3. паттавагго
1. паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄
598. бахӯ патте санничайанти еттха санничайанти бха̄ванапум̣сакам̣, бахӯ патте ва̄ гахетва̄ санничайам̣ кариссантӣти аттхо. ‘‘ад̣д̣хатерасапалама̄са̄нам̣ га̄хика̄’’ти ликхитам̣. еттха –
‘‘куд̣уво чатупалеййо, куд̣ува̄нам̣ чатуггун̣ам̣;
паттхам̣ чатуггун̣о ма̄са̄-ти кама̄ху чатуггун̣а’’нти. –
а̄дим̣ локавоха̄рам̣ дассетва̄ва кечи папан̃ченти.
602. кха̄дананти кха̄данӣйам̣ сӯпа̄ди. ‘‘бйан̃джанасса матта̄ на̄ма оданато чатуттхо бха̄го’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.387) брахма̄йусуттат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ а̄лопасса чатуттхабха̄гам̣ бйан̃джанам̣ анурӯпанти гахетаббам̣. ‘‘бхиккхунийа̄ паттасанничайасса ва̄ритатта̄ тадануломато бхиккхӯнампи дутийо ва̄рито’’ти вуттам̣, там̣ на йуттам̣, па̄л̣ийан̃хи ‘‘санничайам̣ кареййа̄ти анадхит̣т̣хито авикаппито’’ти (па̄чи. 735) вуттам̣. со хи катхинаккхандхаке (маха̄ва. 306 а̄дайо) ничайасаннидхи вийа екопи пунадивасе ‘‘санничайо’’ти вуччати. анантарасиккха̄паде пана ‘‘дутийо ва̄ритоти адхит̣т̣ха̄нам̣ нийатам̣, тасма̄ две патте адхит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати. саче екато адхит̣т̣ха̄ти, двепи на адхит̣т̣хита̄ хонти. висум̣ висум̣ адхит̣т̣ха̄ти, дутийо анадхит̣т̣хито’’ти ваданти. викаппетум̣ пана бахӯпи лабхати. ида̄ни ваттаббам̣ сандха̄йа ‘‘на̄маматте висесо’’ти вуттам̣. таттха на̄манти маджджхимо маджджхимомако маджджхимуккат̣т̣хотиа̄ди.
608. ‘‘па̄касса хи ӯнатта̄ паттасан̇кхйам̣ на гаччхатӣ’’ти вачанато адхит̣т̣хитапаттопи кхарапа̄кена сетатта̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти че? на, адхит̣т̣ха̄навиджаханесу навасу ана̄гататта̄, тасма̄ пат̣хамапа̄ка̄нам̣ ева ӯнатта̄ паттасан̇кхйам̣ на гаччхати, тасмим̣ сати ан̃н̃ам̣ вин̃н̃а̄петум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘ӯнапан̃чабандханена̄’’ти хи вуттам̣. чхидде, ра̄джийа̄ ва̄ хи сати техи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти виджахите на̄йам̣ пат̣иседхо, тасма̄ паччуддхаритва̄, викаппетва̄пи ан̃н̃ам̣ вин̃н̃а̄петум̣ на лабхати.
евам̣ паттака̄рако мӯлам̣ лабхитва̄ти еттха пачитва̄ т̣хапитадивасато пат̣т̣ха̄йа. да̄тука̄мо хутва̄ти еттха диннадивасато, сутадивасато ва̄ пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ ведитаббам̣. лин̇гапариваттена пана даса̄ха̄тиккаме паттаса̄микасса бхиккхусса, бхиккхунийа̄ пана ратта̄тиккаме ниссаггийам̣.
паттасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ӯнапан̃чабандханасиккха̄падаван̣н̣ана̄
612-3. бахӯ патте вин̃н̃а̄пентӣти екамекам̣ вин̃н̃а̄пента̄ бахӯ бхиккхӯ бахӯ патте вин̃н̃а̄пенти, бахӯ ва̄ бхиккхӯ патте вин̃н̃а̄пентӣти аттхо. ‘‘на, бхиккхаве, патто вин̃н̃а̄петаббо, йо вин̃н̃а̄пеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идам̣ сиккха̄падам̣ ӯнапан̃чабандханена самӯхатам̣ хоти на хотӣти? на хоти тамева гахетва̄ ‘‘вин̃н̃а̄пети, пайоге дуккат̣а’’нти вуттатта̄ти еке. пат̣ила̄бхампи парийа̄дийитва̄ там̣ дуккат̣ам̣ вуттам̣, тасма̄ там̣ ‘‘пат̣ила̄бхена ниссаггийо хотӣ’’ти имина̄ самӯхатам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ садуккат̣ам̣ ниссаггийам̣ а̄паджджати ана̄паттива̄равиродхо ча. йа̄ ка̄чи пана акатавин̃н̃атти ананун̃н̃а̄така̄ле дуккат̣амева. бхиннена̄ти иттхамбхӯталаккхан̣е, бхедена̄ти ва̄ аттхо, хетваттхе каран̣авачанам̣.
ӯнапан̃чабандханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄
620. ‘‘са̄ ахоси суван̣н̣ама̄ла̄’’ти вачанато т̣хапетва̄ сахадхаммике ан̃н̃есам̣ йатха̄сукхам̣ рӯпийам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати угган̣ха̄петум̣, сабйоха̄ра̄пебхун̃ча̄ти а̄чарийо, вӣмам̣ситаббам̣ иддхимасса иддхивисайатта̄.
622. ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣ’’ти вачанена йесам̣ мам̣сам̣ на каппати, тесам̣ саппиа̄ди кин̃ча̄пи на каппати, на пана ниссаггийаваттхӯти ведитаббам̣. татха̄ на пан̣ӣтабходжанаваттхӯти. уггахитакам̣ катва̄ никкхиттанти аджджхохаран̣аттхам̣ никкхиттам̣. итаран̃хи пат̣иггахетва̄ аджджхохаритум̣ ват̣т̣ати. убхайесампӣти паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитехи, пуребхаттам̣ пат̣иггахитехи ча ката̄нам̣. ‘‘мам̣сасса акаппийатта̄’’ти ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄. кха̄дим̣сӯти ‘‘вика̄ле кевалам̣ наванӣтамева кха̄дитука̄мена дадхитаккагата̄ни апанетабба̄ни, пачитука̄масса са̄мам̣па̄кам̣ на хотӣти тхерасса адхиппа̄йо’’ти вуттам̣. ‘‘кхайам̣ гамиссатӣ’’ти вачанато кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккасаппи вика̄ле каппатӣти сиддхам̣. бхесаджджехӣти йа̄ваджӣвикабхесаджджехи. катателам̣ пуребхаттанти апачитва̄ катам̣ ева. ун̣ходакена̄ти та̄панабха̄вам̣ дӣпетӣти кечи, там̣ на сундарам̣. ниббат̣т̣итатта̄ти пин̃н̃а̄ка̄дито. ‘‘телаттха̄йа пат̣иггахита…пе… дуккат̣амева̄’’ти вачанато ателаттха̄йа пат̣иггахитехи, сатта̄ха̄тиккантехипи катателам̣ катадивасато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти чха̄йа̄ диссати, карамандам̣ руккхаса̄роти кечи.
