8. рӯпийасиккха̄падаван̣н̣ана̄

583-4. саббампӣти тивидхампи. ‘‘мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо’тиа̄ди пана кин̃ча̄пи ра̄джасиккха̄паде ‘на ват̣т̣атӣ’ти пасан̇гато вуттам̣, сарӯпато пана а̄паттидассанавасена сакат̣т̣ха̄непи ваттума̄раддха’’нти вуттам̣. катхаметам̣? мутта̄дӣнам̣ сакат̣т̣ха̄нам̣ джа̄там̣, на хи та̄ни идха па̄л̣ийам̣ диссантӣти имасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ни, ра̄джасиккха̄падассапи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄нӣти. на кевалам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣амева, ан̃н̃ампи кхеттаваттха̄дикам̣ ‘‘акаппийам̣ на сампат̣иччхитабба’’нти са̄ман̃н̃ена, на сарӯпато. па̄л̣ийам̣ пана сарӯпато ‘‘чӣварачета̄паннам̣ на̄ма хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄ мутта̄ ва̄ ман̣и ва̄’’ти еттакамева вуттам̣, тасма̄ ра̄джасиккха̄падамевасса сакат̣т̣ха̄нам̣. мутта̄ман̣иггахан̣ена четтха таджджа̄тийаггахан̣ам̣ сиддхамева̄ти на̄гато имасса пат̣хамамева пан̃н̃аттатта̄. йади евам̣ идха ана̄гататта̄ катарам̣ несам̣ сакат̣т̣ха̄нанти? идамева аттхато, но сарӯпато.

катхам̣? ета̄ни хи ратанасиккха̄паде ниссаггийаваттхӯни, дуккат̣аваттхӯни ча екато ‘‘ратана’’нти а̄гата̄ни, ‘‘ратанасаммата’’нти каппийаваттху а̄гатам̣. тесу ча дасасу ратанесу раджатаджа̄тарӯпадвайам̣ идха ниссаггийаваттху, авасесам̣ дуккат̣аваттхӯти сиддхам̣. идха ча сиддхатта̄ ева ратанасиккха̄падасса ана̄паттива̄ре ‘‘ратанасамматам̣ висса̄сам̣ ган̣ха̄ти, та̄вака̄ликам̣ ган̣ха̄ти, пам̣сукӯласан̃н̃исса̄’’ти вуттам̣, на ратанам̣ вуттам̣. саттавидхадхан̃н̃ада̄сида̄сакхетта̄ди пана брахмаджа̄ла̄дисуттавасена (дӣ. ни. 1.1 а̄дайо) акаппийанти сиддхам̣, тасма̄ идха дуккат̣аваттхӯти сиддхам̣, тенева ануйогаватте ‘‘дхаммам̣ джа̄на̄ти, дхамма̄нуломам̣, винайам̣, винайа̄нуломам̣ джа̄на̄тӣ’’ти (пари. 442) вуттам̣. татха̄ а̄макамам̣сампи дуккат̣аваттхум̣ а̄паджджатӣти? на, идха винайе анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, амануссика̄ба̄дхе а̄макамам̣са’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 264), тасма̄ на а̄макамам̣сам̣ сутте а̄гатампи дуккат̣аваттху хоти, татха̄пи аттано парибхогаттха̄йа пат̣иггахан̣е дуккат̣амева̄ти но таккоти а̄чарийо. ‘‘идха никкхипа̄хӣ’ти вутте упаниккхиттаса̄дийанамева хотӣ’’ти ваданти. ‘‘акаппийавича̄ран̣а̄ ева на ват̣т̣атӣти че? каппийан̃ча акаппийан̃ча нисса̄йа т̣хитанти еттха там̣ сайам̣ апарибхога̄рахам̣ хутва̄ тадаггханакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣ парибхога̄рахам̣ хутва̄ т̣хитанти аттхо’’ти ликхитам̣, ‘‘пам̣сукӯлабха̄вена т̣хитатта̄, гуттат̣т̣ха̄на̄чиккханасса каппийатта̄ ча каппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣. ‘идам̣ ган̣ха̄’тиа̄дина̄ вадантасса акаппийатта̄ акаппийам̣ нисса̄йа т̣хита’’нти ча. евампи каппийан̃ча акаппийан̃ча̄ти ‘‘имасмим̣ ока̄се т̣хапитам̣, ким̣ на пассасӣти чхекатаре имева каха̄пан̣е’’тиа̄дивачанасса каппийатта̄ каппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣. ‘‘идам̣ ган̣ха̄’’ти вутте дуббича̄ритатта̄ аттано акаппийатта̄ тато а̄гатам̣ акаппийам̣ нисса̄йа т̣хитамева хоти. ‘‘идам̣ ган̣ха̄’ти вутте тена гахите ‘угган̣ха̄пеййа ва̄’ти вуттавидхим̣ на па̄пун̣а̄ти, кевалам̣ дуббича̄ритатта̄ тассева там̣ акаппийам̣ хоти, мӯлапат̣иггахан̣асса суддхатта̄ парато паттачатукке татийапатто вийа̄ти ча евам̣ упатиссаттхеро вадатӣ’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ким̣ бахуна̄, висуддха̄гаматта̄ каппийам̣. дуббича̄ран̣а̄йа сати акаппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣ хотӣти но таккоти а̄чарийо. ‘‘евам̣ сан̇гхаган̣а̄дӣнампи аттха̄йа париччаттепи тена сама̄нагатикатта̄ т̣хапетва̄ а̄паттивисеса’’нти вуттам̣.

