па̄читтийаван̣н̣ана̄

5. па̄читтийакан̣д̣о

1. муса̄ва̄давагго

1. муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

1. ва̄даккхиттоти еттха ависесена ва̄даджаппавитан̣д̣асан̇кха̄то тивидхопи катха̄магго ‘‘ва̄до’’ иччева вуттоти ведитаббо. тесу ‘‘титтхийехи саддхи’’нти вачанато т̣хапетва̄ ва̄дам̣ ‘‘сеса̄’’ти ваданти. чхаладжа̄тиниггахат̣т̣ха̄накусалата̄йа када̄чи каттхачи аваджа̄нитва̄ пат̣иджа̄на̄ти, татха̄ пуббе кин̃чи вачанам̣ пат̣иджа̄нитва̄ паччха̄ аваджа̄на̄ти. евам̣ ва̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати. евам̣ паватто сампаджа̄намуса̄ бха̄сам̣ пат̣иссун̣итва̄ асачча̄йанто сан̇кетам̣ катва̄ висам̣ва̄денто евам̣ со ва̄даккхитто сама̄но па̄читтийаваттхун̃ча парипӯренто вичаратӣти евамадхиппа̄йо ведитаббо. аттано ва̄дети еттха ‘‘саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (дха. па. 279; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 7; нетти. 5; маха̄ни. 27) пат̣хамама̄раддхе аттано ва̄де. ‘‘йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти (сам̣. ни. 3.15) но самайо. ‘‘саббе дхамма̄’’ти вутте нибба̄нампи сан̇гахам̣ гаччхати. ‘‘нибба̄нам̣ парамам̣ сукха’’нти (дха. па. 203-204; ма. ни. 2.215) вуттатта̄ пана там̣ на дуккхам̣. но т̣ха̄наметам̣ виджджати. айам̣ парава̄дӣ ‘‘йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти суттам̣ дассетва̄ сиддхантам̣ самбхаметва̄ ‘‘виродхи вируддхо’’ти вуттам̣ досам̣ а̄ропессатӣти тасмим̣ пат̣хамава̄де кан̃чи досам̣ саллаккхенто а̄ропите ва̄ досе ана̄ропите ва̄ ‘‘на̄йам̣ мама ва̄до’’ти там̣ аваджа̄нитва̄ ‘‘нибба̄нантвева сассата’’нти, ‘‘анатта̄ ити ниччхайа̄’’ти ча суттам̣ дисва̄ тасса пат̣хамава̄дасса ниддосатам̣ саллаккхетва̄ ‘‘мамева айам̣ ва̄до’’ти тамева паччха̄ пат̣иджа̄на̄ти. евам̣ таттха йатха̄вуттама̄нисам̣сам̣ саллаккхенто там̣ пат̣иджа̄нитва̄ йади анатта̄ саббе дхамма̄, дхамма̄ ева на те бхаванти. сабха̄вам̣ дха̄рентӣти хи ‘‘дхамма̄’’ти вуччанти.

айан̃ча атта-саддо сабха̄вава̄чӣти евам̣ а̄ропите ва̄ досе ана̄ропите ва̄ досоти саллаккхетва̄ ‘‘на̄йам̣ мама ва̄до’’ти тамева пат̣хамава̄дам̣ паччха̄ аваджа̄на̄ти. атха со парава̄дӣ сапаккхам̣ пат̣иседхе пат̣иджа̄нанатта̄панайанам̣. пат̣иджа̄на̄ти патйа̄сса ити вачанато ‘‘пат̣ин̃н̃а̄ ан̃н̃а̄ со на̄ма те ниггахо’’ти вутто. сабха̄ва̄тириттам̣ аттхам̣ пат̣иседха̄дхиппа̄йато сабха̄вато атириттам̣ ба̄лапарикаппитаматта̄нам̣ сандха̄йа ‘‘анатта̄ саббе дхамма̄’’ти ме пат̣ин̃н̃а̄такатха̄, са̄ ча тадаваттха̄йева̄ти на ме там̣ пат̣ин̃н̃а̄татта̄панайанам̣ аттхи, ‘‘на̄йам̣ мама ва̄до’’ти аваджа̄нанам̣ пана сабха̄васан̇кха̄там̣ атта̄нам̣ сандха̄йа ‘‘анатта̄ саббе дхамма̄’’ти на вада̄мӣти адхиппа̄йена катанти имина̄ ан̃н̃ена ка̄ран̣ена там̣ пуббе пат̣ин̃н̃а̄татта̄панайанам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣иччха̄дети. ‘‘анатта̄ саббева дхамма̄’’ти на ваттаббам̣ ‘‘атта-саддасса сабха̄вава̄читта̄’’ти идам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча тена пуббе пат̣ин̃н̃а̄татта̄панайанам̣ катам̣. таман̃н̃ака̄ран̣ам̣ паччха̄ дасситена ан̃н̃ена ка̄ран̣ена пат̣иччха̄детӣти адхиппа̄йо.

йасма̄ на кевалам̣ йатха̄дасситанайена со аттхамева аваджа̄на̄ти, пат̣иджа̄на̄ти ча, кинту вачанампи, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 1) ‘‘джа̄нитаббато’’ти пат̣хамам̣ ка̄ран̣ам̣ ватва̄ парава̄дина̄ ‘‘йади джа̄нитаббато аниччам̣, нибба̄нам̣ те аниччам̣ сийа̄’’ти вутте ‘‘на майа̄ ‘джа̄нитаббато’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, ‘джа̄тидхаммато’ти майа̄ вуттам̣, там̣ тайа̄ бадхирата̄йа ан̃н̃ена саллаккхитантиа̄дӣни вадатӣти адхиппа̄йо. ‘джа̄нитаббато’ти ватва̄ пуна ‘джа̄тидхаммато’тиа̄дӣни вадатӣ’’ти вуттам̣. ‘‘аваджа̄нитва̄ пуна пат̣иджа̄нанто там̣ аваджа̄нанам̣ имина̄ пат̣иччха̄дети на̄ма̄’’ти ликхитам̣.

2. джа̄нитва̄ джа̄нантасса ча̄ти джа̄нитва̄ ва̄ джа̄нантасса ва̄ти аттхадвайам̣ дӣпетӣти.

3. апича миччха̄ва̄ча̄парийа̄панна̄ти чатуббидхамиччха̄ва̄ча̄парийа̄панна̄. сӣхал̣а̄дина̄мабхедагата̄ти кечи, тасма̄ евам̣ вадато вачанам̣, там̣самут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ти убхайам̣ вуттанти ма̄тика̄йам̣ убхиннам̣ сан̇гахитатта̄. вибхан̇ге там̣ вачанам̣ йасма̄ вина̄ вин̃н̃аттийа̄ наттхи, тасма̄ ‘‘ва̄часика̄ вин̃н̃аттӣ’’ти вин̃н̃атти ча дассита̄. ‘‘евам̣ вадато вачана’’нти локавоха̄рена ватва̄ параматтхато дассенто ‘‘там̣самут̣т̣ха̄пика̄ ва̄ четана̄ти вутта’’нти ча вадати. ол̣а̄рикенева̄ти четана̄самут̣т̣ха̄нава̄ча̄нам̣ сукхуматта̄ висайавасенева ката̄ти.

9. дит̣т̣хасса хотӣти дит̣т̣хо асса, анена ва̄ упача̄раджджха̄навасена на майа̄ абйа̄ват̣о мато, ‘‘на майа̄ паванто пат̣о дит̣т̣хо’’тиа̄дим̣ бхан̣антасса ча параматтхасун̃н̃атам̣ упа̄да̄йа ева ‘‘иттхим̣ на пасса̄ми, на ча пуриса’’нти бхан̣антасса ча на муса̄ва̄до.

11. а̄паттим̣ а̄паджджатийева̄ти еттха ‘‘дуббха̄сита̄паттӣ’’ти ваданти. касма̄? ‘‘кел̣им̣ курума̄но’’ти вуттатта̄. ‘‘ва̄ча̄ гира̄…пе… ва̄часика̄ вин̃н̃аттӣ’’ти уджукам̣ сандха̄йа, ка̄йо на уджуко.

муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

13. ‘‘пуна аре паттети пуна там̣ т̣ха̄нам̣ париват̣т̣етва̄ а̄гате ан̃н̃асмим̣ аре’’ти ликхитам̣. патит̣т̣хита̄раппадесанти бхӯмим̣. пуна арети пуна тасмим̣йева аре бхӯмим̣ паттети аттхоти кечи, там̣ на сундарам̣ вийа. джа̄питоти пара̄джито, ‘‘пара̄джито’’ти ва̄ па̄т̣хо. па̄песӣти абхибхаваси. мана̄пам̣ бха̄сама̄насса бра̄хман̣асса гарум̣ бха̄рам̣. удаббахӣти а̄кад̣д̣хӣти аттхо, ана̄дараттхе ва̄ са̄мивачанам̣. дханан̃ча нам̣ ала̄бхесӣти йатха̄ со дханам̣ алабхи, татха̄ ака̄сӣти адхиппа̄йо.

15. пуббети нида̄не. авакан̣н̣аканти чхиннакан̣н̣акана̄мам̣. джавакан̣н̣аканти ван̇какан̣н̣акана̄мам̣. дханит̣т̣хакам̣ дханавад̣д̣хакана̄мам̣, сиривад̣д̣хакана̄мам̣ кулавад̣д̣хакассева на̄мам̣. таччхакакамманти кхан̣анакаммака̄ра̄ кот̣т̣хака̄, па̄са̄н̣акаммака̄ра̄ти кечи. ‘‘мудда̄ти паббаган̣ана̄. ган̣ана̄ти маха̄ган̣ана̄’’ти пора̄н̣аган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘мадхумехам̣ омеха’’нти ликхитам̣. тхӯлака̄йасса мам̣сӯпачайоти еке. йабха метхуне. вӣтара̄гата̄дӣхи аккосантопи килесехева кира аккосати на̄ма, татха̄ ‘‘сота̄панно’’ти аккосанто а̄паттийа̄ аккосати на̄ма̄ти еке. лин̇га̄йаттатта̄ аччода̄та̄дипи лин̇гамева джа̄там̣.

16. саббаттха вадетӣти уддесо. бхан̣атӣти виттха̄ро. вадетӣти ва̄ имина̄ паравин̃н̃а̄панам̣ дӣпети.