623. авасакасат̣е йасма̄ кхӣра̄дӣни паккхипитва̄ телам̣ пачанти, тасма̄ касат̣ам̣ на ват̣т̣ати, теламева ват̣т̣ати, тена вуттам̣ ‘‘паккателакасат̣е вийа куккучча̄йатӣ’’ти. васа̄йа саддхим̣ паккатта̄ на ват̣т̣атӣти че? вадатха, бханте, наванӣте дадхигул̣ика̄тиа̄дисамбандхо. мадхумхи чатта̄ро ка̄лика̄ йатха̄самбхавам̣ йоджетабба̄, уччхумхи ча, катхам̣? самаккхикам̣ сел̣акам̣ мадху йа̄вака̄ликам̣. анелакам̣ удакасамбхиннам̣ йа̄мака̄ликам̣, асамбхиннам̣ сатта̄хака̄ликам̣, мадхусит̣т̣хам̣ парисуддхам̣ йа̄ваджӣвикам̣. татха̄ уччху ва̄ расо ва̄ сакасат̣о йа̄вака̄лико, никкасат̣о удакасамбхинно йа̄мака̄лико, асамбхинно сатта̄хака̄лико, суккхакасат̣ам̣ йа̄ваджӣвиканти ведитаббам̣. касма̄? удакасамбхедависесато.
ким̣ вуттам̣ хоти? чатӯсу ка̄ликесу пуббам̣ пуббам̣ гарукам̣, апарам̣ апарам̣ лахукам̣. тесу ча̄йам̣ удакасамбхедо гарукам̣ лахукам̣ кароти, лахукан̃ча гарукам̣. амбараса̄дӣни хи йа̄вака̄ликатта̄ гарука̄ни, удакасамбхедо пана та̄ни амбапа̄на̄дисаман̃н̃ам̣ датва̄ лахука̄ни йа̄мака̄лика̄ни кароти. ‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттанти уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато уччхурасо сатта̄хака̄ликоти сиддхам̣. таттха ‘‘удакасамбхедо там̣ йа̄мака̄ликам̣ каротӣ’’тиа̄дим̣ бахум̣ ватва̄ йоджита̄.
апичеттха уччхурасо ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’’нти (маха̄ва. 300) анун̃н̃а̄татта̄ гул̣одакам̣ вийа уччхурасаса̄ман̃н̃ато удакена асамбхиннопи агила̄насса ват̣т̣ати, тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘уччхурасо никасат̣о паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄. ат̣т̣ха. 300). айам̣ саббо но таккоти а̄чарийо. кечи пана̄ху ‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббатта’нти вачанато, ‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ча уччхурасо пха̄н̣итамева, тасма̄ гул̣е вийа пат̣ипаджджитабба’’нти. кечи ‘‘вуттанайена сатта̄хака̄ликова сама̄но ‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’нти висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ асамбхиннопи агила̄насса ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. кечи ‘‘вуттанайена висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ева самбхинно ва̄ асамбхинно ва̄ йа̄мака̄ликова, гул̣одакам̣ пана сатта̄хака̄ликамева̄’’ти ваданти. кечи ‘‘гул̣одакам̣ вийа со дувидхопи сатта̄хака̄ликойева̄’’ти ваданти.
таттха̄йам̣ пат̣хама̄чарийава̄де вича̄ран̣а̄ – пха̄н̣ита̄нуматийа̄йева уччхураса̄нуматийа̄ сиддхито висум̣ ‘‘уччхураса’’нти уддхаритва̄ анумати нираттхика̄ти а̄паджджати, татха̄ ‘‘уччхурасо никасат̣о паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄пи нираттхика̄. ‘‘сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти, на ча татха̄ сакка̄ ваттум̣. паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣анакараса̄дхика̄ратта̄ти че? на, тасмим̣ адхика̄ре сатта̄хака̄ликасса аваттаббаппасан̇гато. ка̄лабхедам̣ анапеккхитва̄ раса̄дхика̄ре отин̣н̣атта̄ вуттоти че? на сакка̄ ‘‘никасат̣о сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваттум̣. паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣анакараса̄дхика̄ратта̄ на ваттаббанти че? на, еван̃хи вутте тадан̃н̃арасо вийа айампи паччха̄бхаттамева ват̣т̣ати, на тато паранти а̄паджджати. тато парам̣ апарибхогатта̄ ‘‘паччха̄бхаттам̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттанти че? на, йа̄вака̄ликабха̄ваппасан̇гато. на со пасан̇го а̄бхидосикасса̄пи уччхурасасса па̄кена пха̄н̣ита̄дибха̄ваппасан̇гато. айамева татийачатуттха̄чарийава̄десу вича̄ран̣а̄. дутийава̄де вича̄ран̣а̄ вутта̄, вимаддо панеттха бхесаджджаккхандхаке (маха̄ва. 300) а̄ви бхависсати. пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттанти мадхуката̄лана̄л̣икерапха̄н̣ита̄дито уккат̣аваттхуто ниссаггийаваттхупха̄н̣итасса висесавачанам̣, тенетам̣ пан̃н̃а̄йати ‘‘ниссаггийаваттхубхӯтам̣ идха пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттамева, на мадхука̄дито ниббатта’’нти. етта̄вата̄ йам̣кин̃чи уччхумха̄ ниббаттам̣, на там̣ саббам̣ пха̄н̣итамева на̄ма̄ти са̄дхитам̣ хоти. тенева кхандхаке пха̄н̣итам̣ пат̣хамам̣ ануджа̄нитва̄ва паччха̄ уччхурасо анун̃н̃а̄то, татха̄ таттхева гул̣ам̣, гул̣одакан̃ча.
уччхурасам̣ упа̄да̄йа апакка̄ ва̄тиа̄димхи пана йесам̣ ладдхи ‘‘уччхурасо йа̄мака̄лико’’ти. ‘‘те апакка̄ ва̄ти са̄мам̣ бхиккхуна̄ апакка̄ ва̄. аваттхукапакка̄ ва̄ти вина̄ ваттхуна̄ пакка̄ ва̄’’ти аттхам̣ ван̣н̣айанти, там̣ на йуттам̣ ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄’’ти имасса вачанасса пайоджана̄бха̄ваппасан̇гато, бхиккхуно пачана̄дхика̄ра̄бха̄ва̄. са̄мапа̄ко идха̄дхиппетоти че? са̄мам̣ апаккасса уччхурасасса тесам̣ аттаноматийа̄ пха̄н̣итабха̄васиддхито ча парато ‘‘пуребхаттам̣ пат̣иггахитена апарисса̄витауччхурасена катапха̄н̣ита’’нтиа̄динайадассанато ча там̣ айуттам̣, таттха ‘‘апарисса̄витауччхурасена сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣ’’ти вачанам̣ йам̣ таттха касат̣ам̣ са̄мапа̄кам̣ на джанети, саваттхукапат̣иггахитакатам̣йева там̣ каротӣти дӣпети, тасма̄ пат̣иггахетум̣ на ват̣т̣ати вика̄лети пора̄н̣а̄. ‘‘кот̣т̣итауччхупха̄н̣итам̣ ‘раджанапа̄кам̣ вийа ол̣а̄рикам̣ саваттхукапаккам̣ на̄ма хотӣ’ти сан̃н̃а̄йа пуребхаттамева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ‘‘евам̣ пха̄н̣итаггахан̣ам̣ амадхурам̣, тасма̄ паччха̄бхаттам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вадим̣су. ким̣ мадхурата̄йа, амадхурата̄йа ва̄ти? аттхамева дассетум̣ маха̄паччарийам̣ татха̄ вуттанти упатиссаттхеро а̄ха кира. там̣ йуттанти уччхуто ниббаттатта̄ вуттам̣, тенева̄ха ‘‘кхан̣д̣асаккхарам̣ пана…пе… ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘там̣ кхӣрагхат̣е паккхипитва̄ пачантӣ’’ти ликхитам̣. джаллика̄ на̄ма пхен̣а̄ди.
бхесаджджодисам̣ вадантена итаре аттхуддха̄равасена вутта̄. ‘‘а̄ха̄раттхам̣ пхаритум̣ саматтха̄нӣ’’ти кхандхаке (маха̄ва. 260) ‘‘йам̣ бхесаджджан̃чева асса бхесаджджасамматан̃ча локасса, а̄ха̄раттхан̃ча пхареййа̄’’ти вуттатта̄ вуттам̣. еттха вича̄ран̣а̄ бхесаджджаккхандхаке а̄ви бхависсати.
