3. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄
620. ‘‘са̄ ахоси суван̣н̣ама̄ла̄’’ти вачанато т̣хапетва̄ сахадхаммике ан̃н̃есам̣ йатха̄сукхам̣ рӯпийам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати угган̣ха̄петум̣, сабйоха̄ра̄пебхун̃ча̄ти а̄чарийо, вӣмам̣ситаббам̣ иддхимасса иддхивисайатта̄.
622. ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣ’’ти вачанена йесам̣ мам̣сам̣ на каппати, тесам̣ саппиа̄ди кин̃ча̄пи на каппати, на пана ниссаггийаваттхӯти ведитаббам̣. татха̄ на пан̣ӣтабходжанаваттхӯти. уггахитакам̣ катва̄ никкхиттанти аджджхохаран̣аттхам̣ никкхиттам̣. итаран̃хи пат̣иггахетва̄ аджджхохаритум̣ ват̣т̣ати. убхайесампӣти паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитехи, пуребхаттам̣ пат̣иггахитехи ча ката̄нам̣. ‘‘мам̣сасса акаппийатта̄’’ти ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄. кха̄дим̣сӯти ‘‘вика̄ле кевалам̣ наванӣтамева кха̄дитука̄мена дадхитаккагата̄ни апанетабба̄ни, пачитука̄масса са̄мам̣па̄кам̣ на хотӣти тхерасса адхиппа̄йо’’ти вуттам̣. ‘‘кхайам̣ гамиссатӣ’’ти вачанато кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккасаппи вика̄ле каппатӣти сиддхам̣. бхесаджджехӣти йа̄ваджӣвикабхесаджджехи. катателам̣ пуребхаттанти апачитва̄ катам̣ ева. ун̣ходакена̄ти та̄панабха̄вам̣ дӣпетӣти кечи, там̣ на сундарам̣. ниббат̣т̣итатта̄ти пин̃н̃а̄ка̄дито. ‘‘телаттха̄йа пат̣иггахита…пе… дуккат̣амева̄’’ти вачанато ателаттха̄йа пат̣иггахитехи, сатта̄ха̄тиккантехипи катателам̣ катадивасато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти чха̄йа̄ диссати, карамандам̣ руккхаса̄роти кечи.
623. авасакасат̣е йасма̄ кхӣра̄дӣни паккхипитва̄ телам̣ пачанти, тасма̄ касат̣ам̣ на ват̣т̣ати, теламева ват̣т̣ати, тена вуттам̣ ‘‘паккателакасат̣е вийа куккучча̄йатӣ’’ти. васа̄йа саддхим̣ паккатта̄ на ват̣т̣атӣти че? вадатха, бханте, наванӣте дадхигул̣ика̄тиа̄дисамбандхо. мадхумхи чатта̄ро ка̄лика̄ йатха̄самбхавам̣ йоджетабба̄, уччхумхи ча, катхам̣? самаккхикам̣ сел̣акам̣ мадху йа̄вака̄ликам̣. анелакам̣ удакасамбхиннам̣ йа̄мака̄ликам̣, асамбхиннам̣ сатта̄хака̄ликам̣, мадхусит̣т̣хам̣ парисуддхам̣ йа̄ваджӣвикам̣. татха̄ уччху ва̄ расо ва̄ сакасат̣о йа̄вака̄лико, никкасат̣о удакасамбхинно йа̄мака̄лико, асамбхинно сатта̄хака̄лико, суккхакасат̣ам̣ йа̄ваджӣвиканти ведитаббам̣. касма̄? удакасамбхедависесато.
ким̣ вуттам̣ хоти? чатӯсу ка̄ликесу пуббам̣ пуббам̣ гарукам̣, апарам̣ апарам̣ лахукам̣. тесу ча̄йам̣ удакасамбхедо гарукам̣ лахукам̣ кароти, лахукан̃ча гарукам̣. амбараса̄дӣни хи йа̄вака̄ликатта̄ гарука̄ни, удакасамбхедо пана та̄ни амбапа̄на̄дисаман̃н̃ам̣ датва̄ лахука̄ни йа̄мака̄лика̄ни кароти. ‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттанти уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато уччхурасо сатта̄хака̄ликоти сиддхам̣. таттха ‘‘удакасамбхедо там̣ йа̄мака̄ликам̣ каротӣ’’тиа̄дим̣ бахум̣ ватва̄ йоджита̄.