26. ан̃н̃а̄падесава̄ресу пана ‘‘евам̣ вадетӣ’’ти вуттам̣. касма̄? пуббе дасситауддесаккаманидассанаттхам̣. пуббепи ‘‘хӣнена хӣнам̣, хӣнена уккат̣т̣хам̣, уккат̣т̣хена хӣнам̣, уккат̣т̣хена уккат̣т̣ха’’нти джа̄тйа̄дӣсу екекасмим̣ чатудха̄ чатудха̄ дасситауддесаккамасса нидассанам̣ ‘‘ева’’нти имина̄ кароти. ‘‘хӣнена хӣнам̣ вадетӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄нейева хи ‘‘евам̣ вадетӣ’’ти вутте со а̄ка̄ро нидассито хотӣти адхиппа̄йо. ан̃н̃атха̄ ан̃н̃а̄падесена со а̄ка̄ро на самбхаватӣти а̄паджджати. на самбхавати ева̄ти че? на, висесака̄ран̣а̄бха̄ва̄, таттха ана̄паттиппасан̇гато, анийаманиддесена анийаматтхасамбхавато ча. ‘‘санти идхекачче чан̣д̣а̄ла̄’’тиа̄дина̄ хи анийаманиддесена чан̣д̣а̄лам̣ ва̄ ачан̣д̣а̄лам̣ ва̄ сандха̄йа бхан̣антасса а̄паттӣти анийаматтхо самбхаватӣти адхиппа̄йо. йади евам̣ еттакамева ваттаббам̣ та̄вата̄ пуббе дасситауддесаккаманидассанасиддхитоти? на, ‘‘вадетӣ’’ти имина̄ айоджите ‘‘ева’’нти паде имам̣ на̄ма а̄ка̄рам̣ дассетӣти анавабодхато. ан̃н̃а̄падесанайепи паравин̃н̃а̄панейева дуккат̣апа̄читтийам̣ вийа̄ти нийаманапайоджанам̣ ва̄ ‘‘вадетӣ’’ти паданти ведитаббам̣. атха ва̄ аттано самӣпе т̣хатва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄пенто хӣнена хӣнам̣ вадети бхан̣ати, а̄патти па̄читтийасса. саче сайам̣ хӣно хӣнена хӣнам̣ чан̣д̣а̄лам̣…пе… пуккусам̣ ‘‘пуккусо’’ти бхан̣ати а̄патти ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа па̄читтийасса, еса найо ан̃н̃а̄падесава̄ресупӣти йоджана̄ ведитабба̄. айаматтхо дут̣т̣хадосесу парийеситаббо. ан̃н̃атха̄ ‘‘вадети бхан̣атӣ’’ти етесам̣ ан̃н̃атарам̣ убхайаттха анан̃н̃а̄падесава̄раан̃н̃а̄падесава̄ресу, висесена ва̄ ан̃н̃а̄падесава̄ресу нираттхакам̣ а̄паджджати вина̄йева тена вачанасилит̣т̣хата̄самбхавато. аттато па̄л̣ийам̣ авуттатта̄ панеттха ‘‘са̄н̣аттика’’нти вуттанти ведитаббам̣. татра̄йам̣ падасандхи вадетӣти вада итӣти. асаммукха̄ вадантасса дуккат̣ам̣ ‘‘саммукха̄ пана саттахипи а̄паттиккхандхехи вадантасса дуккат̣а’’нти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄. давакамйата̄ на̄ма кел̣и, там̣ дассетум̣ ‘‘хаса̄дхиппа̄йата̄’’ти вуттам̣. ‘‘асаммукха̄пи давакамйата̄йа вадантасса дуббха̄ситамева̄’’ти а̄чарийа̄ ваданти. па̄пагарахита̄йа куджджхитва̄пи вадантасса дуккат̣ам̣, асаммукха̄ ана̄паттӣти.

омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄

36-7. ‘‘имасса сутва̄ амусса̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘имесам̣ сутва̄’’ти на сундарам̣. бхеда̄йапӣти бхеда̄йа. тин̣н̣ампи бхиккхубха̄ватойева нипаджджанато ‘‘бхиккхӯнам̣ песун̃н̃е’’ти бахувачанам̣ катам̣.

38-9. ‘‘иттханна̄мо а̄йасма̄ чан̣д̣а̄ло…пе… пуккусоти бхан̣атӣ’’ти ватва̄ песун̃н̃ам̣ упасам̣харатӣти йоджана̄. ан̃н̃атха̄ ‘‘пуккусоти бхан̣атӣ’’ти ваттаббата̄ а̄паджджати. еттха анупасампаннава̄ро лаббхама̄нопи на уддхат̣о омасава̄де дасситанайатта̄, сан̇кхепато анте дассетука̄мата̄йа ва̄. татха̄ хи анте тӣн̣и дуккат̣а̄ни дассита̄ни. та̄ни пана дассенто бхагава̄ йасма̄ ‘‘упасампаннасса сутва̄ упасампаннасса песун̃н̃ам̣ упасам̣харатӣ’’ти вутта̄нам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ ан̃н̃атаравипалла̄савасена ва̄ убхайавипалла̄савасена ва̄ па̄читтийанти катва̄ двепи та̄ни екато вутта̄нӣти дассетука̄мо, тасма̄ саббапат̣хамам̣йева ‘‘упасампанно упасампаннасса сутва̄ упасампаннасса песун̃н̃ам̣ упасам̣харати, а̄патти па̄читтийасса̄’’ти а̄ха. ‘‘двӣсу панетесу йасма̄ па̄ра̄джикам̣ аджджха̄паннопи упасампанно та̄дисам̣йева упасампаннам̣ кхум̣сетука̄мо омасати, та̄дисасса сутва̄ та̄дисасса песун̃н̃ам̣ упасам̣харати, а̄патти па̄читтийасса, тасма̄ ‘упасампанно’ти идам̣ а̄дипадам̣ саббаттха вутта’’нти кечи ваданти, там̣ на йуттам̣, анавасесаа̄паттим̣ а̄паннасса пуна а̄паттийа̄ асамбхавато, тасма̄ кевалам̣ ма̄тика̄йам̣ бхиккхупада̄бха̄ватойева ‘‘бхан̣ати упасам̣харатӣ’’ти пада̄нам̣ ка̄раканиддеса̄бха̄ве асамбхавато ева там̣ а̄дипадам̣ вуттанти ведитаббам̣. идам̣ па̄л̣илеса̄бха̄вато ана̄н̣аттикамева. ‘‘на пийакамйасса, на бхеда̄дхиппа̄йасса̄’’ти упасам̣харан̣а̄пеккхам̣ са̄мивачанам̣ тун̣хӣбхӯтасса вачанаппайоджана̄бха̄вато, тена вуттам̣ ‘‘па̄пагарахита̄йа бхан̣антасса ана̄паттӣ’’ти.

песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄

45-6. саббаметам̣ падасо дхаммо на̄ма̄ти еттха дхаммо на̄ма буддхабха̄ситоти евам̣ самбандхо. аккхарасамӯхоти асаматтападе. паччекабуддхабха̄ситам̣ буддхабха̄сите ева. анупа̄сакагахат̣т̣хехи бха̄сито исибха̄сита̄дисан̇гахам̣ гаччхатӣти ведитаббам̣. каттхачи поттхаке ‘‘девата̄бха̄сито’’ти падам̣ наттхи, йаттха аттхи, са̄ па̄л̣и. га̄тха̄бандхепи ча еса найоти екамева аккхарам̣ ватва̄ т̣ха̄нам̣ лаббхати ева. ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дисуттам̣ бхан̣а̄пийама̄но ека̄рам̣ ватва̄ тит̣т̣хати че, анваккхарена па̄читтийам̣, апарипун̣н̣ападам̣ ватва̄ т̣хите анубйан̃джанена. падесу екам̣ пат̣хамападам̣ вируджджхати че, анупадена па̄читтийам̣. ат̣т̣хакатха̄нисситоти ат̣т̣хакатха̄нисситавасена т̣хито. пуббе пакатибха̄са̄йа вуттам̣ ат̣т̣хакатхам̣ сандха̄йа. па̄л̣инисситоти па̄л̣ийам̣ ева̄гато. маггакатха̄дӣнипи пакаран̣а̄ни.

48. упача̄ранти два̄дасахаттхам̣. ‘‘опа̄тетӣти екато бхан̣ати сама̄гаччхатӣ’’ти ликхитам̣. кин̃ча̄пи апала̄ладаманампи сӣлупадесопи бхагавато ка̄ле уппанно, атха кхо тесу йам̣ йам̣ буддхавачанато а̄харитва̄ вуттам̣, там̣ тадева а̄паттиваттху хотӣти вин̃н̃а̄панаттхам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вадантӣ’’ти вачанехи ситхилам̣ катам̣. буддхавачанато а̄харитва̄ вуттасса бахулата̄йа таббахуланайена тесу а̄патти вутта̄, тасма̄ маха̄паччарийам̣ тасса̄дхиппа̄йо пака̄ситоти аттхо. ‘‘саббесамева вачананти апаре’’ти вуттам̣. саче а̄чарийо т̣хито нисинна̄нам̣ па̄т̣хам̣ дети, ‘‘на т̣хито нисиннасса дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти вутта̄паттим̣ на̄паджджатӣти еке. тесампи па̄т̣хада̄нам̣ дхаммадесанато на ан̃н̃анти там̣ на йуттам̣, чхаттапа̄н̣ика̄дӣнам̣ па̄т̣хада̄нена ана̄паттиппасан̇гато, а̄паттибха̄во ча сиддхо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘убхо аттхам̣ на джа̄нанти, убхо дхаммам̣ на пассаре;

йо ча̄йам̣ мантам̣ ва̄чети, йо ча̄дхамменадхӣйатӣ’’ти. (па̄чи. 647);

еттха адхӣйатӣти аттхо, тасма̄ па̄т̣хада̄нампи дхаммадесана̄ва. секхийат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 634) ‘‘дхаммапариччхедо панеттха падасодхамме вуттанайена ведитаббо’’ти вуттам̣, тасма̄ айамева дхаммо саббаттха дхаммапат̣исам̣йуттасиккха̄падесу ведитаббо. йади евам̣ сан̇кха̄рабха̄са̄дивасена читтадхаммам̣ десентасса секхийавасена ана̄патти сийа̄, тато чхапакаджа̄такавиродхо. таттха манта̄нам̣ ба̄хирагантхатта̄ти че? на, тададхиппа̄йа̄джа̄нанато. айан̃хи таттха адхиппа̄йо ‘‘ба̄хиракагантхасан̇кха̄тампи мантам̣ учче а̄сане нисиннасса ва̄четум̣ ме бхиккхаве амана̄пам̣, пагева дхаммам̣ десету’’нти. ‘‘тада̄пи ме, бхиккхаве, амана̄пам̣ нӣче а̄сане нисӣдитва̄ учче а̄сане нисиннасса мантам̣ ва̄четум̣, киман̇гам̣ пана етарахи…пе… дхаммам̣ десету’’нти (па̄чи. 647) хи айам̣ па̄л̣и йатха̄вуттамева адхиппа̄йам̣ дӣпети, на ан̃н̃ам̣. тенева ‘‘мантам̣ ва̄четум̣ дхаммам̣ десету’’нти вачанабхедо като. ан̃н̃атха̄ убхайаттха ‘‘дхаммам̣ десету’’миччева ваттаббанти.

майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄тиа̄димхи пана ануган̣т̣хипаде евам̣ вутто ‘‘саче бхиккху са̄ман̣ерена саддхим̣ ваттука̄мо, татха̄ са̄ман̣еропи бхиккхуна̄ саддхим̣ ваттука̄мо сахаса̄ опа̄тети, ‘йебхуййена пагун̣ам̣ гантхам̣ бхан̣антам̣ опа̄тетӣ’’тиа̄дӣсу вийа ана̄патти, на хи етта̄вата̄ бхиккху са̄ман̣ерасса уддисати на̄ма хоти. йасма̄ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ наттхи, тасма̄пи йуттамеветам̣. саче таттха вича̄ретва̄ пат̣иккхиттам̣ сийа̄ а̄патти, кирийа̄кирийан̃ча на̄паджджати. касма̄? йасма̄ читтена екато ваттука̄мо, атха кхо нам̣ ‘екато ма̄ вада̄’ти пат̣иккхипитва̄пи екато ваданто а̄паджджати. аваттука̄масса сахаса̄ вираджджхитва̄ екато вадантасса ана̄патти, тена вуттам̣ ‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄ти вутто йади вадати, ана̄паттӣ’ти. татха̄пи а̄чарийа̄нам̣ матимануваттантена еварӯпесу т̣ха̄несу йатха̄вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣. касма̄? йасма̄ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ наттхи, наттхибха̄ватойева а̄патти. саче таттха ана̄паттиавачанам̣ на самбхавати айамат̣т̣ха̄натта̄’’ти.

татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – ‘‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄’’ти вутто йади вадати, бхиккхуно ана̄паттӣти йуттаметам̣ бхиккхуно ваттука̄мата̄йа̄бха̄вато, бха̄вепи саджджха̄йакаран̣а̄дӣсу тӣсу ана̄паттито ча. атха са̄ман̣ерена бйаттата̄йа ‘‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄’’ти вутто бхиккху абйаттата̄йа вадати, а̄патти ева ваттука̄мата̄саббха̄вато. сахаса̄ че вадати, ана̄патти тадабха̄вато. саче бхиккху евам̣ ‘‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄’’ти ватва̄ тена саддхим̣ сайам̣ вадати, а̄патти ева. на хи етам̣ сиккха̄падам̣ кирийа̄кирийам̣. йади етам̣ сиккха̄падам̣ кирийа̄кирийам̣ бхавеййа, йуттам̣. таттха ана̄паттӣти адхиппа̄йо. маха̄паччарийам̣ имина̄ва адхиппа̄йена ‘‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄’’ти вуттам̣ сийа̄. на хи са̄ман̣ерасса кирийа̄ идха пама̄н̣анти, имасмим̣ пана адхиппа̄йе вутте атийуттам̣ва̄ти аттхо. аккхараттхо бйан̃джанаттхо. кин̃ча̄пи ‘‘йан̃ча падам̣ йан̃ча анупадам̣ йан̃ча анваккхарам̣ йан̃ча анубйан̃джанам̣, саббаметам̣ падасодхаммо на̄ма̄’’ти вуттам̣, татха̄пи ‘‘падена ва̄чети, паде паде а̄патти па̄читтийасса, аккхара̄йа ва̄чети, аккхараккхара̄йа а̄патти па̄читтийасса̄’’ти идамева двайам̣ йоджитам̣, там̣ касма̄ти че? падена анупадаанубйан̃джана̄нам̣ сан̇гахитатта̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘анупаданти дутийапа̄до. анубйан̃джананти пуримабйан̃джанена садисам̣ паччха̄бйан̃джана’’нти (па̄чи. ат̣т̣ха. 45), тасма̄ анупадекадесаматтамева анубйан̃джананти сиддхам̣. ‘‘аккхара̄нубйан̃джанасамӯхо пада’’нти ча вуттатта̄ падаматтамева ваттаббам̣ тена анупада̄диттайаггахан̣атоти че? на ваттаббам̣ вачанависесато. падена ва̄ченто хи паде ва̄ анупаде ва̄ анубйан̃джане ва̄ а̄паттим̣ а̄паджджати. на аккхарена. аккхарена ва̄ченто пана пада̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ а̄паджджати. на хи ‘‘варо варан̃н̃ӯ варадо вара̄харо’’тиа̄димхи пат̣хамам̣ ва-ка̄рам̣ ва̄ченто дутийа̄дива-ка̄ре опа̄тети, пат̣хамам̣ ро-ка̄рам̣ ва̄ченто дутийаро-ка̄ре опа̄тети, пат̣хамам̣ ра-ка̄рам̣ ва̄ченто дутийара-ка̄ре опа̄тети, а̄патти па̄читтийасса̄ти самбхавати. анубйан̃джана̄нуломато самбхавати ева̄ти че? на, ‘‘паде паде а̄патти па̄читтийасса̄’’ти имина̄ вируддхатта̄. идан̃хи вачанам̣ екасмим̣ паде ека̄ а̄паттӣти дӣпети. ‘‘рӯпам̣ аниччанти вуччама̄но рӯти опа̄тетӣ’’ти вачанато сакалам̣ па̄дам̣ ва̄чентасса пат̣хамааккхараматте екато вутте а̄паттӣти сиддханти че? на, ‘‘аккхараккхара̄йа а̄патти па̄читтийасса̄’’ти имина̄ вируддхатта̄, тасма̄ рӯти опа̄тетӣти ваттум̣ асамбхавато рӯ-ка̄расса йатха̄вуттадхаммапарийа̄паннабха̄васиддхито там̣ аватва̄ кевалам̣ аккхара̄йа ва̄чентасса йатха̄вуттадхаммапарийа̄паннааккхарабха̄вадассанаттхам̣ ‘‘рӯпам̣ аниччанти вуччама̄но’’ти вуттам̣, вачанасилит̣т̣хата̄васена ва̄ анубйан̃джане ведана̄вачанам̣ вийа̄ти ведитаббам̣.

падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. пат̣хамасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

50. ‘‘на сахасеййам̣ каппетабба’’нти бха̄вавасена вуттам̣, кесучи ‘‘на сахасеййа̄ каппетабба̄’’ти па̄т̣хо, на каппетабба̄ бхиккхуна̄ти пан̃н̃аттанти адхиппа̄йо. ‘‘апассенам̣ ва̄ти ва̄йимаман̃чакамева хотӣ’’ти ликхитам̣. йам̣ етесам̣ на каппати, там̣ тесампӣти упаджджха̄йа̄дӣнам̣ сантикам̣ агантва̄ сахасеййам̣ каппеййа̄ти па̄т̣хасесо.

52. ‘‘анупасампанно на̄ма бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо’ти вуттатта̄ ма̄туга̄мо анупасампанноти чатуттхараттийам̣ ма̄туга̄мо двепи сахасеййа̄паттийо джанетӣти апаре’’ти вуттам̣, ‘‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄…пе… панноти па̄ра̄джикаваттхубхӯто тираччха̄напурисо адхиппето’’ти ча, убхайампи вӣмам̣ситаббам̣. дутийасиккха̄паде ма̄туга̄мо на̄ма̄ти манусситтхим̣йева гахетва̄ йаккхӣ петӣ тираччха̄нагата̄ па̄ра̄джикаваттхубхӯта̄ на гахита̄ тесу дуккат̣атта̄. ‘‘саче пана аттанопи сиккха̄паде дуккат̣ам̣ бхавеййа, атха касма̄ пат̣хамасиккха̄паде па̄читтийа’’нти ча вуттам̣. ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’’ти сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, тассаттхам̣ дӣпетум̣ андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхита’’нти вуттам̣. пуна васатӣти чатуттхадивасе васати. бхиккхунипаннети бхиккхумхи нипанне. саннипатитаман̣д̣апам̣ на̄ма маха̄виха̄ре саннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘тӣн̣и ча диваса̄ни дуккат̣акхетте васитва̄ чатуттхе дивасе сахасеййа̄паттипахонаке сайати, па̄читтийева̄’’ти екачче ваданти кира, там̣ на йуттам̣.

пат̣хамасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

55. ‘‘атха кхо те манусса̄’’ти ча ‘‘те аддхика̄’’ти ча па̄т̣хо. ‘‘екаратта’’нтипи аттхи, со на сундаро. пан̣д̣аке па̄л̣ийам̣ дуккат̣асса вуттатта̄ ‘‘убхатобйан̃джанехи мӯла̄паттӣти диссатӣ’’ти, ‘‘анимитта̄дайо иттхийова̄’’ти ча ваданти убхатобйан̃джанаке вуттам̣ вийа. кин̃ча̄пи матиттхӣ па̄ра̄джикаваттху хоти, анупа̄диннапаккхе т̣хитатта̄ пана идха а̄паттим̣ на кароти. па̄ра̄джика̄паттит̣т̣ха̄нан̃четтха на олокетаббам̣.

дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄

66. ‘‘вин̃н̃ӯ пат̣ибала̄’’ти вачанато авин̃н̃ӯ иттхийа̄пи десентасса ана̄патти. идха йаккхӣа̄дайо манусситтхӣ вийа анол̣а̄рикатта̄ дуккат̣аваттхука̄ джа̄та̄. тираччха̄нагатамануссавиггахиттхийа̄ пат̣ибалата̄йа вуттатта̄ итара̄пи дуккат̣аваттхуйева̄ти еке. ‘‘ма̄туга̄ма̄йа̄’’ти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. ‘‘ат̣т̣хакатха̄дипа̄т̣хам̣ т̣хапетва̄ дамил̣а̄дина̄ йатха̄ручи катхетум̣ лабхати кира̄’’ти ликхитам̣, йатха̄ йаккхӣа̄дайо дуккат̣аваттхука̄ джа̄та̄, татха̄ пурисавиггахам̣ гахетва̄ т̣хитена йаккха̄дина̄ саддхим̣ т̣хитасса ма̄туга̄масса дхаммам̣ десенто дуккат̣ам̣ ана̄паджджитва̄ касма̄ па̄читтийама̄паджджатӣти че? ӣсакампи дутийапаккхам̣ абхаджанато. мануссама̄туга̄мопи на дутийо, пагева йаккха̄дайоти. на дутийа̄нийате тасса дутийатта̄ти че? на таттха дут̣т̣хуллава̄ча̄пеккха̄ дутийата̄, кинту нисаджджа̄пеккха̄, идха ча на нисаджджаматтам̣, кинту десана̄ идха̄дхиппета̄. са̄ ча нипаджджанато ол̣а̄рика̄, тасма̄ асаматтханидассанам̣.

дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

67. ‘‘чатуттхапа̄ра̄джикаваттху ча идан̃ча екамева̄’’ти вуттам̣, на йуттам̣. касма̄? таттха ‘‘могхапуриса̄’’ти вуттатта̄. те арийамиссака̄ на хонтӣти двепи екасадиса̄нӣти мама такко. ‘‘арийа̄пи пат̣иджа̄ним̣су, тесампи аббхантаре виджджама̄натта̄ уттаримануссадхаммасса̄’’ти ликхитам̣. ‘‘саббепи бхӯтам̣ бхагава̄ти путхуджджанаарийа̄нам̣ уттаримануссадхаммасса а̄рочитатта̄ ‘бхӯта’нти вуттам̣, на аттано уттаримануссадхаммам̣ сандха̄йа̄ти апаре’’ти вуттам̣.

77. пуббе авуттехӣти чатуттхапа̄ра̄джике авуттехӣти.

бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

78-80. ‘‘тенева хаттхена упаккамитва̄ асучим̣ мочесӣ’’ти па̄т̣хо сампатипа̄т̣хо сундаро. апалокетва̄ва ка̄табба̄. но че, па̄л̣ийам̣йева вуттам̣ сийа̄. ‘‘оттаппена̄’’ти ваттаббе рул̣хӣвасена паресу ‘‘хироттаппена̄’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ утта̄натта̄ на вуттам̣, па̄читтийа̄самбхавадассаненева хи дуккат̣анти сиддхам̣.

83. таттха ‘‘камма’’нти вуттааджджха̄ча̄репи парийа̄паннатта̄ там̣ тасса дан̣д̣акаммаваттху. ‘‘таттха каммам̣ а̄панно’’ти пуббепи ликхитам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аттака̄мам̣ а̄панно’’ти па̄т̣хо, ‘‘айамева гахетаббо’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣.

дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄

86. кат̣асаккхара̄ сетаматтика̄ вийа мудука̄ саккхараджа̄ти. ‘‘акатапаббха̄рети авалан̃джитаббат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вутта’’нти ликхитам̣. ‘‘ановассакат̣т̣ха̄надассанаттха’’нти ваттаббам̣. мӯсикуккуранти мӯсика̄хи уддхат̣апам̣су. суддхачитта̄ти кин̃ча̄пи ‘‘евам̣ пават̣т̣ите патхавӣ бхиджджиссатӣ’’ти джа̄нанти, но пана че патхавӣбхедаттхика̄, суддхачитта̄ на̄ма хонти. пам̣суа̄дайо две кот̣т̣ха̄са̄ а̄паттикара̄. кечи ‘‘саббаччханна̄дӣсу упад̣д̣хе дуккат̣асса вуттатта̄ саче дуккат̣ам̣, йутта’’нти ваданти. таттха йуттам̣ та̄дисасса ваттхуно самбхава̄, идха пана джа̄тапатхавӣ ча аджа̄тапатхавӣ ча̄ти двейева ваттхӯни, тасма̄ двиннам̣ екена бхавитаббанти на йуттам̣. еттха̄пи дуккат̣авачанам̣ аттхӣти че? там̣ пана сан̃н̃а̄васена, на ваттхувасена̄ти на йуттамева.

87. аггим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти еттха етта̄вата̄ усумам̣ ган̣ха̄ти, тасма̄ ват̣т̣атӣти кечи. евам̣ сати патхавийа̄ аггимхи кате дӯратопи бхӯми ун̣ха̄ хоти, таттакам̣ копетаббам̣ сийа̄, на ча каппати, тасма̄ йасмим̣ т̣ха̄не патати, там̣ со агги д̣ахати, тасма̄ ват̣т̣атӣти еке. ад̣ахитепи ‘‘адад̣д̣ха̄йа патхавийа̄ аггим̣ т̣хапетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄ аттана̄ па̄тана̄йева досо патите упада̄хети ведитаббам̣.

патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена муса̄ва̄давагго пат̣хамо.

2. бхӯтага̄мавагго

1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄

89. пхарасум̣ ниггахетум̣ асакконтоти дасситабха̄вам̣ джа̄на̄пети. касма̄ айам̣ пхарасум̣ уггирӣти че? манусса̄нантиа̄ди тасса париха̄ро. ‘‘а̄кот̣еси чхиндӣти ча вачанато руккхадевата̄нам̣ хаттха̄ни чхиджджанти, на ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа аччхеджджа̄нӣ’’ти ваданти.

90-92. бхаванти ахувун̃ча̄ти двика̄лико бхӯтасаддо. йади бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дасситам̣, тадева сантакам̣ йадидам̣. сова куккут̣о мам̣симаккхитоти айамева хи париха̄ро. ат̣т̣хакатха̄супи хи ‘‘бӣдже бӣджасан̃н̃ӣ’’ти ликхитам̣. йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хоти, тасмим̣ бӣдже бхӯтага̄мабӣджети йоджетва̄. амӯлакатта̄ кира сампун̣н̣абхӯтага̄мо на хоти, ‘‘самӯлапатто ева хи бхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти. ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄ти бхӯтага̄мато ануппаннатта̄ абхӯтага̄мамӯлам̣, бхӯтага̄масса амӯлакатта̄ ва̄. на хи тато ан̃н̃о бхӯтага̄мо уппаджджатӣ’’ти двидха̄пи ликхитам̣. пийан̇гу асанаруккхо вад̣д̣ханаттачо кхаджджапхало, ‘‘пӣтаса̄ло’’типи вуччати. амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣти на̄л̣икерассева̄йам̣. гхат̣апит̣т̣хиджа̄татта̄, бӣджага̄ма̄нуломатта̄ ча дуккат̣аваттху. на ва̄сетаббам̣ ‘‘дурӯпачин̣н̣атта̄’’ти ликхитам̣, ‘‘йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухатӣти вачанато йесам̣ на рухати, тесам̣ са̄кха̄йа каппийакаран̣акиччам̣ наттхӣти сиддха’’нти вуттам̣. муддатин̣анти тасса на̄мам̣. ‘‘мун̃джатин̣анти па̄т̣хо’’ти ликхитам̣.

саман̣акаппехӣти саман̣авоха̄рехи, тасма̄ ваттаббам̣ бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти. тасса а̄н̣аттийа̄ каронтена̄пи са̄ман̣ера̄дина̄ ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва аггипариджитам̣ ка̄таббанти сиддхам̣. аггипариджита̄дӣни вийа каппийатта̄ абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄нипи ‘‘пан̃чахи саман̣акаппехӣ’’ти (чӯл̣ава. 250) еттха павит̣т̣ха̄ни, йатха̄ла̄бхато ва̄ саман̣акаппавачанам̣ гахетаббам̣. ‘‘каппийа’нти ваттука̄мо ‘каппа’нти че вадати, ‘ват̣т̣атӣ’ти вадантӣ’’ти вуттам̣. ‘‘каппийа’нти вачанам̣ сакасакабха̄са̄йапи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ‘‘каппийанти ватва̄’’ти вуттатта̄ бхиккхуна̄ ‘каппийам̣’иччева ваттаббам̣, ‘‘итарена пана йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа̄’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘уччхум̣ каппийам̣ карисса̄мӣти да̄рум̣ виджджхатӣ’’ти вачанато каппийам̣ ка̄таббам̣ сандха̄йа вираддхети вуттам̣ хоти, а̄чарийа̄ пана ‘‘каппийам̣ ка̄ретаббам̣ сандха̄йа каппийанти ситтха̄дим̣ ка̄рети, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, тасса ка̄ран̣ам̣ ваданта̄ ка̄тум̣ ват̣т̣анабха̄венева вираджджхитва̄ катепи каппийам̣ джа̄там̣. йади на ват̣т̣еййа, ситтха̄димхи кате на ват̣т̣еййа̄ти, упапариккхитаббам̣. ут̣т̣хитасева̄лагхат̣ам̣ а̄тапе никкхипитум̣ ват̣т̣ати, викопетука̄мата̄йа сати дуккат̣ам̣ йуттам̣ вийа. ‘‘пуппхараджджубха̄джанагатика̄, тасма̄ на ват̣т̣ати. на̄л̣е ва̄ баддхапуппхакала̄пе на̄л̣асмим̣ катепи ват̣т̣ати тасмим̣ пуппхасса аттхита̄йа̄’’ти ваданти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘бӣджага̄мена бхӯтага̄мо дассито анавасесапарийа̄да̄наттха’’нти вуттам̣.

бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

98-9. ан̃н̃ам̣ вадатӣти ан̃н̃ава̄дакам̣, ‘‘вачанам̣ кареййа̄’’ти ликхитам̣. ‘‘тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄ма’’нти па̄т̣хо. уггха̄тетука̄моти самоханитука̄мо, антара̄йам̣ каттука̄моти пора̄н̣а̄.

100. ‘‘судит̣т̣хо бханте, на панесо каха̄пан̣отиа̄дӣсу ана̄ропите дуккат̣ена муса̄ва̄дапа̄читтийам̣, аропите па̄читтийадвайам̣ хотӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣.

102. адхаммена ва̄ ваггена ва̄ на камма̄рахасса ва̄ти еттха ‘‘майи вутте мам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ сан̇гхо адхаммена ва̄ каммам̣, ваггена ва̄ каммам̣ кариссати, на камма̄рахасса ва̄ ме, ан̃н̃асса ва̄ каммам̣ кариссатӣ’’ти на катхетӣти йоджетаббам̣.

ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

103. ‘‘чханда̄йа̄’’ти аккхараккхара̄йа̄тиа̄ди вийа лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, чхандаттханти ва̄ аттхо. йесам̣ сена̄сана̄ни пан̃н̃апети, тесам̣ аттани чхандаттханти адхиппа̄йо.

