па̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

веран̃джакан̣д̣о

веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄

‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. тена кхо пана самайена веса̄лийа̄ авидӯре каландага̄мо на̄ма хотӣ’’ти винайанида̄не а̄рабхитаббе веран̃джакан̣д̣асса а̄рамбхо киматтхоти че? вуччате – мӯлато пабхути винайанида̄нам̣ дассетум̣. йади евам̣ ‘‘пат̣хамам̣ а̄вусо упа̄ли па̄ра̄джикам̣ каттха пан̃н̃аттанти, веса̄лийа’’нти вачанена вируджджхатӣти че? на вируджджхати. касма̄? каттха пан̃н̃аттанти хи нида̄напуччха̄. евам̣ сантепи ‘‘пат̣хамасса па̄ра̄джикасса ким̣нида̄на’’нти пуччхите са̄дха̄ран̣амаха̄нида̄нависсаджджанам̣ айуттам̣ вийа̄ти? на̄йуттам̣, саббесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ па̄т̣еккам̣ нида̄насса пут̣т̣хатта̄ тасса виссаджджетаббатта̄ ча саббаса̄дха̄ран̣амаха̄нида̄нам̣ пат̣хамама̄ха. екантена пуччха̄виссаджджанаккамена па̄ра̄джика̄дӣни сан̇гахам̣ а̄ропита̄ни. катхам̣ а̄ропита̄нӣти че? а̄йасмата̄ маха̄кассапена ануккамена саббопи винайо пуччхито, пут̣т̣хена ча а̄йасмата̄ упа̄литтхерена йатха̄самбхавам̣ нирантарам̣ виссаджджитамева. апуччхита̄нипи винӣтаваттхуа̄дӣни йуджджама̄на̄ни ваттхӯни антокатва̄ виссаджджанаккаменева ган̣асаджджха̄йамакам̣сӯти ведитаббам̣. ан̃н̃атха̄ веран̃джакан̣д̣ам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикассева нида̄нанти ва̄ анадхика̄рикам̣ ва̄ ниппайоджанам̣ ва̄ па̄т̣еккам̣ сиккха̄паданида̄напуччха̄нантарам̣ тадева виссаджджетаббанти ва̄ а̄паджджати, тасма̄ а̄дито пабхути винайанида̄нам̣ дассетум̣ ‘‘тена самайена̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣.

ида̄ни нида̄набхан̣ане пайоджанам̣ ваккха̄ма – винайассаа̄н̣а̄десанатта̄ бхагавато та̄ва а̄н̣а̄рахабха̄вадӣпанам̣, а̄н̣а̄бхӯтасса ча винайасса анан̃н̃ависайабха̄вадӣпанам̣, а̄н̣а̄йа т̣хита̄нам̣ са̄вака̄нам̣ маха̄нубха̄вадӣпанан̃ча̄ти тивидхамасса пайоджанам̣. катхам̣? а̄н̣а̄са̄сана̄рахо хи бхагава̄ пахӣнакилесатта̄, адхигатагун̣ависесатта̄, локаджет̣т̣хасет̣т̣хатта̄, та̄дибха̄ваппаттатта̄ ча, арасарӯпата̄дӣхи ат̣т̣хахи аккосаваттхӯхи акампанато бхагавато та̄дибха̄ваппатти ведитабба̄, ат̣т̣ханнампи тесам̣ аккосаваттхӯнам̣ аттани самбхавапарийа̄йадӣпанапа̄л̣ийа̄ пахӣнакилесата̄ ведитабба̄. чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ тиссаннан̃ча виджджа̄нам̣ адхигамапаридӣпанена адхигатагун̣ависесата̄ ведитабба̄. ‘‘на̄хам̣ там̣ бра̄хман̣а пасса̄ми садеваке…пе… муддха̄пи тасса випатеййа̄’’ти ча ‘‘джет̣т̣хо сет̣т̣хо локасса̄’’ти ча вачанена джет̣т̣хасет̣т̣хата̄ ведитабба̄, идан̃ча бхагавато а̄н̣а̄рахабха̄вадӣпанаппайоджанам̣. ‘‘а̄гамехи твам̣ са̄рипутта, а̄гамехи твам̣ са̄рипутта, татха̄гатова таттха ка̄лам̣ джа̄ниссатӣ’’ти вачанам̣ анан̃н̃ависайабха̄вадӣпанам̣. ‘‘са̄дха̄хам̣, бханте, патхавим̣ париваттеййа’’нти ча ‘‘ека̄хам̣, бханте, па̄н̣им̣ абхинимминисса̄мӣ’’ти ча ‘‘са̄дху, бханте, саббо бхиккхусан̇гхо уттаракурум̣ пин̣д̣а̄йа гаччхеййа̄’’ти ча имехи тхерасса тӣхи сӣхана̄дехи а̄н̣а̄йа т̣хита̄нам̣ са̄вака̄нам̣ маха̄нубха̄вата̄дӣпанам̣ ведитаббам̣. са̄ваттхийа̄дӣсу авихаритва̄ киматтхам̣ бхагава̄ веран̃джа̄йамева тада̄ виха̄сӣти че? нал̣еруйаккхасса пӣтисан̃джананаттхам̣, бхиккхусан̇гхасса бхиккха̄васена акиламанаттхам̣, веран̃джабра̄хман̣асса паса̄дасан̃джананаттхам̣, маха̄моггалла̄наттхерасса а̄нубха̄вадӣпанат̣т̣ха̄набхӯтатта̄, са̄рипуттаттхерасса винайапан̃н̃аттийа̄чанахетубхӯтапаривитакканат̣т̣ха̄набхӯтатта̄ ча. тесу паччхимам̣ балавака̄ран̣ам̣, тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тена самайена̄ти йена ка̄лена а̄йасмато…пе… тена ка̄лена̄’’ти. пуримесу чатӯсу асан̇гахака̄ран̣есу пат̣хамена бхагава̄ метта̄бха̄вана̄дина̄ аманусса̄нам̣ читтасам̣раккхан̣ена бхиккхӯнам̣ а̄дарам̣ джанети. дутийена париса̄вачарена бхиккхуна̄ евам̣ париса̄ сан̇гахетабба̄, евам̣ аппиччхена сантут̣т̣хена ча бхавитаббанти ва̄ дассети. татийена паччайе нирапеккхена кула̄нуггахо ка̄табботи. чатуттхена евам̣ маха̄нубха̄вена̄пи паччайаттхам̣ на лолуппам̣ ка̄таббам̣, кевалам̣ парадаттупаджӣвина̄ бхавитаббанти дассети. ‘‘тена̄тиа̄дипа̄т̣хасса…пе… винайассаттхаван̣н̣ана’’нти вачанато ан̃н̃о тена̄тиа̄дипа̄т̣хо, ан̃н̃о винайо а̄паджджати.

‘‘тена̄тиа̄дипа̄т̣хамха̄, ко ан̃н̃о винайо идха;

тассаттхам̣ дассайантова, каре винайаван̣н̣ана’’нти. –

че? нану вуттам̣ пуббева ‘‘идан̃хи буддхасса бхагавато аттапаччаккхавачанам̣ на хотӣ’’тиа̄ди, тасма̄ упа̄литтхерена вуттасса тена̄тиа̄дипа̄т̣хасса аттхам̣ на̄наппака̄рато дассайанто карисса̄ми винайасса бхагавато аттапаччаккхавачанабхӯтасса аттхаван̣н̣ананти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йади евам̣ ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ вихаратӣти евама̄дивачанапат̣иман̣д̣итанида̄нам̣ винайапит̣акам̣ кена дха̄рита’’нтиа̄дивачанам̣ вируджджхати ‘‘тена самайена̄’’тиа̄дивачанасса винайапит̣акапарийа̄паннабха̄вадӣпанатоти че? на, ан̃н̃аттхепи таббоха̄расиддхито ‘‘на̄на̄видхабхиттикаммапат̣иман̣д̣итавасано пурисо’’тиа̄дӣсу вийа. винайасса̄дибха̄вена сан̇гӣтика̄ракехи анун̃н̃а̄татта̄ винайапарийа̄панната̄пи йуджджати тасса вачанасса. еттха̄ха – йатха̄ суттанте ‘‘екам̣ самайа’’нти ча, абхидхамме ча ‘‘йасмим̣ самайе’’ти анийамато вуттам̣, татха̄ аватва̄ идха ‘‘тена самайена̄’’ти пат̣хамам̣ там̣ниддесова касма̄ вуттоти? вуччате – тасса тасса сиккха̄падапан̃н̃аттисамайасса, йасса ва̄ сиккха̄падапан̃н̃аттихетубхӯтасса самайасса хету бхагава̄ таттха таттха виха̄си, тасса ча самайасса атӣтасса тесам̣ сан̇гӣтика̄рака̄нам̣ васӣнам̣ сувидитатта̄. катхам̣? ‘‘йе те бхиккхӯ аппиччха̄ те уджджха̄йантӣ’’тиа̄дивачанато, ‘‘атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесу’’нти ча ‘‘атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не саннипа̄та̄петва̄’’ти ча ‘‘бхиккхӯнам̣ тадануччхавикам̣ тадану…пе… даса аттхавасе пат̣ичча сан̇гхасут̣т̣хута̄йа̄’’ти ча ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти ча кхандхакесу ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тӣхи саран̣агаманехи паббаджджа’’нтиа̄дивинайаккамасса вачанато йо со сиккха̄падапан̃н̃аттисамайо, тасса тасса винайаккамасса со пан̃н̃аттисамайо ча сувидито тесам̣ пан̃часата̄нам̣ дхаммадхара̄нам̣ бхиккхӯнам̣, на̄йам̣ найо суттанта̄бхидхаммесу самбхавати. тасма̄ сувидитатта̄ тена самайена хетубхӯтена вихаратӣти вихаратипадена екасамбандхатта̄ ча пат̣хамам̣ йам̣ниддеса̄дино асамбхавато ча винайапит̣аке там̣ниддесова пат̣хамам̣ вутто. катхам̣? еттха ‘‘йена кхо пана самайена веса̄лийа̄ авидӯре каландага̄мо на̄ма хотӣ’’ти ва̄ ‘‘йена кхо пана самайена веса̄лӣ…пе… хотӣ’’ти ва̄ асамбхавато йам̣ниддесена аватва̄ там̣ниддесассева самбхавато ‘‘тена кхо пана самайена…пе… каландага̄мо на̄ма хотӣ’’ти вуттанти, кевалам̣ сувидитатта̄ ва̄. анийаманиддесавачананти еттха кин̃ча̄пи йатха̄вуттанайена нийаманиддесавачанамеветам̣ там̣ниддесатта̄, татха̄пи сампатика̄лавасена тадитаресам̣ бхиккхӯнам̣ авидитатта̄ ‘‘анийаманиддесавачана’’нти вуттам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘айан̃хи саббасмимпи винайе йуттӣ’’ти, там̣ таббахулена вуттанти ведитаббам̣.

йади саббам̣ тена̄ти падам̣ анийаманиддесавачанам̣ бхавеййа, тена хи бхиккхаве бхиккхӯнам̣ сиккха̄паданти еттха идампи пуббе сиддхаттхам̣ тена̄ти падам̣ анийаманиддесавачанам̣ бхавеййа. ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йам̣ вихаратӣ’’тиа̄дӣсу вуттам̣ тена̄ти падан̃ча анийаманиддесавачанам̣ бхавеййа, на ча хоти, тасма̄ йесам̣ тена там̣ниддесена ниддит̣т̣хаттхо авидито, тесам̣ васена̄ха ‘‘анийаманиддесавачанамета’’нти. атха ва̄ тато пат̣хамам̣ тадаттха̄дассанато паччха̄пи там̣самбандхена йам̣ниддесадассанато ча ‘‘анийаманиддесавачанамета’’нти вуттам̣. атха ва̄ пуббан̣ха̄дӣсу айам̣ на̄ма̄ти анийаметва̄ ка̄лапаридӣпанасса самайасаддасса упападабха̄венапи евам̣ ваттумарахати ‘‘йадидам̣ анийаманиддесавачана’’нти. атха ва̄ ‘‘тена̄’’ти вутте тена гхат̣ена пат̣ена̄ти саббаттхаппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣ нийамам̣ кароти ‘‘самайена̄’’ти. кена пана самайена? парабха̄ге аттхато сиддхена са̄рипуттасса паривитаккасамайена. еттха̄ха – витаккасамайо че идха̄дхиппето, ‘‘парато идха пана хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхавати. йо хи со сиккха̄падапан̃н̃аттисамайо са̄рипутта̄дӣхипи дуббин̃н̃еййо, тена самайена хетубхӯтена каран̣абхӯтена ча̄’’тиа̄дивачанам̣ вируджджхатӣти? на, ба̄хуллена вуттатта̄. суттанта̄бхидхаммесу вийа аватва̄ идха винайапит̣аке каран̣авачанена касма̄ ниддесоти хи чодана̄. тасма̄ тасса̄ виссаджджане ба̄хуллена каран̣авачанаппайоджанам̣ ваттука̄мо а̄чарийо а̄ха ‘‘йо со сиккха̄падапан̃н̃аттисамайо’’тиа̄ди. на сампати вуччама̄нассева каран̣авачанасса пайоджанам̣ ваттука̄мо, имасса пана хетуаттхова самбхавати, на каран̣аттхо, тасма̄ а̄ха ‘‘апарабха̄ге аттхато сиддхена̄’’тиа̄ди. самайан̃ча̄ти а̄гаманапаччайасамава̄йам̣ таданурӯпака̄лан̃ча упа̄да̄йа̄ти аттхо. паччайаса̄маггин̃ча а̄гаманака̄лан̃ча лабхитва̄ джа̄нисса̄ма̄ти адхиппа̄йо.

еттха̄ха – йатха̄ ‘‘екова кхо, бхиккхаве, кхан̣о самайо ча̄’’ти еттха кхан̣асамайа̄нам̣ еко аттхо, татха̄ ка̄лан̃ча самайан̃ча упа̄да̄йа̄ти ка̄ласамайа̄нам̣ еко аттхо сийа̄, апича а̄гаманапаччайасамава̄йо четтха самайо ка̄ласса̄пи а̄гаманапаччайатта̄ самайаггахан̣енева со гахитоти висум̣ ка̄ло киматтхам̣ гахитоти ча? вуччате – аппева на̄ма свепӣти ка̄ласса пат̣хамам̣ нийамитатта̄ на самайо ка̄латтхо. тасмим̣ свети нийамитака̄ле итаресам̣ а̄гаманапаччайа̄нам̣ самава̄йам̣ пат̣ичча упасан̇камеййа̄ма йатха̄нийамитака̄лепи пуббан̣ха̄диппабхедам̣ йатха̄вуттасамава̄йа̄нурӯпам̣ ка̄лан̃ча упа̄да̄йа̄ти свети париччхиннадивасе пуббан̣ха̄дика̄ланийатабха̄вам̣ дассети, тасма̄ ка̄ласамайа̄нам̣ на екаттхатта̄ ка̄ласса висум̣ гахан̣ампи са̄ттхаканти ведитаббам̣. йасма̄ кхан̣е кхан̣е твам̣ бхиккху джа̄йаси ча джӣйаси ча мӣйаси чети бхиккхунийа̄ сантике абхиккхан̣ам̣ гаччхатӣти (па̄чи. 198) ча кхан̣е кхан̣е бха̄сати саттхуса̄сананти ча кхан̣асаддо анекаттхо, татха̄ самайасаддо ча, тасма̄ екамекена нийаменто ‘‘екова кхо, бхиккхаве, кхан̣о ча самайо ча̄’’ти а̄ха. кхан̣асамайа̄нам̣ аттхо екаттхо йуджджати кхан̣о ока̄сала̄бхо, ат̣т̣хаккхан̣аваджджито навамо кхан̣оти аттхо. аттано аттано уччхеда̄дайо дит̣т̣хигатасан̇кха̄те самайе еттха павадантӣти самайаппава̄дако. свева тиндука̄чӣрасан̇кха̄та̄йа тимбаруруккхапантийа̄ париккхиттатта̄ тиндука̄чӣрам̣. екаса̄лакети еко са̄ларуккхо. ‘‘кут̣ика̄’’типи ваданти. аттха̄бхисамайа̄ти аттано хитапат̣ила̄бха̄. дхӣроти ча пан̣д̣ито вуччати, на̄н̃н̃о. самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ти сут̣т̣ху ма̄насса паха̄нена, самуччхедавасена сут̣т̣ху ма̄наппаха̄нена̄ти аттхо. дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хотиа̄дӣсу ‘‘чатуннам̣ сачча̄нам̣ чатӯхи а̄ка̄рехи пат̣иведхо’’тиа̄дӣсу кхандхапан̃чакасан̇кха̄тасса дуккхасса дуккха̄ка̄рата̄йат̣т̣хо. сан̇кхатат̣т̣хо ка̄ран̣уппаттиаттхо, дуккха̄йа ведана̄йа санта̄пат̣т̣хо. сукха̄йа ведана̄йа випарин̣а̄мат̣т̣хо. пӣл̣анат̣т̣ха̄дикова абхисамайат̣т̣хоти аттхо дат̣т̣хаббо. габбхоккантисамайотиа̄дӣсупи патхавӣкампанаа̄локапа̄тубха̄ва̄дӣхи девамануссесу па̄кат̣о. дуккарака̄рикасамайопи ка̄л̣о саман̣о готамо на ка̄л̣отиа̄дина̄ па̄кат̣о. саттасатта̄ха̄ни ча ан̃н̃а̄ни ча дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо.