на кин̃чи каппийабхан̣д̣ам̣ чета̄питанти чета̄питан̃че, упа̄йа̄бха̄вам̣ дассети. ‘‘упаниккхепам̣ т̣хапетва̄ти саче со упа̄сако ‘атибахум̣ етам̣ хиран̃н̃ам̣, идам̣ бханте аджджева на вина̄сетабба’нти ватва̄ сайам̣ упаниккхепадесе т̣хапети, ан̃н̃ена ва̄ т̣хапа̄пети, етам̣ упаниккхепам̣ т̣хапетва̄ тато ладдхам̣ удайам̣ парибхун̃джанто сан̇гхо паччайе парибхун̃джати на̄ма̄’’ти вуттам̣.

585. айам̣ кира иттхам̣лаккхан̣асампанно уккам̣сато. евам̣ ан̇гасампаннопи апарабха̄ге лобхавасена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ ка̄ран̣ена саче нимиттам̣ катва̄ па̄тети, а̄патти дуккат̣асса. сена̄санампи парибхоге парибхогети павесе павесе. со хи ка̄ран̣антарена руккхамӯликасса, аббхока̄сикассапи ват̣т̣ати ева, т̣ха̄нанисаджджа̄дивасена нива̄са̄дхиппа̄йе сати парибхоге парибхоге паччавеккхитаббам̣. бхесаджджасса сатипаччайата̄ саббака̄лампӣти еке. асаннихитасса паччха̄бхаттамева, саннихитасса пуребхаттампӣти но таккоти а̄чарийо. ‘‘йа̄мака̄ликам̣ сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикам̣ а̄ха̄раттха̄йа…пе… пат̣игган̣ха̄ти, а̄патти дуккат̣асса. аджджхоха̄ре аджджхоха̄ре а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄чи. 244) хи вуттам̣. дуккат̣ан̃хи вика̄лабходжанасиккха̄паде а̄гатам̣ вика̄ле а̄паджджати, но ка̄ле а̄ха̄рака̄латта̄, саннидхисиккха̄паде а̄гатам̣ пана ка̄лепи саннидхиджа̄татта̄, тенева таттха сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвикадвайамева вуттанти. ‘‘сати паччайе’’ти вачанато на̄йам̣ висесо лаббхатӣти че? на, анит̣т̣хаппасан̇гато, вачана̄нийамато ча. саннидхисиккха̄паде хи ‘‘ана̄патти йа̄вака̄ликам̣ йа̄вака̄лам̣ нидахитва̄ бхун̃джати. йа̄мака̄ликам̣ йа̄ме нидахитва̄ бхун̃джатӣ’’ти (па̄чи. 256) еттха вачанаппама̄н̣ато йа̄мака̄ликам̣ на пуребхатте, на паччха̄бхатте, на дивасе, на раттийам̣ йа̄мамева нидахитва̄ бхун̃джантасса ана̄паттӣти анит̣т̣хаппасан̇го. татха̄ таттхева ‘‘йа̄мака̄ликам̣ йа̄мам̣ нидахитва̄ бхун̃джати, сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄хам̣ нидахитва̄ бхун̃джатӣ’’ти еттакамева вуттам̣, на вуттам̣ ‘‘сати паччайе’’ти, тасма̄ сатипаччайа-вачанам̣ каттхачи хоти, каттхачи на хотӣти вачана̄нийамато а̄паттийа̄пи анийамо сийа̄. евам̣ сантепи йатха̄вуттадуккат̣ам̣ а̄паджджати ева. на ана̄ха̄раппайоджанатта̄ йа̄мака̄лика̄дӣнанти че? на, саппиа̄димиссабходжанасса пан̣ӣтабходжанабха̄ваппаттито. апича саббака̄ликесу йа̄вака̄ликам̣ ол̣а̄рикам̣, там̣ а̄ха̄раттха̄йа пат̣игган̣хантасса ка̄ле ана̄патти, пагева анол̣а̄рикам̣ йа̄мака̄лика̄дим̣, а̄ха̄раттха̄йа ева анун̃н̃а̄татта̄. йа̄вака̄лике ева ана̄паттӣти че? на, ана̄ха̄раттха̄йа ган̣хантасса а̄паттисамбхавато итарам̣ а̄ха̄раттха̄йа ган̣хантасса вийа, тасма̄ йатха̄вуттамеветтха саннит̣т̣ха̄нам̣ па̄л̣им̣, йуттин̃ча анулометӣти.

десана̄суддхӣти еттха десана̄ на̄ма винайакаммам̣, тена вут̣т̣ха̄нампи десана̄ ева на̄ма хотӣти. ‘‘пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти аватва̄ ‘‘пат̣исеватӣ’’ти вуттатта̄ пат̣иггахан̣е пана сатим̣ акатва̄ парибхоге каронтасса ана̄патти. кхӣн̣а̄сава̄ катакиччатта̄ вибхаттада̄йа̄да̄ вийа хонти, тена тесам̣ са̄мипарибхога̄ хонти. ан̃н̃атха̄ йа̄вака̄ликабха̄вам̣ анатиккантатта̄ вируджджхати. ин̣апарибхого на ват̣т̣ати, бхесадждже а̄паттито, итарасмим̣ айуттапарибхогато, ин̣ам̣ вийа ананун̃н̃а̄табхуттатта̄ ча. ‘‘а̄дито пат̣т̣ха̄йа хи аладжджӣ на̄ма наттхи, тасма̄ на кочи сан̇китаббо’’ти ликхитам̣. бха̄рабхӯта̄ саддхивиха̄рика̄дайо. йатха̄да̄намева гахитатта̄ти еттха ‘‘аттано хаттхена че дети, на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, ‘‘атирекабха̄гам̣ гахетва̄ пунадивасе аттано аттха̄йа уддхат̣абха̄гам̣ таттхева да̄пети, ват̣т̣атӣ’’ти ча. париваттакам̣ дети, дхаммийан̃че, ват̣т̣ати. но адхаммийам̣. ‘‘там̣ дхамма̄нуггахена угган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. кена лесена̄ти че? ‘‘алаббхама̄на̄йа са̄маггийа̄ ана̄патти самбхоге сам̣ва̄се’’ти (маха̄ва. 130) имина̄ упасампадаккхандхакавачаналесена.