624. два̄рава̄тапа̄накава̄т̣а̄нӣти два̄расса ча ва̄тапа̄на̄нан̃ча кава̄т̣а̄ни. каса̄вапаккхепаматтена хи та̄ни аттано сабха̄вам̣ париччаджита̄ни хонти, тасма̄ ‘‘маккхетабба̄нӣ’’ти вуттам̣. ‘‘каса̄во на̄ма канакаламба̄дӣнипӣ’’ти ваданти. адхит̣т̣хетӣти ‘‘ида̄ни аджджхохаран̣ӣйам̣ на бхависсати, ба̄хирапарибхого бхависсатӣ’’ти читтам̣ уппа̄дети. идха ‘‘викаппетӣ’’ти падам̣ наттхи. адхит̣т̣ха̄нампи мукха̄рул̣хийа̄ вуттам̣ ‘‘имам̣ наванӣтам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти аваттаббато.
625. парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти висса̄са̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. саче сависса̄со, ват̣т̣атӣти ‘‘парибхун̃джа тва’’нти етта̄вата̄ виссаджджитам̣ хоти, тасма̄ убхиннам̣ ана̄паттӣти самбандхо. саче на виссаджджитам̣, а̄патти хотӣти сиддхам̣. тасма̄ убхиннам̣ сантакам̣ чӣварам̣ ан̃н̃атарена саммукхӣбхӯтена адхит̣т̣ха̄таббам̣. но че адхит̣т̣ха̄ти, ниссаггийам̣ хотӣтипи йуджджати. ка̄каникаматтан̃че мӯлам̣ адиннам̣, ‘‘на адхит̣т̣ха̄нупагам̣…пе… сакабха̄вам̣ на упетӣ’’ти имина̄ етам̣ садисам̣ на хоти, а̄бхидхаммикаган̣а̄нам̣ диннам̣ вийа ча на хоти. касма̄? а̄бхидхаммика̄ хи анупасампанна̄пи хонти, паччха̄ а̄бхидхаммикабхӯта̄нампи там̣ са̄дха̄ран̣ам̣ хотӣти. еттха двепи упасампанна̄ ева, двиннампи таттха йатха̄ка̄макаран̣ӣйата̄ аттхи маматтан̃ча, на евам̣ тадан̃н̃есам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, на ча две тайо бхиккхӯ ‘‘екато вассисса̄ма̄’’ти каронти, раккхати та̄ва. ‘‘авибхаттатта̄ ана̄паттӣ’’ти имина̄ ча идам̣ садисам̣, йена мӯлена пат̣иггахитам̣, тасса саче итаро дети, со ва̄ там̣ итарасса дети, сати пат̣иггахан̣е сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийатта̄, тасма̄ там̣ чӣварам̣ двӣсу саммукхӣбхӯтена екена адхит̣т̣ха̄таббам̣. кин̃ча̄пи еттха пайого на диссати сама̄напариккха̄ра̄нам̣ двиннам̣ адхит̣т̣ха̄напайога̄бха̄вато, татха̄пи сама̄насаббабхан̣д̣ака̄нам̣ двиннам̣ тела̄ди йена пат̣иггахитам̣, тасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттисамбхавато, анадхит̣т̣ха̄не дуллабхависесахетутта̄ ча ‘‘адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. там̣ айуттам̣ паттачӣварасатта̄хака̄лика̄нам̣ асадисавидха̄натта̄. еттха паттачӣваран̃хи аттано сантакабха̄вам̣ упагатамева анадхит̣т̣хахантасса ка̄ла̄тиккаме а̄патти, сатта̄хака̄ликам̣ пана парасантакаса̄дха̄ран̣ампи пат̣иггахитам̣ пат̣игга̄хакасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттикарам̣. пат̣иггахан̣ан̃четтха пама̄н̣ам̣, на таттха сакасантаката̄, сатта̄хака̄ликан̃ча ниссаггийам̣, саббесампи анаджджхохаран̣ӣйам̣. паттачӣварам̣ ан̃н̃асса парибхун̃джато ана̄патти. идан̃ча ка̄ла̄тиккантампи ниссаджджитва̄ паччха̄ ладдхам̣ каппати. паттачӣварам̣ пана там̣ тасса винайакамманти каппатӣти. авибхаттассапи имасса да̄нам̣ рухати, на паттачӣварасса. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘двиннам̣ сантакам̣ хоти…пе… сачепи авибхаджитва̄ саддхивиха̄рика̄дӣнам̣ денти, адиннамева хотӣ’’ти. йасса да̄намева на рухати, тасса куто адхит̣т̣ха̄нам̣. еко че паттачӣварам̣ дасаме дивасе итарасса дети. тато пат̣т̣ха̄йа со даса дивасе парихаритум̣ лабхати, на татха̄ сатта̄хака̄ликанти саббатха̄ упапариккхийама̄нам̣ сариккхам̣ наккхаматӣти на там̣ са̄рато дат̣т̣хаббанти а̄чарийасса такко. ‘‘винайакаммавасена пана аниссаджджитва̄ сахаса̄ вируджджхитва̄ кассачи париччаттампи пуна пат̣илабхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, саче десантаритам̣, самуддантаритам̣ ва̄ чӣварам̣ ниссаггийам̣ джа̄там̣, там̣ идха т̣хитена бхиккхуна̄ екасса вантена читтена чаттам̣ катва̄ анапеккхитва̄ а̄паттим̣ десетва̄ тасса висса̄сена пуна гахетва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣, ‘‘патта̄дӣсу ча айамева найо’’ти ча вуттам̣, ‘‘та̄лана̄л̣икерапха̄н̣итампи сатта̄хака̄ликам̣ ева̄’’ти ча. ‘‘двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄ха̄тиккаме а̄паттим̣ на кароти, парибхун̃джитум̣ пана двиннампи на ват̣т̣атӣ’’ти ча ‘‘парасантакам̣ пат̣иггахетва̄ т̣хапитепи есева найо’’ти ча кечи ваданти. дуккат̣аваттхубхӯтам̣ саппиа̄ди ниссаджджитаббам̣ пуна парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти видха̄нам̣ на диссатӣти.
бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. вассикаса̄т̣икасиккха̄падаван̣н̣ана̄
627. ‘‘екамева катва̄’’ти вачанена вассикаса̄т̣икалаккхан̣ена н̃а̄така̄нампи сатуппа̄дам̣ каронтена екамева гахетаббанти дхаммасириттхеро. чатуббидхам̣ кхеттанти еттха кин̃ча̄пи тивидхам̣ диссати, там̣ пана евам̣ гахетаббам̣, йасмим̣ кхетте парийеситум̣ лабхати, там̣ парийесанакхеттам̣ на̄ма, ‘‘евам̣ каран̣анива̄сана̄дхит̣т̣ха̄накхетта̄нипӣ’’ти вуттам̣. еттха паччхимена пуримагга̄хо ведитаббо, на пуримена паччхимагга̄хо, йатха̄ла̄бханти а̄чарийо. тассаттхо – адхит̣т̣ха̄накхеттена паччхимена пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ га̄хо хоти, татха̄ нива̄санакхеттена двиннам̣ пурима̄нам̣. каран̣акхеттена пана екассева пуримасса га̄хо хотӣти. еттха пана кин̃ча̄пи каран̣акхеттанива̄санакхетта̄нам̣ ка̄лато на̄наттам̣ наттхи, кирийато пана ‘‘ат̣т̣хим̣ катва̄ нива̄сетабба’’нти па̄л̣ивачанато, тасма̄ двидха̄ катва̄ вуттам̣ ан̃н̃атара̄бха̄вена, тадаттхасиддхито ча, катхам̣ панеттха на̄наттам̣ наттхӣти пан̃н̃а̄йатӣти че? па̄л̣ито, ‘‘ад̣д̣хама̄со сесо гимха̄нанти катва̄ нива̄сетабба’’нти хи па̄л̣и, татха̄ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄то (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. вассикаса̄т̣икасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ча.
