄ анаттхата̄йа бхӯмийа̄ т̣хапенти че, тесампи ана̄паттийева̄’’ти ликхитам̣. ‘‘два̄рава̄тапа̄на̄дайо апарикаммаката̄пи апат̣иччха̄детва̄ на апассайитабба̄’’ти ликхитам̣.
сан̇гхабхатта̄диануджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
уддесабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄
325. йа̄ бхаттуддесат̣т̣ха̄набхӯта̄йа бходжанаса̄ла̄йа пакатит̣хитика̄. диннам̣ пана̄ти йатха̄ со да̄йако дети, там̣ дассенто ‘‘сан̇гхато бханте’’тиа̄дима̄ха. екавал̣ан̃джанти екадва̄рена вал̣ан̃джитаббам̣. тичӣварапарива̄ранти еттха ‘‘удакаматтала̄бхӣ вийа ан̃н̃опи уддесабхаттам̣ алабхитва̄ ваттха̄диманекаппака̄рам̣ лабхати че, тассева та’’нти ликхитам̣. ‘‘уддесапатте детха̄’ти ватва̄ гахетва̄ а̄гатабха̄вена сан̇гхасса париччаттам̣ на хотийева тассева хаттхе гататта̄, тасма̄ техи вуттаккамена саббехи бха̄джетва̄ бхун̃джитабба’’нти вуттам̣. пат̣ипа̄т̣ипаттам̣ ва̄ т̣хитика̄йа т̣хитапаттам̣ ва̄. ‘‘кӯт̣ат̣т̣хитика̄ на̄ма аггахетабба̄нампи га̄хитатта̄’’ти ликхитам̣, ‘‘пан̣ӣтабхаттат̣т̣хитикан̃ча аджа̄нитва̄ миссетва̄ га̄хитепи евамева пат̣ипаджджитабба’’нти ча ликхитам̣. тан̃че тхеййа̄йа харанти паттаха̄рака̄, а̄н̣а̄пакасса гӣва̄ хоти. атиккантампи т̣хитикам̣ т̣хапетва̄ти еттха ‘‘там̣дивасамева че бхиккха̄ лаббхати, апарадивасато пат̣т̣ха̄йа на лаббхати кира̄’’ти ликхитам̣. паччха̄ ‘‘саббо сан̇гхо парибхун̃джатӯ’’ти авуттепи бха̄джетва̄ парибхун̃джитаббам̣. ‘‘еттаке бхиккхӯ сан̇гхато уддиситва̄ детха̄’ти аватва̄ ‘еттака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бхаттам̣ ган̣хатха̄’ти диннам̣ сан̇гхиканимантанам̣ на̄ма̄’’ти ликхитам̣.
нимантанабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄
пат̣ипа̄т̣ийа̄ти йатха̄ладдхапат̣ипа̄т̣ийа̄. виччхиндитва̄ти бхаттам̣ ган̣хатха̄ти падам̣ аватва̄. а̄лопасан̇кхепена̄ти айам̣ найо нимантана̄йамева, уддесабхатте пана екасса пахонакаппама̄н̣е ева т̣хитика̄ тит̣т̣хати. ‘‘екава̄ранти йа̄ва тасмим̣ а̄ва̄се васанти бхиккхӯ, саббева лабхантӣ’’ти ликхитам̣.
сала̄кабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄
на хи бахисӣма̄йа сан̇гхала̄бхоти еттха ‘‘уддесабхатта̄дӣсу бахисӣма̄йа т̣хитассапи че упа̄сака̄ денти, гахетум̣ лабханти, аттанопи па̄петва̄ гахан̣ам̣ анун̃н̃а̄там̣, татха̄ идха на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. на па̄пун̣антӣти уддиситва̄пи. ва̄рага̄манти дӯратта̄ ва̄рена ниггахена гантаббага̄ме. пха̄тикаммамева̄ти атирекала̄бха̄ ча бхаванти. саммукхӣбхӯтасса̄ти йебхуййена че бхиккхӯ бахисӣмам̣ гата̄, саммукхӣбхӯтасса па̄петаббам̣. сабха̄гатта̄ хи екена ладдхам̣ саббесам̣ пахоти, тасмимпи асати аттано па̄петва̄ да̄таббам̣. ‘‘ладдха̄ ва̄ аладдха̄ ва̄’’ти вачанасилит̣т̣хавасена вуттам̣. виха̄ре апа̄питам̣ пана…пе… на ват̣т̣атӣти сала̄кабхаттам̣ виха̄ре уддисийати. тена пана диннасала̄кена. тасса̄ти гахетва̄ гатасса. сала̄ка̄ гахетабба̄ти йуттам̣ вийа. саббапоттхакесу ‘‘га̄хетабба̄’’ти па̄т̣хо, тасма̄ тена̄ти сала̄кагга̄ха̄пакена̄ти аттхо. ‘‘чорика̄йа гахитатта̄ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти вачанато ‘‘кут̣исодханам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ча дӣпава̄сино ваданти кира. екам̣ маха̄тхерасса̄ти маха̄тхеро виха̄рато йебхуййена на гаччхати, итаре када̄чи гаччхати, тасма̄ сабха̄га̄ че, аттано па̄петва̄ пуна итаресам̣ диййати. виха̄ре тхерасса паттасала̄кабхаттанти маха̄тхеро екакова виха̄ре охӣно, ‘‘авассам̣ саббасала̄ка̄ аттано па̄петва̄ т̣хито’’ти пат̣иссайам̣ гантва̄ а̄гантукабхиккхӯнампи адассанато куккуччам̣ акатва̄ бхун̃джанти.
