2. косийавагго

1. косийасиккха̄падаван̣н̣ана̄

542. косийака̄ракоти еттха косам̣ каронтӣти ‘‘косака̄ра̄’’ти ладдхавоха̄ра̄нам̣ па̄н̣ака̄нам̣ косато ниббаттам̣ косийам̣ на̄ма. аттана̄ катам̣ че? ниссаджджанака̄ле ‘‘сайам̣ катам̣ ниссаггийа’’нти ваттаббам̣. убхохи че катам̣, йатха̄па̄т̣хамева ваттаббам̣. аттана̄ ча парехи ча виппакатам̣ аттана̄ парийоса̄петӣтиа̄дичатуккампи самбхавантам̣ на дасситам̣. винайадхаммата̄ хеса̄, йадидам̣ екасмим̣ тике ва̄ чатукке ва̄ дассите итарам̣ самбхавантампи на вуччатӣти.

косийасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. суддхака̄л̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄

547. суддхака̄л̣ака̄нанти еттха йатха̄ пат̣хаме ‘‘екенапи косийам̣суна̄’’ти вуттам̣, татха̄ идха ‘‘екенапи ан̃н̃ена амиссетва̄’’ти вачана̄бха̄вато ан̃н̃ехи миссабха̄ве сатипи апан̃н̃а̄йама̄нарӯпакам̣ ‘‘суддхака̄л̣ака’’миччева вуччатӣти ведитаббам̣.

суддхака̄л̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. двебха̄гасиккха̄падаван̣н̣ана̄

552. ‘‘дха̄райитва̄ две тула̄ а̄да̄табба̄’’ти вачанато йатха̄ тула̄дха̄ран̣а̄йа ка̄л̣ака̄ адхика̄ на хонти, татха̄ ка̄л̣ака̄нам̣ две бха̄ва̄ гахетабба̄ уккат̣т̣хапариччхедена. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти? суддхака̄л̣акапат̣иседхананида̄нена. татийам̣ ода̄та̄нам̣ чатуттхам̣ гочарийа̄нанти хет̣т̣химапариччхедо. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘екассапи ка̄л̣акаломасса атирекабха̄ве ниссаггийа’’нти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. двебха̄гасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣, там̣ тула̄дха̄ран̣а̄йа кин̃ча̄пи на самети, ачиттакатта̄ пана сиккха̄падасса пуббе тула̄йа дха̄райитва̄ т̣хапитесу екампи ломам̣ таттха патеййа ниссаггийанти адхиппа̄йоти но такко. ан̃н̃атха̄ две тула̄ на̄да̄табба̄, ӯнакатара̄ а̄да̄табба̄ сийум̣. на хи ломам̣ ган̣етва̄ тула̄дха̄ран̣а̄ карӣйати. атха ган̣етва̄ва ка̄таббам̣. ким̣ тула̄дха̄ран̣а̄йа пайоджананти кечи. ‘‘гочарийаода̄тесу екамева дигун̣ам̣ катва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ авича̄ритатта̄ вӣмам̣ситаббам̣.

двебха̄гасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чхаббассасиккха̄падаван̣н̣ана̄

562. навам̣ на̄ма каран̣ам̣ упа̄да̄йа̄ти идам̣ а̄дикаран̣ато пат̣т̣ха̄йа вассаган̣анам̣ дӣпети. каритва̄ ва̄ти вачанам̣ нит̣т̣ха̄надивасато пат̣т̣ха̄йа̄ти дӣпети. дха̄ретаббанти вачанам̣ пана парибхогато пат̣т̣ха̄йа̄ти дӣпети, йасма̄ ладдхасаммутикасса гатагатат̣т̣ха̄не чханнам̣ чханнам̣ васса̄нам̣ оратова ката̄ни бахӯнипи хонти, тасма̄ ан̃н̃ам̣ наванти ким̣ катато ан̃н̃ам̣, уда̄ху дха̄ритато ан̃н̃анти? кин̃четтха йади катато ан̃н̃ам̣, тесу ан̃н̃атарам̣ дуккатам̣ ва̄ парибхогаджин̣н̣ам̣ ва̄ пуна ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тан̃ча кхо вина̄пи пура̄н̣асантхатасса сугатавидаттхим̣ аппат̣исиддхапарийа̄паннатта̄. катато хи ан̃н̃ам̣ пат̣исиддхам̣, идан̃ча пуббакатанти тато анантарасиккха̄падавиродхо хоти. атха дха̄ритато ан̃н̃ам̣ на̄ма, саммути нираттхика̄ а̄паджджати, пат̣хамакатам̣ че апарибхуттам̣, сатийа̄пи саммутийа̄ ан̃н̃ам̣ навам̣ на ват̣т̣атӣти адхиппа̄йо? татридам̣ саннит̣т̣ха̄нанидассанам̣ – нит̣т̣ха̄надивасато пат̣т̣ха̄йа чханнам̣ чханнам̣ васса̄нам̣ париччхедо ведитаббо. таттха ча саттаме вассе сампатте чхаббасса̄ни парипун̣н̣а̄ни хонти. тан̃ча кхо ма̄сапариччхедавасена, на вассапариччхедавасена. саттаме парипун̣н̣ан̃ча ӯнакан̃ча вассам̣ на̄ма, тасма̄ виппакатассева саче чхаббасса̄ни пӯренти, пуна нит̣т̣ха̄надивасато пат̣т̣ха̄йа чхаббасса̄ни лабханти. тан̃ча кхо парибхуттам̣ ва̄ хоту апарибхуттам̣ ва̄, дха̄ритамева на̄ма. йасма̄ ‘‘навам̣ на̄ма каран̣ам̣ упа̄да̄йа вуччатӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ чханнам̣ васса̄нам̣ парато тамева пуббакатам̣ дуккатабха̄вена, парибхогаджин̣н̣ата̄йа ва̄ виджат̣етва̄ пуна кароти, нит̣т̣ха̄надивасато пат̣т̣ха̄йа чхаббассапарамата̄ дха̄ретаббам̣, атирекам̣ ва̄. анто че кароти, тадева ан̃н̃ам̣ навам̣ на̄ма хоти каран̣ам̣ упа̄да̄йа, тасма̄ ниссаггийам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘навам̣ на̄ма каран̣ам̣ упа̄да̄йа̄’’ти имина̄ на кочи висесо аттхи. евам̣ санте ким̣ хоти? ат̣т̣хуппаттӣти. ‘‘йа̄чанабахула̄ вин̃н̃аттибахула̄ вихарантӣ’’ти хи таттха вуттам̣, тан̃ча ан̃н̃асса каран̣ам̣ дӣпети. йади евам̣ там̣ ниббисесамева а̄паджджатӣти? на̄паджджати. айам̣ панасса висесо, йасма̄ ‘‘ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, ана̄паттӣ’’ти вуттаттхо висесоти. ким̣ вуттам̣ хоти? ‘‘навам̣ на̄ма каран̣ам̣ упа̄да̄йа вуччатӣ’’ти вутте атирекачӣварасса уппатти вийа пат̣ила̄бхенасса уппатти навата̄ а̄паджджати. тато пат̣иладдхадивасато пат̣т̣ха̄йа чхаббассапарамата̄ дха̄ретаббам̣. орена че чханнам̣ васса̄нам̣…пе… ка̄ра̄пеййа, ниссаггийанти а̄паджджати, тасма̄ навам̣ на̄ма каран̣амева упа̄да̄йа вуччати, на пат̣ила̄бхам̣. орена чханнам̣ васса̄нам̣ аттано ануппаннатта̄ ‘‘нава’’нти сан̇кхйам̣ гатам̣, аппат̣иладдхам̣ че ка̄ра̄пеййа, йатха̄ ла̄бхо, татха̄ кареййа ва̄ ка̄ра̄пеййа ва̄ти ча на хоти. касма̄? йасма̄ ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джати, ана̄паттӣти висесоти.

чхаббассасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. нисӣданасантхатасиккха̄падаван̣н̣ана̄

565. на̄ссудха кочӣти еттха ассудха-ити авадха̄ран̣аттхе нипа̄то. таттха кин̃ча̄пи ‘‘евам̣ бхантети кхо те бхиккхӯ’’ти бахувачанам̣ вуттам̣, татха̄пи те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссун̣итва̄ идха тесу бхиккхӯсу кочи бхагавантам̣ на̄ссудха упасан̇камати ан̃н̃атра екена̄ти аттхо гахетаббо. там̣ сугга̄хам̣ ека̄хам̣ бханте бхагавантам̣ варантиа̄дӣсу (маха̄ва. 337) вийа, ануджа̄на̄ми…пе… йатха̄сукхам̣ мам̣ дассана̄йа упасан̇камантӯти дассанаттха̄йа упасан̇каманту.

566-7. ‘‘майам̣ а̄йасмантам̣ упасена’’нти тасса ган̣апа̄моккхатта̄ вуттам̣. а̄ран̃н̃икапин̣д̣апа̄тикапам̣сукӯликавасена сабба̄ни вутта̄ни. тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сантхате чатуттхачӣварасан̃н̃ита̄йа̄’’ти. ким̣ саббепи те чӣварам̣ на буджджхантӣти че? йатха̄ хоту. катамам̣ чӣварам̣ на̄ма̄ти? чханнам̣ ан̃н̃атарам̣ викаппанупагам̣ паччхиманти. кин̃ча ва̄йимам̣ ава̄йиманти? ва̄йимамева̄ти. катарасуттена̄ти? аддха̄ со суттамева на пассати, сивеййакам̣ дуссайугам̣, иддхимайикан̃ча девадаттийан̃ча ачӣварам̣ кароти. йади евам̣ ава̄йимампӣти вада̄мӣти. евам̣ санте сиддха̄ сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ камбаласӣсена ун̣н̣а̄майаса̄ман̃н̃ато. ким̣ пана те сантхатам̣ адхит̣т̣хахим̣сӯти? дут̣т̣ху адхит̣т̣хахим̣су ачӣваратта̄, на адхит̣т̣ха̄нупагатта̄ ча сантхатасса. атха на̄дхит̣т̣хахим̣су, пуббева таттха ачӣварасан̃н̃ино етети катва̄ таттха чӣварасан̃н̃ита̄йа тадубхайам̣ на йуджджатӣти. ким̣ панетам̣ адхит̣т̣ха̄нупагам̣ наттхӣти? таттхева̄гатам̣, апичетам̣ авикаппанупагам̣ че, чӣварам̣ на хоти, ан̃н̃атха̄ ‘‘чӣварам̣ на̄ма чханнам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атара’’нти етта̄вата̄ сиддхам̣ ‘‘викаппанупагам̣ паччхима’’нти на ваттаббам̣. атха на викаппанупагампи чӣварамева сиддхам̣, анадхит̣т̣ха̄нупагам̣, авикаппанупаган̃ча екаджджхам̣ ‘‘чӣвара’’нти сан̇кхйам̣ гаччхати. тенева̄ха ‘‘течӣварикасса чатуттхачӣварам̣ ваттама̄нам̣ ам̣сака̄са̄вамева ват̣т̣атӣ’’ти.

апича сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ на кевалам̣ тесам̣йева, ан̃н̃есампи анубандхати ева ‘‘пура̄н̣асантхатам̣ на̄ма саким̣ ниваттхампи саким̣ па̄рутампӣ’’ти вачанато. ат̣т̣хакатха̄чарийо панасса ачӣваратам̣ сандха̄йабха̄ситаттхадӣпанена дӣпети. ниваттхапа̄рутанти етесам̣ нисиннан̃чева нипаннан̃ча̄ти аттхо. апича евам̣ сантепи сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ анубандхати ева. кхандхаке (маха̄ва. 358) хи ‘‘нисӣданам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти ча, парива̄ре (пари. 329) ‘‘нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄нӣ’’ти ча нисӣданасиккха̄паде ‘‘даса̄ видаттхӣ’’ти ча идха ‘‘нисӣданам̣ на̄ма садасам̣ вуччатӣ’’ти ча вуттам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃часса ‘‘сантхатасадисам̣ сантхаритва̄ екасмим̣ анте сугатавидаттхийа̄ видаттхиматтападесе двӣсу т̣ха̄несу пха̄летва̄ тиссо даса̄ карӣйанти, та̄хи даса̄хи садасам̣ на̄ма вуччатӣ’’ти ча ‘‘нисӣданам̣ вуттанайена адхит̣т̣ха̄таббамева, тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣антӣ’’ти ча вуттам̣, тасма̄ нисӣданам̣ на̄ма наваннам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ чӣварам̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣, тан̃ча сантхатасадисам̣ ел̣акаломамайасантхатависесанти сиддхам̣, татха̄ нисӣданамева нисӣданасантхатан̃ча сиддхам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча ‘‘екамева̄’’ти вуттам̣. тасмим̣ сиддхе сиддха̄ сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ти аттхо. касма̄? сантхатаса̄ман̃н̃ато.

еттха̄ха – катхам̣ адасамева сантхатам̣ чӣварасан̇кхйам̣ на гаччхати. анекампи анадхит̣т̣хитампи махантампи ват̣т̣ати, йато садасамева сантхатам̣ чӣварасан̇кхйам̣ гаччхати, тато адхит̣т̣ха̄нан̃ча упагаччхатӣти. асантхатапарийа̄паннатта̄ орена ча чханнам̣ васса̄нам̣ вина̄пи саммутим̣, тан̃ча пора̄н̣ам̣ виссаджджетва̄ ева, на ависсаджджетва̄ ‘‘тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣антӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вачанатоти. атха̄пи сийа̄ сантхатам̣ сайанаттхамева карӣйати, нисӣданам̣ асантхатамева̄ти. тан̃ча на нийамато ‘‘пура̄н̣асантхатам̣ на̄ма саким̣ ниваттхам̣ саким̣ па̄рутампӣ’’ти вуттатта̄ти. еттха вуччати, на еттха ка̄ран̣ам̣ парийеситаббам̣ винайапан̃н̃аттийа̄ анан̃н̃ависайатта̄.