татха̄ха ‘‘паччхимо ад̣д̣хама̄со каран̣анива̄санакхеттампӣ’’ти, имина̄ найена тивидхамева кхеттантипи сиддхам̣. самантапа̄са̄дика̄йам̣ пана каттхачи поттхаке ‘‘джет̣т̣хамӯлапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхимапа̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ка̄л̣апаккхупосатхо, айамеко аддхама̄со парийесанакхеттан̃чева каран̣акхеттан̃ча. етасмин̃хи антаре вассикаса̄т̣икам̣ аладдхам̣ парийеситум̣, ладдхам̣ ка̄тун̃ча ват̣т̣ати, нива̄сетум̣, адхит̣т̣ха̄тун̃ча на ват̣т̣атӣ’’ти па̄т̣хо диссати, со апа̄т̣хо йатха̄вуттапа̄л̣има̄тика̄т̣т̣хакатха̄виродхато, тасма̄ таттха ‘‘аладдхам̣ парийеситум̣ ват̣т̣ати, ка̄тум̣, нива̄сетум̣, адхит̣т̣ха̄тун̃ча на ват̣т̣атӣ’’ти па̄т̣хо ведитаббо. евам̣ та̄ва паччхимена пуримагга̄хасиддхи ведитабба̄, на пуримена каран̣акхетта̄дӣнам̣ га̄хо самбхавати. ‘‘ма̄со сесо гимха̄нанти вассикаса̄т̣икачӣварам̣ парийеситабба’’нти еттакамева хи вуттам̣, на, ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айамеко аддхама̄со парийесанакхеттан̃чева каран̣акхеттан̃ча̄’’ти вуттатта̄ти че? на, тасса лекханадосатта̄, татха̄ са̄дхитам̣. каран̣акхеттена пана нива̄санакхеттагга̄хо аттхи ка̄лана̄натта̄бха̄вато, тенева пуббе йатха̄ла̄бхаггахан̣ам̣ катам̣, татха̄ ча са̄дхитамева, на бхедо панаттхи, пайоджанам̣ вуттамева. нива̄санаккхеттена адхит̣т̣ха̄наккхеттагга̄хо наттхи ева, на хи пуримена паччхимагга̄хо ведитаббо. на па̄л̣ивиродхатоти че? на, тадаттха̄джа̄нанато. ‘‘ма̄со сесо гимха̄нанти аддхама̄со сесо гимха̄на’’нти еттха ити-саддасса хи ито пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. парато а̄паттикхеттадассанато итарасса ана̄паттикхеттабха̄во дасситова хоти. диннапуббатопи н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато ниппха̄дентасса ниссаггийам̣ пит̣т̣хисамайатта̄, пакатийа̄ вассикаса̄т̣икада̄йака̄ на̄ма сан̇гхасса ва̄ пуггаласса ва̄ апава̄ретва̄ анусам̣ваччхарам̣ дента̄, таттха сатуппа̄дова ват̣т̣ати. ваттабхеде дуккат̣анти тадан̃н̃есу.
‘‘саче ката…пе… вассӯпана̄йикадивасе адхит̣т̣ха̄табба̄…пе… чха ма̄се париха̄рам̣ лабхатӣ’’ти вачанато антовассепи йа̄ва васса̄насса паччхимадиваса̄ аката̄ париха̄рам̣ лабхатӣти дӣпитам̣ хоти. касма̄ на вича̄ританти че? аттха̄паттисиддхатта̄. ‘‘чха ма̄се париха̄рам̣ лабхатӣ’’ти вачанена аката̄ лабхатӣти сиддхамева, там̣ кин̃ча̄пи сиддхам̣, сарӯпена пана ана̄гататта̄ сарӯпена дассетум̣, дуссаддха̄пайатта̄ упапаттито дассетун̃ча идама̄раддхам̣ а̄чарийена, ‘‘йатха̄ четтха, евам̣ катхинаббхантаре уппанначӣварампи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева пат̣ипаджджитабба’’нти ануган̣т̣хипаде вуттам̣, там̣ дувуттам̣ таттхева пубба̄паравиродхато. йан̃четтха ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ са̄дхакаттена вуттам̣, там̣ таматтхам̣ на са̄дхети. ‘‘йади наппахоти йа̄ва каттикапун̣н̣ама̄ париха̄рам̣ лабхатӣ’’ти вачанам̣ аппахонтасса йа̄ва каттикапун̣н̣ама̄ та̄ва париха̄ракхеттам̣, тато парам̣ екадивасопи на хотӣти дӣпети, тасма̄ аппахонакабха̄вена аката̄ва йа̄ва каттикапун̣н̣ама̄ париха̄рам̣ лабхати, тато парам̣ на лабхатӣти сиддхам̣. татха̄ тадева вачанам̣ катапариха̄рам̣ на лабхатӣти дӣпети, тасма̄ каттикапун̣н̣амадивасейева адхит̣т̣ха̄табба̄. ‘‘аппахонте даса̄хе антовассе каран̣апарийоса̄нам̣йева пама̄н̣а’’нти ликхитам̣.
еттха̄ха – ‘‘ека̄хадвӣха̄дивасена̄’’тиа̄ди на ваттаббам̣. касма̄? гимхадиваса̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄нака̄латта̄, тасма̄ ева ‘‘антодаса̄хе ва̄ тадахейева ва̄ адхит̣т̣ха̄табба̄’ти ча са̄ман̃н̃ато на ваттаббам̣ гимхадиваса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄накхеттабха̄ваппасан̇гато’’ти. еттха вуччати – на, тадаттха̄джа̄нанато. даса̄ха̄на̄гата̄йа вассӯпана̄йика̄йа гимхадиваса̄ даса̄ха̄ хонти, пат̣хамадивасе ча ладдха̄ нит̣т̣хита̄ вассикаса̄т̣ика̄ даса̄ха̄тикканта̄пи вассӯпана̄йикадивасам̣ адхит̣т̣ха̄накхеттам̣ аппаттатта̄ на ча та̄ва ниссаггийам̣ хоти, вуттан̃четам̣ ‘‘вассӯпана̄йикато пуббе даса̄ха̄тиккамепи ана̄паттӣ’’ти.
антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄табба̄ти идам̣ на ависесена етасмим̣ антаре гимхадивасепи адхит̣т̣ха̄таббанти имаматтхам̣ дӣпетум̣ вуттам̣, кинту гимхадивасе че уппанна̄, адхит̣т̣ха̄накхетте ча антодаса̄хам̣ хоти, антодаса̄хе кхеттейева адхит̣т̣ха̄табба̄, на кхеттанти катва̄ даса̄хам̣ атиккамитаббанти дӣпетум̣ вуттам̣. касма̄? гимхадиваса̄нампи ган̣анӯпагатта̄, тасма̄ акхеттадивасепи ган̣етва̄ кхетте ева ‘‘антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄табба̄’’ти вуттам̣ хотӣти.