паккхикабхаттакатха̄ван̣н̣ана̄
упосатхадивасе а̄паттидесанам̣ сандха̄йа ‘‘парисуддхасӣла̄на’’нти а̄ха. лекхам̣ катва̄ нибаддха̄питам̣. ‘‘а̄гантукабхаттампи гамикабхаттампӣ’’ти а̄гантукова хутва̄ гаччхантам̣ сандха̄йа вуттам̣. ана̄тхагила̄нупат̣т̣ха̄копи тена диннам̣ бхун̃джати че, тассапи па̄петаббамева. гул̣апин̣д̣ам̣ та̄лапаккаматтам̣.
сена̄санаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. сан̇гхабхедакаккхандхакаван̣н̣ана̄
чхасакйапаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄
330. ‘‘анупийам̣ на̄ма̄’’ти екавачанена диссати, саттамийам̣ пана ‘‘анупийа̄йа’’нти. ‘‘ка̄л̣уда̄йиппабхутайо даса дӯта̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘на хет̣т̣ха̄па̄са̄да̄ на хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣ ва̄’’ти ликхитам̣.
332. пуббе пуббака̄ле. ‘‘ран̃н̃о сато’’ти ча ‘‘ран̃н̃овасато’’ти ча па̄т̣хо.
333. на ла̄бхатан̣ха̄ идха ка̄матан̣ха̄, джха̄насса неса̄ париха̄ни хету. буддхаттасӣлам̣ пана паттхайанто джха̄на̄пи нат̣т̣хоти. нану паттабха̄вана̄. маномайанти джха̄наманомайам̣.
334. саттха̄роти ган̣асаттха̄ро.
339. поттханиканти чхурикам̣.
340. мануссети пурисе.
341. екаратта̄дхика̄рена раккхам̣ пачча̄сӣсанта̄ ӣдиса̄ти дассанаттхам̣ ‘‘пан̃чиме’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пуббе раккхассета’’нти вуттатта̄ майхам̣ пана раккхан̣е киччам̣ наттхӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. парӯпаккамена татха̄гатам̣ джӣвита̄ воропеййа̄ти идам̣ а̄н̣аттийа̄ а̄гататта̄ евам̣ вуттам̣.
342. ма̄ а̄садоти ма̄ вадхакачиттена упагаччха. итоти имамха̄ джӣвитамха̄. ‘‘йатоти йасма̄, йатоти ва̄ гатасса̄’’ти ликхитам̣. ‘‘пат̣икут̣итоти апасаккитва̄ сан̇кучито хутва̄ ва̄ пат̣исаккатӣ’’ти ликхитам̣.
343. тикабходжананти тӣхи бхун̃джитаббабходжанам̣. ‘‘тикабходжанӣйа’’нтипи па̄т̣хо. парикаппато хи тин̣н̣ам̣ бхун̃джитум̣ ануджа̄на̄ми, тато уддхам̣ ган̣абходжанамева хоти, тасса̄пи идамева вуттам̣. идха апуббам̣ наттхи. ‘‘акатавин̃н̃аттиладдхам̣ тин̣н̣ам̣ бхун̃джанта̄нам̣ кин̃ча̄пи там̣ ган̣абходжанам̣ на̄ма на хоти, вин̃н̃аттивасена пана на ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. тайо аттхавасе пат̣ичча̄ти еттха̄пи ‘‘ма̄ па̄пиччха̄паккхам̣ нисса̄йа сан̇гхам̣ бхиндеййу’’нти песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа̄ти йоджетаббам̣. кула̄нуддайата̄йа ча̄ти кула̄нам̣ паса̄дараккхан̣аттхам̣. ваджджанти ваджджамева. ‘‘ваджджамимам̣ пхусеййа̄’’ти ликхитам̣. ‘‘ваджджанӣйам̣ пуггалам̣ пхусеййа̄’’ти вуттам̣. ‘‘имасса мано на пхусеййа̄’’ти ваттаббампи сийа̄. чаккабхеданти са̄санабхедам̣. а̄йукаппанти еттха кин̃ча̄пи авӣчимхи а̄йупарима̄н̣ам̣ наттхи, йена пана каммена йаттакам̣ анубхавитаббам̣, тасса а̄йукаппанти ведитаббам̣.