апичеттха уччхурасо ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’’нти (маха̄ва. 300) анун̃н̃а̄татта̄ гул̣одакам̣ вийа уччхурасаса̄ман̃н̃ато удакена асамбхиннопи агила̄насса ват̣т̣ати, тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘уччхурасо никасат̣о паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄. ат̣т̣ха. 300). айам̣ саббо но таккоти а̄чарийо. кечи пана̄ху ‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббатта’нти вачанато, ‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ча уччхурасо пха̄н̣итамева, тасма̄ гул̣е вийа пат̣ипаджджитабба’’нти. кечи ‘‘вуттанайена сатта̄хака̄ликова сама̄но ‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’нти висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ асамбхиннопи агила̄насса ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. кечи ‘‘вуттанайена висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ева самбхинно ва̄ асамбхинно ва̄ йа̄мака̄ликова, гул̣одакам̣ пана сатта̄хака̄ликамева̄’’ти ваданти. кечи ‘‘гул̣одакам̣ вийа со дувидхопи сатта̄хака̄ликойева̄’’ти ваданти.
таттха̄йам̣ пат̣хама̄чарийава̄де вича̄ран̣а̄ – пха̄н̣ита̄нуматийа̄йева уччхураса̄нуматийа̄ сиддхито висум̣ ‘‘уччхураса’’нти уддхаритва̄ анумати нираттхика̄ти а̄паджджати, татха̄ ‘‘уччхурасо никасат̣о паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄пи нираттхика̄. ‘‘сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти, на ча татха̄ сакка̄ ваттум̣. паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣анакараса̄дхика̄ратта̄ти че? на, тасмим̣ адхика̄ре сатта̄хака̄ликасса аваттаббаппасан̇гато. ка̄лабхедам̣ анапеккхитва̄ раса̄дхика̄ре отин̣н̣атта̄ вуттоти че? на сакка̄ ‘‘никасат̣о сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваттум̣. паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣анакараса̄дхика̄ратта̄ на ваттаббанти че? на, еван̃хи вутте тадан̃н̃арасо вийа айампи паччха̄бхаттамева ват̣т̣ати, на тато паранти а̄паджджати. тато парам̣ апарибхогатта̄ ‘‘паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттанти че? на, йа̄вака̄ликабха̄ваппасан̇гато. на со пасан̇го а̄бхидосикасса̄пи уччхурасасса па̄кена пха̄н̣ита̄дибха̄ваппасан̇гато. айамева татийачатуттха̄чарийава̄десу вича̄ран̣а̄. дутийава̄де вича̄ран̣а̄ вутта̄, вимаддо панеттха бхесаджджаккхандхаке (маха̄ва. 300) а̄ви бхависсати. пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттанти мадхуката̄лана̄л̣икерапха̄н̣ита̄дито уккат̣аваттхуто ниссаггийаваттхупха̄н̣итасса висесавачанам̣, тенетам̣ пан̃н̃а̄йати ‘‘ниссаггийаваттхубхӯтам̣ идха пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттамева, на мадхука̄дито ниббатта’’нти. етта̄вата̄ йам̣кин̃чи уччхумха̄ ниббаттам̣, на там̣ саббам̣ пха̄н̣итамева на̄ма̄ти са̄дхитам̣ хоти. тенева кхандхаке пха̄н̣итам̣ пат̣хамам̣ ануджа̄нитва̄ва паччха̄ уччхурасо анун̃н̃а̄то, татха̄ таттхева гул̣ам̣, гул̣одакан̃ча.