вассикаса̄т̣икасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. чӣварааччхинданасиккха̄падаван̣н̣ана̄
632. са̄манти сакасан̃н̃ита̄нийаманаттхам̣ вуттам̣. сакасан̃н̃ита̄йева хи аччхинда̄панааччхинданесу ниссаггийам̣, тасма̄ ниссаггийамӯлан̇ганидассанаметам̣. ‘‘чӣвара’’нти вуттатта̄ ‘‘ачӣварам̣ аччхиндантасса на ниссаггийа’’нти вуттамева хоти. ‘‘датва̄ти датва̄ ва̄ да̄петва̄ ва̄’’ти кин̃ча̄пи падабха̄джанам̣ йуджджати, ан̃н̃асса пана сантакам̣ ан̃н̃асса бхиккхуно да̄петва̄ там̣ сайам̣ ва̄ аччхиндеййа, тенева ва̄ аччхинда̄пеййа̄ти анит̣т̣хаппасан̇габхайа̄ на вуттам̣, аттхато пана аттано сантакам̣ ан̃н̃ена саддхивиха̄рика̄дина̄ да̄петва̄, ан̃н̃асса сантакам̣ ва̄ тасса висса̄са̄ да̄петва̄ там̣ аччхиндеййа ва̄ аччхинда̄пеййа ва̄ ниссаггийанти ведитаббам̣, тан̃ча кхо анапеккхо датва̄. йади евам̣ ‘‘чаджитва̄ диннам̣ аччхиндитва̄ ган̣ханто бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо’’ти идам̣ кинти че? сакасан̃н̃а̄йа аггахетва̄ ан̃н̃а̄йа тхеййа̄йа ган̣хантам̣ сандха̄йа вуттам̣, тенева вуттам̣ ‘‘сакасан̃н̃а̄йа гахитатта̄ панасса па̄ра̄джикам̣ наттхӣ’’ти, апича ‘‘ана̄патти со ва̄ дети, тасса ва̄ виссасанто ган̣ха̄тӣ’’ти вачанатопи там̣ сиддхамева. етта̄вата̄ та̄вака̄ликам̣ катва̄ диннам̣ аччхиндантасса ана̄патти са̄дхита̄ хоти. ‘‘амха̄кам̣ сантике упаджджхам̣ ган̣хиссатӣ’’тиа̄дивачанам̣ са̄ман̣ерасса да̄нам̣ дӣпети, тан̃ча идха на̄дхиппетам̣. па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 633-634) упасампанне тикапа̄читтийам̣ вийа анупасампанне тикадуккат̣ампи а̄гатанти че? на, тададхиппа̄йа̄джа̄нанато. анупасампаннака̄ле евам̣ датва̄ ан̃н̃асса сантике упасампаннам̣ дисва̄ купито че аччхиндати, упасампаннассева ва̄ ‘‘сиккхам̣ паччаккха̄йа тумха̄кам̣ сантике упасампаджджисса̄мӣ’’ти вадантасса датва̄ пуна аччхиндати че, ниссаггийанти айаметтха адхиппа̄йо.
633. саким̣ а̄н̣атто бахукампи аччхиндати, ниссаггийанти екабаддхатта̄ екам̣ па̄читтийам̣, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘а̄н̣атто бахӯни ган̣ха̄ти, екам̣ па̄читтийа’’нти. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ваттхуган̣ана̄йа а̄паттийо’’ти вуттам̣, там̣ а̄н̣аттийа̄ бахутта̄ ‘‘сабба̄ни ган̣ха̄’’ти вадантасса га̄хам̣ сандха̄йа вуттам̣, тенева таттха вуттам̣ ‘‘екава̄ча̄йа самбахула̄ а̄паттийо’’ти. евам̣ санте па̄л̣ивачанам̣, ат̣т̣хакатха̄вачанадвайан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самети, парасантакампи ниссаггийам̣ хоти пам̣сукӯлан̃ча, тена ‘‘дуссанте баддхарӯпийам̣ вийа̄’’ти вуттам̣, там̣ тадаттханийамадассанаттхам̣ вуттам̣, йатха̄вачха̄дитам̣ аччхинданачиттена сачиттакам̣, вачӣкаммам̣ пана кевалам̣ аччхинда̄пентассева ‘‘дехӣ’’ти балакка̄рена ган̣хатопи ведитаббам̣, там̣ на йуттам̣ ‘‘ана̄патти со ва̄ детӣ’’ти вачанато. ‘‘тут̣т̣хо ва̄ дут̣т̣хо ва̄ дети, ана̄паттийева̄’’ти ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄вачанато ва̄ти че? на, убхайаттха аттано ручийа̄ да̄нам̣ сандха̄йа вуттатта̄, пасайха̄ваха̄ре ана̄паттиппасан̇гато ча. ‘‘бхиккхусса са̄мам̣ чӣварам̣ датва̄’ти па̄л̣ивачанато ча ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йа ан̇гававаттха̄не ‘упасампанната̄’ти вуттатта̄ ча убхайаттха да̄нахаран̣есу бхиккхубха̄во иччхитабботи дӣпетӣ’’ти ваданти, идамайуттанти но таккоти а̄чарийо. касма̄? анупасампаннасса чӣварам̣ датва̄ там̣ упасампаннака̄ле аччхиндантасса ана̄паттиппасан̇гато. ‘‘анупасампаннасса чӣварам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ париккха̄рам̣ датва̄…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вачанато дуккат̣ам̣ таттха хотӣти че? на̄сиддхатта̄, да̄нака̄ле ева упасампанната̄ пама̄н̣анти асиддхаметам̣ ат̣т̣хакатха̄йа ва̄ па̄л̣ийа̄ ва̄ йуттито ва̄, тасма̄ там̣ на йуттанти аттхо. анупасампаннасса чӣварам̣ датва̄ тассева анупасампаннака̄лейева чӣварам̣ аччхиндантасса дуккат̣ам̣, упасампаннака̄ле ва̄ датва̄ анупасампаннака̄ле аччхиндантасса дуккат̣анти тасса вачанасса идам̣ викаппантаран̃ча самбхавати, тасма̄ (па̄ра̄. 631 а̄дайо) викаппантарасса самбхавато ча на йуттам̣, йасма̄ анупасампаннака̄ле датва̄ упасампаннака̄ле аччхиндантасса висум̣ дуккат̣ам̣ на пан̃н̃аттам̣, тасма̄ пура̄н̣ачӣварадхова̄пана̄дисиккха̄падесу вийа апарабха̄ге упасампанната̄ четтха пама̄н̣ам̣, тасма̄ ‘‘упасампанната̄’’ти ан̇гесу вуттатта̄ ча там̣ на йуттанти аттхо. еттха ‘‘пачча̄сӣсантассева да̄намадхиппетам̣, на ниссат̣т̣хада̄на’’нти дхаммасириттхеро вадати кира, вӣмам̣ситаббам̣.
чӣварааччхинданасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. суттавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄
637. чхат̣т̣хе кин̃ча̄пи ‘‘са̄мам̣ суттам̣ вин̃н̃а̄петва̄’’ти вуттам̣, ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чӣвараттха̄йа са̄мам̣ вин̃н̃аттам̣ сутта’’нти аватва̄ кевалам̣ ‘‘чӣвараттха̄йа вин̃н̃а̄питасутта’’нти ан̇гесу вуттатта̄ ан̃н̃ена чӣвараттха̄йа вин̃н̃аттам̣ суттампи сан̇гахам̣ гаччхатӣти ведитаббам̣. са̄манти четтха кассачи нийаманам̣. ‘‘са̄мам̣ вин̃н̃а̄петва̄’’ти кин̃ча̄пи вуттам̣, татха̄пи ‘‘са̄мам̣ ва̄йа̄пеййа̄’’ти аттано аттха̄йа ва̄йа̄пеййа̄ти евам̣ самбандхо, аттхо ча ведитаббо, па̄л̣ийам̣ пана а̄саннападена йоджана̄ ката̄, тасма̄ са̄мам̣ вин̃н̃аттам̣ суттанти ан̃н̃авин̃н̃аттам̣ каппийам̣ а̄паджджати, хаттхакаммайа̄чанавасена ладдхатантава̄йопи каппийо. викаппанупагапаччхимаппама̄н̣ам̣ че, танте вӣтам̣йева саким̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣, пуна адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи адхит̣т̣хитена екӣбха̄вӯпагаманато. ‘‘саче пана париччхедам̣ дассетва̄ва чинаса̄т̣акам̣ вийа, антарантара̄ адхит̣т̣хитам̣ хоти, пуна адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. ‘‘пат̣ила̄бхена̄ти вачанена ва̄йа̄петва̄ т̣хапесса̄мӣтиа̄ди екасмим̣ антогадхам̣ хотӣ’’ти ваданти.
суттавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. маха̄песака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄
642. висит̣т̣хам̣ каппан̃ча тасса вачанена висит̣т̣хам̣ катан̃ча пама̄н̣ам̣, на а̄мисада̄нам̣. кесучи поттхакесу ‘‘чӣвара’’нти уддхаритва̄ вибха̄го вутто, там̣ на саметӣти.
маха̄песака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. аччекачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄
646. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, аччекачӣварам̣ пат̣иггахетва̄ никкхипиту’’нти, ‘‘йа̄ва пава̄ран̣а̄ пава̄рита̄’’ти ча йам̣ вуттам̣, те пана бхиккхӯ тасса вачанасса аттхам̣ миччха̄ гахетва̄ аччекачӣварам̣ никкхипанта̄ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄месум̣. кимидам̣ вибхаттам̣, уда̄ху авибхаттанти? вибхаттам̣, пуггаликам̣ ва̄. тенева парато ‘‘амха̄кам̣, а̄вусо, аччекачӣвара̄нӣ’’ти вуттам̣, авибхаттам̣ пана сан̇гхикатта̄ на кассачи ниссаггийам̣ кароти.
апича ‘‘аччекачӣварам̣ пат̣иггахетва̄ никкхипиту’’нти имина̄ са̄ман̃н̃авачанена вассӯпана̄йикадивасато пат̣т̣ха̄йа, пит̣т̣хисамайато пат̣т̣ха̄йа ва̄ йа̄ва пава̄ран̣а̄ никкхипитум̣ ват̣т̣ати ева сан̇гхикатта̄, пуггаликампи ‘‘вассам̣вуттхака̄ле ган̣хатха̄’’ти диннатта̄. та̄дисан̃хи йа̄ва вассам̣вуттхо хоти, та̄ва на тассева, да̄йакасса сантакам̣ хоти, татха̄ ито татийавассе, чатуттхавассе ва̄ ‘‘пава̄ран̣а̄йа ган̣хатха̄’’тиа̄дина̄ диннампи никкхипитва̄ йатха̄да̄намева гахетаббам̣. айаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.646-9 а̄дайо) па̄кат̣о. та̄ни чӣварака̄ласамайа̄тиккаме на ниссаггийа̄нӣти че? на, уддисса диннатта̄. йасма̄ айам̣ самайо ‘‘ка̄лепи а̄дисса динна’’нти еттха ‘‘ка̄ло’’ти а̄гато, ган̣абходжанасиккха̄пада̄дӣсу ‘‘самайо’’твева а̄гато, тасма̄ идха тесам̣ екаттхата̄дассанаттхам̣ екато ‘‘чӣварака̄ласамайо’’ти вуттанти ведитаббам̣. ма̄тика̄йам̣ панеттха та̄дисам̣ чӣварам̣ аттано сантакабха̄вам̣ упагатам̣ пуггаликам̣ сандха̄йа вуттам̣, тенева̄ха ‘‘бхиккхуно панева аччекачӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти. аттано кут̣ийа̄ вассам̣вуттхасса бхиккхуно хи да̄тум̣ алабханто антовассе ева да̄накиччам̣ паринит̣т̣ха̄петва̄ гаччхати, татха̄ сан̇гхасса. тасма̄ идам̣ аччекачӣварам̣ аттхи уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа сан̇гхасса ва̄ пуггаласса ва̄ сантакабха̄вам̣ упагаччхантам̣, йам̣ на васса̄ва̄сикабха̄вена диннам̣, аттхи уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа анупагантва̄ вассам̣вуттхака̄лейева пуггаласса ва̄ сан̇гхасса ва̄ упагаччхантам̣, йам̣ васса̄ва̄сикабха̄вена уппаджджитва̄ самайе диннам̣, аттхи самайе диннампи пуггаласса сантакабха̄вам̣ анупагаччхантам̣, сан̇гхасантакабха̄вам̣ ва̄ да̄йакасантакабха̄вам̣ ва̄ упагаччхантам̣, ӣдисам̣ сандха̄йа ‘‘сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитабба’’нти вуттам̣. идам̣ атирекасам̣ваччхарампи никкхипитум̣ лабхати аттано сантакабха̄вам̣ анупагататта̄, тасма̄ ‘‘даса̄ха̄на̄гата’’нти ито ан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттанти сиддхаметанти. даса̄хато пуретарам̣ лабхитва̄ йа̄ва пава̄ран̣а̄ никкхипитум̣ на лабхати, тасма̄ сакабха̄вӯпагатамева адхит̣т̣ха̄таббам̣, там̣йева сандха̄йа ‘‘даса̄ха̄на̄гата’’нти вуттам̣, йато ‘‘антосамайе адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти ана̄паттива̄ре вуттам̣. сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитаббакам̣ пана парасса да̄таббата̄йа сакабха̄вам̣ анупагатам̣, на хи там̣ сандха̄йа ‘‘адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти сакка̄ ваттум̣, на ча там̣ имасмим̣ аттхе ниссаггийам̣ хоти сан̇гхасса ниссаггийа̄бха̄вато, ат̣т̣хакатха̄йампи айаматтхо сут̣т̣ху па̄кат̣ова. катамам̣ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ никкхипитаббанти че? парасантакам̣ чӣварам̣ сан̇гхикамева хоти, тато ‘‘саллаккхетва̄ сукхам̣ да̄тум̣ бхависсатӣ’’ти имина̄ хи парасса сантакабха̄во дассито.
‘‘тато парам̣ екадивасампи париха̄ро наттхӣти даса̄хапарамато уддхам̣ анупагататта̄’’ти ликхитам̣, ито самайато уддхамева даса̄хасса анупагататта̄ самайато парам̣ даса̄хам̣ на лабхатӣти кирасса адхиппа̄йо. ‘‘етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄’’ти еттха ‘‘ека̄дасамам̣ арун̣ам̣ чӣварама̄се ут̣т̣хетӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ ликхитам̣. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘анадхит̣т̣хахитва̄ ека̄дасадивасе никкхипитум̣ лабхатӣ’ти ваданто бхагава̄ итарампи аначчекачӣвара̄дим̣ ануджа̄на̄ти, аччекачӣварамукхена̄ти апаре’’ти вуттам̣. еттха катарам̣ субха̄ситам̣? убхайампӣти еке. катхам̣? пат̣хамам̣ ‘‘аччекачӣварасса анаттхате катхине дасадиваса̄дхико ма̄со, аттхате катхине дасадиваса̄дхика̄ пан̃чама̄са̄’’ти имина̄ самети, ануган̣т̣хипадаладдхийа̄ хи еттха ‘‘ека̄дасадиваса̄дхико’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати, дутийам̣ ‘‘даса̄ха̄на̄гатанти…пе… даса̄хена асампатта̄ти аттхо’’ти имина̄ самети. имасса найасса васена ‘‘пан̃чамито пат̣т̣ха̄йа уппаннасса чӣварасса нидха̄нака̄ло дассито хотӣ’’ти па̄т̣хо йуджджати. татха̄ ган̣т̣хипадаладдхийа̄ ‘‘нава̄ха̄на̄гатам̣ каттикатема̄сикапун̣н̣ама’’нти ваттаббатам̣ а̄паджджати, тасса васена ‘‘ка̄ман̃чеса даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретаббанти имина̄ва сиддхо, ат̣т̣хуппаттивасена пана апуббам̣ вийа аттхам̣ дассетва̄ сиккха̄падам̣ т̣хапита’’нти айам̣ па̄т̣хо йуджджати. ко панеттха са̄роти? йо паччха̄ вутто, сова са̄ро. тенева ат̣т̣хакатха̄чарийена ‘‘пан̃чамито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вуттам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипадехи ат̣т̣хакатха̄йа ча саддхим̣ сам̣санданато, ‘‘даса̄ха̄на̄гата’’нти па̄л̣ийа̄ сам̣санданато ча еттха ган̣т̣хипадаладдхипи па̄л̣ийа̄ самети.