345. ‘‘ан̃н̃атарам̣ а̄санам̣ гахетва̄ нисӣдӣ’’ти вачанато висабха̄гат̣т̣ха̄нам̣ гатасса песалассапи бхиккхуно тесам̣ а̄сане нисӣдитум̣ ват̣т̣атӣти сиддхам̣. а̄гила̄йатӣти руджджати. а̄десана̄па̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санийа̄ти тасса тасса читта̄ча̄рам̣ а̄дисса а̄дисса десана̄, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санӣ. иддхи ева па̄т̣иха̄рийам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣, иддхипа̄т̣иха̄рийасам̣йутта̄йа ануса̄санийа̄ овадатӣти аттхо. нану там̣ а̄вусоти еттха там̣ вачанам̣ нану майа̄ вуттосӣти аттхо.
346-9. сувиккха̄литанти судхотам̣. сам̣кха̄дитва̄ти сут̣т̣ху кха̄дитва̄. ‘‘махим̣ викуббатоти маха̄виса̄ло’’ти ликхитам̣. тасса бхисам̣ гхасама̄насса. таттха надӣсу джаггатоти па̄лентасса. ‘‘ким̣? хаттхийӯтхам̣ ганту’’нти ваданти. ‘‘асам̣па̄то’ти па̄т̣хо, апатто хутва̄ти аттхо’’ти ликхитам̣. ‘‘апа̄йабахутта̄ пуна дассито’’ти вуттам̣. ‘‘евам̣сатети евам̣ асса те а̄сава̄’’ти ликхитам̣.
350. ‘‘воса̄нам̣ паринит̣т̣ха̄нам̣ ва̄’’ти ча ликхитам̣. джа̄тӯти дал̣хаттхе нипа̄то. ма̄ удападжджатха̄ти ма̄ уппаджджеййа. ‘‘со пама̄дамануйун̃джанто’’ти па̄т̣хо. ана̄дарам̣ кусалесу. удадхи маха̄ти киттако маха̄? бхесма̄ йа̄ва бхайа̄нако, та̄ва маха̄ти вуттам̣ хоти.
351. на кхо, упа̄ли, бхиккхунӣ сан̇гхам̣ бхиндатӣти еттха бхиккху сан̇гхам̣ на бхиндати, бхиккхунӣ сан̇гхам̣ бхиндатӣти кечи, нетам̣ гахетаббам̣. кевалам̣ ‘‘сан̇гхо’’ти вутте бхиккхусан̇гхова адхиппето. ‘‘сан̇гхасса дети, убхатосан̇гхасса дети ча̄’’ти (маха̄ва. 379) ма̄тика̄вачанампи са̄дхети. тасмим̣ адхаммадит̣т̣хибхеде дхаммадит̣т̣хи сийа̄. ‘‘сӣласатибхедесупи сама̄но дхаммам̣ ка̄тунти сан̇гхабхеде вематикопи та̄дисо ва̄’’ти ликхитам̣. винидха̄йа̄ти аттано ван̃чана̄дхиппа̄йатам̣ чха̄детва̄.
сан̇гхабхедакаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. ваттаккхандхакаван̣н̣ана̄
а̄гантукаваттакатха̄ван̣н̣ана̄
357. екасмим̣ га̄ме ан̃н̃авиха̄рато а̄гатопи а̄гантукова. таттха кечи евам̣ ваданти ‘‘а̄ва̄сико каттхачи гантва̄ саче а̄гато, ‘тена̄пи а̄гантукабхаттам̣ бхун̃джитабба’нти вуттатта̄ дӯра̄гаманам̣ вуттам̣ хоти, на га̄ме, тасма̄ на йутта’’нти. те ваттабба̄ ‘‘а̄гантукабхаттам̣ на̄ма гахат̣т̣хехи т̣хапитам̣. йасмим̣ нибаддхам̣, тато ан̃н̃ага̄матоти а̄паннам̣. татха̄ виха̄ра̄дхика̄ратта̄ ан̃н̃авиха̄рато а̄гатопи а̄гантуко ва̄’’ти а̄чарийа̄нам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣. па̄нӣйам̣ пуччхитаббам̣, парибходжанӣйам̣ пуччхитаббанти уддхаритва̄ гхат̣асара̄ва̄дигатам̣ сандха̄йа пат̣хамам̣, дутийам̣ кӯпатал̣а̄ка̄дигатанти а̄чарийо. дутийава̄ре аттано васанат̣т̣ха̄натта̄ висум̣ пуччхитаббамева, тасма̄ вуттам̣ етам̣ ‘‘париччхиннабхиккхо ва̄ га̄мо’’ти. бахӯсу поттхакесу дувидха̄пи йуджджати.