аччантамева там̣ самайанти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паттасаннит̣т̣ха̄на̄, та̄ва аччантасампайогена тасмим̣ самайе. карун̣а̄виха̄рена виха̄сӣти карун̣а̄киччавиха̄рена тасмим̣ самайе виха̄сӣти аттхо. там̣ самайан̃хи карун̣а̄киччасамайам̣. н̃а̄н̣акиччам̣ карун̣а̄киччанти две бхагавато кичча̄ни, абхисамбодхи н̃а̄н̣акиччам̣, маха̄карун̣а̄сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ венеййасатта̄валоканам̣ катва̄ таданурӯпакаран̣ам̣ карун̣а̄киччам̣. ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйа’’нти (ма. ни. 1.273; уда̄. 12, 28) хи вуттам̣, там̣ бхагава̄пи каротийева. атха ва̄ а̄гантукехи бхиккхӯхи а̄дисама̄йоган̃ча. таттха карун̣а̄киччам̣ виха̄рам̣ дассенто ‘‘карун̣а̄виха̄рена виха̄сӣ’’ти а̄ха. адхикаран̣ан̃хи ка̄латтхоти еттха хи-ка̄ро ка̄ран̣аттхо. таттха хи абхидхамме ка̄ласамӯхакхан̣асамава̄йахетусан̇кха̄тавасена пан̃чавидхо самайат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. ка̄ласамӯхат̣т̣хо самайо катхам̣ адхикаран̣ам̣ хоти? адхикаран̣амуппаттит̣т̣ха̄нам̣ пуббан̣хе джа̄тоти йатха̄, евам̣ ка̄лат̣т̣хо самайасаддо дат̣т̣хаббо. катхам̣ ра̄сат̣т̣хо? йавара̄симхи джа̄тоти йатха̄. тасма̄ йасмим̣ ка̄ле пун̃дже ва̄ читтам̣ самуппаннам̣, тасмим̣ ка̄ле пун̃дже ва̄ пхасса̄дайо уппаджджантӣти вуттам̣ хоти. адхикаран̣ан̃хӣти еттха абхидхамме ниддит̣т̣хам̣ адхикаран̣ам̣ ка̄лат̣т̣хо самӯхат̣т̣хо ча хоти, ‘‘йасмим̣ самайе’’ти вуттам̣ адхикаран̣ам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни бха̄венабха̄валаккхан̣ан̃ча дассенто ‘‘таттха вутта̄на’’мичча̄дима̄ха. таттха абхидхамме вутта̄нам̣ бха̄во на̄ма кинти? уппатти виджджама̄ната̄, са̄ тесам̣ таттха вутта̄нам̣ пхасса̄дидхамма̄нам̣, са̄ пана самайасса бха̄вена бха̄во лаккхӣйати н̃а̄йати, тасма̄ таттха бхуммавачананиддесо катоти вуттам̣ хоти.

таттха кхан̣о на̄ма ат̣т̣хаккхан̣авинимутто навамо кхан̣о, тасмим̣ сати уппаджджати. самава̄йо на̄ма чаккхундрийа̄дика̄ран̣аса̄маггӣ, тасмим̣ сати уппаджджати. хету на̄ма рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣. тасма̄ тасмим̣ кхан̣ака̄ран̣асамава̄йахетумхи сати тесам̣ пхасса̄дӣнам̣ бха̄во виджджама̄ната̄ хотӣти вуттам̣ хоти. идха пана хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхаватӣти еттха аттхадвайамекасса самбхаватӣти идха винайе вуттасса самайасаддасса каттукаран̣аттхе татийа̄ хетумхи ча итйуттатта̄. со дуббин̃н̃еййоти ‘‘татха̄гатова таттха ка̄лам̣ джа̄ниссатӣ’’ти вуттатта̄ти вуттам̣ хоти. тена самайена̄ти тасса самайасса ка̄ран̣а̄ ‘‘аннена васати виджджа̄йа васатӣ’’ти йатха̄, аннам̣ ва̄ виджджам̣ ва̄ лабха̄мӣти тадаттхам̣ васатӣтйаттхо. евам̣ ‘‘тена самайена вихаратӣ’’ти вутте хетваттхе татийа̄ дат̣т̣хабба̄, тасма̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ самайан̃ча вӣтиккаман̃ча олокайама̄но таттха таттха виха̄сӣти вуттам̣ хоти. татийапа̄ра̄джика̄дӣсу ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, аддхама̄сам̣, пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 162) евама̄дӣсу дат̣т̣хабба̄, тасма̄ дутийа̄ ка̄ладдха̄не аччантасам̣йогети дутийа̄тра самбхавати ‘‘ма̄самадхӣте дивасамадхӣте’’ти йатха̄. идха пана хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхаватӣти еттха йасса каран̣авачанасса хетуаттхо самбхавати, тена самайена хетубхӯтена там̣ там̣ ваттхувӣтиккамасан̇кха̄там̣ вӣтиккамасамайасан̇кха̄там̣ ва̄ сиккха̄падапан̃н̃аттихетун̃ча апеккхама̄но бхагава̄ таттха таттха виха̄си. йасса каран̣аттхо самбхавати, тена каран̣абхӯтена самайена сампаттена сиккха̄пада̄ни пан̃н̃а̄пайанто бхагава̄ таттха таттха виха̄сӣти адхиппа̄йо.

ган̣т̣хипаде пана ‘‘судинна̄дӣнам̣ вӣтиккамова ка̄ран̣ам̣ на̄ма, тасса нийамабхӯто ка̄ло пана каран̣амева там̣ ка̄лам̣ анатиккамитва̄ва сиккха̄падасса пан̃н̃апетаббатта̄’’ти вуттам̣, там̣ ниддосам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘идам̣ каран̣ам̣ пуббабха̄гатта̄ пат̣хамам̣ ваттаббампи паччха̄ вутта’’нти, там̣ дувуттам̣. хетуаттхато хи йатха̄ паччха̄ каран̣аттхо йоджийама̄но ануккаменева йогам̣ гаччхати, татха̄ ча йоджито. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄чарийо паччха̄ вуттам̣ идам̣ каран̣аттхам̣ пат̣хамам̣ йоджетва̄ пат̣хамам̣ вуттам̣ хетуаттхам̣ паччха̄ йоджеси, там̣ йоджана̄сукхатта̄ти ведитаббанти а̄чарийена ликхитам̣. ито пат̣т̣ха̄йа йаттха йаттха ‘‘а̄чарийена ликхита’’нти ва̄ ‘‘а̄чарийасса такко’’ти ва̄ вуччати, таттха таттха а̄чарийо на̄ма а̄нанда̄чарийо каласапурава̄сӣти гахетаббо. еттха̄ха – йатха̄ суттанте ‘‘екам̣ самайам̣ бхагава̄’’ти вуччати, татха̄ ‘‘тена самайена бхагава̄ веран̃джа̄йа’’нти ваттаббам̣, атха савевачанам̣ ваттука̄мо тхеро, татха̄гато сугатотиа̄дӣнипи ваттабба̄ни, атха имассева пададвайасса гахан̣е кин̃чи пайоджанам̣ аттхи, там̣ ваттаббанти? вуччате – кесан̃чи буддхасса бхагавато парамагамбхӣрам̣ аджджха̄сайаккамам̣ аджа̄натам̣ ‘‘апан̃н̃атте сиккха̄паде ана̄дӣнавадассо…пе… абхивин̃н̃а̄песӣ’’тиа̄дикам̣ (па̄ра̄. 36) ‘‘атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ судиннам̣ пат̣ипуччхӣ’’тиа̄дикан̃ча (па̄ра̄. 39) ‘‘са̄дийи твам̣ бхиккхӯти. на̄хам̣ бхагава̄ са̄дийи’’нтиа̄дикан̃ча (па̄ра̄. 72) татха̄ пура̄н̣авоха̄рикам̣ бхиккхум̣ пуччхитва̄ тена вуттапариччхедена дутийапа̄ра̄джикапан̃н̃а̄панан̃ча девадаттасса паббаджджа̄нуджа̄нанан̃ча̄ти евама̄дикам̣ винайапарийаттим̣ дисва̄ буддхасубуддхатам̣ пат̣ичча сан̇ка̄ самбхавеййа, ‘‘татха̄ ким̣ пана туйхам̣ чхавасса кхел̣а̄сакасса̄’’ти (чӯл̣ава. 336) евама̄дикам̣ пхарусавачанапат̣исам̣йуттам̣ винайапарийаттим̣ нисса̄йа кхӣн̣а̄саваттам̣ пат̣ичча сан̇ка̄ самбхавеййа, тадубхайасан̇ка̄виноданаттхам̣ а̄йасмата̄ упа̄литтхерена идамева пададвайаггахан̣ам̣ саббаттха катанти ведитаббам̣. тенетам̣ дӣпети – ка̄мам̣ саббан̃еййабуддхатта̄ буддхойева, бхаггасаббадосатта̄ бхагава̄ва, со саттха̄ти. паратопи вуттам̣ ‘‘джа̄нанта̄пи татха̄гата̄ пуччханти…пе… анаттхасам̣хите сетугха̄то татха̄гата̄на’’нти (па̄ра̄. 16). суттанте ча вуттам̣ ‘‘сан̣хенапи кеси винеми пхарусенапӣ’’тиа̄ди (а. ни. 4.111).

аса̄дха̄ран̣ахетумхӣти еттха кусаламӯла̄ни на акусала̄нам̣ када̄чи мӯла̄ни хонти, татха̄ акусаламӯла̄ни кусала̄нам̣, абйа̄катамӯла̄ни на када̄чи кусала̄нанти айамева найо лаббхати, йасма̄ кусала̄ хетӯ там̣самут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ хетупаччайена паччайо (пат̣т̣ха̄. 1.1.401 а̄дайо), тасма̄ кусала̄ни кусала̄нам̣йева̄тиа̄динайо на лаббхати. пучи вуччате кут̣т̣ха̄, те мандайати на̄сайатӣти пучимандо. сатта̄нам̣ хитасукханиппха̄дана̄дхимуттатанти еттха са̄ман̃н̃ато вуттасатте двидха̄ бхиндитва̄ дассетум̣ ‘‘манусса̄нам̣ упака̄рабахулата’’нтиа̄ди вуттам̣. бахуджанахита̄йа̄ти бахуно джанасса хитаттха̄йа. пан̃н̃а̄сампаттийа̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикахитӯпадесако хи бхагава̄. сукха̄йа̄ти сукхаттха̄йа. ча̄гасампаттийа̄ упака̄ракасукхасампада̄йако хи еса. метта̄карун̣а̄сампаттийа̄ лока̄нукампа̄йа ма̄та̄питаро вийа. локасса раккхитагопита̄ хи еса. деваманусса̄нанти еттха бхаббапуггале венеййасаттейева гахетва̄ тесам̣ нибба̄намаггапхала̄дхигама̄йа аттано уппаттим̣ дассети. ‘‘аттха̄йа̄’’ти хи вутте параматтхаттха̄йа нибба̄на̄йа, ‘‘хита̄йа̄’’ти вутте там̣сампа̄пакамаггаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти, маггато уттари хитам̣ на̄ма наттхӣти. сукха̄йа̄ти пхаласама̄паттисукхаттха̄йа тато уттари сукха̄бха̄вато. дит̣т̣хисӣласан̇гха̄тена̄ти еттха сама̄дхим̣ пан̃н̃ан̃ча аггахетва̄ дит̣т̣хисӣламаттаггахан̣ам̣ саббасеккха̄секкхаса̄ман̃н̃атта̄. косамбакасуттепи (ма. ни. 1.492) ‘‘сӣласа̄ман̃н̃агато вихарати, дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихаратӣ’’ти вуттам̣. дит̣т̣хиггахан̣ена пан̃н̃а̄пи гахита̄ти че? на, сота̄панна̄дӣнампи пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рибха̄ваппасан̇гато, тасма̄ екалаккхан̣а̄нампи та̄сам̣ пан̃н̃а̄дит̣т̣хӣнам̣ аваттхантарабхедо аттхи дхитисама̄дхиндрийасамма̄сама̄дхӣнам̣ вийа. ан̃н̃а̄сӣти еттха сотадва̄ра̄нуса̄рена н̃а̄та̄, аттха̄ сута̄ти хи вуччанти ‘‘сутаметам̣, бхо готама, па̄пака̄ сама̄ча̄ра̄ диссанти чева суййанти ча̄’’тиа̄дӣсу вийа. ‘‘бхиккху кхо, упа̄ли, сан̇гхам̣ бхиндатӣ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 354) вийа авадха̄ран̣аттхе ва̄. веран̃джа̄йам̣ бхаво виджджама̄но. иттхамбхӯтасса евам̣ бхӯтасса. катхам̣ бхӯтасса? сакйапуттасса сакйакула̄ паббаджитасса, евам̣ хутва̄ т̣хитасса киттисаддо аббхуггатоти абхисаддена йоге упайогавачана̄ни хонтӣти аттхо.

ка̄мупа̄да̄напаччайа̄ ева меттам̣ бха̄вети, брахмалоке ниббаттатӣти имина̄ ка̄мупа̄да̄нахету каммам̣ катва̄ ка̄мабхаве ева ниббаттатӣтива̄дӣнам̣ ва̄до пат̣иккхиттоти ваданти, ‘‘брахмалоке пан̣ӣта̄ ка̄ма̄’’ти сутва̄, каппетва̄ ва̄ паччха̄ ‘‘таттха сампаттим̣ анубхависса̄мӣ’’ти ка̄мупа̄да̄напаччайа̄ тадупагам̣ каротӣти брахмалокепи ка̄манӣйат̣т̣хена ка̄ма̄, ‘‘тада̄рамман̣атта̄ тан̣ха̄ ка̄мупа̄да̄нанти вутта̄’’ти ча ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. камман̃ча чаккхусса джанакака̄ран̣ам̣, каммасса мӯлака̄ран̣ам̣ тан̣ха̄, тасма̄ на мӯлака̄ран̣ам̣ хоти джанакам̣. рӯпатан̣ха̄дайо дуккхасаччам̣ кхандхапарийа̄паннатта̄, ‘‘йампиччхам̣ на лабхати, тампи дуккха’’нти (дӣ. ни. 2.387; ма. ни. 1.131; вибха. 190) вачанато ча. тасса мӯлака̄ран̣абха̄вена самут̣т̣ха̄пика̄ти тасса ка̄ран̣абхӯтасса имасса кхандхапан̃чакасса самут̣т̣ха̄пика̄ти йоджетаббам̣. ‘‘а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо’’ти (ма. ни. 1.103) вачанато тасса ева ка̄ран̣антипи ваттум̣ ват̣т̣ати. апича ‘‘рӯпа̄ди вийа тан̣ха̄пи тан̣ха̄йа уппаттиппаха̄нат̣т̣ха̄на’’нти вачанато рӯпа̄ди вийа тан̣ха̄пи дуккхасаччам̣ катам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘рӯпатан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.400; вибха. 203) ча ‘‘еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.401; ма. ни. 1.134) ча. висуддхимагге ‘‘сабба̄ка̄рена пана упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ дуккхан̃чева арийасаччан̃ча ан̃н̃атра тан̣ха̄йа̄’’ти вачанато идха рӯпатан̣ха̄дайо дуккхасаччанти вачанам̣ вируджджхатӣти че? на, ан̃н̃аман̃н̃а̄сан̇карабха̄вена дассетум̣ таттха таттха вуттатта̄. йади тан̣ха̄ упа̄да̄наккхандхапарийа̄панна̄ на бхавеййа, саччавибхан̇ге ‘‘таттха катаме сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄. сеййатхидам̣, рӯпупа̄да̄наккхандхо ..пе… вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо’’ти (вибха. 202) еттха ‘‘т̣хапетва̄ тан̣хам̣ сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо’’ти ваттаббам̣ бхавеййа, на ча вуттам̣, тасма̄ дуккхасаччапарийа̄панна̄ тан̣ха̄ти че? на, хетупхаласан̇карадосаппасан̇гато. на сан̇карадосоти че? саччавибхан̇гапа̄л̣ийан̃хи пан̃чахи кот̣т̣ха̄сехи самудайасаччам̣ ниддит̣т̣хам̣.

катхам̣? тан̣ха̄ти еко ва̄ро, тан̣ха̄ ча авасеса̄ ча килеса̄ти дутийо, тан̣ха̄ ча авасеса̄ ча килеса̄ авасеса̄ ча акусала̄ дхамма̄ти татийо, тан̣ха̄ ча авасеса̄ ча килеса̄ авасеса̄ ча акусала̄ дхамма̄ тӣн̣и ча кусаламӯла̄ни са̄сава̄нӣти чатуттхо, тан̣ха̄ ча авасеса̄ ча килеса̄ авасеса̄ ча акусала̄ дхамма̄ тӣн̣и ча кусаламӯла̄ни са̄сава̄ни авасеса̄ ча са̄сава̄ кусала̄ дхамма̄ти пан̃чамо ва̄роти. а̄ма ниддит̣т̣хам̣, татха̄пи абхидхаммабха̄джанийейева, на ан̃н̃асмим̣, со ча найо арийасаччаниддесе на лаббхати. татха̄ хи таттха ‘‘чатта̄ри сачча̄ни’’ччева̄ха, суттантабха̄джанийапан̃хапуччхакесу вийа ‘‘чатта̄ри арийасачча̄нӣ’’ти на вуттам̣, тасма̄ суттантабха̄джанийова пама̄н̣ам̣ таттха ча тан̣ха̄йа вуттатта̄. йатха̄ха ‘‘таттха катамам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣, йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄…пе… сеййатхидам̣, ка̄матан̣ха̄’’тиа̄ди (вибха. 203). ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти (сам̣. ни. 3.15) имина̄ парийа̄йена вуттатта̄ таттха вуттампи пама̄н̣амева. ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати патхавӣкасин̣а’’нти (дха. са. 186 а̄дайо) вачанато ‘‘касин̣а̄нӣ’’ти джха̄на̄ни вутта̄ни. кечи ‘‘уггаханимиттапат̣ибха̄ганимитте сандха̄йа вутта’’нти ваданти, там̣ на сундарам̣. ‘‘дваттим̣са̄ка̄ра̄пи пан̣н̣аттим̣ виссаджджетва̄ пат̣икӯла̄ти сати пат̣т̣хапетабба̄’’ти вачанато сатигочара̄ рӯпа̄дайо ча ведитабба̄.