сантхатасса пана ачӣварабха̄ве айам̣ йутти – а̄дито ‘‘тӣн̣и сантхата̄ни пана винайакаммам̣ катва̄ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣антӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато та̄ни акаппийа̄нӣти сиддхам̣, бхагавата̄ ча кхома̄дӣни чха анун̃н̃а̄та̄нӣти косеййам̣ каппийанти сиддхам̣. евам̣ санте суддхакосеййампи чӣварам̣ каппийам̣ джа̄там̣, пагева косийамиссакасантхатачӣваранти а̄паджджати. татха̄ камбалан̃ча анун̃н̃а̄там̣, тан̃ча суддхикампи хоти джа̄тика̄л̣акабха̄вена, пагева ода̄тагочарийамиссакасантхатачӣваранти а̄паджджати. тато ча ан̃н̃аман̃н̃авиродхо, тасма̄ на сантхатам̣ чӣварам̣ на̄ма хоти, нисӣданам̣ пана хоти тасса пама̄н̣асан̣т̣ха̄напариччхедасамбхавато. еттха̄ху кечи а̄чарийа̄ ‘‘дувидхам̣ нисӣданам̣ сантхатам̣, асантхатан̃ча. таттха сантхатам̣ сантхатамева. асантхатам̣ кхома̄дичхаббидхам̣, тадануломам̣ ва̄ хоти, айаметесам̣ висесо’’ти.

еттха̄ха – касма̄ панеттха ‘‘сантхатам̣ пана бхиккхуна̄’’ти сиккха̄падам̣ апан̃н̃а̄петва̄ ‘‘нисӣданасантхата’’нти пан̃н̃аттанти? чӣварасан̃н̃ита̄йа сантхата̄нам̣ уджджхитатта̄ тесам̣ ачӣварабха̄вадассанаттхам̣ татха̄ пан̃н̃аттанти вуттам̣ хоти, тасма̄ те бхиккхӯ дхутан̇габхедабхайа̄ та̄ни уджджхитва̄ тераса̄пи дхутан̇га̄ни сама̄дийим̣су, сӣсадассанавасена тӣн̣ева вутта̄ни, бхагава̄ ча тесам̣ сантхатам̣ ануджа̄ни, тато несам̣ евам̣ хоти ‘‘нисӣданачӣварасан̣т̣ха̄нампетам̣ нисӣданасантхатам̣ но анун̃н̃а̄там̣, чатуттхачӣварабха̄вена пагева катасантхатам̣ ва̄’’ти. тато сантхате несам̣ чӣварасан̃н̃ита̄ на бхависсатӣти тадаттхам̣ бхагавата̄ нисӣданасантхатанти пан̃н̃аттанти адхиппа̄йо. ‘‘паччхима̄ни две ват̣т̣антӣ’’ти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘ана̄патти ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’ти вачанатоти.

нисӣданасантхатасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. ел̣акаломасиккха̄падаван̣н̣ана̄

572-3. аддха̄намаггаппат̣ипаннасса̄ти имина̄ пакатийа̄ дӣгхамаггаппат̣ипаннасса уппанна̄нипи тийоджанапарамамева харитабба̄ни, пагева аппат̣ипаннасса̄ти дассети. аддха̄намаггаппат̣ипаннасса ниссаггийанти ва̄ самбандхо. тенева ва̄са̄дхиппа̄йасса пат̣иппассаддхагаманусса̄хатта̄ ‘‘аппат̣ипанно’’ти сан̇кхйам̣ гатасса ана̄паттӣти сиддха̄. имасмим̣ аттхавикаппе хи бхиккхуно панева ел̣акалома̄ни уппаджджеййум̣…пе… асантепи ха̄раке аддха̄нам̣ маггаппат̣ипаннасса ниссаггийам̣ па̄читтийанти йоджана̄ ведитабба̄. а̄кан̇кхама̄нена бхиккхуна̄ пат̣иггахетабба̄нӣти аттано сантака̄нам̣йева тийоджана̄тиккаме а̄паттим̣ дассети. тена ана̄кан̇кхама̄нена парасантака̄ни пат̣иггахита̄ни атирекатийоджанам̣ харантасса ана̄патти сиддха̄. айаматтхо ‘‘бхиккхуно уппаджджеййу’’нти имина̄, ‘‘аччхиннам̣ пат̣илабхитва̄’’ти имина̄ ча дӣпитова хотӣти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча ‘‘ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ хара̄пенто гаччхати че, двиннам̣ ана̄паттӣти вуттам̣, тасма̄ две бхиккхӯ тийоджанапарамам̣ патва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ париваттетва̄ че харанти, ана̄паттӣти сиддхам̣, тенева ана̄паттива̄ре ‘‘ан̃н̃ам̣ хара̄петӣ’’ти вуттам̣. ким̣ хара̄пети? джа̄нантам̣ аджа̄нантам̣. кин̃четтха йади джа̄нантам̣, ‘‘ан̃н̃о хариссатӣти т̣хапети, тена харитепи а̄паттийева̄’’ти екам̣сато на ваттаббам̣. джа̄нантопи хи екаччо харатӣти. тато ат̣т̣хакатха̄йа вируджджхати. атха аджа̄нантам̣, ‘‘ан̃н̃асса йа̄не ва̄ бхан̣д̣е ва̄ аджа̄нантасса паккхипитва̄ тийоджанам̣ атикка̄мети, ниссаггийа̄нӣ’’ти па̄л̣ийа̄ вируджджхати, атха убхопи екато екам̣ бхан̣д̣ам̣ хара̄пенти, тампи ниссаггийам̣ сийа̄. аниссаггийанти йуттийа̄ вируджджхати ‘‘тийоджанапарамам̣ сахаттха̄ харитабба̄ни асанте ха̄раке’’ти ависесена ча па̄л̣и вутта̄. ха̄ракопи сачетано ачетаноти дувидхо. сачетанопи ел̣акаломабха̄вам̣ ва̄ ‘‘ахамидам̣ хара̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘мам̣ еса идам̣ хара̄петӣ’’ти ва̄ джа̄нана̄джа̄нанавасена дувидхо хоти. таттха ачетано на̄ма ха̄рако надӣсото ва̄ на̄ва̄ ва̄ асса̄микайа̄нам̣ ва̄ хоти. сачетано па̄кат̣ова. таттха ‘‘мам̣ еса идам̣ хара̄петӣ’’ти еттакам̣ джа̄нантам̣ мануссам̣ ва̄ тираччха̄нагатам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ хара̄пети, ана̄паттӣти ануган̣т̣хипаданайо. айам̣ па̄л̣ийа̄, ат̣т̣хакатха̄йа ча екарасо виниччхайо, ‘‘асанте ха̄раке’’ти кин̃ча̄пи идам̣ ависесато вуттам̣, ‘‘ан̃н̃асса йа̄не ва̄ бхан̣д̣е ва̄ аджа̄нантасса̄’’ти вачанато пана сачетанова ха̄рако таттха адхиппетоти пан̃н̃а̄йати, со ча ел̣акаломабха̄ван̃ча ‘‘идам̣ хара̄мӣ’’ти ча джа̄нанто на̄дхиппето. тена вуттам̣ ‘‘ан̃н̃о хариссатӣти т̣хапети, тена харитепи а̄паттийева̄’’тиа̄ди. таттха хетукаттуно абха̄ватова. па̄л̣ийан̃хи ‘‘ан̃н̃ам̣ хара̄петӣ’’ти хетукаттувасена вутта̄. итаре две джа̄нанта̄ идха самбхаванти. ‘‘аджа̄нантасса паккхипитва̄’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘еса хара̄петӣ’’ти ва̄ ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ атиккама̄петӣ’’ти ва̄ джа̄нантасса йа̄не ва̄ бхан̣д̣е ва̄ паккхипитва̄ тийоджанам̣ атиккама̄пети, на ниссаггийа̄ хонтӣти дӣпети.