106. анупасампаннантиа̄дӣсу каран̣аттхо гахетаббо. ан̃н̃ам̣ анупасампаннанти ан̃н̃ена анупасампаннена. тасса ва̄ти анупасампаннасса. ‘‘саммутика̄ле пан̃чан̇гавираха̄дайо асаммата̄ на̄ма̄’’ти, ‘‘упасампаннена ладдхасаммути сиккха̄паччаккха̄нена винассатӣ’’ти ча вуттам̣. сан̇гхена̄ти саббена сан̇гхена каммава̄ча̄йа асса̄ветва̄ ‘‘тавесо бха̄ро’’ти кевалам̣ а̄ропитабха̄ро. кевала-саддо хеттха каммава̄ча̄йа асса̄витабха̄ваматтамева дӣпети. сайамева̄ти итаресам̣ бхиккхӯнам̣ ануматийа̄. абхӯтена кхӣйанакасса а̄дикаммикасса катхам̣ ана̄паттӣти че? имина̄ сиккха̄падена. муса̄ва̄де а̄паттийева две па̄читтийо вутта̄ вийа диссанти пуббапайоге руккха̄дичхиндана̄дӣсу вийа, вича̄ретаббам̣.

уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

110. ‘‘еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣ’’ти вачанато, парива̄ре ‘‘ека̄ пан̃н̃атти, ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’ти (пари. 226) вачанато ча идха аттхи анупан̃н̃аттӣти сиддхам̣. кин̃ча̄пи сиддхам̣, ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’тиа̄дина̄ пана пан̃н̃аттит̣т̣ха̄нам̣ на пан̃н̃а̄йати, кевалам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ат̣т̣хама̄се…пе… никкхипиту’’нти еттакамева вуттам̣, там̣ касма̄ти че? пат̣хамапан̃н̃аттийам̣ вуттанайенева ваттаббато ависесатта̄ на вуттам̣. йади евам̣ ка̄ еттха анупан̃н̃аттӣти? аджджхока̄сети. айаманупан̃н̃атти пан̃н̃аттийампи аттхӣти че? аттхи, там̣ пана ока̄саматтадӣпанам̣, дутийам̣ ча̄тувассикама̄сасан̇кха̄така̄ладӣпанам̣. йасма̄ убхайампи екам̣ ка̄лока̄сам̣ екато катва̄ ‘‘аджджхока̄се’’ти вуттанти дӣпенто бхагава̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве…пе… никкхипиту’’нти а̄ха̄ти ведитаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘йаттха ча йада̄ ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, там̣ саббамидха аджджхока̄сасан̇кхйамева гатанти ведитабба’’нти. хемантака̄ласса ана̄паттисамайатта̄ идам̣ сиккха̄падам̣ нида̄на̄напеккханти сиддхам̣, татха̄ хи аджджхока̄сападаса̄маттхийена айам̣ висесо – васса̄нака̄ле овассакат̣т̣ха̄не аджджхока̄се, ман̣д̣апа̄димхи ча на ват̣т̣ати. хемантака̄ле пакатиаджджхока̄се на ват̣т̣ати, саббамидха овассакепи ман̣д̣апа̄димхи ват̣т̣ати, тан̃ча кхо йаттха химавассена сена̄санам̣ на темети, гимхака̄ле пакатиаджджхока̄сепи ват̣т̣ати, тан̃ча кхо ака̄ламегха̄дассанейева̄ти айам̣ висесо ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти ча ‘‘авассикасан̇кете’’ти ча етесам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ са̄маттхийатопи сиддхо.

кин̃ча бхиййо – ат̣т̣хакатха̄йам̣ сандасситависесова. чамма̄дина̄ онаддхако ва̄ навава̄йимо ва̄ на сӣгхам̣ винассати. ка̄йа̄нугатикатта̄ти ка̄йе йаттха, таттха гататта̄. сан̇гхикаман̃ча̄димхи ка̄йам̣ пхуса̄петва̄ вихаритум̣ на ват̣т̣атӣти дхаммасириттхеро. ‘‘сан̇гхикам̣ пана ‘аджджхока̄сапарибхогена парибхун̃джатха, бханте, йатха̄сукха’нти да̄йака̄ денти сена̄санам̣, еварӯпе ана̄паттӣ’’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вачанато, идха ча пат̣иккхепа̄бха̄вато ват̣т̣ати. ‘‘ан̃н̃ан̃ча еварӯпанти апаре’’ти вуттам̣. ‘‘па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти нисӣдантасса па̄дапатанат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄’’ти ликхитам̣. саммаджджантасса па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукханти а̄чарийасса такко.

111. ‘‘па̄дуддха̄рена̄ти бахиупача̄ре т̣хитатта̄’’ти ликхитам̣. гаччханти, дуккат̣ам̣ дхаммакатхикасса вийа. касма̄ на па̄читтийам̣? паччха̄ а̄гатехи вуд̣д̣хатарехи ут̣т̣ха̄петва̄ гахетаббато. дхаммакатхикасса пана анут̣т̣хапетаббатта̄. ‘‘ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттийампи тасса бха̄ро’’ти вуттам̣.

112. парихаран̣ейева̄ти еттха гахетва̄ вича̄ран̣ети дхаммасириттхеро. аттано сантакакаран̣ети упатиссаттхеро. бӣджанӣпаттакам̣ чатурассабӣджанӣ.

113. ‘‘йо бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄…пе… ладжджӣ хотӣ’ти вуттатта̄ аладжджим̣ а̄пуччхитва̄ гантум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. па̄т̣хе ‘‘кеначи палибуддхам̣ хотӣ’’ти ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘палибуддха’’нти ча сена̄санам̣йева сандха̄йа вуттам̣, тасма̄ татха̄пи аттхӣти гахетаббам̣. ‘‘ана̄пуччхам̣ ва̄’’ти па̄т̣хо.

пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

116-7. еттакамева вуттамат̣т̣хакатха̄су, татха̄пи падат̣т̣ха̄дайопи лаббханти ева. ануган̣т̣хипаде ‘‘ан̃н̃ам̣ аттхаран̣а̄ди акаппийатта̄ на вутта’’нти вуттам̣. ‘‘ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ виха̄ре ва̄ виха̄рӯпача̄ре ва̄’ти имина̄пи сам̣санданаттхам̣ ‘кин̃ча̄пи вутто, атха кхо’тиа̄ди а̄раддха’’нти ча вуттам̣. упача̄раматтан̃четам̣ ‘‘руккхамӯле’’ти, таттха ваттаббам̣ наттхи.

118. ана̄пуччхитва̄пи гантум̣ ват̣т̣атӣти асатийа̄ гаччхатопи ана̄патти, а̄пуччханам̣ пана ваттам̣ сан̃чичча ана̄пуччхато ваттабхедадуккат̣атта̄. пуггаликасена̄сане сан̇гхикасеййам̣, сан̇гхикасена̄сане ва̄ пуггаликасеййам̣ аттхаритва̄ гаччхантасса дуккат̣ам̣ йуттам̣ вийа. касма̄? ‘‘сеййа̄маттамева нассеййа̄’’ти вуттатта̄. идха пана ‘‘палибуддхам̣ палибуддхо’’ти дувидхампи аттхи.

дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄

121. чхаббаггийесуйева тхера̄ бхиккхӯти кечи. па̄де дховитва̄тиа̄димхи пависантасса ва̄ па̄дадхованапа̄са̄н̣ато йа̄ва ман̃чапӣт̣хам̣ пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ва̄ йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нанти йоджана̄ ка̄табба̄. евам̣ санте ‘‘пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ва̄’’ти на ваттаббам̣, ‘‘пасса̄ват̣т̣ха̄нато никкхамантасса ва̄’’ти ваттаббам̣. пасса̄ват̣т̣ха̄нанти каттхачи поттхаке. татха̄ хи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘пависантасса па̄дадхованапа̄са̄н̣ато йа̄ва ман̃чапӣт̣хам̣ никкхамантасса ман̃чапӣт̣хато йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нам̣, та̄ва упача̄ро’’ти вуттам̣, тасма̄ ‘‘па̄де дховитва̄ пависантасса, пасса̄ваттха̄йа никкхамантасса ча два̄ре никкхиттапа̄дадхованапа̄са̄н̣ато, пасса̄ват̣т̣ха̄нато ча ман̃чапӣт̣ха’’нти каттхачи поттхаке па̄т̣хо, со апа̄т̣хо. касма̄? ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ упача̄расса вуттатта̄. пависантасса йа̄ва ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ упача̄ро, никкхамантасса тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пасса̄ват̣т̣ха̄нам̣ ваччакут̣ичан̇камат̣т̣ха̄нанти имина̄ аттхена йатха̄ сам̣сандати, татха̄видхо па̄т̣хоти а̄чарийо.

122. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти идха вуттаупача̄рам̣ т̣хапетва̄. ‘‘дассанасаванӯпача̄репи сантхарантасса̄’’ти ликхитам̣.

анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄

126-7. чхасаттакот̣т̣хака̄ни ва̄ти еттха два̄ракот̣т̣хакам̣ адхиппетам̣. ‘‘никкхама̄’’ти вачанам̣ сутва̄пи аттано ручийа̄ никкхамати, ана̄патти; идха аггиса̄ла̄ди ева упача̄роти.

никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄

129. ‘‘пама̄н̣амаджджхимасса галаппама̄н̣е диннатула̄пи веха̄сакут̣ийева̄’’ти ликхитам̣, ‘‘на са̄ идха адхиппета̄’’ти вуттам̣.

веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

135. йа̄ва два̄ракоса̄ти два̄расамӣпа̄, йа̄ва бхиттӣти аттхо, там̣ сувуттам̣. кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣оти хаттхапа̄сасса̄дхиппетатта̄, саманта̄ кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣аупача̄расса гахитатта̄ апарипӯраупача̄ра̄пи хоти. а̄локам̣ каротӣти а̄локам̣ сандхети пидхетӣти сандхи ева а̄локасандхина̄мака̄ хонти. ва̄тапа̄накава̄т̣алепакамме аппахаритат̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи.

136. ит̣т̣хака̄ти чхаданакапа̄ла̄сила̄диит̣т̣хака̄. чхаданӯпарӣти еттха пат̣хамам̣ та̄ва екава̄рам̣ апарисесам̣ чха̄детва̄ пуна чха̄данадан̣д̣аке бандхитва̄ дутийава̄рам̣ татхева чха̄детаббам̣. ‘‘татийава̄рачатуттхава̄ре сампатте две магге адхит̣т̣хахитва̄ татийамаггам̣ а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти вуттам̣, там̣ ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄петӣ’’ти имина̄ йуджджати.

пора̄н̣а̄ пана ‘‘пат̣хамава̄рейева тайо магге адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, чатуттхато пат̣т̣ха̄йа а̄патти па̄читтийам̣, чатуттхалепато пат̣т̣ха̄йа а̄паттӣ’’ти ваданти. таттха чхадане вуттавидхинида̄нена самети, лепе вуттавидхитикаччхедена самети. татха̄пи со на йуттова. нида̄не, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча сиддхалепатта̄ саббасова̄пи аччханне, чханнева̄пи анекасо парийа̄йасса татийассева адхит̣т̣ха̄нанти но саметӣти а̄чарийо. ‘‘две магге’’ти, ‘‘две чхадане’’ти ча ‘‘татийава̄рато пат̣т̣ха̄йа евам̣ чха̄да̄пехӣ’ти а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти ча упатиссаттхеро вадати кира.

махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄

140. саппа̄н̣акасиккха̄падам̣ утта̄наттхамева.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена бхӯтага̄мавагго дутийо.

3. ова̄давагго

1. ова̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

144. катха̄нуса̄рена̄ти йо бхиккхунова̄дакаттхико ким̣сӣло ким̣сама̄ча̄ро катаракула̄ паббаджитотиа̄ди катха̄нуса̄рена̄ти аттхо. саггамаггагаманепӣти апи-саддена моккхагаманепи. ‘‘лаккхан̣аппат̣иведхапат̣исам̣йутто’’ти ат̣т̣хагарудхамма̄нуса̄рена ваттаббам̣ дхаммакатхам̣ сандха̄йа вуттам̣.

145-147. ниссӣманти виха̄ре баддхасӣмато ан̃н̃ам̣ абаддхасӣмам̣, га̄масӣма̄динти аттхо. ‘‘супинантенапӣ’’ти на саббесанти идха ба̄хулланайена вуттам̣. чхаббаггийа̄ хи кечи вӣсативасса̄пи аттхи атирекавӣсативасса̄пӣти имина̄ имам̣ маджджхимабодхика̄ле пан̃н̃аттанти вин̃н̃а̄йати. ‘‘сӣлава̄ хотӣ’’ти ватва̄ тасса чатуббидхатта̄ идха адхиппетасӣламева дассетум̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’тиа̄ди вуттам̣. ган̣т̣ха̄нуган̣т̣хипадесу ‘‘сатисам̣вара̄дайо идха на̄дхиппета̄, тена вибхан̇гапа̄т̣хам̣ дассети ат̣т̣хакатха̄чарийо’’ти вуттам̣. аттхатоти па̄л̣иаттхато. ка̄ран̣атоти ка̄ран̣ӯпапаттито, ат̣т̣хакатха̄тоти адхиппа̄йо. атха ва̄ ка̄ран̣атоти дхаммато, тена аттхато дхамматоти вуттам̣ хоти. атха ва̄ аттхатоти пхалато. ‘‘ка̄ран̣атоти хетуто. дхаммападампи джа̄такена саха̄’’ти ликхитам̣. пан̃хам̣ катхетунти ‘‘пан̃хам̣ пут̣т̣хо катхетӣ’’ти еттха бхиккхунийа̄ пут̣т̣хена ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти на сакка̄ катхетум̣. ‘‘на кхо пана там̣ бхагаванта’’нти па̄т̣хо. ‘‘на кхо панета’’нти ча ликханти, там̣ на сундарам̣. ‘‘ка̄са̄йаваттхавасана̄йа̄’’ти вачанато па̄ра̄джика̄йапи на ват̣т̣ати. бхиккхунийа̄ ка̄йасам̣саггамева вуттам̣. метхунена хи бхиккхунӣдӯсако хоти.

148-9. бхиккхӯнам̣ сантике упасампанна̄ на̄ма париватталин̇га̄, пан̃часата̄ са̄кийа̄нийо ва̄. ‘‘дхаммадесана̄паттимочанаттхам̣ пана̄’’ти вачанато ма̄туга̄маггахан̣ена саббаттха бхиккхунӣсан̇гахам̣ гаччхатӣти сиддхам̣. бхиккхуниггахан̣ена пана ма̄туга̄мо тирийам̣ таран̣асиккха̄паде (па̄чи. 187-190) сан̇гахито, на ан̃н̃аттха. ‘‘оса̄ретабба̄’’ти па̄л̣ипа̄т̣хо, па̄л̣и оса̄ретабба̄ти аттхо. ‘‘оса̄ретабба’’нти ат̣т̣хакатха̄па̄л̣и. екасмим̣ т̣ха̄не вандите доса̄бха̄вато бахӯсу ека̄йа вандите ват̣т̣атӣти че? бхиккхӯхи каттаббам̣ наттхи, бхиккхунийа̄йева каттаббам̣, тасма̄ на ват̣т̣ати. ‘‘йаттха каттхачи нисинна̄йа̄ти антодва̄дасахаттхе нисинна̄йа̄’’ти ваданти. на нимантита̄ хутва̄ гантука̄ма̄ти нимантита̄ хутва̄ гантука̄ма̄ бхиккхӯ идха на̄дхиппета̄, вассам̣ упагантука̄ма̄ва адхиппета̄ти аттхо. йато пана̄ти бхиккхунӣвиха̄рато. таттха̄ти бхиккхунӣвиха̄ре. кин̃ча̄пи ‘‘ова̄дада̄йака̄ бхиккхӯ’’ти вачанато ова̄дада̄йакехева сабхиккхуко а̄ва̄со хоти, на саббехӣти а̄панно, татха̄пи асати бхиккхунова̄даке ова̄дасам̣ва̄са̄нам̣ аттха̄йа йа̄чанаттха̄йа авассам̣ гантаббатта̄ ан̃н̃ехипи бхиккхӯхи сабхиккхукопи сабхиккхуко ева̄ти ведитаббо. са̄ раккхитабба̄ти вассаччхеда̄патти раккхитабба̄. касма̄? а̄пада̄су хӣтиа̄ди. ‘‘айам̣ упосатхо ча̄туддасикоти пуччхитабба’’нти вуттам̣, тампи терасийам̣йева, етарахи пана бхиккхунийо ча̄туддасийам̣йева гантва̄ ‘‘када̄ аййа упосатхо’’ти пуччханти. ‘‘джа̄йа̄йо ва̄ джа̄рийо ва̄’’ти адхиппа̄йена вуттам̣ кира. ‘‘гаччхеййа че, а̄паттӣ’’ти па̄т̣хо. две тиссоти двӣхи тӣхи. екато а̄гата̄нам̣ васена ‘‘та̄хӣ’’ти бахувачанам̣ вуттанти адхиппа̄йо. ‘‘ека̄ бхиккхунӣ ва̄ бахӯ бхиккхунӣ ва̄ бахӯхи бхиккхунупассайехи ова̄даттха̄йа песита̄’’ти вачанасса виттха̄ро ‘‘бхиккхунисан̇гхо ча аййа бхиккхунийо ча̄’’тиа̄дина̄ вутто. ‘‘бхиккхунисан̇гхо ча аййа бхиккхунийо ча̄’тиа̄ди на̄на̄упассайехи песита̄йа вачана’’нти ча ‘‘апарипун̣н̣асан̇гхапуггалана̄на̄ва̄садутийавачанавасена пан̃чаккхаттум̣ упасан̇каманам̣ вутта’’нти ча ликхитам̣. йасмим̣ а̄ва̄се па̄тимоккхуддесо на паваттати, таттха̄пи йа̄чанам̣ сампат̣иччхитва̄ пунадивасе йена пат̣иггахитам̣, тена ‘‘наттхи кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато’’тиа̄ди ваттаббам̣. аттхи че саммато, ниддиситаббо. ‘‘сайамева че саммато, аха’нти ваттабба’’нти вуттам̣. саче саммато ва̄ ова̄дапат̣игга̄хако ва̄ па̄тимоккхам̣ уддисати, ан̃н̃ена а̄роча̄петаббанти еке, ‘‘аттана̄пи а̄рочетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ча ваданти. кесучи поттхакесу ‘‘аййа̄нам̣ пава̄ретӣ’’ти ликхитам̣, евам̣ сати ‘‘аййасса пава̄ремӣ’’ти ваттаббам̣, поттхаке наттхи.

ова̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аттхан̇гатасиккха̄падаван̣н̣ана̄

153. муна̄тӣти джа̄на̄ти. антарадха̄йатипӣти еттха тадуттамам̣ че аттхи, там̣ пасса̄ми, йам̣ вичиттам̣ ва̄, тадаттхан̃ча. таггха ка̄ран̣ам̣. саха уппа̄даманантара̄ кирийа̄. йама̄ ча те манаса̄ кататра нетва̄ти. йатха̄ па̄то сийа̄ па̄то бхавам̣ па̄това удакато уггантва̄ т̣хитам̣, татха̄ вирочама̄нам̣ ан̇гӣрасам̣ буддхам̣ пасса, на кевалам̣ падумам̣ вийа, вирочама̄нам̣ тапантама̄диччамиванталиккхети самбандхо. атха ва̄ ан̇гӣрасам̣ буддхам̣ падумам̣ва вирочама̄нам̣ сӯрийам̣ва тапантам̣ пасса буддхам̣. йатха̄ па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣ коканудасан̇кха̄там̣ падумам̣ пассаси, татха̄ вирочама̄нам̣ ан̇гӣрасам̣ буддхам̣ пасса. убхайенева хи бхагавато канти дӣпита̄ти катва̄ дӣпитагун̣асубхам̣ буддхам̣ саккатва̄ там̣ кантим̣ пӯджеййа. пӯджанеййатопи вӣтина̄меййа ити лаккхайе. ‘‘екато упасампанна̄йа̄’’ти па̄л̣и.

156. ‘‘екато упасампанна̄на’’нти ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо. ‘‘абхаббо тва’’нтиа̄дивачанато анукампа̄васена саддхивиха̄рика̄дим̣ сан̇гхика̄ виха̄ра̄ никкад̣д̣ха̄пентасса ана̄патти вийа диссати. абхаббо хи тхеро сан̃чичча там̣ ка̄тум̣, гавеситабба̄ва еттха йуттӣти кечи. тхерена сиккха̄падапан̃н̃аттито пуббе катанти мама такко.

аттхан̇гатасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. бхиккхунупассайасиккха̄падаван̣н̣ана̄

162. ‘‘екараттампи васантӣ’’ти (па̄чи. 161) вачанато йаттха раттийам̣ на васанти, таттха гантва̄ овадитум̣ ват̣т̣атӣти еке. йади евам̣ сан̇кетат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ овадитум̣ ват̣т̣атӣти сиддхам̣. ‘‘тато аддхайоджанейева сабхиккхуко а̄ва̄со иччхитаббо’’ти на ваттаббам̣. бхиккхунова̄дако че аддхайоджанам̣ гантва̄ овадитука̄мо хоти, бхиккхунисан̇гхо ча аддхайоджанам̣ гантва̄ сотука̄мо, ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄, тан̃ча на вуттам̣, тасма̄ на ват̣т̣ати. хет̣т̣химапариччхедена пана ‘‘екараттампӣ’’ти вуттам̣. тато пат̣т̣ха̄йа упассайам̣ хоти, на упассайасан̇кхепена катаматтена̄ти вуттам̣ хоти. йаттха ва̄сӯпагата̄ бхиккхунийо, со упассайасан̇кхйам̣ гаччхати, таттха на гантва̄ ова̄до да̄таббо. ека̄ва̄се дива̄ ват̣т̣атӣти еке, вича̄ретва̄ йуттатарам̣ гахетаббам̣.

бхиккхунупассайасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. а̄мисасиккха̄падаван̣н̣ана̄

164. ‘‘упасампаннам̣ сан̇гхена асаммата’’нти па̄л̣ивачанато, ‘‘самматена ва̄ сан̇гхена ва̄ бха̄рам̣ катва̄ т̣хапито’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ча ат̣т̣хахан̇гехи саманна̄гато самматена ва̄ виппаваситука̄мена ‘‘йа̄ва̄хам̣ а̄гамисса̄ми, та̄ва те бха̄ро хотӯ’’ти йа̄читва̄ т̣хапито, тасса̄бха̄вато сан̇гхена ва̄ татхева бха̄рам̣ катва̄ т̣хапито ат̣т̣хахи гарудхаммехи овадитум̣ лабхати, пагева ан̃н̃ена дхаммена̄ти сиддхам̣. ‘‘йо пана бхиккху асаммато бхиккхунийо овадеййа, па̄читтийа’’нти пагева бха̄рам̣ катва̄ ат̣т̣хапитам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. абхайагирива̄сӣнампи идамева матам̣, ануган̣т̣хипаде пана имам̣ найам̣ пат̣иккхипитва̄ ‘‘наттхи кочӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘етарахи ова̄дако асаммато бхиккхунова̄дако на̄ма̄’’ти ватва̄ ‘‘йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘упасампаннам̣ сан̇гхена каммава̄ча̄йа асамматам̣, бхиккхусан̇гхена пана бхиккхунисан̇гхасса ануггахам̣ каротха, бхиккхунийо овадатха, бхиккхусан̇гхасса ча каротха пха̄сувиха̄ранти евам̣ йа̄читва̄ т̣хапито бхиккхусан̇гхам̣ а̄пуччхитва̄, тато со тхеро бхиккхунийо овадати, еварӯпам̣ бхиккхусан̇гхена асамматанти, татра вуттанайенева аттхо гахетаббо’’ти вуттам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипаде пана ‘‘асаммато га̄мам̣ ова̄даттха̄йа а̄гата̄нам̣ бхиккхунӣнам̣ вачанам̣ сутва̄ пат̣ивачанам̣ денто сан̇гха̄нуматийа̄, на н̃аттичатуттхена̄’’ти вуттам̣, там̣ ануган̣т̣хипадаматена самети, андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттавачанам̣ тена самети, тан̃ча па̄л̣ивачанам̣, на хи ова̄дапат̣игга̄хако, па̄тимоккхуддесако ва̄ ‘‘па̄са̄дикена сампа̄детӯ’’ти вачанаматтена бхиккхунова̄дако на̄ма хоти. хотӣти че, анупасампаннопи таттакена вачанена ‘‘бхиккхунова̄дако хотӯ’’ти ваттаббо. хотӣти че, йам̣ вуттам̣ ган̣т̣ха̄нуган̣т̣хипадесу ‘‘асаммато на̄ма асамматабха̄вена ‘бахуссуто твам̣ овада̄хӣ’ти сан̇гхена бха̄рам̣ катва̄ т̣хапито’’ти. еттха ба̄хусаччена ким̣ пайоджанам̣. ануган̣т̣хипадейева ‘‘абхайагирива̄сӣ вадатӣти сутва̄ самматена ва̄ а̄н̣атто овадитум̣ лабхатӣти дхаммасириттхеро паччха̄ ануджа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. ким̣ бахука̄йа. ‘‘па̄са̄дикена сампа̄детӯ’’ти еттакаматтена бхиккхунова̄дако хоти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘бха̄рам̣ катва̄’’ти имина̄ ким̣ пайоджанам̣, таттакампи ваттум̣ ан̃н̃о на лабхати, тена ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, т̣хапетва̄ ба̄лам̣ гила̄нам̣ гамикам̣ авасесехи ова̄дам̣ гахету’’нти (чӯл̣ава. 414) айам̣ па̄л̣и вируджджхеййа. катхам̣? тасса хи ‘‘на, бхиккхаве, ова̄до на пачча̄харитаббо’’ти (чӯл̣ава. 415) чанато саммата̄самматабха̄вена наттхи кочӣти ‘‘па̄са̄дикена сампа̄детӯ’’ти ваттаббам̣ сийа̄, ваданто ча идха пат̣хамена а̄паттийа̄ ка̄ретаббо хотӣти. хоту асаммататта̄, акатабха̄ратта̄ ча. имасса ча бхиккхунова̄дакатте имасса кхӣйанена дуккат̣ам̣ сийа̄, саббаметам̣ анит̣т̣хам̣, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айаметтха бхиккхунова̄дако на̄ма̄’’ти авуттатта̄ татха̄ бха̄рам̣ катва̄ т̣хапито овадитум̣ лабхатийева, на̄н̃н̃оти а̄чарийо.

а̄мисасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чӣварада̄насиккха̄падаван̣н̣ана̄

169. са̄дийиссасӣти пуччха̄.

чӣварада̄насиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. чӣварасиббанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

176. ван̃четва̄ти ‘‘тава н̃а̄тика̄йа̄’’ти аватва̄ ‘‘екисса̄ бхиккхунийа̄’’ти еттакамева ватва̄, те хи ‘‘екисса̄’’ти вачанам̣ сутва̄ ан̃н̃а̄тика̄йа сантакасан̃н̃ино сиббесум̣. имасмим̣ сиккха̄паде ‘‘чӣварам̣ на̄ма чханнам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ чӣвара’’нти еттакамева па̄л̣и, тена вуттам̣ ‘‘чӣваранти йам̣ нива̄сетум̣ ва̄ па̄рупитум̣ ва̄’’тиа̄ди. ‘‘викаппанупагам̣ паччхима’’нти ча ликхитам̣, со пама̄далекхо.

чӣварасиббанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. сам̣видха̄насиккха̄падаван̣н̣ана̄

181. та̄ бхиккхунийо дӯсайим̣сӯти випарин̣а̄мо ка̄таббо.

182-4. сампадантӣти падаса̄ гаччханти. вуттанайенева̄ти ‘‘сампатанти еттха̄ти сампа̄то’’тиа̄дина̄. падагате упача̄ро на лаббхати, ачча̄саннатта̄ миссам̣ вийа хотӣти. куккут̣авасситапариччхинно маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣. ‘‘тампи воха̄рена̄’’ти ликхитам̣. ‘‘йебхуййена татха̄ саннивесо хотӣти катва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, тасма̄ на пама̄далекхо’’ти ча, ‘‘уккат̣т̣хапариччхедена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣, тато уддхам̣ аддхайоджаналаккхан̣асампаттам̣ на̄ма хотӣти гахетабба’’нти ча вуттам̣. ‘‘каппийабхӯми кира̄йам̣…пе… на вадантӣ’’ти вуттам̣. дуддасан̃хеттха ка̄ран̣ам̣. катарам̣ пана танти? ‘‘гаччха̄ма̄ти сам̣видахати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттам̣. таттха ‘‘гаччха̄ма̄’’ти ваттама̄навачанантан̃ча, амагге бхиккхунупассайа̄димхи на самбхаватийева манусса̄нам̣ антарагхара̄димхи маггасан̇кхепагаманато, учча̄сайана̄диуппаттит̣т̣ха̄натта̄ ча. на титтхийасеййа̄йа ва̄ паббаджита̄ва̄сатта̄. два̄рети самӣпаттхе бхуммам̣, тасма̄ там̣ дассетум̣ пуна ‘‘ратхика̄йа̄’’ти а̄ха. сесаат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘еттхантаре сам̣видахитепи бхиккхуно дуккат̣а’’нти а̄гататта̄ на самети. ‘‘га̄мантаре’’ти вачанато ан̃н̃ага̄масса упача̄роккамане ева а̄патти. ‘‘аддхайоджане’’ти вачанато атиккаманейева йуттам̣.

185. рат̣т̣хабхедети вилопе. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘тайопи сан̇кета̄ ка̄ладивасамаггавасена, таттха паччхименева а̄паттӣ’’ти вуттам̣. ‘‘имина̄ маггена̄’’ти виссаджджетва̄ ан̃н̃ена гаччханти че, а̄паттийева̄ти аттхо.

сам̣видха̄насиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. на̄ва̄бхируханасиккха̄падаван̣н̣ана̄

189. надийа̄ куто га̄мантаранти че? ‘‘йасса̄ надийа̄’’тиа̄дима̄ха. га̄мантараган̣ана̄йа̄ти йасмим̣ га̄матиттхе а̄рул̣хо, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ага̄маган̣ана̄йа. ‘‘ма̄туга̄мопи идха сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти а̄чарийасса такко, тенева ‘‘убхайаттха екато упасампанна̄йа дуккат̣ам̣, сиккхама̄на̄йа са̄ман̣ерийа̄ ана̄паттӣ’’ти ча на вуттам̣. есева найо ан̃н̃есупи еварӯпесу.

191. ‘‘локасса̄дамиттасантхававасена кел̣ипуреккха̄ра̄ сам̣видахитва̄’’ти вуттатта̄ акусалачиттам̣ локаваджджанти ваттаббанти? на ваттаббам̣, ‘‘кел̣ипуреккха̄ра̄’’ти вачанам̣ йебхуййата̄йа вуттам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча ‘‘тӣн̣и читта̄ни тиссо ведана̄’’ти вуттам̣, сам̣видаханака̄ле ва̄ кел̣ипуреккха̄ро бхиккху сам̣видахати, а̄патти бхиккхуно га̄мантароккамане, аддхайоджана̄тиккаме ва̄. кусалачитто ва̄ хоти паччавеккханто, четийа̄дӣни ва̄ пассанто, абйа̄катачитто ва̄ хоти киламатхавасена нидда̄йантоти тичитта̄ни гахита̄нӣти ведитабба̄.

на̄ва̄бхируханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. парипа̄читасиккха̄падаван̣н̣ана̄

192. чет̣акети да̄раке. тарун̣апотакети пора̄н̣а̄. ‘‘па̄пабхиккхӯнам̣ паккхупаччхеда̄йа идам̣ пан̃н̃аттам̣, тасма̄ пан̃ча бходжанейева̄патти вутта̄’’ти ликхитам̣.