саддха̄хироттаппаба̄хусаччавӣрийа̄рамбхопат̣т̣хитасатисампаджан̃н̃ата̄ти име сатта саддхамма̄ на̄ма. сабха̄ватоти дуккхато. на чаватӣти деве сандха̄йа. н̃а̄теййанти н̃а̄таббам̣. дат̣т̣хеййанти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ пана ‘‘на̄хам̣ гаманена локасса антам̣ н̃а̄теййа’’нти вада̄мӣти аттхо. локанти кхандхалокам̣. гаманена на паттабботи сарӣрагаманена, агатигаманена ва̄ на паттаббо, арийагаманена локантам̣ патва̄ва дуккха̄ аттхи памочананти вуттам̣ хоти. самита̄вӣти самитакилесо. а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти паччайат̣т̣хитика̄. йе кечи паччайат̣т̣хитика̄, саббе те луджджанапалуджджанат̣т̣хена еко локоти адхиппа̄йо. сан̇кха̄ра̄ хи сакасакапаччайа̄йаттата̄йа сатта̄ висатта̄ сатта̄ на̄ма. парихаранти паричаранти. диса̄ти упайогабахувачанам̣. бханти пат̣ибханти. ке те? тейева вирочама̄на̄ пабхассара̄ чандимасӯрийа̄. ат̣т̣ха локадхамма̄ сан̇кха̄ра̄ва. ‘‘синерусса самантато’’ти вачанато йугандхара̄дайо синерум̣ париккхипитва̄ париман̣д̣ала̄ка̄рена т̣хита̄ти ваданти. париккхипитва̄ аччуггато локадха̄ту айам̣. ‘‘ма-ка̄ро падасандхикаро’’ти ваданти. ан̃н̃атха̄пи лаккхан̣а̄дибхедато сан̇кха̄ралокам̣, а̄сайа̄нусайабхедато сатталокам̣, чаккава̄л̣а̄дипарима̄н̣ато ока̄салокан̃ча саббатха̄пи видитатта̄ локавидӯ.

вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ ка̄ма̄вачарам̣ париттам̣ локийам̣, тена саббам̣ локам̣ катхам̣ абхивати? асадиса̄нубха̄ватта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ вийа. тан̃хи аттано висайе бхагавато саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатикам̣, лахутараппаватти ча бхаван̇гачиттадвайа̄нантарам̣ уппаттито. на кассачи евам̣лахутарам̣ читтам̣ уппаджджати, апи а̄йасмато са̄рипуттасса, тасса киреса читтава̄ро пан̃чадасабхаван̇га̄нантаранти. аггисикхадхӯмасикха̄ ча на̄га̄ кира сӣхал̣адӣпе. аттхасса дӣпакам̣ падам̣ аттхападам̣. екаттхадӣпакам̣ падам̣, саббаметам̣ ва̄кйанти аттхо. ат̣т̣ха диса̄ на̄ма ат̣т̣ха вимоккха̄, сама̄паттийо ва̄. саттхава̄хо саттха̄ти нипа̄тито йатха̄ писита̄со писа̄чо. удаке ман̣д̣ӯко ахам̣ а̄сим̣, на тхале ман̣д̣ӯко, ва̄риматтамева гочаро, тасса ме тава дхаммам̣ сун̣антасса сӣсам̣ дан̣д̣ена саннирумбхитва̄ти па̄т̣хасесо. ана̄дараттхе ва̄ са̄мивачанам̣. ‘‘еттакенапи еварӯпа̄ иддхи бхависсатӣ’’ти ситам̣ катва̄. вимоккхоти четтха магго, таданантарикам̣ н̃а̄н̣ам̣ на̄ма пхалан̃а̄н̣ам̣, тасмим̣ кхан̣е буддхо на̄ма. саббасса буддхатта̄ти каттари. бодхета̄ти хетукаттари. сет̣т̣хаттхадӣпакам̣ вачанам̣ сет̣т̣хам̣ на̄ма, татха̄ уттамам̣. саччхика̄пан̃н̃аттӣти саббадхамма̄нам̣ саччхикаран̣авасена сайамбхута̄ пан̃н̃атти, аттана̄ ева ва̄ н̃а̄та̄ саччхиката̄типи саччхика̄пан̃н̃атти. бхагӣ бхагава̄ чӣварапин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣. бхаджӣ аран̃н̃аванапаттха̄ни панта̄ни сена̄сана̄ни. бха̄гӣ аттхадхаммавимуттирасасса. ра̄га̄дикилесаган̣абхаггамака̄си. бха̄витаттано бха̄витака̄йо. бхавасса антам̣ нибба̄нам̣ магга̄дхигамена там̣ гатоти бхавантаго.

‘‘лобхам̣, бхиккхаве, екам̣ дхаммам̣ паджахатха̄’’тиа̄дина̄ (итиву. 1) найена екака̄дивасена̄гате гахетва̄ вадати. сам̣килесатан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритасам̣килесавасена аниччадуккхаманатта̄субхесу ниччантиа̄дивипарийеса̄. чӣварахету ва̄, бхиккхаве, бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, пин̣д̣апа̄та сена̄санаитибхава̄бхавахету ва̄ (а. ни. 4.9). четокхила̄ саттхари кан̇кхати, дхамме, сан̇гхе, сиккха̄йа, сабрахмача̄рӣсу купитоти (дӣ. ни. 3.319; вибха. 941) а̄гата̄ пан̃ча. ка̄ме авӣтара̄го хоти…пе… ка̄йе, рӯпе, йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄, ан̃н̃атарам̣ деваника̄йам̣ пан̣идха̄йа брахмачарийам̣ чаратӣти (дӣ. ни. 3.320; вибха. 941) а̄гата̄ пан̃ча винибандха̄. вива̄дамӯла̄ни кодхо упана̄хо маккхо пал̣а̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣ тхамбхо са̄рамбхо сандит̣т̣хипара̄ма̄сита̄ а̄дха̄нагга̄хӣ дуппат̣иниссаггита̄ (а. ни. 6.36; дӣ. ни. 3.325). вибхан̇ге пана ‘‘кодхо маккхо исса̄ са̄т̣хеййам̣ па̄пиччхата̄ сандит̣т̣хипара̄ма̄сита̄’’ти (вибха. 944) а̄гатам̣. тан̣хам̣ пат̣ичча парийесана̄, парийесанам̣ пат̣ичча ла̄бхо, ла̄бхам̣ пат̣ичча виниччхайо, евам̣ чхандара̄го, аджджхоса̄нам̣, париггахо, маччхарийам̣, а̄раккхо, а̄раккха̄дхикаран̣ам̣, дан̣д̣а̄да̄насаттха̄да̄на…пе… акусала̄ дхамма̄ самбхавантӣти (дӣ. ни. 2.104; 3.359; а. ни. 9.23; вибха. 963) вутта̄нам̣. рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббадхамматан̣ха̄ти чха, та̄ ка̄мабхававибхаватан̣ха̄васенева ат̣т̣ха̄раса, та̄ ева аджджхаттикассупа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса, ба̄хирассупа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са, та̄ атӣте чхаттим̣са, ана̄гате чхаттим̣са, паччуппанне чхаттим̣са̄ти евам̣ ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄нӣти. ма̄ретӣти ма̄ро, пама̄до ‘‘пама̄до маччуно пада’’нти (дха. па. 21) вачанато. самма̄а̄джӣвавина̄санато ва̄ килеса̄ вуччанти ‘‘ма̄ро’’ти, вадхакӯпаматта̄ кхандха̄ва ма̄ра̄. абхисан̇кха̄ра̄ джа̄тидуккха̄бхиниббатта̄панато, джа̄тасса джара̄дисамбхавато ча ма̄ра̄. екабхавапарийа̄паннаджӣвитама̄ран̣ато маччу ма̄ро. ан̣имата̄ на̄ма парама̄н̣у вийа адассанӯпагаманам̣. лагхимата̄ сарӣрена, читтена ва̄ сӣгхагаманам̣. махимата̄ чандимасӯрийа̄дӣнампипа̄н̣ина̄ пара̄масана̄ди. патти на̄ма йатхиччхитадесаппатти. пака̄саната̄, ла̄бхакассаттхаса̄дханам̣ ва̄ па̄каммам̣. ӣсаттам̣ на̄ма сайам̣васита̄. васиттам̣ на̄ма апаравасита̄. йаттхака̄ма̄васа̄йитам̣ на̄ма йаттхиччхати йадиччхати йа̄вадиччхати, таттха та̄ва тадаттхаса̄дханам̣. пӣл̣анасан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄мат̣т̣хена ва̄ дуккхамарийасаччантиа̄димхи идам̣ чодана̄пуббан̇гамам̣ аттхависсаджджанам̣ – дуккха̄дӣнам̣ ан̃н̃епи рӯпатан̣ха̄дайо аттха̄ аттхи, атха касма̄ чатта̄ро ева вутта̄ти че? ан̃н̃асаччадассанавасена а̄вибха̄вато.

‘‘таттха катамам̣ дуккхен̃а̄н̣ам̣, дуккхам̣ а̄раббха йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄’’тиа̄дина̄пи (вибха. 794) найена екекасачча̄рамман̣авасена̄пи саччан̃а̄н̣ам̣ вуттам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати, дуккхасамудайампи со пассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1100) найена екам̣ саччам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ сесесу киччаниппхаттивасена̄пи вуттам̣. таттха йада̄ екекам̣ саччам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, тада̄ самудайадассанена та̄ва сабха̄вато пӣл̣аналаккхан̣асса̄пи дуккхасса йасма̄ там̣ а̄йӯханалаккхан̣ена самудайена а̄йӯхитам̣ сан̇кхатам̣, тасма̄сса со сан̇кхатат̣т̣хо а̄ви бхавати. йасма̄ пана магго килесасанта̄пахаро сусӣтало, тасма̄сса маггадассанена санта̄пат̣т̣хо а̄ви бхавати нандасса аччхара̄дассанена сундарийа̄ анабхирӯпабха̄во вийа. авипарин̣а̄мадхаммасса пана ниродхасса дассанена тасса випарин̣а̄мат̣т̣хо а̄ви бхаватӣти ваттаббамева наттхи. сабха̄вато а̄йӯханалаккхан̣ассапи самудайасса дуккхадассанена нида̄нат̣т̣хо а̄ви бхавати асаппа̄йабходжанато уппаннабйа̄дхидассанена бходжанасса бйа̄дхинида̄набха̄во вийа. висам̣йогабхӯтасса ниродхасса дассанена сам̣йогат̣т̣хо. ниййа̄набхӯтасса ча маггасса дассанена палибодхат̣т̣хоти. татха̄ ниссаран̣асса̄пи ниродхасса авивекабхӯтасса самудайасса дассанена вивекат̣т̣хо а̄ви бхавати. маггадассанена асан̇кхатат̣т̣хо. имина̄ хи анаматагге сам̣са̄ре магго на дит̣т̣хапуббо, сопи ча саппаччайатта̄ сан̇кхато ева̄ти аппаччайадхаммасса асан̇кхатабха̄во ативийа па̄кат̣о хоти. дуккхадассанена панасса аматат̣т̣хо а̄ви бхавати. дуккхан̃хи висам̣, аматам̣ нибба̄нанти. татха̄ ниййа̄налаккхан̣асса̄пи маггасса самудайадассанена ‘‘на̄йам̣ хету нибба̄насса паттийа̄, айам̣ хетӯ’’ти хетваттхо а̄ви бхавати. ниродхадассанена дассанат̣т̣хо парамасукхумарӯпа̄ни пассато ‘‘виппасаннам̣ вата ме чаккхӯ’’ти чаккхусса виппасаннабха̄во вийа. дуккхадассанена адхипатеййат̣т̣хо анекарога̄туракапан̣аджанадассанена иссараджанасса ул̣а̄рабха̄во вийа̄ти еваметтха лаккхан̣авасена, екасса ан̃н̃асаччадассанавасена ча итаресам̣ тин̣н̣ам̣ а̄вибха̄вато екекасса чатта̄ро аттха̄ вутта̄. упадхививеко никкилесата̄.

пат̣ипаккхам̣ аттхайантӣти паччаттхика̄. пати вируддха̄ амитта̄ пачча̄митта̄. саччхикатва̄ паведетӣти етта̄вата̄ бхагавато саббан̃н̃утам̣ дӣпети. тена н̃а̄н̣асампаттим̣ дӣпетва̄ ида̄ни карун̣а̄сампаттим̣ дӣпетум̣ ‘‘со дхаммам̣ десесӣ’’тиа̄дима̄ха. атха ва̄ ким̣ со паведесӣти? н̃а̄н̣ам̣, там̣ саббам̣ тилокахитабхӯтамева. со дхаммам̣ десесӣти кӣдисам̣? ‘‘а̄дикалйа̄н̣а’’нтиа̄ди. анена вачанена ваттум̣ арахабха̄вам̣ дӣпети. са̄санадхаммоти ова̄дапарийатти. киччасуддхийа̄ти килесаппаха̄нанибба̄на̄рамман̣акиччасуддхийа̄. са̄санабрахмачарийам̣ на̄ма сиккхаттайам̣, навакот̣исахасса̄нӣтиа̄дикам̣ ва̄. маггамева брахмачарийам̣ маггабрахмачарийам̣. тасса пака̄сакам̣ пит̣акаттайам̣ идха са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ на̄ма. чхасу аттхападесу сан̇кхепато ка̄санам̣ сан̇ка̄санам̣. а̄дито ка̄санам̣ пака̄санам̣. убхайампи виттха̄ретва̄ десанам̣ виваран̣ам̣. пуна вибха̄гакаран̣ам̣ вибхаджанам̣. опамма̄дина̄ па̄кат̣акаран̣ам̣ утта̄нӣкаран̣ам̣. сотӯнам̣ читтапаритосаджананена, читтаниса̄нена ча пан̃н̃а̄панам̣ ведитаббам̣. бйан̃джанападесу аккхаран̣ато аккхарам̣, ‘‘екаккхарападамаккхара’’нти еке. вибхаттиантам̣ падам̣. бйан̃джайатӣти бйан̃джанам̣, ва̄кйам̣. падасамуда̄йо ва̄ ва̄кйам̣. вибха̄гапака̄со а̄ка̄ро на̄ма. пхусатӣти пхассотиа̄ди ниббачанам̣ нирутти, нируттийа̄ ниддит̣т̣хасса ападесо ниддесо на̄ма. пхусатӣти пхассо, со тивидхо – сукхаведанӣйо дуккхаведанӣйо адуккхамасукхаведанӣйоти. етесу айам̣ йоджана̄ – аккхарехи сан̇ка̄сайати, падехи пака̄сайати, бйан̃джанехи виварати, а̄ка̄рехи вибхаджати, нируттӣхи утта̄ним̣ кароти, ниддесехи пан̃н̃а̄пети. аккхарехи ва̄ сан̇ка̄сайитва̄ падехи пака̄сети, бйан̃джанехи виваритва̄ а̄ка̄рехи вибхаджати, нируттӣхи утта̄ним̣ катва̄ ниддесехи пан̃н̃а̄пети. аккхарехи ва̄ уггха̄т̣етва̄ падехи винети уггхат̣итан̃н̃ум̣, бйан̃джанехи виваритва̄ а̄ка̄рехи винети випан̃читан̃н̃ум̣, нируттӣхи нетва̄ ниддесехи винети неййанти ведитаббам̣. аттхоти бха̄ситаттхо. тассеваттхасса пат̣ивиджджхитаббо сако сако бха̄во пат̣иведхо на̄ма. там̣ убхайампи аттхо на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи са̄ттха’’нти. дхаммоти ва̄ десана̄ти ва̄ бйан̃джанамева. ниддосабха̄вена парисуддхам̣ са̄санабрахмачарийам̣, сиккхаттайапариггахито магго ча, убхайампи брахмачарийападена сан̇гахитам̣. пат̣ипаттийа̄ти пат̣ипаттихету. а̄гамабйаттитоти пунаппунам̣ адхӣйама̄на̄ кхандха̄дайо па̄кат̣а̄ хонти. дуруттасаттха̄ни адхӣйама̄на̄ни саммохамева̄ва̄ханти.