‘‘хара̄петӣ’’ти идам̣ хетукаттувачанатам̣ са̄дхети, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘са̄микасса аджа̄нантассева̄’’ти идам̣ ‘‘мам̣ еса хара̄петӣ’’ти евам̣ аджа̄нантам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘са̄рети чодети анубандха̄петӣ’’ти идам̣ ‘‘мам̣ еса идам̣ т̣ха̄нам̣ атиккама̄петӣ’’ти евам̣ джа̄нантам̣ сандха̄йа вуттам̣. аджа̄нантопи са̄ран̣а̄дӣхи т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ на̄тиккамати, на ва̄ анубандхати. атха са̄ран̣а̄дӣхи анатиккамитва̄ аттано ручийа̄ атиккамати а̄патти ева бхиккхуно хетукаттубха̄ва̄самбхавато.

ида̄ни йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа ваккха̄ма, ‘‘асантепи ха̄раке’’ти ха̄рака̄ла̄бхапаччайа̄пи сайам̣ харан̣ато ниссаггийамева, пагева сати ха̄ракети айамеко аттхо. авадха̄ран̣аттхам̣ апи-саддам̣ гахетва̄ асанте ева ха̄раке ниссаггийам̣, сати пана ха̄раке на тена хара̄пентасса ниссаггийанти айам̣ дутийо аттхо. ‘‘сан̇гхато ва̄…пе… аттано ва̄ дханена̄’’ти имина̄ кин̃ча̄пи ачиттакамидам̣ сиккха̄падам̣, сан̇гха̄дито пана аттана̄ а̄кан̇кхама̄нена пат̣иггахитассева ел̣акаломасса тийоджана̄тиккаме а̄патти, на аджа̄нато аппат̣иггахитасса чӣвара̄дӣсу куточи лаггасса атиккаманети дӣпети. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘камбаласса упари нипаджджитва̄ гаччхантасса саче екампи ломам̣ чӣваре лаггам̣ хоти, а̄патти ева камбалато виджат̣итатта̄’’ти вуттам̣, там̣ камбаласса пат̣иггахитатта̄ аттано иччха̄йа пат̣иггахитамева хотӣти йуттам̣. йасма̄ ‘‘ана̄патти катабхан̣д̣е’’ти вуттам̣, тасма̄ там̣ анекампи катабхан̣д̣ат̣т̣ха̄нийамева хоти. тан̃хи анена пат̣иггахитам̣, на ломам̣. атха ломампи аггахитамева хоти, катабхан̣д̣ам̣ дуппариха̄рийаломавиниббхогакатабхан̣д̣о нийамо. евам̣ санте акатабхан̣д̣е тикапа̄читтийам̣, катабхан̣д̣е тикадуккат̣ан̃ча найато дассетаббам̣ бхавеййа, ан̃н̃атха̄ тикасса дасситатта̄. саусса̄хатта̄ти аппат̣иппассаддхагаманатта̄. ачиттакатта̄ ча̄ти бхиккхуно усса̄ха̄нурӯпам̣ лома̄нам̣ тийоджана̄тиккаманато вина̄пи пайогачиттена харан̣ачиттена а̄паджджати ева̄ти адхиппа̄йо. са̄ ана̄патти па̄л̣ийа̄ на саметӣти анто пана пайогена тийоджанапарамам̣ атиккамитатта̄ ана̄патти. ‘‘тийоджанам̣ харатӣ’’ти имина̄ тийоджанам̣ падаса̄ нетука̄мопи антотийоджане паде паде дуккат̣ам̣ на̄паджджатӣти дассети, там̣ йуттам̣ ‘‘тийоджанам̣ ва̄са̄дхиппа̄йо гантва̄ тато парам̣ харатӣ’ти вачанассаттхита̄йа̄’’ти вуттам̣. пунапи вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ам̣ хара̄петӣти ‘идам̣ харисса̄мӣ’ти саусса̄хамева ан̃н̃ам̣ хара̄петӣти аттхо. итаратха̄ гаччхантасса сӣсе т̣хапеси, тасмим̣ аджа̄нантепи ана̄патти сийа̄’’ти. саче пана ‘‘агаччханте йа̄не ва̄’’тиа̄дина̄ найена вуттатта̄ харан̣а̄дӣхи джанитаусса̄ха̄нам̣ хаттхиа̄дӣнам̣ ‘идам̣ карисса̄ма̄’ти ва̄ ‘харисса̄ма̄’ти ва̄ а̄бхоге джаните ева ана̄патти, на аджанитети упатиссаттхеро а̄ха̄’’ти ча вуттам̣. париваттетва̄ т̣хапитети двиннампи бахи никкхипитатта̄ти упатиссаттхеро. бахисӣма̄йа т̣хапитам̣ бхан̣д̣икам̣ анто антосӣма̄йам̣ т̣хапитам̣ бахи карото ана̄паттӣти кечи, на сундарам̣ вийа.

575. пат̣илабхитва̄ харатӣти пат̣хаматийоджанато парам̣ харати, на дутийа̄дитоти аттхо. катабхан̣д̣е уппаннока̄са̄бха̄ва̄ ана̄патти.

ел̣акаломасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. ел̣акаломадхова̄панасиккха̄падаван̣н̣ана̄