194-7. ниппха̄дитанти вин̃н̃аттийа̄ на хоти, кинту парикатха̄дӣхи, тасма̄ имина̄ сиккха̄падена ана̄патти, там̣ сандха̄йа ‘‘саббаттха ана̄паттӣ’’ти вуттам̣. ‘‘катха̄нуса̄рена таттха пасӣдитва̄ денти, идам̣ парипа̄читам̣ на хоти, ват̣т̣антӣ’’ти пат̣хамасиккха̄паде вуттатта̄ти дхаммасириттхеро, упатиссаттхеро пана ‘‘итарампи ват̣т̣атийева̄’’ти а̄ха. пора̄н̣аган̣т̣хипаде пана ‘‘йасма̄ девадатто пакатийа̄ таттха бхиккхунипарипа̄читам̣ бхун̃джати, тасма̄ имам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ нида̄нам̣ катва̄ идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃атта’’нти вуттам̣.

парипа̄читасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. рахонисаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄

198. ‘‘упанандасса чатуттхасиккха̄падена ча̄’’ти па̄т̣хо.

рахонисаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена ова̄давагго татийо.

4. бходжанавагго

1. а̄васатхапин̣д̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

203-4. пӯгасса̄ти пӯгена. куккучча̄йантоти ниссаран̣енеттха бхавитаббам̣, там̣ майам̣ на джа̄на̄ма̄ти саннит̣т̣ха̄насса каран̣авасена ‘‘куккучча̄йанто’’ти вуччати. йатха̄ хи а̄йасма̄ упа̄ли найагга̄хена ‘‘ана̄патти а̄вусо супинантена̄’’ти (па̄ра̄. 78) а̄ха, татха̄ тхеропи ‘‘ана̄патти гила̄насса̄’’ти касма̄ на париччхиндатӣти? анатта̄дхика̄ратта̄ винайапан̃н̃аттийа̄, ‘‘на̄йам̣ аттано ока̄со’’ти пат̣иккхиттатта̄, сиккха̄падасса апарипун̣н̣атта̄. пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄паде парипун̣н̣ам̣ катва̄ пан̃н̃аттейева хи со тхеро ‘‘ана̄патти супинантена̄’’ти а̄ха ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄’’ти вуттапада̄нуса̄рена̄ти. йасма̄ одисса айа̄вадаттхева да̄йака̄нам̣ пӣл̣а̄ наттхи, тасма̄ ‘‘анодисса йа̄вадаттхо’’ти вуттам̣.

208. ‘‘антара̄магге екадиваса’нти екам̣йева сандха̄йа вутта’’нти ча ‘‘есева найоти вуттанайамева дассетум̣ гантва̄ пачча̄гаччханто хӣтиа̄дима̄ха̄’’ти ча ‘‘суддхачитто хутва̄ пакатигаманева бхун̃джитум̣ лабхатӣ’’ти ча ‘‘агила̄насса гила̄насан̃н̃ино ка̄йена самут̣т̣ха̄тӣ’’ти ча ликхитам̣.

а̄васатхапин̣д̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ган̣абходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

209-218. гул̣хапат̣иччханноти апа̄кат̣ова. еко путтена̄ти екассекам̣ бхаттам̣ ‘‘ахам̣ ан̃н̃ена нимантито’’ти на вуччати. ‘‘саче екато ган̣ханти , ган̣абходжанам̣ хотӣ’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 217-218) вуттатта̄ чатта̄ро упа̄сака̄ чатта̄ро бхиккхӯ висум̣ висум̣ нимантетва̄ хаттхапа̄се т̣хита̄нам̣ че денти, ган̣абходжанам̣ хоти ева̄ти еке, там̣ на йуттам̣ вийа. ‘‘вин̃н̃аттито пасаване ган̣асса екато гахан̣е имина̄ сиккха̄падена а̄патти, висум̣ гахан̣е пан̣ӣтабходжанасӯподанавин̃н̃аттӣхӣ’’ти ликхитам̣. ‘‘вин̃н̃аттито пасаванам̣ ат̣т̣хуппаттивасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ анун̃н̃а̄там̣. сӯподана̄дивасена таттха а̄патти ева̄’’ти вуттам̣, там̣ на йуттам̣. касма̄? парива̄ре (пари. 168) ева двиннам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ а̄гататта̄, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘анун̃н̃а̄та’’нти дувуттам̣. ат̣т̣хуппаттийам̣йева па̄кат̣анти ‘‘падабха̄джане на вутта’’нти ваттаббам̣. екато ган̣хантӣти гахитабхатта̄пи ан̃н̃е йа̄ва ган̣ханти, та̄ва че тит̣т̣ханти, екато ган̣хантийева на̄ма. ‘‘гаччхати че, ана̄паттӣ’’ти ваданти.

еттха̄ха – ‘‘пат̣иггахан̣амева хеттха пама̄н̣а’’нти вуттам̣, атха касма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘ган̣абходжанам̣ на̄ма йаттха чатта̄ро…пе… бхун̃джанти, етам̣ ган̣абходжанам̣ на̄ма̄’’ти (па̄чи. 218) вуттанти? вуччати – йаттха̄ти упайогаттхе бхуммавачанам̣. чатта̄роти ган̣асса хет̣т̣химапариччхеданидассанам̣. пан̃чаннам̣ бходжана̄нанти а̄паттиппахонакабходжананидассанам̣. ан̃н̃атарена бходжанена нимантита̄ти акаппийанимантананидассанам̣. нимантанавасенева пана ган̣абходжанасса вуттатта̄ ‘‘нимантита̄ бхун̃джантӣти вутта’’нти вуттам̣. ‘‘ан̃н̃атарам̣ бходжанам̣ вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джантӣ’’ти пана на вуттам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣йева па̄кат̣атта̄. йам̣ бхун̃джантӣти евам̣ самбандхо ведитаббо. таттха бхун̃джантӣти пат̣игга̄хаканийамавачанам̣. на хи аппат̣иггахитакам̣ бхиккхӯ бхун̃джанти. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘ган̣асса йато пат̣иггахита̄ха̄рабходжанахету па̄читтийа’’нти. а̄гантукапат̣т̣ам̣ могхасуттена сиббитва̄ т̣хапенти, таттха анува̄те йатха̄ екаталам̣ хоти, татха̄ хаттхехи гхат̣т̣ети. валетӣти а̄ват̣т̣ети. париваттананти суттам̣ ган̣ханта̄нам̣ сукхаггахан̣аттхам̣ суттапариваттанам̣ кароти, пат̣т̣ам̣ сиббанта̄нам̣ сукхасиббанаттхам̣ пат̣т̣апариваттанан̃ча. навачӣварака̄рако идха̄дхиппето, на итароти. ‘‘бимбиса̄рам̣ а̄пуччхитва̄ самбха̄ре кайирама̄нейева ка̄ла̄ атикканта̄, паччха̄ ган̣абходжанасиккха̄паде пан̃н̃атте бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхӣ’’ти ваданти, ан̃н̃атха̄ ат̣т̣хакатха̄йа вируджджханато.

220. ‘‘две тайо екатоти йепи акаппийанимантанам̣ са̄дийитва̄’’тиа̄дивачанена акаппийанимантанапаччайа̄ ева ана̄патти, вин̃н̃аттито а̄паттийева̄ти дӣпети. анимантито чатуттхо йасса тадетам̣ анимантитачатуттхам̣. еса найо саббаттха. павесетва̄ти нисӣда̄петва̄. чӣварада̄насамайаладдхакачатуккам̣ чӣварака̄расамайаладдхакачатукканти евама̄дӣни. та̄ни ча̄ти йехи бходжанехи висан̇кето наттхи, та̄ни. маха̄тхерети упасампанне. ат̣т̣хатва̄ти т̣хитена нимиттам̣ дасситам̣ хоти. таттха таттха гантва̄ти ратхика̄дӣсу бхиккхусамӣпе гантва̄. имасмим̣ пана сиккха̄паде каттхачи поттхаке ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чӣварада̄насамайе ган̣абходжанам̣ бхун̃джитум̣. еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯна’’нти па̄т̣хо диссати. каттхачи ‘‘бхун̃джиту’’нти ватва̄ ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти па̄т̣хо, айам̣ собхано.

ган̣абходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. парампарабходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

221. адхит̣т̣хита̄ти ниччаппаватта̄. бадарачун̣н̣асаккара̄дӣхи йоджитам̣ бадараса̄л̣авам̣. киракаммака̄рена̄ти кирасса каммака̄рена.

226. ‘‘викаппетва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти еттха̄ху пора̄н̣аттхера̄ ‘‘бхагавато саммукха̄ авикаппетва̄ гехато никкхамитва̄ ратхика̄йа ан̃н̃атарасса бхиккхуно сантике викаппеси, викаппентена пана ‘майхам̣ бхаттапачча̄сам̣ иттханна̄масса даммӣ’ти ваттаббам̣, итарена ваттаббам̣ ‘тасса сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’’ти. пан̃часусахадхаммикесӯти саммукха̄ т̣хитасса сахадхаммикасса йасса викаппетука̄мо, там̣ сахадхаммикам̣ адисва̄ гахат̣т̣хасса ва̄ сантике, сайамева ва̄ ‘‘пан̃часу сахадхаммикесу иттханна̄масса викаппемӣ’’ти ватва̄ бхун̃джитаббанти еке, евам̣ сати тхеро тасмим̣йева нисиннова татха̄ ва̄чам̣ ниччха̄ретва̄ пат̣игган̣ха̄тӣти такко диссати. маха̄паччарийа̄дӣсу пана параммукха̄ викаппана̄ва вутта̄, са̄ ‘‘тена ха̄нанда, викаппетва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти имина̄ самети, татха̄пи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. парампарабходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘тасма̄ йо бхиккху пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса ‘майхам̣ бхаттапачча̄сам̣ туйхам̣ даммӣ’ти ва̄ ‘викаппемӣ’ти ва̄ евам̣ саммукха̄ ва̄ ‘иттханна̄масса даммӣ’ти ва̄ ‘викаппемӣ’ти ва̄ евам̣ параммукха̄ ва̄’’ти вачанато сахадхаммикасса сантике ева ваттаббам̣, на сайамева̄ти диссати. йасма̄ айам̣ паччхиманайо пора̄н̣аган̣т̣хипаденапи самети, тасма̄ идха ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. еттха кин̃ча̄пи ‘‘те манусса̄…пе… бходжанамадам̣сӯ’’ти вачанато акаппийанимантанам̣ пан̃н̃а̄йати, татха̄пи тхерасса куккуччуппаттика̄ран̣ена бхаттена со нимантитоти ведитаббо. ан̃н̃атха̄ парато ‘‘две тайо нимантане екато бхун̃джатӣ’’ти вачанена, ана̄паттива̄рена ча вируджджхати.