2-3. каччи кхаманӣйам̣ сӣтун̣ха̄ди. каччи йа̄панӣйам̣ йатха̄ладдхехи джӣвитаса̄дханехи джӣвитам̣. аппа̄ба̄дханти аппопасаггам̣, аппа̄тан̇канти аппарогам̣. каччи лахут̣т̣ха̄нам̣ сарӣракичче. каччи балам̣ саман̣акичче. каччи пха̄сувиха̄ро йатха̄вуттанайена аппа̄ба̄дхата̄йа, ануккан̣т̣хана̄дивасена ва̄. саттасат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа паччхимавайо, уттара̄мукхоти вуттам̣ хоти. локавиваран̣е джа̄те идха ким̣ олокеси, наттхеттха тайа̄ садисопӣти а̄ха ‘‘твам̣ садевакасса локасса агго’’тиа̄ди. а̄сабхим̣ уттамам̣. упапаттивасена дева̄. рӯпа̄нам̣ парибхогавасена, паттхана̄васена ва̄ уппанна̄ ра̄гасампайутта̄ соманассаведана̄нурӯпато уппаджджитва̄ хадайатаппанато амбараса̄дайо вийа ‘‘рӯпараса̄’’ти вуччанти. татха̄гатасса пахӣна̄ти адхика̄равасена̄ха. татха̄гатассапи хи кассачи те пахӣна̄ти маттхакаччхинната̄ло вийа ката̄. катхам̣? рӯпараса̄дивачанена випа̄кадхаммадхамма̄ гахита̄, те виджджама̄на̄пи маттхакасадиса̄нам̣ тан̣ха̄виджджа̄нам̣ маггасаттхена чхиннатта̄ а̄йатим̣ та̄лапантисадисе випа̄каккхандхе ниббаттетум̣ асаматтха̄ джа̄та̄. тасма̄ та̄ла̄ваттху вийа ката̄. ‘‘кусаласоманасса̄пи еттха сан̇гахита̄’’ти ваданти. пат̣хамамаггена пахӣна̄ каммапатхат̣т̣ха̄нийа̄, дутийена уччхиннамӯла̄ ол̣а̄рика̄, татийена та̄ла̄ваттхуката̄ ка̄мара̄гат̣т̣ха̄нийа̄. чатуттхена анабха̄вам̣ката̄ рӯпара̄га̄рӯпара̄гат̣т̣ха̄нийа̄. апариха̄надхамматам̣ пана дӣпенто ‘‘а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄’’ти а̄ха. тадан̇гаппаха̄нена ва̄ пахӣна̄ випассана̄ккхан̣е, джха̄насса пуббабха̄гаккхан̣е ва̄, виккхамбханаппаха̄нена уччхиннамӯла̄ джха̄наккхан̣е. ‘‘вивиччева ка̄мехӣ’’ти (па̄ра̄. 11) хи вуттам̣. самуччхедаппаха̄нена та̄ла̄ваттхуката̄ татийавиджджа̄дхигамаккхан̣е. иттхамбхӯта̄ пана те рӯпараса̄дайо анабха̄вам̣ката̄ а̄йатимануппа̄дадхамма̄ти екамевидам̣ аттхападам̣. пат̣хама̄йа ва̄ абхиниббхида̄йа пахӣна̄, дутийа̄йа уччхиннамӯла̄, татийа̄йа та̄ла̄ваттхуката̄. иттхамбхӯта̄ йасма̄ анабха̄вам̣ката̄ на̄ма хонти, тасма̄ а̄йатим̣анауппа̄дадхамма̄ти ведитабба̄. атха ва̄ дуккхан̃а̄н̣ена пахӣна̄, самудайан̃а̄н̣ена уччхиннамӯла̄, ниродхан̃а̄н̣ена та̄ла̄ваттхуката̄, магган̃а̄н̣ена анабха̄вам̣ката̄, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена а̄йатим̣ ануппа̄дадхамма̄ти ведитабба̄. локийамаггена ва̄ пахӣна̄, дассанамаггена уччхиннамӯла̄, тивидхена бха̄вана̄маггена та̄ла̄ваттхуката̄тиа̄ди. бра̄хман̣асса ависайатта̄ дхаммараса̄ на уддхат̣а̄.

11. дхаммадха̄тунти еттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дхаммадха̄ту на̄ма. анукампавачана̄нурӯпам̣ ‘‘пун̣н̣ачандо вийа̄’’ти вуттам̣, сӯрийавачанам̣ ‘‘суппат̣ивиддхатта̄’’тивачана̄нурӯпам̣, патхавӣсамачиттата̄йа ка̄ран̣ам̣ ‘‘карун̣а̄виппха̄ра’’нти ваданти. пат̣иччха̄детаббе хи аттано гун̣е ‘‘а̄раддхам̣ кхо пана ме вӣрийа’’нтиа̄дина̄ пака̄сенто аттано карун̣а̄виппха̄рам̣ пака̄сетӣти гахетаббо. варабхӯримедхасо варапутхулан̃а̄н̣о, бхӯрӣти ва̄ бхӯми, бхӯми вийа паттхат̣аварапан̃н̃оти аттхо. абуджджхи еттха̄типи адхикаран̣ена руккхо бодхи. сайам̣ буджджхати, буджджханти ва̄ тена там̣саман̇гиноти магго бодхи, евам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи. буджджхӣйатӣти нибба̄нам̣ бодхи. тиссаннам̣ виджджа̄нам̣ упаниссайавато йатха̄самбхавам̣ тиссо виджджа̄ ведитабба̄. екаггата̄васена тиккхабха̄во. тиккхопи екаччо саро лаккхам̣ патва̄ кун̣т̣хо хоти, на татха̄ идам̣. сатиндрийавасенасса кхарабха̄во, саддхиндрийавасена виппасаннабха̄во, антара̄ аносаккитва̄ килесапаччаттхика̄нам̣ сут̣т̣ху абхибхаванато вӣрийиндрийавасенасса сӯрабха̄во ча ведитаббо. маггавиджа̄йанаттхам̣ габбхаггахан̣ака̄ло сан̇кха̄рупеккха̄нантарамануломатта̄.

чхандоти ча сан̇каппоти ча аваттхантарабхедабхинно ра̄гова –

‘‘сенаха̄ттхйан̇гамупети,

раттахадайо ра̄гена;

саммагате раттака̄мамупети,

ка̄мапатитам̣ локасса ма̄тра̄ламатӣ’’ти –

а̄дӣсу вийа –

вибхан̇гейева кин̃ча̄пи аттхо вуттоти еттха айамадхиппа̄йо – вибхан̇гапа̄л̣им̣ а̄нетва̄ идха вуттопи саббесам̣ упака̄ра̄йа на хоти, тасма̄ там̣ ат̣т̣хакатха̄найенева пака̄сайисса̄мӣти. итоти ка̄мехи. ка̄йавивека̄дӣсу упадхививеко татийо, тасма̄ татийам̣ чхад̣д̣етва̄ две гахетва̄ тадан̇га̄дӣсу виккхамбханавивекам̣ гахетва̄ ‘‘тайо ева̄’’ти вутта̄. евам̣ сати читтавиккхамбхана̄ екаттха̄ ева̄ти висесо на сийа̄ти че? аппана̄ва̄ратта̄ на паневам̣ дат̣т̣хаббам̣. ка̄йавивекаггахан̣ена пуббабха̄гаггахан̣ам̣ н̃а̄йати, тасма̄ читтавивекоти тадан̇гавивеко вутто, виккхамбханена аппана̄ка̄лети гахетаббам̣ асан̇карато. атха ва̄ читтавивекена тадан̇гавиккхамбхана̄ гахита̄, итарена виккхамбханавивеко ева̄типи йуттам̣, килесака̄матта̄ ва̄ двӣсу каммесу парийа̄панно пурисо вийа. йатха̄ авиджджама̄нена авиджджама̄напан̃н̃аттивасена локе ‘‘сапхало руккхо’’ти вуччати, татхева виджджама̄нена виджджама̄напан̃н̃аттивасена са̄сане ‘‘савитаккам̣ савича̄рам̣ джха̄на’’нти вуччатӣти адхиппа̄йо.

вӯпасама̄ти еттха кесам̣ вӯпасама̄ти, ким̣ пат̣хамаджджха̄ника̄нам̣, уда̄ху дутийаджджха̄ника̄нанти? еттха йади пат̣хамаджджха̄ника̄нам̣, наттхи тесам̣ вӯпасамо. на хи пат̣хамаджджха̄нам̣ витаккавича̄рарахитам̣ аттхи. йади дутийаджджха̄ника̄нам̣, наттхева вӯпасамо таттха тадабха̄ва̄ти че? тенетам̣ вуччати ‘‘саматиккама̄’’ти, саматиккамопи на тесам̣йева. кинту сакалассапи пат̣хамаджджха̄надхаммара̄сисса̄ти че? тенетам̣ вуччати ‘‘ол̣а̄рикасса пана саматиккама̄’’тиа̄ди. саббепи пат̣хамаджджха̄надхамма̄ ол̣а̄рика̄ва дутийаджджха̄нато, на кевалам̣ витаккавича̄радвайамева̄ти че? на витаккавича̄ра̄йева техи сампайутта̄нам̣ ол̣а̄рикабха̄ватоти тесвева а̄дӣнавадассанена дутийаджджха̄наккхан̣е тесам̣ абха̄во хоти. тена вуттам̣ ‘‘дутийаджджха̄наккхан̣е апа̄тубха̄ва̄’’ти, йасса дхаммасса̄нубха̄вена, йогена ва̄ идам̣ джха̄нам̣ ‘‘сампаса̄дана’’нти вуччати ‘‘екодибха̄ва’’нти ча, тасса дассанаттхам̣ саддха̄сама̄дхайо вибхан̇ге вутта̄. пан̣ӣтабходжанасиккха̄паде (па̄чи. 257 а̄дайо) саппиа̄дайо вийа̄ти вутте айам̣ аттхаван̣н̣ана̄ на вируджджхати. самам̣ пассатӣти лӣнуддхаччам̣ паха̄йа кхӣн̣а̄савасса чхасу два̄ресу ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачхал̣а̄рамман̣а̄па̄тхе парисуддхапакатибха̄ва̄виджахана̄ка̄рабхӯта̄ упеккха̄ чхал̣ан̇гупеккха̄. нӣваран̣а̄дипат̣исан̇кха̄сантит̣т̣хана̄гахан̣е маджджхаттабхӯта̄ упеккха̄, айам̣ сан̇кха̄рупеккха̄ на̄ма. вичинане маджджхаттабхӯта̄ упеккха̄ випассанупеккха̄ на̄ма. таттха чхал̣ан̇гупеккха̄ брахмавиха̄рупеккха̄ боджджхан̇гупеккха̄ татрамаджджхаттупеккха̄ джха̄нупеккха̄ па̄рисуддхупеккха̄ ча аттхато ека̄ татрамаджджхаттупеккха̄ва, аваттха̄бхедена бхедо несам̣. сан̇кха̄рупеккха̄випассанупеккха̄нампи еката̄ пан̃н̃а̄васена, киччавасена пана дувидхата̄ ведитабба̄.

чхал̣ан̇гупеккха̄ ка̄ма̄вачара̄, брахмавиха̄рупеккха̄ рӯпа̄вачара̄тиа̄дина̄ бхӯмивасена. чхал̣ан̇гупеккха̄ кхӣн̣а̄савассева, брахмавиха̄рупеккха̄ тин̣н̣ампи путхуджджанасеккха̄секкха̄нанти евам̣ пуггалавасена. чхал̣ан̇гупеккха̄ соманассупеккха̄сахагатачиттасампайутта̄, брахмавиха̄рупеккха̄ упеккха̄сахагатачиттасампайутта̄ ева̄ти евам̣ читтавасена. чхал̣ан̇гупеккха̄ чхал̣а̄рамман̣а̄, брахмавиха̄рупеккха̄ дхамма̄рамман̣а̄ва̄ти а̄рамман̣авасена. веданупеккха̄ ведана̄ккхандхена сан̇гахита̄, итара̄ нава сан̇кха̄раккхандхена̄ти кхандхасан̇гахавасена. чхал̣ан̇гупеккха̄ брахмавиха̄рабоджджхан̇гаджха̄нупеккха̄ па̄рисуддхитатрамаджджхаттупеккха̄ ча аттхато ека̄, тасма̄ екаккхан̣е ека̄ва сийа̄, на итара̄, татха̄ сан̇кха̄рупеккха̄випассанупеккха̄пи. ведана̄вӣрийупеккха̄нам̣ екаккхан̣е сийа̄ уппаттӣти. чхал̣ан̇гупеккха̄ абйа̄ката̄, брахмавиха̄рупеккха̄ кусала̄бйа̄ката̄, татха̄ сеса̄. веданупеккха̄ пана сийа̄ акусала̄пи. евам̣ кусалаттикавасена. дасапета̄ сан̇кхепена чатта̄рова дхамма̄ вӣрийаведана̄татрамаджджхаттан̃а̄н̣авасена. ‘‘дуккхадоманассасукхасоманасса̄на’’нти евам̣ паха̄наккамена аватва̄ вибхан̇ге вуттанайена касма̄ вутта̄нӣти че? сутта̄нураккхан̣аттхам̣. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавипарӣтанти еттха ‘‘а̄рамман̣авасена аггахетва̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавипарӣта̄ка̄рена анубхаватӣти гахетабба’’нти ваданти. касма̄? екам̣йева касин̣ам̣ а̄раббха саббесам̣ паваттито. татийаджджха̄нато пат̣т̣ха̄йа упака̄ра̄ хутва̄ а̄гата̄ти сатисӣсена десана̄ ката̄, вигатавала̄хака̄дина̄ соммата̄йа раттийа̄ вала̄хака̄дина̄ ка̄луссийе сатипи дива̄ вийа анупака̄рика̄ на хоти раттим̣, тасма̄ ‘‘аттано упака̄ракаттена ва̄’’ти вуттам̣. ‘‘сӯрийаппабха̄бхибхава̄, раттийа̄ ала̄бха̄ти име две хетӯ апарисуддхата̄йа ка̄ран̣ам̣. соммабха̄вена, аттано упака̄ракаттена ча̄ти име две сабха̄гата̄йа ка̄ран̣а’’нти ваданти, тасса̄ апарисуддха̄йа джа̄тийа̄ти вуттам̣ хоти, тасма̄ ка̄ран̣авачананти еке.

джха̄накатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пуббенива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄

12. читтекаггата̄сабха̄гатта̄ джха̄на̄нам̣ ‘‘кесан̃чи читтекаггататтха̄нӣ’’ти а̄ха. кусала̄нам̣ бхавоккаманасабха̄гатта̄ ‘‘кесан̃чи бхавоккаманаттха̄нӣ’’ти. асабха̄гатта̄ сесат̣т̣ха̄несу ‘‘па̄дакаттха̄нӣ’’ти аватва̄ ‘‘па̄дака̄нӣ’’ти а̄ха. тена па̄дакабхӯта̄нампи йатха̄самбхавам̣ читтекаггата̄ бхавоккаманата̄вахатам̣, итаресам̣ йатха̄самбхавам̣ па̄даката̄вахатан̃ча дӣпети. асабха̄гатта̄ джаванавипассана̄па̄дака̄ни сама̄на̄ни абхин̃н̃а̄па̄дака̄ни ча хонти, абхин̃н̃а̄па̄дака̄ни ча випассана̄па̄дака̄ни хонтӣтипи дӣпети, татха̄ па̄дака̄бха̄вам̣ дӣпети. абхин̃н̃а̄йа хи чатуттхамева па̄дакам̣, на итара̄ни. тесу чатуттхасса татийам̣ па̄дакам̣, татийасса дутийам̣, дутийасса пат̣хаманти. атха ва̄ ‘‘чатта̄ри джха̄на̄нӣ’’ти йатха̄ла̄бхато вуттам̣.

винайанида̄нанимиттам̣, веран̃джанива̄сакаппанам̣;

саттху йасма̄ тасма̄ бхагава̄, виджджаттайама̄ха веран̃дже.

вуттан̃хетам̣ ‘‘винайе суппат̣ипанно бхиккху сӣласампаттим̣ нисса̄йа̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄). сӣлавато хи сӣлапаччавеккхан̣аттхам̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣ха̄несу нисиннасса нисаджджанато пат̣т̣ха̄йа аттано атӣтакирийа̄нуссаран̣абахулата̄йа пуббенива̄са̄нуссативиджджа̄ аппакасирена самиджджхати. татха̄ атта̄нам̣ пат̣ичча сатта̄нам̣ чутипариггахан̣асӣлата̄йа чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ам̣ аппакасирена самиджджхати, удака̄дӣсу сукхуматта дассанасӣлата̄йа диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ самиджджхати. йасма̄ саттавидхаметхунасам̣йогапариваджджанена, ка̄ма̄сава̄дипариваджджанена ва̄ брахмачарийам̣ акхан̣д̣а̄дибха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄сса а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ аппакасирена самиджджхатӣти еттха винайанида̄не виджджаттайамева дасситам̣, тасма̄ а̄ха ‘‘йесан̃ча гун̣а̄нам̣ да̄йакам̣ ахоси, тесам̣ екадесам̣ дассенто’’ти, ан̃н̃атха̄ виджджаттайапат̣ила̄бхаматтаппасан̇го сийа̄ти.

со еванти имина̄ кин̃ча̄пи чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄пи сан̇гахам̣ гаччхати, на кевалам̣ пуримаджджха̄наттикамева, татха̄пи кевалам̣ пуримаджджха̄наттикамева ган̣ханто ‘‘еванти чатуттхаджджха̄наккаманидассанаметам̣, имина̄ пат̣хамаджджха̄на̄дхигама̄дина̄ камена чатуттхаджджха̄нам̣ пат̣илабхитва̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха, там̣ касма̄ти че? самбха̄рабхӯмитта̄. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.381) ‘‘еттха ча пурима̄ни тӣн̣и джха̄на̄ни йасма̄ пӣтипхаран̣ена ча сукхапхаран̣ена ча сукхасан̃н̃ан̃ча лахусан̃н̃ан̃ча оккамитва̄ лахумудукамман̃н̃ака̄йо хутва̄ иддхим̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ имина̄ парийа̄йена иддхила̄бха̄йа сам̣ваттанато самбха̄рабхӯмийоти ведитабба̄ни. чатуттхаджджха̄нам̣ пана иддхила̄бха̄йа пакатибхӯми ева̄’’ти. идамева ва̄ аттхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пуббе има̄ни чатта̄ри джха̄на̄ни кесан̃чи абхин̃н̃а̄па̄дака̄нӣ’’ти. йади евам̣ чатуттхаджджха̄нампи антокатва̄ еванти киматтхам̣ на вуттам̣. тан̃хи пакатибхӯмӣти че? на ваттаббам̣, чатуттхаджджха̄нато парасса сама̄хита̄дибха̄ваппаттасса читтасса аттхибха̄ваппасан̇гато. йасма̄ йасмим̣ сати ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхининна̄меси’’нти вуттам̣, тасма̄ тасмим̣ чатуттхаджджха̄начитте пакатибхӯмибха̄ваппатте абхин̃н̃а̄па̄даке джа̄те парикаммачиттам̣ ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа абхининна̄меси’’нти а̄ха. абхинӣха̄раккхамам̣ хотӣти еттха там̣ иддхивидха̄дхигаматтха̄йа парикаммачиттам̣ абхинӣхарати. касин̣а̄рамман̣ато апанетва̄ иддхивидха̄бхимукхам̣ песеси. ган̣т̣хипаде пана ‘‘абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нато иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ нӣхаран̣аттха’’нти вуттатта̄ абхинӣха̄раккхаманти аттхо пакаппито.