581. кин̃ча̄пи пура̄н̣ачӣварадхованасиккха̄паде чӣварам̣ т̣хапетва̄ ‘‘ан̃н̃ам̣ париккха̄рам̣ дхова̄петӣ’’ти (па̄ра̄. 507) ана̄паттива̄ре вуттам̣. имасса пана сиккха̄падасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа ел̣акаломадхова̄пана̄дина̄ а̄паттӣти еке. са̄ ва̄ ана̄патти мӯла̄паттито ева, на имамха̄ти еке. ел̣акалома̄нам̣ апариккха̄ратта̄ бхат̣т̣хам̣ аггахан̣амева̄ти еке. имасса антиманайасса аттхаппака̄санаттхам̣ идам̣ пан̃ха̄каммам̣ – ‘‘дхова̄петӣ’’ти идам̣ раджа̄панавиджат̣а̄панаггахан̣ена ниппадесава̄чипадам̣, уда̄ху аггахан̣ена саппадесава̄чипадам̣. кин̃четтха йади ниппадесава̄чипадам̣, саббаттха идамева ваттаббам̣, на итара̄ни. атха саппадесава̄чипадам̣, ‘‘авутта̄ дховати, апарибхуттам̣ дхова̄петӣ’’ти еттха виродхо. ‘‘авутта̄ раджати виджат̣ети, ниссаггийа’’нти анит̣т̣хаппасан̇гатоти? десана̄вила̄саматтам̣ бхагавато вачанам̣, каттхачи тикападавачанам̣, каттхачи екападавачанам̣, ниппадесападамева те вадантӣти. саче ‘‘катабхан̣д̣ам̣ дхова̄петӣ’’ти еттха пат̣ивиродхо, ‘‘катабхан̣д̣ам̣ виджат̣а̄пети, ана̄паттӣ’’ти анит̣т̣хаппасан̇гато ана̄патти ева̄ти че? на, акатабхан̣д̣асса суддхаломасса виджат̣а̄панам̣ ито ва̄ да̄таббам̣. удака̄дидхованавасена пин̣д̣етва̄ т̣хита̄нам̣ виджат̣а̄панам̣ лаббхатӣти че? пура̄н̣асантхатасса виджат̣а̄пане ана̄паттийа̄ бхавитаббам̣, на ча там̣ йуттам̣ ‘‘апарибхуттам̣ дхова̄петӣ’’ти вачанато. тена парибхуттам̣ дхова̄пети раджа̄пети виджат̣а̄пети, ниссаггийамева̄ти сиддхам̣ хоти, тан̃ча парибхуттам̣ на̄ма катабхан̣д̣амева хоти. на хи сакка̄ ел̣акалома̄ни парибхун̃джитум̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘парибхуттам̣ дхова̄петӣ’’ти вачанам̣ нираттхакам̣ хоти. на хи еттха ‘‘пура̄н̣а̄ни ел̣акалома̄ни дхова̄пеййа ва̄’’ти вачанам̣ аттхи пура̄н̣ачӣварасиккха̄паде вийа. таттха а̄диннакаппавасена, идха там̣ ликхитам̣. лекхадосоти че? на, висесахетуно абха̄ва̄, пура̄н̣ачӣварасиккха̄паде апарибхуттам̣ катабхан̣д̣ам̣ на̄ма, ‘‘камбалакоджавасантхата̄ди’’нти вачанато ча. кин̃ча̄пи имина̄ саддена айаматтхо сиддхо, ‘‘дхова̄петӣ’’ти идам̣ пана сийа̄ ниппадесам̣. сийа̄ саппадесам̣. тан̃хи ‘‘авутта̄ дховатӣ’’тиа̄дӣсу ниппадесам̣. ‘‘катабхан̣д̣ам̣ дхова̄петӣ’’ти еттха саппадесам̣. ‘‘акатабхан̣д̣ам̣ дхова̄пети раджа̄пети, ана̄паттӣ’’ти ‘‘виджат̣а̄пети, ана̄паттӣ’’ти вачанаппама̄н̣ато ана̄патти ева̄ти че? на, вачанаппама̄н̣ато ева а̄паттӣти а̄паджджанато. ‘‘апарибхуттам̣ дхова̄петӣ’’ти вачанамева хи там̣ апарибхуттам̣ сантхатам̣ виджат̣а̄пентасса ана̄паттӣти дӣпети че? сиддхам̣ парибхуттам̣ виджат̣а̄пентасса а̄патти ева̄ти.

ел̣акаломадхова̄панасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. рӯпийасиккха̄падаван̣н̣ана̄

583-4. саббампӣти тивидхампи. ‘‘мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо’тиа̄ди пана кин̃ча̄пи ра̄джасиккха̄паде ‘на ват̣т̣атӣ’ти пасан̇гато вуттам̣, сарӯпато пана а̄паттидассанавасена сакат̣т̣ха̄непи ваттума̄раддха’’нти вуттам̣. катхаметам̣? мутта̄дӣнам̣ сакат̣т̣ха̄нам̣ джа̄там̣, на хи та̄ни идха па̄л̣ийам̣ диссантӣти имасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ни, ра̄джасиккха̄падассапи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄нӣти. на кевалам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣амева, ан̃н̃ампи кхеттаваттха̄дикам̣ ‘‘акаппийам̣ на сампат̣иччхитабба’’нти са̄ман̃н̃ена, на сарӯпато. па̄л̣ийам̣ пана сарӯпато ‘‘чӣварачета̄паннам̣ на̄ма хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄ мутта̄ ва̄ ман̣и ва̄’’ти еттакамева вуттам̣, тасма̄ ра̄джасиккха̄падамевасса сакат̣т̣ха̄нам̣. мутта̄ман̣иггахан̣ена четтха таджджа̄тийаггахан̣ам̣ сиддхамева̄ти на̄гато имасса пат̣хамамева пан̃н̃аттатта̄. йади евам̣ идха ана̄гататта̄ катарам̣ несам̣ сакат̣т̣ха̄нанти? идамева аттхато, но сарӯпато.

катхам̣? ета̄ни хи ратанасиккха̄паде ниссаггийаваттхӯни, дуккат̣аваттхӯни ча екато ‘‘ратана’’нти а̄гата̄ни, ‘‘ратанасаммата’’нти каппийаваттху а̄гатам̣. тесу ча дасасу ратанесу раджатаджа̄тарӯпадвайам̣ идха ниссаггийаваттху, авасесам̣ дуккат̣аваттхӯти сиддхам̣. идха ча сиддхатта̄ ева ратанасиккха̄падасса ана̄паттива̄ре ‘‘ратанасамматам̣ висса̄сам̣ ган̣ха̄ти, та̄вака̄ликам̣ ган̣ха̄ти, пам̣сукӯласан̃н̃исса̄’’ти вуттам̣, на ратанам̣ вуттам̣. саттавидхадхан̃н̃ада̄сида̄сакхетта̄ди пана брахмаджа̄ла̄дисуттавасена (дӣ. ни. 1.1 а̄дайо) акаппийанти сиддхам̣, тасма̄ идха дуккат̣аваттхӯти сиддхам̣, тенева ануйогаватте ‘‘дхаммам̣ джа̄на̄ти, дхамма̄нуломам̣, винайам̣, винайа̄нуломам̣ джа̄на̄тӣ’’ти (пари. 442) вуттам̣. татха̄ а̄макамам̣сампи дуккат̣аваттхум̣ а̄паджджатӣти? на, идха винайе анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, амануссика̄ба̄дхе а̄макамам̣са’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 264), тасма̄ на а̄макамам̣сам̣ сутте а̄гатампи дуккат̣аваттху хоти, татха̄пи аттано парибхогаттха̄йа пат̣иггахан̣е дуккат̣амева̄ти но таккоти а̄чарийо. ‘‘идха никкхипа̄хӣ’ти вутте упаниккхиттаса̄дийанамева хотӣ’’ти ваданти. ‘‘акаппийавича̄ран̣а̄ ева на ват̣т̣атӣти че? каппийан̃ча акаппийан̃ча нисса̄йа т̣хитанти еттха там̣ сайам̣ апарибхога̄рахам̣ хутва̄ тадаггханакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣ парибхога̄рахам̣ хутва̄ т̣хитанти аттхо’’ти ликхитам̣, ‘‘пам̣сукӯлабха̄вена т̣хитатта̄, гуттат̣т̣ха̄на̄чиккханасса каппийатта̄ ча каппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣. ‘идам̣ ган̣ха̄’тиа̄дина̄ вадантасса акаппийатта̄ акаппийам̣ нисса̄йа т̣хита’’нти ча. евампи каппийан̃ча акаппийан̃ча̄ти ‘‘имасмим̣ ока̄се т̣хапитам̣, ким̣ на пассасӣти чхекатаре имева каха̄пан̣е’’тиа̄дивачанасса каппийатта̄ каппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣. ‘‘идам̣ ган̣ха̄’’ти вутте дуббича̄ритатта̄ аттано акаппийатта̄ тато а̄гатам̣ акаппийам̣ нисса̄йа т̣хитамева хоти. ‘‘идам̣ ган̣ха̄’ти вутте тена гахите ‘угган̣ха̄пеййа ва̄’ти вуттавидхим̣ на па̄пун̣а̄ти, кевалам̣ дуббича̄ритатта̄ тассева там̣ акаппийам̣ хоти, мӯлапат̣иггахан̣асса суддхатта̄ парато паттачатукке татийапатто вийа̄ти ча евам̣ упатиссаттхеро вадатӣ’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ким̣ бахуна̄, висуддха̄гаматта̄ каппийам̣. дуббича̄ран̣а̄йа сати акаппийам̣ нисса̄йа т̣хитам̣ хотӣти но таккоти а̄чарийо. ‘‘евам̣ сан̇гхаган̣а̄дӣнампи аттха̄йа париччаттепи тена сама̄нагатикатта̄ т̣хапетва̄ а̄паттивисеса’’нти вуттам̣.