анумоданаваттакатха̄ван̣н̣ана̄
362-4. пан̃чаме анумоданаттха̄йа нисинне. ‘‘манусса̄нам̣ паривисанат̣т̣ха̄нанти йаттха манусса̄ сапуттада̄ра̄ а̄васитва̄ дентӣ’’ти ликхитам̣. имасмим̣ кхандхаке а̄гантука̄ва̄сикагамика̄нумоданабхаттаггапин̣д̣ача̄рика̄ран̃н̃акасена̄санаджанта̄гхараваччакут̣иупаджджха̄чарийасаддхивиха̄рикантева̄сикаватта̄ни чуддаса маха̄ватта̄ни на̄ма. аггахитаггахан̣ена ган̣ийама̄на̄ни асӣти кхандхакаватта̄ни на̄ма хонти.
ваттаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхакаван̣н̣ана̄
па̄тимоккхуддесайа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄
383-4. ‘‘нандимукхӣ’’ти ликхитам̣. а̄йатакенева̄ти а̄димхи ева. йанти йасма̄. савантийо маха̄надийо. ‘‘махантабхӯта̄на’’нти па̄т̣хо. патта̄ти патва̄. ‘‘самӯлика̄йа т̣хапети аката̄йа̄’’ти т̣хапанакасса сан̃н̃а̄мӯлавасена вуттам̣. там̣ ваттхум̣ авиниччхинитва̄ва париса̄ вут̣т̣ха̄ти.
атта̄да̄наан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄
398-9. ‘‘атта̄да̄нанти сайам̣ парехи чодито атта̄нам̣ содхетум̣ ана̄дийитва̄ паресам̣ виппат̣ипаттим̣ дисва̄ са̄санам̣ содхетум̣ аттана̄ а̄дитабба’’нти ликхитам̣. васса̄раттоти вассака̄ло. саппат̣има̄соти а̄кад̣д̣ханайуттоти адхиппа̄йо.
401. упадаха̄табботи уппа̄детаббо, виппат̣иса̄рамукхена дха̄ретабботи адхиппа̄йо.
па̄тимоккхат̣т̣хапанаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. бхиккхуниккхандхакаван̣н̣ана̄
маха̄паджа̄патиготамӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
402-3. сӯнехӣти сутехи. ‘‘сетат̣т̣ика̄ на̄ма рогаджа̄тӣ’’ти па̄л̣и. ‘‘сетат̣т̣хика̄’’ти ат̣т̣хакатха̄. ‘‘пат̣исамбхида̄паттакхӣн̣а̄саваггахан̣ена джха̄на̄нипи гахита̄нева хонти. на хи ниджджха̄ника̄нам̣ саббаппака̄ра̄ сампатти иджджхатӣ’’ти ликхитам̣.
бхиккхунӣупасампада̄нуджа̄нанакатха̄ван̣н̣ана̄
404. йадаггена йам̣ дивасам̣ а̄дим̣ катва̄. тадева̄ти тасмим̣ ева дивасе. ‘‘анун̃аттийа̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘анупан̃н̃аттийа̄’’ти на сундарам̣.
405. ‘‘пат̣игган̣ха̄ми йа̄ваджӣвам̣ анатиккаманӣйо’’ти ватва̄ ида̄ни ким̣ ка̄ран̣а̄ варам̣ йа̄чатӣти че? парӯпава̄давиваджджанаттхам̣. дуббуддхино хи кечи вадеййум̣ ‘‘маха̄паджа̄патийа̄ пат̣хамам̣ сампат̣иччхитатта̄ убхатосан̇гхасса йатха̄вуд̣д̣хаабхива̄данам̣ на джа̄там̣. готамӣ че варам̣ йа̄чеййа, бхагава̄ ануджа̄неййа̄’’ти.
408. вима̄нетва̄ти апараджджхитва̄.
410-3. каммаппатта̄йопӣти камма̄раха̄пи. а̄паттига̄минийопӣти а̄паттим̣ а̄панна̄йопи. две тиссо бхиккхунийоти двӣхи тӣхи бхиккхунӣхи. ‘‘маносилика̄йа̄’’ти па̄т̣хо.