со евам̣ сама̄хите евам̣ а̄нен̃джаппаттети йоджана̄ ведитабба̄ дутийавикаппе, нӣваран̣адӯрӣбха̄вена витакка̄дисаматиккамена̄ти пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ киччасан̇ган̣ханато. айам̣ йоджана̄ пат̣хамавикаппе на самбхавати ‘‘парисуддхетиа̄дӣсу пана̄’’ти вачанена ‘‘ева’’нти падасса ануппабандханива̄ран̣ато. тенева ‘‘упеккха̄сатипа̄рисуддхибха̄вена парисуддхе’’тиа̄дима̄ха. иччха̄вачара̄нанти ‘‘ахо вата̄хам̣ а̄паттин̃чева а̄панно ассам̣, на ча мам̣ бхиккхӯ джа̄неййу’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.60) найена уппаннаиччха̄васена паватта̄нам̣ копаапаччайа̄нам̣ абха̄вена анан̇ган̣ети аттхо. еттха ча пана йатха̄вуттаппака̄ра̄ иччха̄пи пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигама̄йа антара̄йика̄ ‘‘сампаджа̄намуса̄ва̄до кхо пана̄йасманто антара̄йико дхаммо’’ти (маха̄ва. 134) вуттатта̄, пагева иччха̄вачара̄ копаапаччайа̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘джха̄напат̣ила̄бхапаччанӣка̄нам̣ па̄пака̄нам̣ иччха̄вачара̄на’’нтиа̄ди. каттхачи пана ‘‘джха̄напат̣ила̄бхапаччайа̄нам̣ иччха̄вачара̄на’’нти поттхакесу па̄т̣хо диссати, со пама̄далекхо, ган̣т̣хипаде ча ‘‘ахо вата саттха̄ маман̃н̃ева пат̣ипуччхитва̄ дхаммам̣ десеййа̄’’ти йо тадаттхо ликхито, со дулликхито. на хи джха̄напат̣ила̄бхапаччайа̄ копа̄дайо анан̇ган̣асутте (ма. ни. 1.57 а̄дайо) вутта̄, ‘‘на ча йуттито самбхаванти джха̄нала̄бхино тадабха̄ва̄’’ти а̄чарийо вадати, там̣ вӣмам̣ситаббам̣. еттха виджджаттайасса уттаруттарависесадассанаттхам̣ ‘‘со евам̣ сама̄хите читте’’тиа̄дина̄ пунаппунам̣ ат̣т̣хан̇ганидассанам̣ катанти ведитаббам̣. уттаруттарависеса̄ чебха̄сам̣ аттадуккхапарадуккхадассанатадупасаматтадӣпанато ведитабба̄. бхагава̄ хи пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена аттано анантасам̣са̄радуккхам̣ пасситва̄, чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ена парасса ча локасса а̄саваккхайан̃а̄н̣ена тадубхайавӯпасаматтан̃ча пасситва̄ там̣ десети, пат̣хамена ва̄ аттадуккхадассанато аттасинехапаричча̄гам̣ дӣпети. дутийена парадуккхадассанато паресу копапаричча̄гам̣, татийена арийамаггадассанато мохапаричча̄ган̃ча дӣпети. евам̣ на̄на̄гун̣ависесадӣпанато имассева локийа̄бхин̃н̃а̄двайасса идха гахан̣ам̣ катанти ведитаббам̣.

йасма̄ атӣтаджа̄ти ева нива̄со, тасма̄ ‘‘атӣтаджа̄тӣсӯ’’ти на ваттаббанти че? на, джа̄тийа̄ екадесепи нива̄савоха̄расиддхидассанато. па̄л̣ийам̣ кин̃ча̄пи ‘‘екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо’’тиа̄дивачанена сакаладжа̄тийа̄ ануссаран̣амева пуббенива̄са̄нуссати вийа диссати, на евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тадекадеса̄нуссаран̣ампи пуббенива̄са̄нуссати ева̄ти дассанаттхам̣, бхуммавачанам̣ катам̣ ока̄са̄дисан̇гахаттхан̃ча. ‘‘чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсӯ’’ти а̄ди-саддена анивуттхалокадха̄тудӣпарат̣т̣ханагарага̄ма̄диггахан̣ам̣ ведитаббам̣. ган̣т̣хипаде пана ‘‘тесам̣ чхиннават̣умака̄нам̣ локуттарасӣла̄дӣни на бхагавата̄ бодхисаттака̄ле вин̃н̃а̄та̄нӣ’’ти вуттам̣. аттха̄паттито локийа̄ни вин̃н̃а̄та̄нӣти а̄паджджати, там̣ диббачаккхун̃а̄н̣а̄дхика̄ре ‘‘арийа̄нам̣ упава̄дака̄’’ти вачанена саментам̣ вийа диссати. на хи арийе апассантасса евам̣ хоти. киматтхам̣ панеттха ануссати вутта̄, нану еса виджджа̄дхика̄роти че? а̄дикаммикасса сативасена ниббаттито, атӣтадхамма̄нам̣ сатийа̄ висеса̄дхика̄ратта̄ ча. вуттан̃хи ‘‘ануссара̄мӣ’’ти.

‘‘ваттама̄несу виджджа̄на-матӣтесвасса сарати;

ана̄гатесу дхаммесу, сарати виджджа̄на пан̣идхӣ’’ти.

а̄чарийакума̄ритена силокопи вутто.

таттха ра̄ге уссаннатаре теджосам̣ват̣т̣о. досе а̄посам̣ват̣т̣о. мохе ва̄йосам̣ват̣т̣о. кечи ‘‘досе теджосам̣ват̣т̣о, ра̄ге а̄посам̣ват̣т̣о, мохе ва̄йосам̣ват̣т̣о’’ти ваданти. йасма̄ амутра̄ти читтам̣, вачанам̣ ва̄ бхава̄динийамена хоти, тасма̄ ‘‘бхаве ва̄’’тиа̄ди. евам̣на̄мо евам̣готтоти пададвайена аджджхаттабахиддха̄мӯлакам̣ пан̃н̃аттисан̇кха̄там̣ гочаранива̄сам̣ дӣпети. паваттапхалабходжано сайам̣патитапхала̄ха̄ро. чатура̄сӣтикаппасахассапарама̄йупарийанто ва̄ти пан̣идха̄нато пуббе. пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ на хоти. ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ала̄бхӣнам̣ панетам̣ а̄нубха̄вапаридӣпана’’нти ган̣т̣хипаде вуттам̣. амутра̄ти еттха пат̣хамайоджана̄йам̣ сӣхоккантавасена ануссаран̣ам̣ вуттам̣, тан̃ча кхо ануломавасена. ‘‘пат̣иломавасена̄’’типи ликханти, там̣ дувин̃н̃еййам̣. сӣхоккантам̣ дассетум̣ ‘‘анека̄су каппакот̣ӣсӯ’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ танти нидассанена пат̣ипаттиса̄дха̄ран̣ена пхаласа̄дха̄ран̣атам̣ дассенто бра̄хман̣асса а̄дарам̣ джанети, атта̄намевекам̣ уккам̣сетӣти вачанам̣ нива̄рети. ‘‘са̄дху кхо пана татха̄рӯпа̄нам̣ арахатам̣ дассанам̣ хотӣ’’ти тасса пуббе уппанначитте ева нийоджети. пат̣хама̄ абхиниббхида̄ти вачанена авиджджан̣д̣акосасса бахупат̣алабха̄вам̣ дассети, тена ат̣т̣хагун̣иссарийа̄дина̄ анабхиниббхидам̣ дӣпети.

пуббенива̄сакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

диббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

13. ‘‘чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа̄’’ти пхалӯпача̄рена вуттам̣. идан̃хи диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ рӯпа̄рамман̣атта̄ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣ам̣ хоти. на чутим̣ ва̄ пат̣исандхим̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ кароти. тасма̄ ‘‘йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄мӣ’’ти (па̄ра̄. 13) вачанам̣ вийа пхалӯпача̄ренева вуттамиданти ведитаббам̣. диббавиха̄расаннисситатта̄ ка̄ран̣опача̄рена диббам̣. имина̄ пана кечи а̄чарийа̄ ‘‘кусала̄кусала̄ чаккхӯ диббачаккху ка̄ма̄вачара’’нти ваданти, те пат̣иседхита̄ хонти. чатуттхаджджха̄напан̃н̃а̄ хи еттха адхиппета̄. маха̄джутикатта̄ маха̄гатикатта̄ти етесу ‘‘саддасаттха̄нуса̄рена̄’’ти вуттам̣. ека̄дасаннам̣ упаккилеса̄нам̣ евам̣ уппаттиккамо упаккилесабха̄во ча ведитаббо, маха̄саттасса а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббачаккхуна̄ на̄на̄видха̄ни рӯпа̄ни дисва̄ ‘‘идам̣ ну кхо ки’’нти вичикиччха̄ удапа̄ди, со упаккилесо упаккилесасутте (ма. ни. 3.236 а̄дайо) ‘‘вичикиччха̄дхикаран̣ан̃ча пана ме сама̄дхимхи чави, сама̄дхимхи чуте обха̄со антарадха̄йати дассанан̃ча рӯпа̄на’’нти вачанато. тато ‘‘рӯпа̄ни ме пассато вичикиччха̄ уппаджджати, ида̄ни на кин̃чи манаси карисса̄мӣ’’ти чинтайато аманасика̄ро, тато кин̃чи аманасикаронтасса тхинамиддхам̣ удапа̄ди, тато тасса паха̄наттхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ рӯпа̄ни пассато химаванта̄дӣсу да̄навараккхаса̄дайо пассантасса чхамбхитаттам̣ удапа̄ди, тато тасса паха̄наттхам̣ ‘‘майа̄ дит̣т̣хабхайам̣ пакатийа̄ олокийама̄нам̣ наттхи, адит̣т̣хе ким̣ на̄ма бхайа’’нти чинтайато уппила̄витаттам̣ удапа̄ди. ган̣т̣хипаде пана ‘‘уппилам̣ диббарӯпадассенена̄’’ти вуттам̣, ‘‘там̣ дувуттам̣ парато абхиджаппа̄вачанена тадаттхасиддхито’’ти а̄чарийо вадати. тато чхамбхитаттаппаха̄наттхам̣ ‘‘майа̄ вӣрийам̣ дал̣хам̣ паггахитам̣, тена ме идам̣ уппилам̣ уппанна’’нти вӣрийам̣ ситхилам̣ каронтасса ка̄йадут̣т̣хуллам̣ ка̄йадаратхо ка̄йа̄ласийам̣ удапа̄ди, тато там̣ чаджантасса ачча̄раддхавӣрийам̣ удапа̄ди, таттха досам̣ пассато атилӣнавӣрийам̣ упада̄ди, тато там̣ паха̄йа самаппаваттена вӣрийена чхамбхитаттабхайа̄ химаванта̄дит̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа девалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ девасан̇гхам̣ пассато тан̣ха̄сан̇кха̄та̄ абхиджаппа̄ удапа̄ди, тато ‘‘майхам̣ екаджа̄тикарӯпам̣ манаси каронтасса абхиджаппа̄ уппанна̄, тасма̄ да̄ни на̄на̄видхам̣ рӯпам̣ манаси карисса̄мӣ’’ти ка̄лена девалока̄бхимукхам̣, ка̄лена мануссалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ на̄на̄видха̄ни рӯпа̄ни манаси карото на̄наттасан̃н̃а̄ удапа̄ди, тато ‘‘на̄на̄видхарӯпа̄ни ме манаси каронтасса на̄наттасан̃н̃а̄ удапа̄ди, тасма̄ да̄ни абхиджаппа̄дибхайа̄ ит̣т̣ха̄динимиттагга̄хам̣ паха̄йа екаджа̄тикамева рӯпам̣ манаси карисса̄мӣ’’ти татха̄ карото абхиниджджха̄йитаттам̣ рӯпа̄нам̣ удапа̄ди евам̣ пахӣнаупаккилесасса̄пи анадхит̣т̣хитатта̄. обха̄сан̃хи кхо джа̄на̄ми, на ча рӯпа̄ни пасса̄мӣтиа̄ди джа̄там̣.

тассаттхо – йада̄ парикаммобха̄самева манаси кароми, тада̄ обха̄сам̣ сан̃джа̄на̄ми, диббена чаккхуна̄ рӯпа̄ни на ча пасса̄ми, рӯпадассанака̄ле ча обха̄сам̣ на джа̄на̄мӣти. киматтхамидам̣ вуттам̣, на хи етам̣ упаккисесагатанти? на кевалам̣ упаккилесаппаджаханамеветтха каттаббам̣, йена идам̣ висуддхам̣ хоти, ан̃н̃ампи тадуттари каттаббам̣ аттхӣти дассанаттхам̣. вичикиччха̄ читтасса упаккилесотиа̄дӣсу ‘‘име дхамма̄ упаккилеса̄ти а̄дӣнавадассанена паджахим̣, на майхам̣ тада̄ уппаннатта̄’’ти кечи ваданти. ма̄нусакам̣ ва̄ти имина̄ сабха̄ва̄тиккамам̣ дассети. мам̣сачаккхуна̄ вийа̄ти имина̄ парийаттиггахан̣ам̣, ван̣н̣аматта̄рамман̣атан̃ча упамети. ван̣н̣аматте хеттха сатта-саддо, на ‘‘саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти (а. ни. 10.27) еттха вийа саббасан̇кхатесу, хӣнаджа̄тиа̄дайо мохасса ниссандо випа̄ко. ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ пуббе атӣтабхаве ахесум̣, сампати нирайам̣ упапанна̄ти евам̣ па̄т̣хасесена самбандхо ведитаббо. ‘‘йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ан̃хи екантаматӣта̄рамман̣ам̣, диббачаккху паччуппанна̄рамман̣а’’нти убхиннам̣ киччавасена вуттам̣. махаллакоти саман̣а̄нам̣ са̄руппамаса̄руппам̣, лока̄ча̄рам̣ ва̄ на джа̄на̄тӣти адхиппа̄йена вуттатта̄ гун̣апаридхам̣санена гарахатӣти ведитаббам̣. ‘‘нийато самбодхипара̄йано’’ти (сам̣. ни. 2.41; 5.998, 1004) вутто арийапуггало магга̄варан̣ам̣ ка̄тум̣ саматтхам̣ пхарусавачанам̣ йади катхеййа, апа̄йагаманӣйампи кареййа, тена со апа̄йупагопи бхавеййа, тасма̄ упапариккхитаббанти еке. ‘‘ва̄йа̄мам̣ ма̄ ака̄сӣти тхерена вуттатта̄ магга̄варан̣ам̣ каротӣ’’ти ваданти. пуббева сота̄паннена апа̄йадва̄ро пихито, тасма̄сса сагга̄варан̣ам̣ наттхи. ‘‘па̄катиканти паваттивипа̄кам̣ ахосӣ’’ти ваданти. ‘‘вуддхи хеса̄, бхиккхаве, арийасса винайе, йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икаротӣ’’ти (ма. ни. 3.370; дӣ. ни. 1.251) вачанато па̄катикам̣ ахосӣти еке. саче со на кхаматӣти сота̄панна̄дӣнам̣ кхантигун̣асса мандата̄йа ва̄ а̄йатим̣ тасса сут̣т̣ху сам̣вараттха̄йа ва̄ аккхаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса а̄рамман̣а̄дино абха̄ва̄ ка̄лакан̃чика̄ асура̄ хонти. ‘‘ито бхо сугатим̣ гаччха̄’’ти (итиву. 83) вачанато мануссагатипи. диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄ти диббачаккхумева дассанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, тасса тасса аттхасса винданат̣т̣хена виджджа̄ти аттхо.

диббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄саваккхайан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

14. со евам̣ сама̄хите читтети ким̣ пуримасмим̣йева, уда̄ху ан̃н̃асмим̣йева чатуттхаджджха̄начитте. ат̣т̣хакатха̄йампи йато вут̣т̣ха̄йа пуримавиджджа̄двайам̣ адхигатам̣, тадева пуна сама̄паджджанавасена абхинавам̣ абхин̣хам̣ катанти дассанаттхам̣ ‘‘со евам̣ сама̄хите читтети идха випассана̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄начиттам̣ ведитабба’’нти вуттам̣. еттха̄ха – йади тадева пуна сама̄паджджанавасена абхинавам̣ катам̣, атха касма̄ пуббе вийа ‘‘випассана̄па̄дакам̣ абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ ниродхапа̄дакам̣ саббакиччаса̄дхакам̣ саббалокийалокуттарагун̣ада̄йакам̣ идха чатуттхаджджха̄начиттам̣ ведитабба’’нти аватва̄ ‘‘идха випассана̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄начиттам̣ ведитабба’’нти еттакамева вуттам̣, нану идха татха̄вачанат̣т̣ха̄намева там̣ арахаттамаггена саддхим̣ саббагун̣аниппха̄данато, на пат̣хамавиджджа̄двайаматтаниппха̄данатоти? вуччате – арийамаггасса боджджхан̇гамагган̇гаджха̄нан̇гапат̣ипада̄вимоккхависесанийамо пуббабха̄гавут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄йа сан̇кха̄рупеккха̄сан̇кха̄та̄йа нийамена ахосӣти дассанаттхам̣ випассана̄па̄дакамидха вуттанти ведитаббам̣. таттха парийа̄паннатта̄, на тада̄рамман̣аматтена. парийа̄йатоти ан̃н̃енапи пака̄рена. ‘‘име а̄сава̄’’ти айам̣ ва̄ро киматтхам̣ а̄раддхо? ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа̄’’ти адхика̄ра̄нуломанаттхам̣. маггаккхан̣е хи читтам̣ вимуччати, пхалаккхан̣е вимуттам̣ хотӣти идам̣ екаттанайена вуттам̣. йан̃хи вимуччама̄нам̣, тадева апарабха̄ге вимуттам̣ на̄ма хоти. йан̃ча вимуттам̣, тадева пуббабха̄ге вимуччама̄нам̣ на̄ма хоти. бхун̃джама̄но ева хи бходжанапарийоса̄не бхутта̄вӣ на̄ма. ‘‘имина̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ дассетӣ’’ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса ча пат̣т̣ха̄не ‘‘магга̄ вут̣т̣хахитва̄ маггам̣ паччавеккхати, пхалам̣, нибба̄нам̣, пахӣне килесе паччавеккхатӣ’’ти айамуппаттиккамо вутто. паваттиккамо панеттха сарӯпато аттхатоти двидха̄ вутто. таттха ‘‘вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ ахосӣ’’ти сарӯпато чатуббидхассапи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса паваттиккаманидассанам̣. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’тиа̄ди аттхато. тенева анте ‘‘аббхан̃н̃а̄си’’нти пуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ десанам̣ ака̄си паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса татха̄ аппаваттито. аппат̣исандхикам̣ хотӣти джа̄нанто ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’ти джа̄на̄ти на̄ма. ‘‘диббачаккхуна̄ паччуппанна̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣а’’нти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса ча диббачаккхусаннисситатта̄ вуттам̣.