катхам̣? йасма̄ пава̄ран̣а̄дивасе арун̣уггамане бхиккху вассам̣вуттхо хоти, тасма̄ имина̄ дасамена ахена саддхим̣ чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа навадиваса̄ даса аха̄нӣти даса̄хам̣, тена даса̄хена, сахайогаттхе каран̣авачанам̣. каттикатема̄сикапун̣н̣ама̄ чӣварасамайам̣ асампатта̄ти катва̄ ‘‘ана̄гата̄’’ти вуччати. йатха̄ апаракаттикапун̣н̣ама̄йа вассикаса̄т̣икам̣ паччуддхаритва̄ викаппенто ‘‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’’нти вуччати, евам̣сампадамиданти. еттха вуччатӣти че? на, имасса ниппайоджанабха̄ваппасан̇гато. аччекачӣварапат̣иггахан̣ака̄лам̣ нийамитанти че? на, ‘‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа уппанначӣварам̣ аччекамева на хоти. пат̣хамакатхинена сиддхатта̄’’ти пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄ган̣т̣хипадесу вуттатта̄ тато упари ‘‘аччекачӣвара’’нти вуччати, пат̣игган̣хантасса а̄паттисан̇гахо ча. на ча са̄ а̄патти па̄л̣ийа̄, ат̣т̣хакатха̄йа, йуттито ва̄ самбхавати. ат̣т̣хуппаттиматтавасена вуттанти че? на, даса̄ха̄дхиччака̄рика̄ ат̣т̣хуппаттипа̄йам̣ на диссати. ‘‘бхиккхӯ аччекачӣварам̣ пат̣иггахетва̄ чӣварака̄ласамайам̣ атикка̄ментӣ’’ти еттха еттика̄ ева хи ат̣т̣хуппатти. татха̄ хи парива̄ре (пари. 47-53) ‘‘кисмим̣ ваттхусми’’нти а̄рабхитва̄ еттакамева вуттанти ведитаббам̣. аччекачӣварам̣ чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метаббам̣, итарам̣ атикка̄метаббанти дассанаттхам̣ идам̣ пан̃н̃аттанти че? на, аччекачӣварассева апара̄дхадассанато, висесака̄ран̣а̄бха̄ва̄, ‘‘ка̄ман̃чеса даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретаббанти имина̄ва сиддхо’’тиа̄дивачанавиродхато ча йатха̄вуттавачана̄самбхавато ча.
катхам̣? даса̄хена саха каттикапун̣н̣ама̄ ‘‘ана̄гата̄’’ти хи вутте даса̄хато ан̃н̃а̄ са̄ пун̣н̣ама̄ти а̄паджджати. анан̃н̃а̄ че, саха-саддо на самбхавати, на хи аттана̄ва аттано його самбхавати, ана̄гата-саддо ча на самбхавати. а̄гата̄ сампатта̄ ева хи са̄ пун̣н̣ама̄. чӣварасамайасса анантаратта̄ екӣбха̄вам̣ ана̄гататта̄ ана̄гата̄йева̄ти че? на, татха̄пи ана̄гата-саддасса самбхавато, а̄гаманасамбхаве сатийева хи ана̄гата-саддо самбхавати, на хи нибба̄нам̣, пан̃н̃атти ва̄ ‘‘ана̄гата̄’’ти вуччати. нибба̄нам̣ вийа кхан̣аттайам̣, са̄ ча пун̣н̣ама̄ на када̄чи самайабха̄вам̣ па̄пун̣а̄тӣти айуттамева. ‘‘тато парам̣ викаппету’’нти пана вачанам̣ пит̣т̣хисамайам̣ гахетва̄ т̣хитатта̄ самбхавати. апича пава̄ран̣а̄йам̣ арун̣е ча ут̣т̣хите са̄ пун̣н̣ама̄ чӣварасамайам̣ ека̄ха̄на̄гата̄ ева̄паджджати пуббе сахайогапаттатта̄. евам̣ санте екӣбха̄вагата̄пи са̄ чӣварасамайам̣ ана̄гата̄ ева джа̄та̄ти саббада̄ на татха̄виггахакаран̣авачанаттхам̣ кочидева вачанато дӣпетӣти ведитаббам̣.
киматтхам̣ панеттха ‘‘дасадиваса̄дхико ма̄со’’тиа̄ди вуттанти? там̣ па̄рипӯрисамбхавато. пан̃чамийан̃хи пуре арун̣ам̣ уппаннааччекачӣварасса дасадиваса̄дхико ма̄сойева парипӯроти катва̄ татха̄ вуттам̣. апича тасса̄ пан̃чамийа̄ дивасабха̄гопи сампатта̄йа раттийа̄ ‘‘хиййо’’ти вуччати, пагева пуре арун̣ам̣, тенева̄ха ‘‘хиййо кхо, а̄вусо, амха̄ка’’нтиа̄ди. ‘‘евам̣ санте ‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа̄’ти вуттапат̣хамапа̄т̣хасса васена ‘аначчекачӣварампи паччуддхаритва̄ т̣хапитам̣ тичӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄’’’ти ча ‘‘дасадиваса̄дхико ма̄со’’тиа̄ди ча йам̣ ликхитам̣. там̣ на, ‘‘пан̃чамито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти па̄т̣хе саджджитева етена парийа̄йена йатха̄вуттааттхасамбхавато, на та̄ни т̣ха̄на̄ни пуна саджджита̄ни. йатха̄т̣хитавасенева аджджхупеккхитабба̄нӣти но таккоти а̄чарийо. идам̣ сиккха̄падам̣ пун̣н̣ама̄йам̣ аниссаггийаттхамева̄ти упатиссаттхеро. ‘‘пава̄ран̣а̄ма̄сасса джун̣хапаккхапан̃чамито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти па̄т̣хе саджджите етена парийа̄йена йатха̄вутто уппаннасса чӣварасса нидха̄нака̄ло дассито хоти, ‘‘аччекачӣваранти ачча̄йикачӣварам̣ вуччатӣ’’тиа̄ди па̄т̣хо. ‘‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти ча ‘‘ка̄ман̃чеса даса̄хапарама’’нтиа̄ди ча йам̣ ликхитам̣, там̣ на па̄т̣хо, тасма̄ ека̄дасадивасам̣ париха̄рам̣ лабхатӣти катва̄ а̄чарийена ‘‘пан̃чамито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти ликха̄пито кира. ‘‘пава̄ран̣а̄ма̄сасса джун̣хапаккхачхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа пана уппаннам̣ аначчекачӣварампи паччуддхаритва̄ т̣хапитам̣ тичӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄ти па̄т̣хо’’ти ча ‘‘аччекачӣварасса анаттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхико ма̄со, аттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхика̄ пан̃чама̄са̄ти па̄т̣хо’’ти ча еттха папан̃ченти, тасма̄ сут̣т̣ху саллаккхетва̄ катхетаббам̣, тун̣хӣбхӯтена ва̄ бхавитаббам̣.
аччекачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. са̄сан̇касиккха̄падаван̣н̣ана̄
652. ‘‘тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ чӣваранти идам̣ тичӣваре ева айам̣ видхи, итарасмим̣ йатха̄сукханти дассанаттхам̣ вутта’’нти ваданти. ‘‘атирекачха̄раттам̣ виппавасантӣ’’ти тасмим̣йева сена̄сане ва̄со на виппава̄соти катва̄ вуттам̣. касма̄? чӣвараппаваттиджа̄нанато. еттха кин̃ча̄пи ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти вачанато атирекатопи вуттам̣, а̄ран̃н̃акамева пана сена̄санам̣ хоти, дхутан̇гам̣ раккхати чӣвараппаваттиджа̄нанапалибодхасамбхавато.