на кин̃чи каппийабхан̣д̣ам̣ чета̄питанти чета̄питан̃че, упа̄йа̄бха̄вам̣ дассети. ‘‘упаниккхепам̣ т̣хапетва̄ти саче со упа̄сако ‘атибахум̣ етам̣ хиран̃н̃ам̣, идам̣ бханте аджджева на вина̄сетабба’нти ватва̄ сайам̣ упаниккхепадесе т̣хапети, ан̃н̃ена ва̄ т̣хапа̄пети, етам̣ упаниккхепам̣ т̣хапетва̄ тато ладдхам̣ удайам̣ парибхун̃джанто сан̇гхо паччайе парибхун̃джати на̄ма̄’’ти вуттам̣.

585. айам̣ кира иттхам̣лаккхан̣асампанно уккам̣сато. евам̣ ан̇гасампаннопи апарабха̄ге лобхавасена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ ка̄ран̣ена саче нимиттам̣ катва̄ па̄тети, а̄патти дуккат̣асса. сена̄санампи парибхоге парибхогети павесе павесе. со хи ка̄ран̣антарена руккхамӯликасса, аббхока̄сикассапи ват̣т̣ати ева, т̣ха̄нанисаджджа̄дивасена нива̄са̄дхиппа̄йе сати парибхоге парибхоге паччавеккхитаббам̣. бхесаджджасса сатипаччайата̄ саббака̄лампӣти еке. асаннихитасса паччха̄бхаттамева, саннихитасса пуребхаттампӣти но таккоти а̄чарийо. ‘‘йа̄мака̄ликам̣ сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикам̣ а̄ха̄раттха̄йа…пе… пат̣игган̣ха̄ти, а̄патти дуккат̣асса. аджджхоха̄ре аджджхоха̄ре а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄чи. 244) хи вуттам̣. дуккат̣ан̃хи вика̄лабходжанасиккха̄паде а̄гатам̣ вика̄ле а̄паджджати, но ка̄ле а̄ха̄рака̄латта̄, саннидхисиккха̄паде а̄гатам̣ пана ка̄лепи саннидхиджа̄татта̄, тенева таттха сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвикадвайамева вуттанти. ‘‘сати паччайе’’ти вачанато на̄йам̣ висесо лаббхатӣти че? на, анит̣т̣хаппасан̇гато, вачана̄нийамато ча. саннидхисиккха̄паде хи ‘‘ана̄патти йа̄вака̄ликам̣ йа̄вака̄лам̣ нидахитва̄ бхун̃джати. йа̄мака̄ликам̣ йа̄ме нидахитва̄ бхун̃джатӣ’’ти (па̄чи. 256) еттха вачанаппама̄н̣ато йа̄мака̄ликам̣ на пуребхатте, на паччха̄бхатте, на дивасе, на раттийам̣ йа̄мамева нидахитва̄ бхун̃джантасса ана̄паттӣти анит̣т̣хаппасан̇го. татха̄ таттхева ‘‘йа̄мака̄ликам̣ йа̄мам̣ нидахитва̄ бхун̃джати, сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄хам̣ нидахитва̄ бхун̃джатӣ’’ти еттакамева вуттам̣, на вуттам̣ ‘‘сати паччайе’’ти, тасма̄ сатипаччайа-вачанам̣ каттхачи хоти, каттхачи на хотӣти вачана̄нийамато а̄паттийа̄пи анийамо сийа̄. евам̣ сантепи йатха̄вуттадуккат̣ам̣ а̄паджджати ева. на ана̄ха̄раппайоджанатта̄ йа̄мака̄лика̄дӣнанти че? на, саппиа̄димиссабходжанасса пан̣ӣтабходжанабха̄ваппаттито. апича саббака̄ликесу йа̄вака̄ликам̣ ол̣а̄рикам̣, там̣ а̄ха̄раттха̄йа пат̣игган̣хантасса ка̄ле ана̄патти, пагева анол̣а̄рикам̣ йа̄мака̄лика̄дим̣, а̄ха̄раттха̄йа ева анун̃н̃а̄татта̄. йа̄вака̄лике ева ана̄паттӣти че? на, ана̄ха̄раттха̄йа ган̣хантасса а̄паттисамбхавато итарам̣ а̄ха̄раттха̄йа ган̣хантасса вийа, тасма̄ йатха̄вуттамеветтха саннит̣т̣ха̄нам̣ па̄л̣им̣, йуттин̃ча анулометӣти.

десана̄суддхӣти еттха десана̄ на̄ма винайакаммам̣, тена вут̣т̣ха̄нампи десана̄ ева на̄ма хотӣти. ‘‘пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти аватва̄ ‘‘пат̣исеватӣ’’ти вуттатта̄ пат̣иггахан̣е пана сатим̣ акатва̄ парибхоге каронтасса ана̄патти. кхӣн̣а̄сава̄ катакиччатта̄ вибхаттада̄йа̄да̄ вийа хонти, тена тесам̣ са̄мипарибхога̄ хонти. ан̃н̃атха̄ йа̄вака̄ликабха̄вам̣ анатиккантатта̄ вируджджхати. ин̣апарибхого на ват̣т̣ати, бхесадждже а̄паттито, итарасмим̣ айуттапарибхогато, ин̣ам̣ вийа ананун̃н̃а̄табхуттатта̄ ча. ‘‘а̄дито пат̣т̣ха̄йа хи аладжджӣ на̄ма наттхи, тасма̄ на кочи сан̇китаббо’’ти ликхитам̣. бха̄рабхӯта̄ саддхивиха̄рика̄дайо. йатха̄да̄намева гахитатта̄ти еттха ‘‘аттано хаттхена че дети, на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, ‘‘атирекабха̄гам̣ гахетва̄ пунадивасе аттано аттха̄йа уддхат̣абха̄гам̣ таттхева да̄пети, ват̣т̣атӣ’’ти ча. париваттакам̣ дети, дхаммийан̃че, ват̣т̣ати. но адхаммийам̣. ‘‘там̣ дхамма̄нуггахена угган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. кена лесена̄ти че? ‘‘алаббхама̄на̄йа са̄маггийа̄ ана̄патти самбхоге сам̣ва̄се’’ти (маха̄ва. 130) имина̄ упасампадаккхандхакавачаналесена.