а̄саваккхайан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упа̄сакаттапат̣иведана̄катха̄ван̣н̣ана̄

15. кан̣н̣асукхато хадайан̇гаматоти вачанамева сандха̄йа вуттам̣. анаттуккам̣санатотиа̄ди пуггалавасена, кан̣н̣асукхатоти сотиндрийам̣ сандха̄йа. а̄па̄тха̄раман̣ӣйатоти н̃а̄н̣а̄па̄тха̄раман̣ӣйато. сайамева хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣ ва̄, магго пана асоко хоти. тада̄ хи соко пахӣйама̄но. чарийа̄дианукӯлато аппат̣икӯлам̣. ‘‘мадхурамима’’нти вуттатта̄ ‘‘дхаммамима’’нти вачанам̣ адхикам̣ вийа диссати. тасма̄ ‘‘ра̄гавира̄гамима’’нти евам̣ висум̣ висум̣ йоджетва̄ пуна пин̣д̣етва̄ дхаммамимам̣ упехӣти йоджетаббам̣, ‘‘дхаммамева саран̣аттхамупехӣ’’ти пат̣ханти кира̄ти дӣпети. саран̣агата̄нам̣ тенева саран̣агаманена бхайам̣ санта̄сам̣ дуггатим̣ париккилесам̣ дуккхам̣ хим̣сатӣти ратанаттайам̣ саран̣ам̣ на̄ма. таппаса̄датаггарута̄дӣхи вихатакилесо таппара̄йаната̄ка̄раппаватто читтуппа̄до саран̣агаманам̣. там̣саман̇гӣсатто саран̣ам̣ гаччхати. пабхедена пана дувидхам̣ саран̣агаманам̣ локуттарам̣ локийанти. таттха локуттарам̣ дит̣т̣хасачча̄нам̣ маггаккхан̣е саран̣агаманупаккилесасамуччхедена нибба̄на̄рамман̣ам̣ хутва̄ киччато сакалепи ратанаттайе иджджхати. локийам̣ путхуджджана̄нам̣ саран̣агаманупаккилесам̣ тадан̇гавиккхамбханена а̄рамман̣ато буддха̄дигун̣а̄рамман̣ам̣ хутва̄ иджджхати. там̣ аттхато ратанаттайе саддха̄пат̣ила̄бхо саддха̄мӯлика̄ ча самма̄дит̣т̣хи. локуттарасса чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни випа̄капхалам̣, саббадуккхаккхайо а̄нисам̣сапхалам̣. ‘‘йо ча буддхан̃ча дхамман̃ча…пе… саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти (дха. па. 190-192) хи вуттам̣. локийасса бхавабхогасампада̄. ‘‘йе кечи буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄се’’ти (дӣ. ни. 2.332; сам̣. ни. 1.37) хи вуттам̣. локийасаран̣агаманам̣ тӣсу ваттхӯсу ан̃н̃а̄н̣асам̣сайамиччха̄н̃а̄н̣а̄дӣхи сам̣килиссати, на маха̄джутикам̣ хоти, на маха̄виппха̄рам̣. локуттарасса наттхи сам̣килесо. локийасса са̄ваджджо анаваджджоти дувидхо бхедо. таттха ан̃н̃асаттха̄ра̄дӣсу аттасанниййа̄тана̄дӣхи са̄ваджджо хоти, со анит̣т̣хапхало. анаваджджо ка̄лакирийа̄йа, со авипа̄катта̄ апхало. локуттарасса неваттхи бхедо. бхавантарепи хи арийаса̄вако ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ на уддисати. йо кочи саран̣агато гахат̣т̣хо упа̄сако. ратанаттайаупа̄санато упа̄сако. пан̃ча вераман̣ийо сӣлам̣. саттхасаттамам̣самаджджависава̄н̣иджджа̄рахитам̣ дхаммена джӣвикам̣ а̄джӣво. вуттасӣла̄джӣвавипатти випатти на̄ма. випарӣта̄ сампатти.

16. лаччха̄ма ну кхоти дуггате сандха̄йа вуттам̣. саккхисса̄ма нукхо ноти самиддхе сандха̄йа. таттха веран̃джа̄йам̣. паггайхатӣти паттам̣ паггахо, тена паггахена паттена̄ти аттхо. сама̄да̄йева̄ти нидассанам̣. на ча ват̣т̣атӣти пуна па̄кам̣ кин̃ча̄пи ват̣т̣ати, татха̄пи на сут̣т̣ху паккатта̄ вуттам̣, ‘‘уттан̣д̣улабхаттам̣ лабхитва̄пи пидхетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанан̃четтха са̄дхакам̣. ‘‘са̄вака̄нам̣ ва̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти имина̄ вачанена а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣ сандха̄йа ‘‘паччха̄ сӣла’’нти вуттам̣. упа̄литтхеропи там̣ там̣ ваттхум̣ пат̣ичча бхагавата̄ бахӯни сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни аттхӣти дӣпети. йади евам̣ веран̃джа̄йам̣ ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло’’ти вачанам̣ на саметӣти че? на, тато пуббе сиккха̄пада̄бха̄ваппасан̇гато. тхеро пана пан̃н̃атта̄ни т̣хапетва̄ ида̄ни пан̃н̃апетабба̄ни па̄тимоккхуддесаппахонака̄ни сандха̄йа̄ха. бхагава̄пи ‘‘на та̄ва са̄рипутта саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти бхадда̄лисутте (ма. ни. 2.134; а̄дайо) вийа екаччесу пан̃н̃аттесупи тато парам̣ пан̃н̃апетабба̄ни сандха̄йа̄ха. идхева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘са̄мампи пачанам̣ саман̣аса̄руппам̣ на хоти на ча ват̣т̣атӣ’’ти вачанан̃ча, татха̄ ‘‘раттиччхедо ва̄ вассаччхедо ва̄’’тиа̄дивачана̄ни ча аттхи. ан̃н̃атха̄ ‘‘двӣха̄ка̄рехи буддха̄ бхагаванто бхиккхӯ пат̣ипуччхантӣ’’ти идхеведам̣ па̄л̣ит̣хапанам̣ вируджджхатӣти а̄чарийена вича̄ритам̣, там̣ сундарам̣ пуббепи пан̃н̃аттасиккха̄падасамбхавато. кинту идха па̄л̣ит̣хапанавиродхавича̄ран̣а̄ пана ниппайоджана̄ вийа мама диссати. касма̄? упа̄литтхерена сан̇гӣтика̄ле вуттапа̄т̣хатта̄. раттиччхедоти сатта̄хакиччам̣ сандха̄йа вутто. ‘‘сатта̄хакаран̣ӣйена гантва̄ раттиччхедо ва̄ вассаччхедо ва̄ екабхиккхуна̄пи на като’’ти вуттам̣ кира маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣, тасма̄ вассаччхедасса ка̄ран̣е сати сатта̄хакиччам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти еке. винайадхара̄ пана ниччханти, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йо вӣмам̣ситаббо, има̄йа веран̃джа̄йам̣ аппиччхата̄дипат̣ипада̄йа пасанна̄. са̄лӣнам̣ викати са̄ливикати.

17-8. упапаннапхалоти бахупхало. ‘‘кхуддам̣ мадху’’нти па̄т̣хо. тхерам̣ сӣхана̄дам̣ нада̄петум̣ пуччхӣти имина̄ а̄чарийо йам̣ пуббе а̄н̣а̄йа т̣хита̄нам̣ са̄вака̄нам̣ маха̄нубха̄вата̄дассанам̣ ‘‘веран̃джа̄йам̣ нива̄саппайоджана’’нти амхехи вуттам̣, там̣ сампа̄дети, ра̄джагахе веран̃джа̄йан̃ча̄ти убхайаттха витаккуппа̄де екато пин̣д̣етва̄ дассенто ‘‘атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄лам̣ сандха̄йа чирам̣, т̣хитим̣ сандха̄йа чира̄ти виггахо.

ка̄мам̣ хиноти аттано пхаланиббаттийа̄ саха̄йам̣ гаччхатӣти каттари хету, татха̄пи идха тена каран̣абхӯтена тасса пхалам̣ хиноти паваттатӣти хету. татха̄ гхат̣анти тена̄ти гхат̣о. кила̄суноти пайоджана̄бха̄вена ава̄ват̣а̄. аббокин̣н̣а̄ни висабха̄гехи. а̄га̄минийа̄ ана̄гатети аттхо. имесам̣йева ноти дассанаттхам̣ ‘‘саббабуддха̄нам̣ хӣ’’ти вуттам̣. йа̄васа̄санапарийанта̄ти йа̄ва буддха̄ дхаранти, та̄ва̄ти аттхо. кхаттийабра̄хман̣а̄ва учча̄, таттха̄пи висесам̣ дассетум̣ ‘‘уччанӣчаул̣а̄рул̣а̄рабхога̄’’ти. ‘‘манаси катва̄’’типи па̄т̣хо. упасампа̄дйаупасампа̄дйаиччетам̣ двайам̣ ма̄гадхе ‘‘упасампаджджа̄’’ти вуччати. анупа̄да̄йа̄ти а̄рамман̣акаран̣авасена аггахетва̄. а̄савехӣти каттари татийа̄вибхатти. читта̄нӣти паччаттабахувачанам̣. вимуччим̣сӯти каммака̄раке. вимочита̄нӣти адхиппа̄йоти а̄чарийо. а̄савехӣти падан̃ча паччатте каран̣авачанам̣ катва̄ ган̣т̣хипаде аттхо пака̄сито. йади арийамаггена нируддха̄нам̣ а̄сава̄нам̣ васена ана̄савата̄, локе читта̄нипи ана̄сава̄ сийум̣. на хи нируддха̄ни читта̄ни а̄рамман̣а̄ни каронтӣти та̄ни анируддха̄сававасена са̄сава̄нӣти че. сота̄паннасса маггачиттам̣ упаримаггаваджджха̄сававасена са̄савам̣, авасит̣т̣ха̄савасамуччхиндана̄нубха̄ватта̄ пхала̄ни са̄сава̄ни сийунти? на, а̄савасамуччхиндана̄нубха̄ва̄гатапхалатта̄. бхим̣санасса каран̣ам̣ бхим̣санакатам̣, тасмим̣ бхим̣санакатасмим̣, бхим̣санакирийа̄йа̄ти аттхо. иттхилин̇гам̣ випалла̄сам̣ катва̄ напум̣сакалин̇гам̣, пурисалин̇гам̣ ва̄ катва̄. нимиттаттхети еттха –

‘‘чаммани дӣпинам̣ ханти, дантесу ханти кун̃джарам̣;

ва̄лесу ча̄марим̣ ханти, син̇гесу сарабхо хато’’ти. –

адхикаран̣ам̣.

20-21. начират̣т̣хитикака̄ран̣е катхите чират̣т̣хитикака̄ран̣ам̣ аттхато вуттапат̣ипаккхавасена кин̃ча̄пи сиддхам̣, татха̄пи там̣ тхерасса винайапан̃н̃аттийа̄чана̄йа ока̄сака̄ран̣а̄дхиппа̄йато винайапан̃н̃аттийа̄чанока̄сам̣ па̄петум̣ пуна бхагавантам̣ ‘‘ко пана, бханте, хетӯ’’ти пуччхи. бхагава̄пи йа̄чанам̣ сампат̣иччхитука̄мо бйа̄ка̄си. ‘‘а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ сан̇гхе па̄тубхавантӣ’’ти пуггаласса сан̇гхапарийа̄паннатта̄ вуттам̣. а̄дараттхавасеневеттха двиккхаттум̣ вуттанти йасма̄ тхеро пуббе ра̄джагахе, сампати веран̃джа̄йанти двиккхаттум̣ ка̄чи, тасма̄ а̄дарена пунаппунам̣ йа̄чайама̄нам̣ пасситва̄ сайампи бхагава̄ а̄даренева ‘‘а̄гамехи твам̣ са̄рипутта̄’’ти а̄ха. тенетам̣ дӣпети ‘‘ма̄ твам̣ пунаппунам̣ йа̄ча̄хи, сампат̣иччхита̄ва майа̄ те йа̄чана̄, пуббенану тавайа̄чанам̣ сампат̣иччхата̄ва майа̄ еттаке ка̄ле еттака̄ни сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни, на та̄ва ме са̄вака̄нам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхуддеса̄нуджа̄нанака̄ло сампатто, такка̄нума̄навасена тайа̄ ‘етасса бхагава̄ ка̄ло’ти пунаппунам̣ ниддисийама̄нопи неса со ка̄ло, кинту татха̄гатова таттха ка̄лам̣ джа̄ниссатӣ’’ти. йасма̄ пана ‘‘сиккха̄падапан̃н̃аттика̄лато пабхути а̄н̣а̄па̄тимоккхамева уддисийатӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ па̄тимоккхуддесаппахонакасиккха̄падамева сандха̄йа̄ха. ‘‘таттха̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄чана̄пеккхам̣ бхуммавачана’’нти екамева падам̣ вуттам̣ тасса̄ сиддхийа̄ итарасса сиддхито. ‘‘са̄вака̄нам̣ висайабха̄ванти имина̄ маха̄падуматтхерава̄до пат̣иккхитто’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣, там̣ сундарам̣ вийа. саммукхе гараха̄. параммукхе упава̄до. ‘‘на, бхиккхаве, ӯнадасавассена…пе… дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 75) идам̣ сиккха̄падам̣ бхагава̄ буддхаттена дасавассико хутва̄ пан̃н̃апеси ӯнадасавассикасса тасса татха̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ абха̄вато. на тада̄ атирекадасавассикова дасавассика̄нам̣ раттан̃н̃умахаттаппаттито, тасма̄ там̣ сиккха̄падам̣ веран̃джа̄йам̣ васса̄ва̄сато пуббе ра̄джагахе ева пан̃н̃аттанти сиддхам̣, тасмим̣ сиддхе сиддхамева ‘‘йа̄ва на сан̇гхо раттан̃н̃умахаттам̣ паттоти вачанам̣ ито пуббе пат̣хамайа̄чана̄йапи вутта’’нти. ат̣т̣хакатха̄йампи раттан̃н̃умахаттаппаттака̄ле ‘‘две сиккха̄пада̄нӣ’’ти ган̣анапариччхедавачанам̣ пат̣хамайа̄чана̄йа вуттавачанам̣ сандха̄йа вуттам̣. ан̃н̃атха̄ раттан̃н̃умахаттаппаттака̄ле две ева, на ан̃н̃анти а̄паджджати.

‘‘атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса̄’’тиа̄димхи айама̄дито пат̣т̣ха̄йа аттхавибха̄вана̄ – айам̣ кира̄йасма̄ ассаджиттхерато пат̣иладдхам̣ екага̄тха̄маттакам̣ дхаммапарийа̄йам̣ найасатасахассехи вивеченто арахаттам̣ патва̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хито ‘‘ахо вата маха̄нубха̄войам̣ саддхаммо, йо вина̄пи дхаммаса̄мина̄ параммукхато сутаматтепи майхам̣ махантам̣ гун̣ависесам̣ джанеси, са̄дху вата̄йам̣ саддхаммо чирам̣ тит̣т̣хеййа̄’’ти чинтенто ‘‘катамеса̄нам̣ ну кхо буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣…пе… на чират̣т̣хитика’’нти таматтхам̣, ка̄ран̣ан̃ча аттано аггаса̄вакан̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄ ‘‘са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттантиа̄дичират̣т̣хитика̄ран̣а’’нти нит̣т̣хам̣ катва̄ винайапан̃н̃аттийа̄чанока̄сакаран̣аттхам̣ бхагавантам̣ пуччхи. тато пан̃хасса виссаджджане винайапан̃н̃аттийа̄чанока̄се сампатте ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло, етасса сугата ка̄ло’’ти винайапан̃н̃аттим̣ йа̄чи. тато бхагава̄ тасса̄ йа̄чана̄йа сампат̣иччхитабха̄вам̣, ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло’’ти вуттака̄ласса ака̄латам̣, ка̄ласса ча анан̃н̃ависайатам̣ дӣпенто ‘‘а̄гамехи тва’’нтиа̄дима̄ха, тато бхагава̄ тасса йа̄чанам̣, саттесу ка̄рун̃н̃атан̃ча пат̣ичча ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ анупаджджха̄йака̄ ана̄чарийака̄ ановадийама̄на̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 64) найена вепулламахаттатам̣ пат̣ичча саттха̄ са̄вака̄нам̣ упаджджха̄йаватта̄дӣни винайакамма̄ни, таданурӯпасиккха̄пада̄ни ча пан̃н̃апеси. тато ануккамена два̄дасамавассам̣ веран̃джа̄йам̣ васи. тада̄ ча а̄йасма̄ са̄рипутто саттха̄ра̄ ниддит̣т̣хесу чират̣т̣хитихетӯсу джа̄тесу ‘‘наван̇гасаттхуса̄санамахаттата̄ ча сампати джа̄та̄, винайапан̃н̃атти ча бахутара̄ джа̄та̄, па̄тимоккхуддесо евеко на та̄ва са̄вака̄нам̣ анун̃н̃а̄то, со ча парисуддхена сан̇гхена карӣйати. сан̇гхопи етарахи парисуддхо паччхимакасса сота̄паннатта̄’’ти чинтетва̄ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄на̄петука̄мо йаттакехи ча сиккха̄падехи па̄тимоккхуддесо ануджа̄нӣйати, таттака̄нам̣ пан̃н̃аттийа̄чанапуббан̇гамам̣ па̄тимоккхуддесам̣ йа̄чанто пуббуппаннавитаккасӯчанапуччха̄виссаджджанаккамавасена йа̄чанока̄се сампатте ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло’’тиа̄дима̄ха.