586. ассатийа̄ диннанти еттха ‘‘ассатийа̄ диннам̣ на̄ма апариччаттам̣ хоти, тасма̄ дуссанте баддхакаха̄пан̣а̄дӣни сатим̣ пат̣илабхитва̄ да̄йака̄ че пуна ган̣ханти, ниссаггийамева десетаббам̣. тена акаппийабхан̣д̣ена те че да̄йака̄ саппиа̄дӣни кин̣итва̄ сан̇гхасса денти, тассапи бхиккхуно каппати да̄йака̄нам̣йева сантакатта̄. бхиккхуна̄ хи ‘ваттхам̣ ган̣ха̄мӣ’ти ваттхасан̃н̃а̄йа ева гахитам̣, на рӯпийасан̃н̃а̄йа. идан̃ча сиккха̄падам̣ аттано аттха̄йа уггахан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на ча тена там̣ аттано аттха̄йа паресам̣ ва̄ аттха̄йа гахитам̣. атха те да̄йака̄ но че а̄гантва̄ ган̣ханти, да̄йаке пуччхитва̄ аттано аттха̄йа че париччаттам̣, сан̇гхе ниссаджджитва̄ а̄патти десетабба̄. но че, а̄патти ева десетабба̄’’ти вуттам̣, там̣ пубба̄паравируддхам̣. а̄паттидесана̄йа хи сати рӯпийам̣ пат̣иггахитанти сиддхам̣, тасмим̣ сиддхе ‘‘тато уппаннам̣ тассапи каппатӣ’’ти идам̣ на йуджджатӣти. каппати ева̄ти че? на, ваттхум̣ аниссаджджитва̄ а̄патти десетабба̄ти на йуджджати. ачиттакатта̄ сиккха̄падасса йуджджатӣти че? на, саббаттха ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти вачанато. ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти хи вуттам̣, ан̃н̃атха̄ саббаттха ‘‘рӯпийа’’нти падам̣ нираттхакам̣ хоти вина̄пи тена тадаттхасиддхито. анена ча ваттхам̣ пат̣иггахитам̣, да̄йакена ча ваттхамева диннам̣, ваттхагатампи рӯпийам̣ тхеййачиттена ган̣ханто падава̄рена ка̄ретаббо. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘рӯпийе арӯпийасан̃н̃ӣти суван̣н̣а̄дӣсу кхарапатта̄дисан̃н̃ӣ’’ти вуттам̣ ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти вачанавасена.

‘‘апича пун̃н̃ака̄ма̄’’тиа̄ди пана видха̄нантарадассанаттхам̣ вуттам̣, тенева хи ‘‘имасмим̣ гехе идам̣ ладдханти саллаккхетабба’’нти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ саллаккхан̣е вимативасена, виматийа̄ ча сати ниссаггийамева ‘‘рӯпийе вематико’’тиа̄ди вачанатоти. идам̣ видха̄нам̣ нираттхакамева а̄паджджати, на ча нираттхакам̣. касма̄? дуссанте баддхакаха̄пан̣а̄ди ассатийа̄ диннам̣ ваттхасан̃н̃а̄йа пат̣иггахитан̃ча, тато на рӯпийам̣ диннан̃ча хоти пат̣иггахитан̃ча̄ти. еттха а̄паттидесана̄киччам̣ наттхи, там̣ пана да̄йака̄намева пат̣ида̄таббам̣. тато уппаннам̣ каппийабхан̣д̣ан̃ча саббесам̣ каппатӣти имасса видха̄нантарадассанаттхам̣ ‘‘апича пун̃н̃ака̄ма̄’’тиа̄дӣти но таккоти а̄чарийо.

рӯпийасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.