586. ассатийа̄ диннанти еттха ‘‘ассатийа̄ диннам̣ на̄ма апариччаттам̣ хоти, тасма̄ дуссанте баддхакаха̄пан̣а̄дӣни сатим̣ пат̣илабхитва̄ да̄йака̄ че пуна ган̣ханти, ниссаггийамева десетаббам̣. тена акаппийабхан̣д̣ена те че да̄йака̄ саппиа̄дӣни кин̣итва̄ сан̇гхасса денти, тассапи бхиккхуно каппати да̄йака̄нам̣йева сантакатта̄. бхиккхуна̄ хи ‘ваттхам̣ ган̣ха̄мӣ’ти ваттхасан̃н̃а̄йа ева гахитам̣, на рӯпийасан̃н̃а̄йа. идан̃ча сиккха̄падам̣ аттано аттха̄йа уггахан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на ча тена там̣ аттано аттха̄йа паресам̣ ва̄ аттха̄йа гахитам̣. атха те да̄йака̄ но че а̄гантва̄ ган̣ханти, да̄йаке пуччхитва̄ аттано аттха̄йа че париччаттам̣, сан̇гхе ниссаджджитва̄ а̄патти десетабба̄. но че, а̄патти ева десетабба̄’’ти вуттам̣, там̣ пубба̄паравируддхам̣. а̄паттидесана̄йа хи сати рӯпийам̣ пат̣иггахитанти сиддхам̣, тасмим̣ сиддхе ‘‘тато уппаннам̣ тассапи каппатӣ’’ти идам̣ на йуджджатӣти. каппати ева̄ти че? на, ваттхум̣ аниссаджджитва̄ а̄патти десетабба̄ти на йуджджати. ачиттакатта̄ сиккха̄падасса йуджджатӣти че? на, саббаттха ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти вачанато. ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти хи вуттам̣, ан̃н̃атха̄ саббаттха ‘‘рӯпийа’’нти падам̣ нираттхакам̣ хоти вина̄пи тена тадаттхасиддхито. анена ча ваттхам̣ пат̣иггахитам̣, да̄йакена ча ваттхамева диннам̣, ваттхагатампи рӯпийам̣ тхеййачиттена ган̣ханто падава̄рена ка̄ретаббо. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘рӯпийе арӯпийасан̃н̃ӣти суван̣н̣а̄дӣсу кхарапатта̄дисан̃н̃ӣ’’ти вуттам̣ ‘‘рӯпийам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти вачанавасена.

‘‘апича пун̃н̃ака̄ма̄’’тиа̄ди пана видха̄нантарадассанаттхам̣ вуттам̣, тенева хи ‘‘имасмим̣ гехе идам̣ ладдханти саллаккхетабба’’нти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ саллаккхан̣е вимативасена, виматийа̄ ча сати ниссаггийамева ‘‘рӯпийе вематико’’тиа̄ди вачанатоти. идам̣ видха̄нам̣ нираттхакамева а̄паджджати, на ча нираттхакам̣. касма̄? дуссанте баддхакаха̄пан̣а̄ди ассатийа̄ диннам̣ ваттхасан̃н̃а̄йа пат̣иггахитан̃ча, тато на рӯпийам̣ диннан̃ча хоти пат̣иггахитан̃ча̄ти. еттха а̄паттидесана̄киччам̣ наттхи, там̣ пана да̄йака̄намева пат̣ида̄таббам̣. тато уппаннам̣ каппийабхан̣д̣ан̃ча саббесам̣ каппатӣти имасса видха̄нантарадассанаттхам̣ ‘‘апича пун̃н̃ака̄ма̄’’тиа̄дӣти но таккоти а̄чарийо.

рӯпийасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. рӯпийасам̣воха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

587. ‘‘джа̄тарӯпараджатапариваттана’’нти уккат̣т̣хапариччхедена вуттам̣, татха̄ ‘‘рӯпийам̣ на̄ма саттхуван̣н̣о каха̄пан̣о’’тиа̄ди па̄л̣ивачанан̃ча. ‘‘арӯпийе рӯпийасан̃н̃ӣ рӯпийам̣ чета̄петӣ’’тиа̄ди тикавачанато, ‘‘дуккат̣аваттхуна̄ пана ниссаггийаваттхум̣ чета̄пентасса…пе… ниссаггийам̣ па̄читтийам̣ гарукасса чета̄питатта̄’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ча пана ануккат̣т̣хапариччхедопеттха лаббхатӣти сиддхам̣. саттхуван̣н̣о ча каха̄пан̣о ча тато йе чан̃н̃е воха̄рам̣ гаччхантӣти еваметтха самуччайо ведитаббо. имасмим̣ пана сиккха̄паде ‘‘на̄наппака̄ракам̣ на̄ма катампи акатампи ката̄катампӣ’’ти еттха вибхатта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ рӯпийа̄рӯпийа̄нан̃ча двиннам̣ васена пан̃ча тика̄ вутта̄, ат̣т̣хакатха̄чарийехи тадануломато еко тико дасситоти саббе чха хонти.

еттха̄ха – ан̃н̃асмим̣ сиккха̄паде екасмим̣ тикаччхеде дассите сатипи самбхаве итаре на дассӣйанти, идхева касма̄ дасситоти? ‘‘на̄наппака̄рака’’нти ма̄тика̄йам̣ вуттатта̄ идхева на̄наппака̄рабха̄вадассанаттханти. на кайавиккайасиккха̄падепи ваттаббаппасан̇гатоти че? на, идха дасситанайатта̄. атха ча рӯпийасса вибхан̇ге ‘‘йе воха̄рам̣ гаччхантӣ’’ти анте вуттатта̄ саттхуван̣н̣а̄дайо вал̣ан̃джанупага̄ ева̄ти сиддхам̣. тато авал̣ан̃джанупагехи джа̄тарӯпараджатехи воха̄рена на ниссаггийанти а̄паджджати, тасма̄ там̣ а̄паджджанаттханти дассентена ‘‘катена катам̣ чета̄петӣ’’тиа̄дайо тика̄ вутта̄ти, евам̣ санте рӯпийавибхан̇ге ‘‘йе ча воха̄рам̣ гаччхантӣ’’ти на ваттаббам̣, тасмим̣ паде авутте авал̣ан̃джанупага̄пи сан̇гахам̣ гата̄ва хонтӣти ката̄дӣхи тикаттайасса ваттаббапайоджанам̣ на бхависсатӣти че? на, каппийабхан̣д̣ена каппийабхан̣д̣апааваттанасса̄пи рӯпийасам̣воха̄рабха̄ваппасан̇гато. ‘‘йе воха̄рам̣ гаччхантӣ’’ти вачаненапи камука катхала кам̣сабха̄джана са̄т̣ака̄дипариваттанассапи рӯпийасам̣воха̄рабха̄ваппасан̇го ева̄ти че? на, ката̄дивачанена джа̄тарӯпа̄диакаппийаваттхӯнан̃н̃ева адхиппетабха̄вадӣпанато, тасма̄ убхайенапи йадетам̣ ката̄ката̄дибхедам̣ па̄катикарӯпийам̣ йан̃ча каха̄пан̣ама̄сакасан̇кхепам̣, йан̃ча каха̄пан̣а̄дивоха̄рӯпагам̣, убхайампетам̣ идха ча анантара̄тӣтасиккха̄паде ча рӯпийам̣ на̄ма̄ти адхиппетаттхасиддхи хоти, на тан̣д̣ула̄дӣни, таттха ката̄дивоха̄ра̄самбхавато. етта̄вата̄ ката̄дитикаттайаппайоджанам̣ вуттам̣.