таттха ‘‘йам̣ бхагава̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеййа̄’’ти па̄тимоккхуддесаппахонакасиккха̄падам̣ сандха̄йа̄ха, айаматтхо бхадда̄лисуттена (ма. ни. 2.134 а̄дайо) дӣпетаббо. таттха хи бахӯсу сиккха̄падесу пан̃н̃аттесу, пан̃н̃апийама̄несу ча ‘‘на та̄ва бхадда̄ли саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.145) вуттам̣ апан̃н̃аттам̣ упа̄да̄йа, татха̄ идха̄пи апан̃н̃аттам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. парисуддхатта̄ сан̇гхасса сампати са̄вака̄нам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхуддесам̣ на̄нуджа̄на̄мӣти дассенто ‘‘нираббудо’’тиа̄дима̄ха. на хи парисуддхе сан̇гхе ова̄дапа̄тимоккхуддесасса ануддесака̄ран̣ам̣ аттхи, тасмим̣ сати а̄н̣а̄па̄тимоккхуддеса̄нуджа̄нана̄дхиппа̄йато. татха̄ ча со тато ат̣т̣ханнам̣васса̄нам̣ аччайена анун̃н̃а̄то. йатха̄ха па̄тимоккхат̣хапанаккхандхаке (чӯл̣ава. 386) ‘‘на да̄на̄хам̣, бхиккхаве, ито парам̣ упосатхам̣ карисса̄ми…пе… па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти. йам̣ пана упасампадаккхандхаке (маха̄ва. 129) ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ упасампа̄детва̄ екакам̣ оха̄йа паккамим̣су…пе… со тасса̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевитва̄ чирена агама̄сӣ’’ти ваттху а̄гатам̣, там̣ судиннаваттхуто парато уппаннампи таттха йатха̄дхика̄рам̣ самодха̄нетум̣ вуттам̣. татха̄ таттхева ‘‘убхайа̄ни кхо панасса па̄тимоккха̄ни виттха̄рена сва̄гата̄ни хонтӣ’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 147; а. ни. 8.52; 10.33) ан̇га̄нипи ведитабба̄ни. на хи а̄дито ева убхатопа̄тимоккха̄ни сиддха̄нӣти. апича а̄дито пат̣т̣ха̄йа айамануккамо ведитаббо, сеййатхидам̣ – ра̄хулакума̄ре уппанне бодхисатто никкхамитва̄ чхаббасса̄ни дуккарам̣ катва̄ саттаме абхисамбуддхо, тасмим̣ ева сам̣ваччхаре капилаваттхум̣ гантва̄ ра̄хулакума̄рам̣ пабба̄джеси. амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.107 а̄дайо) ‘‘айан̃хи а̄йасма̄ саттавассикака̄ле бхагавантам̣ чӣваракан̣н̣е гахетва̄ ‘да̄йаджджам̣ ме саман̣а дехи, да̄йаджджам̣ ме саман̣а дехӣ’ти да̄йаджджам̣ йа̄чама̄но бхагавата̄ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса ниййа̄детва̄ пабба̄джито’’ти ча вуттам̣, тасма̄ ра̄хулакума̄рам̣ а̄раббха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тӣхи саран̣агаманехи са̄ман̣ерапаббаджджа’’нти (маха̄ва. 105) вуттатта̄ саран̣агаманӯпасампада̄ пат̣хамавассаббхантаре ева пат̣иккхитта̄, н̃аттичатуттхакаммавасена упасампада̄ анун̃н̃а̄та̄ти пан̃н̃а̄йати. апича ра̄хулаваттхумхи ‘‘на, бхиккхаве, ананун̃н̃а̄то ма̄та̄питӯхи путто пабба̄джетаббо, йо пабба̄джеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 105) сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тасма̄ ито пуббепи сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄нӣти сиддхам̣.

сутва̄ ча йо хетуниродхамаггам̣,

ниродхупа̄йам̣ пат̣ивиджджхи кхиппам̣;

джа̄товапеккхена асесаметам̣,

локам̣ випассӣ сугатаггасиссо.

со дхаммасена̄пати аггасиссо,

саддхаммара̄джасса татха̄гатасса;

сайам̣ муниндена йасасса патто,

анекасо сол̣асадха̄ пасаттхо.

тасма̄ хи сиккха̄падабандхака̄ло,

н̃а̄тумпи локе атибха̄рийова;

пагева сиккха̄падабха̄вабхедо,

пагева ан̃н̃о убхайаттха таттха.

паччекабуддха̄ апи там̣ двайанту,

н̃а̄тум̣ на сакка̄ва пагева нетум̣;

ниссам̣сайам̣ таттха татха̄гатова,

джа̄ниссатичча̄ха татха̄гатоти.

иччетаматтхам̣ идха бхиккху н̃атва̄,

сиккха̄пада̄нам̣ камабха̄вабхедам̣;

н̃а̄тум̣ сайам̣ но на паре ча нетум̣,

парийеситаббо идха йуттимагго.

таттха камабхедо сиккха̄пада̄нам̣ парато а̄ви бхависсати. бха̄вабхедо та̄ва уккхиттака̄нуваттанапаччайа̄ бхиккху ана̄паттико, бхиккхунӣ пана саманубхат̣т̣ха̄ па̄ра̄джика̄ хоти. па̄ра̄джика̄паттипат̣иччха̄дане бхиккхусса дуккат̣ам̣, бхиккхунийа̄ па̄ра̄джикам̣. дут̣т̣хуллам̣ а̄рочентасса, пат̣иччха̄дентасса ча па̄читтийам̣. маха̄са̄ваджджам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄рочентасса, пат̣иччха̄дентасса ча бхиккхусса дуккат̣ам̣. иччевама̄дӣхи абха̄вабхедасиккха̄пада̄нам̣ идха бха̄вабхедена йуттипарийесанам̣ са̄дхайама̄нопи сийа̄ анумма̄давигха̄табха̄гӣти. етта̄вата̄ сакалассапи винайапит̣акасса витаккайа̄чанака̄лака̄лан̃н̃ӯка̄ран̣апхалапайоджанехи саттахи ан̇гехи пат̣иман̣д̣итам̣ нида̄нама̄йасмата̄ упа̄литтхерена нидасситам̣ хоти. таттха тхерасса винайапан̃н̃аттийа̄чанахетубхӯто витакко на̄ма. тассева ‘‘етасса бхагава̄ ка̄ло’’тиа̄дина̄ паватта̄ йа̄чана̄ на̄ма. раттан̃н̃ӯвепуллала̄бхаггаба̄хусаччамахаттаппатти ка̄ло на̄ма. саббан̃н̃ӯ ева ка̄лан̃н̃ӯ на̄ма. а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ па̄тубха̄во ка̄ран̣ам̣ на̄ма. ‘‘тесам̣йева а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’ти вачанато а̄сават̣т̣ха̄нӣйадхаммапат̣игха̄то пхалам̣ на̄ма. ‘‘йатхайидам̣ брахмачарийам̣ аддханийам̣ асса̄’’ти вачанато са̄санабрахмачарийасса чират̣т̣хити пайоджананти ведитаббам̣. хоти четтха –

‘‘витакко йа̄чана̄ ка̄ло, ка̄лан̃н̃ӯ ка̄ран̣ам̣ пхалам̣;

пайоджананти саттан̇гам̣, нида̄нам̣ винайассидха̄’’ти.

22. антимаман̣д̣аланти аббхантараман̣д̣алам̣. тан̃хи итаресам̣ анто хоти, кхуддакаман̣д̣алам̣ ва̄. ануматида̄навасена тесам̣ бхиккхӯнам̣ датва̄. тесам̣ буддха̄нам̣ ча̄рика̄йа винетабба̄ венеййасатта̄. очинанта̄ вийа̄ти бахупуппхам̣ гаччхам̣ ма̄ла̄ка̄ра̄ чирам̣ очинанти, евам̣ бахувенеййесу га̄ма̄дӣсу чирам̣ васанта̄ венеййапун̃н̃ам̣ парихаранта̄ чаранти. сантам̣ сукхам̣, на ведана̄сукхам̣ вийа сапариппхандам̣. дасасахассачаккава̄л̣ети дева̄нам̣ васена вуттам̣. манусса̄ пана имасмим̣йева чаккава̄л̣е бодханеййа̄ уппаджджанти. маха̄карун̣а̄йа дхувам̣ саттасамавалоканам̣. отин̣н̣ети парисамаджджхам̣ а̄гате, а̄рочите ва̄. йена ка̄ран̣ена майам̣ тумха̄кам̣ деййадхаммам̣ дадеййа̄ма, там̣ куто сакка̄ ладдхум̣. бахукичча̄ хи гхара̄ва̄са̄ти. дутийавикаппе танти деййадхаммам̣. ‘‘тумхехи там̣ куто ладдха̄’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. кечи пана ‘‘пат̣хамам̣ кирийам̣ пеккхати, дутийам̣ деййадхамма’’нти ваданти. а̄чарийо пана ‘‘пат̣хамайоджана̄йа йам̣ да̄напун̃н̃ам̣, там̣ куто лаббха̄. пун̃н̃антара̄йабахула̄ хи гхара̄ва̄са̄ти. дутийайоджана̄йа тема̄саббхантаре йамахам̣ дадеййам̣, атиккантака̄латта̄ тамахам̣ сампати куто дадеййанти дассетӣ’’ти вадати. сӣла̄дикусаладхаммасандассана̄дидхаммаратанавассам̣.

23. паттун̣н̣адесе паттун̣н̣ам̣ пат̣аварам̣. маха̄йа̄ганти маха̄да̄нам̣. парипун̣н̣асан̇каппанти тема̄сам̣ сотаббам̣ аджджа сун̣инти.

татриданти идам̣ ка̄ран̣ам̣.

упа̄ли да̄сакоти а̄чарийапарампарато. ба̄хираббхантаранида̄нам̣, сиккха̄пада̄нам̣ пан̃н̃аттит̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ а̄вен̣иканида̄нан̃ча сандха̄йа̄ха ‘‘нида̄насса пабхедадӣпанато’’ти. тхерава̄да̄ди ваттхуппабхедо. сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа меттийам̣ бхиккхуним̣ на̄сетха̄тиа̄ди парасамайавиваджджанатотиа̄ди. вибхан̇ганайабхедадассанатоти тиссо иттхийо бхӯмат̣т̣хам̣ тхалат̣т̣хантиа̄ди. еттха̄ха – ким̣ бхагавато ма̄ра̄ват̣т̣анапат̣игха̄та̄йа сатти наттхӣти? аттхи, татха̄писса паччха̄ упагуттака̄ле паса̄дахетутта̄ адхива̄сети. еттха упагутта̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ваттаббам̣. буддха̄нам̣ а̄чин̣н̣анти диджадассанена ким̣пайоджананти че? ма̄ра̄ват̣т̣анахету бра̄хман̣асса пун̃н̃антара̄йоти пайоджанам̣.

диджопи со ма̄раманоратхасса,

бхан̇гам̣ каронто джинапун̇гавасса;

сассиссасан̇гхасса ада̄си да̄нам̣,

асесакам̣ каппийабхан̣д̣абхедам̣.

ким̣ бхагава̄ сасиссо та̄ва махантам̣ каппийабхан̣д̣ам̣ уббхан̣д̣икам̣ катва̄ агама̄сӣти? на агама̄си, тема̄сибха̄гийам̣ пана пун̃н̃ара̄сикам̣ деййадхаммам̣ аппат̣иккхипанто бра̄хман̣асса упа̄йато саттха̄ ада̄си.

тадан̃н̃атха̄ ма̄раманоратхова,

пӯро сийа̄ нева диджасса бхиййо;

па̄пам̣ махантам̣ апи па̄пун̣еййа,

миччха̄бхима̄нена татха̄гате со.

тасма̄ бхагава̄ асса̄дийанто там̣ деййадхаммам̣ аппат̣иккхипанто упа̄йена бра̄хман̣асса пун̃н̃абуддхим̣ катва̄, ма̄расса ча маноратхавигха̄там̣ катва̄ агама̄сӣти, ‘‘айам̣ найо ат̣т̣хакатхам̣ вина̄пи па̄л̣инайа̄нуломато сиддхо’’ти ваданти. катхам̣? –

‘‘саттха̄ сасиссо йади аггахеси,

диджасса там̣ чӣварама̄дитова;

на̄тхасса но вӣсативассака̄ле,

вируджджхате джӣвакайа̄чана̄пи;

татха̄пи саббам̣ сувича̄райитва̄,

йуттам̣ найам̣ чинтайитум̣ва йутта’’нти.

ида̄ни а̄йасма̄ упа̄литтхеро винайапан̃н̃аттийа̄ са̄дха̄ран̣анида̄нам̣ дассетва̄ сиккха̄пада̄нам̣ па̄т̣еккам̣ пан̃н̃аттит̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ нида̄нама̄дим̣ катва̄ пуггалапан̃н̃аттианупан̃н̃аттивибха̄га̄паттибхедантара̄паттиа̄дикам̣ на̄наппака̄рам̣ видхим̣ ниджджат̣ам̣ ниггумбам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘атха кхо бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄’’тиа̄дима̄ха̄ти. идха т̣хатва̄ –

сиккха̄пада̄на саббесам̣, камабхедам̣ пака̄сайе;

тасмим̣ сиддхе нида̄на̄нам̣, камасиддхи йато бхаве.

таттха саббасиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ десана̄ккамо паха̄наккамо пат̣ипаттиккамо уппаттиккамоти чатуббидхо камо лаббхати. таттха бхагавата̄ ра̄джагахе бхиккхӯнам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄нантена па̄тимоккхуддесасса йо десана̄ккамо анун̃н̃а̄то, там̣ десана̄ккамамануломенто а̄йасма̄ маха̄кассапо пат̣хамам̣ па̄ра̄джикуддесам̣ пуччхи, таданантарам̣ сан̇гха̄дисесуддесам̣, тато анийатуддесам̣ виттха̄руддесан̃ча пуччхитва̄ таданантарам̣ бхиккхунӣвибхан̇ган̃ча тенева ануккамена пуччхи, нида̄нуддесантогадха̄нан̃ча сарӯпена ануддит̣т̣ха̄нам̣ пуччханаттхам̣ кхандхакепи пуччхи. етена ча кхандхаке пан̃н̃атта̄ тхуллаччайа̄ сан̇гахита̄ хонти. пуччхита̄нуккаменева упа̄литтхеро там̣ саббам̣ са̄паттибхеда̄дикам̣ десенто тхуллаччайадуббха̄ситаа̄паттисамут̣т̣ха̄на̄дидӣпакам̣ антокатва̄ десеси, айаметтха десана̄ккамо. убхатовибхан̇гакхандхакато пана уччинитва̄ тада̄ парива̄рапа̄л̣и висум̣ ката̄. имамева найам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘етенева упа̄йена кхандхакапарива̄репи а̄ропесу’’нтиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄). апича па̄л̣ийа̄ ‘‘етеневупа̄йена убхатовинайе пуччхи. пут̣т̣хо пут̣т̣хо а̄йасма̄ упа̄ли виссаджджесӣ’’ти еттакамева вуттам̣, тасма̄ маха̄кассапо убхатовибхан̇ге ева пуччхи. виссадждженто пана а̄йасма̄ упа̄ли ниварасесам̣ десенто кхандхакапарива̄ре антокатва̄ десеси. тада̄ ча кхандхакапарива̄рапа̄л̣и висум̣ ката̄ти айам̣ десана̄ккамо. йади евам̣ нида̄нуддесо пат̣хамам̣ десетабботи че? на, тадасамбхавато. со хи ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 134) найена паваттатта̄ пат̣хамам̣ сиккха̄падасан̇гахита̄су а̄паттӣсу адассита̄су на самбхавати. ‘‘йа̄ни майа̄ бхиккхӯнам̣ пан̃н̃атта̄ни сиккха̄пада̄ни, та̄ни несам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄неййа’’нти вачанато сиккха̄пада̄нева пат̣хамам̣ десетабба̄нӣти па̄ра̄джикуддесаккамо самбхавати.

па̄ра̄джикуддеса̄дисан̇гахита̄нам̣ а̄паттиакусала̄нам̣ йатхол̣а̄рикаккамена паха̄таббатта̄ паха̄наккамопеттха самбхавати. упасампаннасаманантарам̣ ‘‘та̄вадева чатта̄ри акаран̣ӣйа̄ни а̄чиккхитабба̄нӣ’’ти (маха̄ва. 129) вачанато ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти (дӣ. ни. 1.193) вачанато ча йатха̄ гарукам̣ а̄чиккхан̣ам̣ сиккханена пат̣ипаттиккамопеттха самбхавати, евамимехи тӣхи камехи десетабба̄нампетесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ уппаттиккамо самбхавати. татха̄ хи йам̣ йам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, там̣ там̣ бхиккхум̣ а̄раббха уппанне ева ваттхусмим̣ ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ чхандасо метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти бхиккхунӣнампи пан̃н̃аттам̣. ан̃н̃атха̄ там̣ бхиккхунӣнам̣ ануппаннапан̃н̃атти сийа̄. тато ‘‘ануппаннапан̃н̃атти тасмим̣ наттхӣ’’ти (пари. 247) парива̄ре етам̣ вачанам̣ вируджджхати, етта̄вата̄ пуримена каматтайена пат̣хамам̣ десетаббатам̣ патте па̄ра̄джикуддесе пат̣хамуппаннатта̄ метхунадхаммапа̄ра̄джикам̣ саббапат̣хамам̣ десетука̄мо упа̄литтхеро ‘‘татра судам̣ бхагава̄ веса̄лийа’’нти веса̄лимева па̄петва̄ т̣хапеси. ан̃н̃атха̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ пан̃н̃атта̄нам̣ ‘‘на, бхиккхаве, мануссамам̣сам̣ парибхун̃джитабба’’нти (маха̄ва. 280) евама̄дӣнам̣ десана̄дхиппа̄йе сати ба̄ра̄н̣асим̣ па̄петва̄ т̣хапеййа̄ти.