уччхурасам̣ упа̄да̄йа апакка̄ ва̄тиа̄димхи пана йесам̣ ладдхи ‘‘уччхурасо йа̄мака̄лико’’ти. ‘‘те апакка̄ ва̄ти са̄мам̣ бхиккхуна̄ апакка̄ ва̄. аваттхукапакка̄ ва̄ти вина̄ ваттхуна̄ пакка̄ ва̄’’ти аттхам̣ ван̣н̣айанти, там̣ на йуттам̣ ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти имасса вачанасса пайоджана̄бха̄ваппасан̇гато, бхиккхуно пачана̄дхика̄ра̄бха̄ва̄. са̄мапа̄ко идха̄дхиппетоти че? са̄мам̣ апаккасса уччхурасасса тесам̣ аттаноматийа̄ пха̄н̣итабха̄васиддхито ча парато ‘‘пуребхаттам̣ пат̣иггахитена апарисса̄витауччхурасена катапха̄н̣ита’’нтиа̄динайадассанато ча там̣ айуттам̣, таттха ‘‘апарисса̄витауччхурасена сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣ’’ти вачанам̣ йам̣ таттха касат̣ам̣ са̄мапа̄кам̣ на джанети, саваттхукапат̣иггахитакатам̣йева там̣ каротӣти дӣпети, тасма̄ пат̣иггахетум̣ на ват̣т̣ати вика̄лети пора̄н̣а̄. ‘‘кот̣т̣итауччхупха̄н̣итам̣ ‘раджанапа̄кам̣ вийа ол̣а̄рикам̣ саваттхукапаккам̣ на̄ма хотӣ’ти сан̃н̃а̄йа пуребхаттамева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ‘‘евам̣ пха̄н̣итаггахан̣ам̣ амадхурам̣, тасма̄ паччха̄бхаттам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вадим̣су. ким̣ мадхурата̄йа, амадхурата̄йа ва̄ти? аттхамева дассетум̣ маха̄паччарийам̣ татха̄ вуттанти упатиссаттхеро а̄ха кира. там̣ йуттанти уччхуто ниббаттатта̄ вуттам̣, тенева̄ха ‘‘кхан̣д̣асаккхарам̣ пана…пе… ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘там̣ кхӣрагхат̣е паккхипитва̄ пачантӣ’’ти ликхитам̣. джаллика̄ на̄ма пхен̣а̄ди.
бхесаджджодисам̣ вадантена итаре аттхуддха̄равасена вутта̄. ‘‘а̄ха̄раттхам̣ пхаритум̣ саматтха̄нӣ’’ти кхандхаке (маха̄ва. 260) ‘‘йам̣ бхесаджджан̃чева асса бхесаджджасамматан̃ча локасса, а̄ха̄раттхан̃ча пхареййа̄’’ти вуттатта̄ вуттам̣. еттха вича̄ран̣а̄ бхесаджджаккхандхаке а̄ви бхависсати.
624. два̄рава̄тапа̄накава̄т̣а̄нӣти два̄расса ча ва̄тапа̄на̄нан̃ча кава̄т̣а̄ни. каса̄вапаккхепаматтена хи та̄ни аттано сабха̄вам̣ париччаджита̄ни хонти, тасма̄ ‘‘маккхетабба̄нӣ’’ти вуттам̣. ‘‘каса̄во на̄ма канакаламба̄дӣнипӣ’’ти ваданти. адхит̣т̣хетӣти ‘‘ида̄ни аджджхохаран̣ӣйам̣ на бхависсати, ба̄хирапарибхого бхависсатӣ’’ти читтам̣ уппа̄дети. идха ‘‘викаппетӣ’’ти падам̣ наттхи. адхит̣т̣ха̄нампи мукха̄рул̣хийа̄ вуттам̣ ‘‘имам̣ наванӣтам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти аваттаббато.
625. парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти висса̄са̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. саче сависса̄со, ват̣т̣атӣти ‘‘парибхун̃джа тва’’нти етта̄вата̄ виссаджджитам̣ хоти, тасма̄ убхиннам̣ ана̄паттӣти самбандхо. саче на виссаджджитам̣, а̄патти хотӣти сиддхам̣. тасма̄ убхиннам̣ сантакам̣ чӣварам̣ ан̃н̃атарена саммукхӣбхӯтена адхит̣т̣ха̄таббам̣. но че адхит̣т̣ха̄ти, ниссаггийам̣ хотӣтипи йуджджати. ка̄каникаматтан̃че мӯлам̣ адиннам̣, ‘‘на адхит̣т̣ха̄нупагам̣…пе… сакабха̄вам̣ на упетӣ’’ти имина̄ етам̣ садисам̣ на хоти, а̄бхидхаммикаган̣а̄нам̣ диннам̣ вийа ча на хоти. касма̄? а̄бхидхаммика̄ хи анупасампанна̄пи хонти, паччха̄ а̄бхидхаммикабхӯта̄нампи там̣ са̄дха̄ран̣ам̣ хотӣти. еттха двепи упасампанна̄ ева, двиннампи таттха йатха̄ка̄макаран̣ӣйата̄ аттхи маматтан̃ча, на евам̣ тадан̃н̃есам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, на ча две тайо бхиккхӯ ‘‘екато вассисса̄ма̄’’ти каронти, раккхати та̄ва. ‘‘авибхаттатта̄ ана̄паттӣ’’ти имина̄ ча идам̣ садисам̣, йена мӯлена пат̣иггахитам̣, тасса саче итаро дети, со ва̄ там̣ итарасса дети, сати пат̣иггахан̣е сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийатта̄, тасма̄ там̣ чӣварам̣ двӣсу саммукхӣбхӯтена екена адхит̣т̣ха̄таббам̣. кин̃ча̄пи еттха пайого на диссати сама̄напариккха̄ра̄нам̣ двиннам̣ адхит̣т̣ха̄напайога̄бха̄вато, татха̄пи сама̄насаббабхан̣д̣ака̄нам̣ двиннам̣ тела̄ди йена пат̣иггахитам̣, тасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттисамбхавато, анадхит̣т̣ха̄не дуллабхависесахетутта̄ ча ‘‘адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. там̣ айуттам̣ паттачӣварасатта̄хака̄лика̄нам̣ асадисавидха̄натта̄. еттха паттачӣваран̃хи аттано сантакабха̄вам̣ упагатамева анадхит̣т̣хахантасса ка̄ла̄тиккаме а̄патти, сатта̄хака̄ликам̣ пана парасантакаса̄дха̄ран̣ампи пат̣иггахитам̣ пат̣игга̄хакасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттикарам̣. пат̣иггахан̣ан̃четтха пама̄н̣ам̣, на таттха сакасантаката̄, сатта̄хака̄ликан̃ча ниссаггийам̣, саббесампи анаджджхохаран̣ӣйам̣. паттачӣварам̣ ан̃н̃асса парибхун̃джато ана̄патти. идан̃ча ка̄ла̄тиккантампи ниссаджджитва̄ паччха̄ ладдхам̣ каппати. паттачӣварам̣ пана там̣ тасса винайакамманти каппатӣти. авибхаттассапи имасса да̄нам̣ рухати, на паттачӣварасса. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘двиннам̣ сантакам̣ хоти…пе… сачепи авибхаджитва̄ саддхивиха̄рика̄дӣнам̣ денти, адиннамева хотӣ’’ти. йасса да̄намева на рухати, тасса куто адхит̣т̣ха̄нам̣. еко че паттачӣварам̣ дасаме дивасе итарасса дети. тато пат̣т̣ха̄йа со даса дивасе парихаритум̣ лабхати, на татха̄ сатта̄хака̄ликанти саббатха̄ упапариккхийама̄нам̣ сариккхам̣ наккхаматӣти на там̣ са̄рато дат̣т̣хаббанти а̄чарийасса такко. ‘‘винайакаммавасена пана аниссаджджитва̄ сахаса̄ вируджджхитва̄ кассачи париччаттампи пуна пат̣илабхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, саче десантаритам̣, самуддантаритам̣ ва̄ чӣварам̣ ниссаггийам̣ джа̄там̣, там̣ идха т̣хитена бхиккхуна̄ екасса вантена читтена чаттам̣ катва̄ анапеккхитва̄ а̄паттим̣ десетва̄ тасса висса̄сена пуна гахетва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣, ‘‘патта̄дӣсу ча айамева найо’’ти ча вуттам̣, ‘‘та̄лана̄л̣икерапха̄н̣итампи сатта̄хака̄ликам̣ ева̄’’ти ча. ‘‘двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄ха̄тиккаме а̄паттим̣ на кароти, парибхун̃джитум̣ пана двиннампи на ват̣т̣атӣ’’ти ча ‘‘парасантакам̣ пат̣иггахетва̄ т̣хапитепи есева найо’’ти ча кечи ваданти. дуккат̣аваттхубхӯтам̣ саппиа̄ди ниссаджджитаббам̣ пуна парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти видха̄нам̣ на диссатӣти.
бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.