653. ‘‘га̄вутато атирекаппама̄н̣ена лабхатӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘сийа̄ ча тасса бхиккхуно кочидева паччайо тена чӣварена виппава̄са̄йа̄’’ти вачанато. йоджанаппама̄н̣епи сийа̄ти че? на, ‘‘пуна га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккаматӣ’’ти ана̄паттива̄ре анун̃н̃а̄татта̄. йади евам̣ ‘‘йоджанаппама̄н̣е на лабхатӣ’’ти идам̣ кинти? идам̣ нибаддха̄ва̄савасенева вуттам̣. таттха дхутан̇гам̣ бхиджджатӣти? на бхиджджати, кинту на идха дхутан̇га̄дхика̄ро аттхӣти. атха касма̄ ‘‘айам̣ дхутан̇гачороти ведитаббо’’ти вуттанти? асамбхавато. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти? ан̇гесу абха̄вато. дхутан̇гадхарасса патирӯпасена̄санадӣпанато дхутан̇гадхарата̄ тасса сиддха̄. вачанаппама̄н̣атоти че? на, вачанаппама̄н̣ато ча па̄л̣ийева пама̄н̣ам̣. ‘‘ана̄патти пуна га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккаматӣ’’ти хи вуттам̣. га̄масӣма̄ никкхамитва̄ киттакам̣ ка̄лам̣ васитва̄ паккамитаббанти че? пунадивасейева, тасма̄ ат̣т̣хамо арун̣о нибаддха̄ва̄се ва̄ гантаббат̣т̣ха̄не ва̄ ут̣т̣хетабботи еке. анточха̄раттанти еке. йа̄ва нибаддха̄ва̄сам̣ на каппетӣти еке. йа̄ва маггапариссамавинодана̄ти еке. сати антара̄йе анточха̄раттам̣ васати, ана̄патти. нибаддха̄ва̄сакаппане сати арун̣уггамане а̄патти. саче там̣саттамо дивасо, тадахева никкхиттачӣварам̣ гахетаббам̣, паччуддхаритаббам̣ ва̄ти еке. саче антара̄ навамаггапа̄тубха̄вена ва̄ навага̄масаннивесена ва̄, там̣ сена̄санам̣ ан̇гасампаттито париха̄йати. тадахева чӣварам̣ гахетаббам̣ ва̄ паччуддхаритаббам̣ ва̄. чха̄раттам̣ виппавасантасса че париха̄йати, ана̄патти анун̃н̃а̄тадивасатта̄ти еке. а̄патти ева анан̇гасампаттитоти еке. йуттатарам̣ панеттха вича̄ретва̄ гахетаббам̣. саче дхутан̇гадхаро хоти, га̄масӣма̄йам̣ аваситва̄ паччхимаппама̄н̣айутте т̣ха̄не васитва̄ паккамитаббам̣. пат̣хамам̣ баддхаавиппава̄сасӣмо че га̄мо хоти, ан̃н̃асмимпи ма̄се антосӣма̄йа васато ана̄патти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘йатха̄вуттасена̄сане васантена̄пи чха̄раттамева чӣварам̣ га̄ме никкхипитаббанти адхиппа̄йена ан̃н̃ам̣ анточха̄раттампи ан̃н̃ампи васато а̄паттийева̄’’ти вуттам̣.
са̄сан̇касиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. парин̣атасиккха̄падаван̣н̣ана̄
657. детха̄вусо амха̄канти еттха акатавин̃н̃атти хоти на хотӣти? хоти, йади евам̣ ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падасса ча имасса ча ким̣ на̄на̄каран̣анти? там̣ ан̃н̃а̄такааппава̄ритейева вин̃н̃а̄пентасса, идам̣ н̃а̄такапава̄ритепи, там̣ аначчхинначӣварассева, идам̣ тассапи, там̣ чӣварам̣йева вин̃н̃а̄пентасса, идам̣ ачӣварампи. евам̣ санте идам̣ там̣ антокатва̄ т̣хитам̣ хоти, тасма̄ двиннампи ан̇гасампаттийа̄ сати кена бхавитаббанти? имина̄ бхавитаббам̣ имасса ниппадесатоти еке. двӣхипи бхавитаббам̣ убхиннампи ан̇гасиддхитоти еке. има̄ни тасса ан̇га̄ни викаппанупагачӣварата̄, самайа̄бха̄во, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти чатта̄ри. имасса пана сан̇гхе парин̣атабха̄во, н̃атва̄ аттано парин̣а̄манам̣, пат̣ила̄бхоти тӣн̣и. еттха пат̣хамо ва̄до айутто катва̄пи ока̄сам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣, парива̄ре ча авича̄ритатта̄. йади евам̣ таттха ан̇гесу ‘‘анан̃н̃апарин̣атата̄’’ти ваттаббанти че? на ваттаббам̣, аттхато сиддхатта̄. парин̣атасиккха̄пададвайасиддхито, парин̣атасан̃н̃ито, а̄паттисамбхавато ча ‘‘майхампи детха̄’’ти вадати, ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти ануддит̣т̣хам̣, ‘‘амха̄кампи аттхӣ’’ти вуттатта̄ ват̣т̣ати. ‘‘сан̇гхасса парин̣атам̣…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти еттха ‘‘пуггаласса̄’’ти на вуттам̣, йато суддхапа̄читтийавасена а̄гататта̄. ‘‘ан̃н̃ачетийасса̄’’ти на вуттам̣ сан̇гхасса ачетийатта̄, тасма̄йева ‘‘четийасса парин̣атам̣…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти еттха̄пи ‘‘ан̃н̃асан̇гхасса ан̃н̃апуггаласса̄’’ти на вуттам̣. ‘‘йато татха̄ идха ча ‘пуггаласса парин̣атам̣…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’ти еттха ча ‘аттанопӣ’ти кин̃ча̄пи на вуттам̣, татха̄пи самбхаватӣ’’ти ваданти. там̣ пана идха аттано парин̣а̄мана̄дхика̄ратта̄ имасса сиккха̄падасса на вуттанти еке. татуттарисиккха̄паде ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.526) падам̣ вийа̄ти еке. там̣ на, еттха пуггалапарин̣а̄манасиккха̄паде авуттатта̄. дхаммасириттхеро пана̄ха –
‘‘аттано ан̃н̃ато ла̄бхам̣, сан̇гхассан̃н̃асса ва̄ натам̣;
парин̣а̄меййа ниссагги, па̄читтийампи дуккат̣а’’нти.
тассаттхо – сан̇гхасса парин̣атам̣ аттано парин̣а̄меййа ниссаггийам̣. тадева ан̃н̃ато парин̣а̄меййа па̄читтийам̣. ан̃н̃асса парин̣атам̣ аттано ва̄ парасса ва̄ парин̣а̄меййа дуккат̣анти, тасма̄ ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттиа̄дӣсу вутта̄паттисамбхавато идха парин̣атадвайе ‘‘аттано’’ти падам̣ на вуттам̣. тасмин̃хи вутте дуккат̣аматтаппасан̇го сийа̄, авутте панетесу вутта̄паттӣнам̣ йатха̄гамаман̃н̃атара̄ ча идха авуттасиддхи дуккат̣ан̃ча̄ти две а̄паттийо екато хонтӣти винайадхара̄нам̣ анавасесан̃а̄н̣асса ока̄со като хотӣти.
ити тим̣сакакан̣д̣ам̣ са̄раман̣д̣ам̣,
аламетам̣ винайасса са̄раман̣д̣е;
идха нит̣т̣хитасаббаса̄раман̣д̣ам̣,
винайавасена пуна̄ти са̄раман̣д̣анти.
парин̣атасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито паттавагго татийо.
ниссаггийаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.