аббхантаранида̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.

веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

1. па̄ра̄джикакан̣д̣о

1. пат̣хамапа̄ра̄джикам̣

судиннабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄

пат̣хамассеттха нида̄не, т̣хатва̄ па̄ра̄джикасса вин̃н̃еййо;

чодана̄париха̄ранайо, пуггалаваттхуппака̄санейева.

таттха бхагава̄ веран̃джа̄йам̣ вуттхавассо анупуббена ча̄рикам̣ чаранто каттикаджун̣хапаккхе ева веса̄лим̣ па̄пун̣итва̄ йа̄ва пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣, та̄ва ат̣т̣ха васса̄ни веса̄лийам̣йева вихаранто вийа па̄л̣иккамена диссати, на ча бхагава̄ та̄ваттакам̣ ка̄лам̣ таттхева виха̄си. со хи судиннасса са̄вака̄нам̣ сантике паббаджджам̣ упасампадан̃ча ануджа̄нитва̄ йатха̄бхирантам̣ таттха вихаритва̄ ча̄рикам̣ чаранто бхесакал̣а̄ванам̣ патва̄ таттха терасамам̣ вассам̣ васи, тенева ануккамена са̄ваттхим̣ патва̄ чуддасамам̣ вассам̣ васи, паннарасамам̣ капилаваттхумхи, сол̣асамам̣ а̄л̣авийам̣, тато вуттхавассо ча̄рикам̣ чаранто ра̄джагахам̣ патва̄ саттарасамам̣ васи, имина̄ ануккамена апара̄нипи тӣн̣и васса̄ни таттхева васи. етта̄вата̄ бхагава̄ парипун̣н̣авӣсативассо ра̄джагахато анупуббена веса̄лим̣ па̄пун̣и, тато упасампада̄йа ат̣т̣хавассико судинно веса̄лийам̣йева метхунам̣ дхаммам̣ абхивин̃н̃а̄песи, тато бхагава̄ тасмим̣ ваттхусмим̣ пат̣хамам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апесӣти ведитаббам̣. таттха йасма̄ упа̄литтхеро ито пат̣хаматарам̣ таттха веса̄лийан̃ча пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни адассетука̄мо, винайанида̄на̄нантарам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикамева дассетука̄мо, тасма̄ веса̄лийам̣ пат̣хамам̣ нива̄сам̣, паччха̄ имасса сиккха̄падасса пан̃н̃аттика̄ле нива̄сан̃ча екато катва̄ ‘‘татра судам̣ бхагава̄ веса̄лийа’’нтиа̄дима̄ха, тена вуттам̣ ‘‘пат̣хамассеттха нида̄не, т̣хатва̄ …пе… пака̄санейева̄’’ти. тасма̄ имасмим̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасса пан̃н̃аттит̣т̣ха̄насан̇кха̄те нида̄не т̣хатва̄ ‘‘тена кхо пана самайена веса̄лийа̄ авидӯре каландага̄мо на̄ма хоти…пе… ан̃н̃атарам̣ ваджджига̄мам̣ упанисса̄йа вихаратӣ’’ти етасмим̣ имасса сиккха̄падасса пуггалаппака̄сане, ‘‘тена кхо пана самайена ваджджӣ дуббхиккха̄ хоти…пе… тиккхаттум̣ метхунам̣ дхаммам̣ абхивин̃н̃а̄песӣ’’ти (па̄ра̄. 30) имасмим̣ ваттхуппака̄сане ча чодана̄найо, париха̄ранайо ча ведитабботи вуттам̣ хоти. татра̄йам̣ пака̄сана̄ – киматтхам̣ тхерена ан̃н̃есам̣ сиккха̄пада̄нам̣ пуггалаваттхӯни вийа сан̇кхепато аватва̄ йаттха ча со уппанно, йатха̄ ча дхамме пасанно, йатха̄ ча паббаджито, йатха̄ ча имам̣ ваттхум̣ уппа̄дети, там̣ саббам̣ анавасесетва̄ пуггалаваттхӯни виттха̄рато вутта̄нӣти че? вуччате –

евам̣ саддха̄йа киччхена, маханте бхоган̃а̄таке;

хитва̄ паббаджита̄нампи, песала̄нампи саббасо.

саббала̄макадхамма̄йам̣, метхуно йади самбхаве;

на дхаммадесана̄йева, сиддха̄ вирати саббасо.

тасма̄ наван̇гасаддхамме, саттха̄ра̄ деситепи ча;

винайо пан̃н̃апетаббо, тато дхаммависуддхихи.

винайа̄бха̄вато евам̣, аджджха̄ча̄ро бхависсати;

тасма̄ винайапан̃н̃атти, са̄ттхика̄ песалассапи.

ана̄дӣнавадасса̄вӣ, йасма̄ йам̣ па̄пама̄чари;

винайойева саддха̄нам̣, а̄дӣнававибха̄вино.

тасма̄ саддха̄нуса̄рӣнам̣, винайо са̄ттхакова йам̣;

дхаммо дхамма̄нуса̄рӣнам̣, тато убхайадесана̄.

апи ча йади пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ акаронтасса̄пи йа̄ва брахмалока̄ айасо паттхат̣о, пагеван̃н̃есанти дассанаттхам̣ аджджха̄ча̄расса па̄кат̣абха̄вадӣпанам̣. катхам̣? –

абхаббо арахаттасса, судинно путтама̄таро;

бхабба̄нуппаннапан̃н̃атти, тадаттхам̣ на ката̄ айам̣.

нану ма̄ган̣д̣икам̣ аджджхупеккхитва̄ ма̄та̄питӯнамасса̄ хитаттхам̣ дхаммам̣ десетӣти имаматтхам̣ дассетум̣ бӣджакабӣджакама̄тӯнам̣ арахаттуппатти тхерена дӣпита̄. ‘‘тена кхо пана самайена веса̄лийа̄ авидӯре каландага̄мо на̄ма хоти, йена самайена судинно пура̄н̣адутийика̄йа метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевӣ’’ти ва̄ ‘‘йена самайена бхагава̄ пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апесӣ’’ти ва̄ вачанам̣ идха на йуджджати. касма̄? ‘‘идха пана хетуаттхо каран̣аттхо ча самбхаватӣ’’ти вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанан̃хи идха на лаббхати. чиранивит̣т̣хо хи со га̄мо, на тасмим̣йева самайети. йасма̄ пана со чиранивит̣т̣хопи ча га̄мо аттано нивит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа саббака̄ламаттхӣти ваттаббатам̣ арахати, тена парийа̄йена ‘‘тена кхо пана самайена веса̄лийа̄ авидӯре каландага̄мо на̄ма хотӣ’’ти вуттам̣.

25-6. анун̃н̃а̄тоси пана тванти саман̣аваттадассанаттхам̣ бхагава̄ пуччхати. ма̄та̄питӯхи ананун̃н̃а̄танти еттха джанакехева ананун̃н̃а̄тадассанаттхам̣ пуччхӣти вуттам̣. на кхо судинна татха̄гата̄ти ‘‘пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти йа̄чана̄васена паневама̄ха, на бхагава̄ сайам̣ саран̣а̄ни датва̄ пабба̄джеси. дуккхасса̄ти еттха ‘‘калабха̄гампӣ’’ти па̄т̣хасесо. викаппадвайепӣти дутийататийавикаппесу. пуримападасса̄ти кин̃чӣти падасса. уттарападена̄ти дуккхасса̄ти падена. сама̄навибхаттӣти са̄мивачанам̣. йатха̄ ким̣? ‘‘кассачи дуккхасса̄’’ти ваттаббе ‘‘кин̃чи дуккхасса̄’’ти вуттанти ведитаббам̣. ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма̄ти тайа̄ саддхим̣ амаритва̄ ака̄ма̄ джӣвисса̄ма. сачепи на мара̄ма, ака̄мака̄ва тайа̄ вийогам̣ па̄пун̣исса̄ма, тайи джӣвама̄не ева но маран̣ам̣ бхавеййа, маран̣енапи но тайа̄ вийогам̣ майам̣ ака̄мака̄ва па̄пун̣исса̄ма.

30. катипа̄хам̣ балам̣ га̄хетва̄ти касма̄ пана̄йам̣ татха̄ паббаджджа̄йа тиббаччхандо анун̃н̃а̄то сама̄но катипа̄хам̣ гхарейева виламбитва̄ ка̄йабалан̃ча аггахесӣти? ануматида̄нена ма̄та̄питӯсу саха̄йакесу ча тут̣т̣хо тесам̣ читтатут̣т̣хаттхам̣. кесучи ат̣т̣хакатха̄поттхакесу кечи а̄чарийа̄ ‘‘айам̣ судинно джӣвакаваттхуто паччха̄ пам̣сукӯликадхутан̇гавасена пам̣сукӯлико джа̄то’’ти сан̃н̃а̄йа ‘‘гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипитва̄ пам̣сукӯликадхутан̇гавасена пам̣сукӯлико хотӣ’’ти ликханти, там̣ ‘‘ачирӯпасампанно’’ти вачанена вируджджхати. ‘‘татха̄ судинно хи бхагавато два̄дасаме вассе паббаджито, вӣсатиме вассе н̃а̄тикулам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо сайам̣ паббаджджа̄йа ат̣т̣хавассико хутва̄’’ти, ‘‘бхагавато хи буддхаттам̣ паттато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва идам̣ ваттхам̣, еттхантаре вӣсати васса̄ни на кочи гахапатичӣварам̣ са̄дийи, саббе пам̣сукӯлика̄ва ахесу’’нти ча вуттена ат̣т̣хакатха̄вачанена вируджджхати, паббаджджа̄йа ат̣т̣хавассико, на упасампада̄йа. упасампадам̣ пана джӣвакаваттхуто (маха̄ва. 326) паччха̄ алаттха, тасма̄ авассико н̃а̄тикулам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо сийа̄ти че? на, ‘‘алаттха кхо судинно каландапутто бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампада’’нти екато анантарам̣ вуттатта̄. паббаджджа̄нантарамева хи со упасампанно терасадхутан̇гагун̣е сама̄да̄йа ваттанто ат̣т̣ха васса̄ни ваджджига̄ме вихаритва̄ ниссайамуттатта̄ сайам̣васӣ хутва̄ ‘‘етарахи кхо ваджджӣ дуббхиккха̄’’тиа̄дитаккавасена йена веса̄лӣ тадавасари, тасма̄ ‘‘пам̣сукӯликадхутан̇гавасена пам̣сукӯлико хотӣ’’ти еттакойева па̄т̣хо йесу поттхакесу диссати, сова пама̄н̣ато гахетаббо. ‘‘а̄ран̃н̃ико хотӣ’’ти имина̄ пан̃ча сена̄санапат̣исам̣йутта̄ни сан̇гахита̄ни несаджджикан̇ган̃ча виха̄расабха̄гатта̄, ‘‘пин̣д̣апа̄тико’’ти имина̄ пан̃ча пин̣д̣апа̄тапат̣исам̣йутта̄ни, ‘‘пам̣сукӯлико’’ти имина̄ две чӣварапат̣исам̣йутта̄ни сан̇гахита̄нӣти. н̃а̄тигхарӯпагаманака̄ран̣адӣпана̄дхиппа̄йато сапада̄нача̄рикан̇гам̣ висум̣ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘ма̄ атихара̄песу’’нти ка̄лабйаттайавасена вуттам̣. дхаммассантара̄йакаратаратта̄ ‘‘имам̣ найа’’нти анайойева.

йебхуййена хи сатта̄нам̣, вина̄се паччупат̣т̣хите;

анайо найарӯпена, буддхима̄гамма тит̣т̣хати.

36. апан̃н̃атте сиккха̄падети еттха дувидхам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣. катхам̣? ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти евам̣ сауддеса̄нуддесабхедато дувидхам̣. таттха па̄тимоккхе сарӯпато а̄гата̄ пан̃ча а̄паттиккхандха̄ сауддесапан̃н̃атти на̄ма. са̄пи дувидха̄ сапуггала̄пуггаланиддесабхедато. таттха йасса̄ пан̃н̃аттийа̄ анто а̄паттийа̄ саха, вина̄ ва̄ пуггало дассито, са̄ сапуггаланиддеса̄. итара̄ апуггаланиддеса̄ти ведитабба̄. сапуггаланиддеса̄пи дувидха̄ дассита̄дассита̄паттибхедато. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма ат̣т̣ха па̄ра̄джика̄ дхамма̄. ‘‘па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти хи пуггалова таттха дассито, на̄патти. дассита̄паттика̄ на̄ма бхиккхунӣпа̄тимоккхе ‘‘саттараса сан̇гха̄дисеса̄ дхамма̄ нисса̄ран̣ӣйам̣ сан̇гха̄дисеса’’нти хи таттха а̄патти дассита̄ саддхим̣ пуггалена, татха̄ апуггаланиддеса̄пи дассита̄дассита̄паттитова дувидха̄. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма секхийа̄ дхамма̄. сеса̄ дассита̄паттика̄ти ведитабба̄. са̄пи дувидха̄ аниддит̣т̣хака̄раканиддит̣т̣хака̄ракабхедато. таттха аниддит̣т̣хака̄рака̄ на̄ма суккависсат̣т̣хи муса̄ва̄да омасава̄да песун̃н̃а бхӯтага̄ма ан̃н̃ава̄дака уджджха̄панака ган̣абходжана парампарабходжана сура̄мерайа ан̇гулипатодака хасадхамма ана̄дарийа талагха̄такаджатумат̣т̣хака сиккха̄пада̄нам̣ васена пан̃чадасавидха̄ хонти. сеса̄нам̣ пуггаланиддеса̄нам̣ васена ниддит̣т̣хака̄рака̄ ведитабба̄.

ануддесапан̃н̃аттипи падабха̄джанантара̄паттивинӣтаваттхупат̣иккхепапан̃н̃аттиавуттасиддхивасена чхаббидха̄ хонти. таттха ‘‘йебхуййена кха̄йитам̣ а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 61) евама̄дика̄ падабха̄джанийе сандиссама̄на̄патти падабха̄джанасиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘на твева наггена а̄гантаббам̣, йо а̄гаччхеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дика̄ (па̄ра̄. 517) антара̄паттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дива̄ пат̣исаллӣйантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 75) евама̄дика̄ винӣтаваттхусиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘лохитуппа̄дако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. 114) евама̄дика̄ пат̣иккхепасиккха̄падам̣ на̄ма. кхандхакесу пан̃н̃аттадуккат̣атхуллаччайа̄ни пан̃н̃аттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ наччам̣ ва̄ гӣтам̣ ва̄ ва̄дитам̣ ва̄ дассана̄йа гаччхеййа, па̄читтийа’’нти (па̄чи. 834) имина̄ вуттена ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ наччеййа ва̄ га̄йеййа ва̄ ва̄деййа ва̄ па̄читтийа’’нти евама̄дикам̣ йам̣ кин̃чи ат̣т̣хакатха̄йа диссама̄нам̣ а̄паттиджа̄там̣, винайакаммам̣ ва̄ авуттасиддхисиккха̄падам̣ на̄ма. чхаббидхампетам̣ чхахи ка̄ран̣ехи уддеса̄рахам̣ на хотӣти ануддесасиккха̄падам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. сеййатхидам̣ – пан̃чахи уддесехи йатха̄самбхавам̣ висабха̄гатта̄ тхуллаччайадуббха̄сита̄нам̣, сабха̄гаваттхукампи дуккат̣атхуллаччайадвайам̣ асабха̄га̄паттикатта̄, антара̄паттипан̃н̃аттисиккха̄пада̄нам̣ на̄на̄ваттхука̄паттикатта̄, пат̣иккхепасиккха̄пада̄нам̣ кесан̃чи винӣтаваттхупан̃н̃аттисиккха̄пада̄нан̃ча адассита̄паттикатта̄, адасситаваттхукатта̄ бхеда̄нуваттакатхуллаччайасса, адассита̄паттиваттхукатта̄ авуттасиддхисиккха̄пада̄нанти. етта̄вата̄ ‘‘дувидхам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ уддеса̄нуддесабхедато’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ сама̄сато пака̄ситам̣ хоти.

таттха апан̃н̃атте сиккха̄падети сауддесасиккха̄падам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. екачче а̄чарийа̄ евам̣ кира ван̣н̣айанти ‘‘чатта̄ро па̄ра̄джика̄ кативасса̄бхисамбуддхена бхагавата̄ пан̃н̃атта̄тиа̄дина̄ пуччхам̣ катва̄ тесу пат̣хамапа̄ра̄джико веса̄лийам̣ пан̃н̃атто пан̃чавасса̄бхисамбуддхена хеманта̄нам̣ пат̣хаме ма̄се дутийе паккхе дасаме дивасе ад̣д̣хатеййапориса̄йа чха̄йа̄йа пураттха̄бхимукхена нисиннена ад̣д̣хатераса̄нам̣ бхиккхусата̄нам̣ маджджхе судиннам̣ каландапуттам̣ а̄раббха пан̃н̃атто’’ти, там̣ на йуджджати, касма̄? –

йасма̄ два̄дасамам̣ вассам̣, веран̃джа̄йам̣ васи джино;

тасмин̃ча суддхо сан̇гхоти, нева па̄ра̄джикам̣ тада̄.

тхерасса са̄рипуттасса, сиккха̄пан̃н̃аттийа̄чана̄;

тасмим̣ сиддха̄ти сиддха̄ва, гарука̄патти но тада̄.

ова̄дапа̄тимоккхан̃ча, ким̣ саттха̄ чатувассико;

пат̣иккхипи кима̄н̣ан̃ча, саматтам̣ ануджа̄ни со.

аджа̄тасаттум̣ нисса̄йа, сан̇гхабхедамака̄си йам̣;