ида̄ни сесаттика̄ни вуччати – еттха хи йатха̄вуттаппабхедам̣ ниссаггийаваттху рӯпийам̣ на̄ма, сесам̣ дуккат̣аваттхупи каппийаваттхупи на рӯпийанти арӯпийам̣ на̄ма хотӣти катва̄ ‘‘арӯпийе арӯпийасан̃н̃ӣ пан̃чаннам̣ сахадхаммика̄нам̣ ана̄паттӣ’’ти идам̣ на екам̣сикам̣ а̄паджджати дуккат̣аваттхумхи дуккат̣а̄паджджанато. идха вачанаппама̄н̣ато ниссаггийаваттхуто ан̃н̃ам̣ антамасо мутта̄дипи арӯпийамева на̄ма. таттха пан̃чаннам̣ сахадхаммика̄нам̣ ана̄паттӣти че? на, ра̄джасиккха̄падавиродхато. таттха хи ‘‘мутта̄ ва̄ ман̣и ва̄’’ти вуттам̣, тасма̄ мутта̄ди акаппийам̣ дуккат̣аваттхӯти ча сиддхам̣ ниссаггийаваттхӯсу абха̄ва̄. евам̣ санте ‘‘арӯпийе арӯпийасан̃н̃ӣ пан̃чаннам̣ сахадхаммика̄нам̣ ана̄паттӣ’’ти суддхакаппийабхан̣д̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на саббам̣ арӯпийам̣. тато ан̃н̃аттха пана ‘‘арӯпийе рӯпийасан̃н̃ӣ’’тиа̄дитикадуккат̣е ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситатике ча саббам̣ арӯпийам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣, тасма̄ арӯпийабха̄вадӣпанаттхам̣ дутийо тико вутто. тадаттхамева ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассито еко тико. касма̄ на па̄л̣ийам̣ со вуттоти че? таттха чета̄питаарӯпийе рӯпийачхад̣д̣анакасаммутикичча̄бха̄вато. тасмин̃хи тике вутте каппийаваттхунопи арӯпийачхад̣д̣анакасаммути да̄табба̄ти а̄паджджати, тасса васена рӯпийачхад̣д̣анакасаммути ева на ваттабба̄ти? на, рӯпийассапи саммутикичча̄бха̄ваппасан̇гато, тасма̄ рӯпийе рӯпийасан̃н̃ӣ каппийаваттхум̣ чета̄пети паттачатукке татийапаттам̣ вийа, там̣ сан̇гха̄дӣнам̣ ниссаджджитаббам̣, ниссат̣т̣хам̣ пана ан̃н̃есам̣ каппати татийапатто вийа. атха сампат̣иччхитарӯпийена чета̄питам̣ хоти дутийапатто вийа, там̣ вина̄пи саммутийа̄ йо кочи бхиккху чхад̣д̣ети, ват̣т̣ати. тато парам̣ ‘‘саче таттха а̄гаччхати а̄ра̄мико ва̄’’тиа̄дина̄ вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣. таттха ‘‘рӯпийе’’ти ва̄ ‘‘арӯпийе’’ти ва̄ саббаттха бхуммаппатте аттано сантакам̣, упайогаппатте парасантаканти ведитаббам̣. еттха̄ха – упатиссаттхеро пуримасиккха̄падена рӯпийапат̣иггахан̣ам̣ ва̄ритам̣, имина̄ суддха̄гамена каппийака̄ракасса хаттхе каппийам̣ нисса̄йа т̣хитена сам̣воха̄ро ва̄ритоти.

589. ниссаггийаваттхуна̄ ниссаггийаваттхум̣…пе… апара̄парапариваттане имина̄ти еттха екасмим̣ ева ваттхусмим̣ двиннам̣ сиккха̄пада̄нам̣ васена екато а̄патти вутта̄, там̣ пана паччхимасса васена ниссаджджитаббам̣. етена ниссаггийам̣ а̄паннампи а̄паджджатӣти еке. парасса рӯпийаггахан̣ам̣ париваттананти рӯпийе аггахите тасса абха̄вато имина̄ва а̄патти, на пуримена омасава̄до вийа. муса̄ва̄дена муса̄ вадантасса̄пи хи омасава̄денева а̄патти. ниссаггийаваттхуна̄ дуккат̣а…пе… есева найоти етасса йуттим̣ дассенто ‘‘йо хи айа’’нти а̄ха.

вад̣д̣хим̣ пайоджентасса̄ти еттха идам̣ гахетва̄ сати ма̄се, сати сам̣ваччхаре ‘‘еттакам̣ дехӣ’’ти че вадати. рӯпийасам̣воха̄ро хоти. вина̄ каппийака̄ракена ‘‘еттака̄ вуд̣д̣хи хоту, еттакам̣ ган̣ха̄’’ти вадато дуккат̣ам̣ кайавиккайалаккхан̣а̄бха̄вато. ‘‘мӯле мӯласа̄мика̄на’’нтиа̄ди каппийакаран̣ӯпа̄йадассанаттхам̣ вуттам̣, на кевалам̣ ниссат̣т̣хам̣ апарибхогам̣ хоти, пуна евам̣ кате парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. тассапи парибхоге мӯласса каппийакаран̣ӯпа̄йо че на хоти, каппийам̣ а̄чиккхитаббанти йатха̄ па̄л̣ийа̄ четтха каппийакаран̣ӯпа̄йо, со ча татийапаттепи, ‘‘йатха̄ ча аттано аттха̄йа гахите еварӯпупа̄йо, татха̄ сан̇гха̄диаттха̄йа гахитепи есо ва̄’’ти вуттам̣. име кира пат̣хамадутийапатте йа̄ва гахат̣т̣хена париваттети, та̄ва на каппийакаран̣ӯпа̄йо, анекапурисайугампи ‘‘акаппийа̄ ева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘сан̇гхасантакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣ виккин̣итва̄ а̄гатакаха̄пан̣а̄нипи пат̣иггахан̣ам̣ мочетва̄ва сампат̣иччхитабба̄ни, тасма̄ каппийака̄рако че има̄ни та̄ни каха̄пан̣а̄нӣти вадати, на ват̣т̣атийева, пат̣иккхипитаббам̣, на вича̄ретаббам̣, вича̄рети че? саббесам̣ на каппати. пат̣иггахан̣ам̣ мочетва̄ сампат̣иччхита̄ни че вича̄рети, тассева на ват̣т̣атӣ’’ти абхиккхан̣ам̣ вуттам̣.

рӯпийасам̣воха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. кайавиккайасиккха̄падаван̣н̣ана̄

593. пат̣апилотика̄нанти пат̣апилотикехи. ‘‘аджджха̄чарати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идам̣ пуримасиккха̄падепи ведитаббам̣. ‘‘кайитан̃ча хоти виккайитан̃ча̄’’ти етесам̣ пада̄нам̣ випарӣтато ‘‘аттано бхан̣д̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. касма̄? ‘‘имина̄ има’’нти вачана̄нурӯпато. саддха̄деййавинипа̄танам̣ панеттха ат̣т̣ха̄напада̄нам̣ васена ведитаббам̣.

кайавиккайасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито косийавагго дутийо.