5. нисӣданасантхатасиккха̄падаван̣н̣ана̄

565. на̄ссудха кочӣти еттха ассудха-ити авадха̄ран̣аттхе нипа̄то. таттха кин̃ча̄пи ‘‘евам̣ бхантети кхо те бхиккхӯ’’ти бахувачанам̣ вуттам̣, татха̄пи те бхиккхӯ бхагавато пат̣иссун̣итва̄ идха тесу бхиккхӯсу кочи бхагавантам̣ на̄ссудха упасан̇камати ан̃н̃атра екена̄ти аттхо гахетаббо. там̣ сугга̄хам̣ ека̄хам̣ бханте бхагавантам̣ варантиа̄дӣсу (маха̄ва. 337) вийа, ануджа̄на̄ми…пе… йатха̄сукхам̣ мам̣ дассана̄йа упасан̇камантӯти дассанаттха̄йа упасан̇каманту.

566-7. ‘‘майам̣ а̄йасмантам̣ упасена’’нти тасса ган̣апа̄моккхатта̄ вуттам̣. а̄ран̃н̃икапин̣д̣апа̄тикапам̣сукӯликавасена сабба̄ни вутта̄ни. тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сантхате чатуттхачӣварасан̃н̃ита̄йа̄’’ти. ким̣ саббепи те чӣварам̣ на буджджхантӣти че? йатха̄ хоту. катамам̣ чӣварам̣ на̄ма̄ти? чханнам̣ ан̃н̃атарам̣ викаппанупагам̣ паччхиманти. кин̃ча ва̄йимам̣ ава̄йиманти? ва̄йимамева̄ти. катарасуттена̄ти? аддха̄ со суттамева на пассати, сивеййакам̣ дуссайугам̣, иддхимайикан̃ча девадаттийан̃ча ачӣварам̣ кароти. йади евам̣ ава̄йимампӣти вада̄мӣти. евам̣ санте сиддха̄ сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ камбаласӣсена ун̣н̣а̄майаса̄ман̃н̃ато. ким̣ пана те сантхатам̣ адхит̣т̣хахим̣сӯти? дут̣т̣ху адхит̣т̣хахим̣су ачӣваратта̄, на адхит̣т̣ха̄нупагатта̄ ча сантхатасса. атха на̄дхит̣т̣хахим̣су, пуббева таттха ачӣварасан̃н̃ино етети катва̄ таттха чӣварасан̃н̃ита̄йа тадубхайам̣ на йуджджатӣти. ким̣ панетам̣ адхит̣т̣ха̄нупагам̣ наттхӣти? таттхева̄гатам̣, апичетам̣ авикаппанупагам̣ че, чӣварам̣ на хоти, ан̃н̃атха̄ ‘‘чӣварам̣ на̄ма чханнам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атара’’нти етта̄вата̄ сиддхам̣ ‘‘викаппанупагам̣ паччхима’’нти на ваттаббам̣. атха на викаппанупагампи чӣварамева сиддхам̣, анадхит̣т̣ха̄нупагам̣, авикаппанупаган̃ча екаджджхам̣ ‘‘чӣвара’’нти сан̇кхйам̣ гаччхати. тенева̄ха ‘‘течӣварикасса чатуттхачӣварам̣ ваттама̄нам̣ ам̣сака̄са̄вамева ват̣т̣атӣ’’ти.

апича сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ на кевалам̣ тесам̣йева, ан̃н̃есампи анубандхати ева ‘‘пура̄н̣асантхатам̣ на̄ма саким̣ ниваттхампи саким̣ па̄рутампӣ’’ти вачанато. ат̣т̣хакатха̄чарийо панасса ачӣваратам̣ сандха̄йабха̄ситаттхадӣпанена дӣпети. ниваттхапа̄рутанти етесам̣ нисиннан̃чева нипаннан̃ча̄ти аттхо. апича евам̣ сантепи сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ анубандхати ева. кхандхаке (маха̄ва. 358) хи ‘‘нисӣданам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти ча, парива̄ре (пари. 329) ‘‘нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄нӣ’’ти ча нисӣданасиккха̄паде ‘‘даса̄ видаттхӣ’’ти ча идха ‘‘нисӣданам̣ на̄ма садасам̣ вуччатӣ’’ти ча вуттам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃часса ‘‘сантхатасадисам̣ сантхаритва̄ екасмим̣ анте сугатавидаттхийа̄ видаттхиматтападесе двӣсу т̣ха̄несу пха̄летва̄ тиссо даса̄ карӣйанти, та̄хи даса̄хи садасам̣ на̄ма вуччатӣ’’ти ча ‘‘нисӣданам̣ вуттанайена адхит̣т̣ха̄таббамева, тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣антӣ’’ти ча вуттам̣, тасма̄ нисӣданам̣ на̄ма наваннам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ чӣварам̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣, тан̃ча сантхатасадисам̣ ел̣акаломамайасантхатависесанти сиддхам̣, татха̄ нисӣданамева нисӣданасантхатан̃ча сиддхам̣. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ча ‘‘екамева̄’’ти вуттам̣. тасмим̣ сиддхе сиддха̄ сантхате чӣварасан̃н̃ита̄ти аттхо. касма̄? сантхатаса̄ман̃н̃ато.

еттха̄ха – катхам̣ адасамева сантхатам̣ чӣварасан̇кхйам̣ на гаччхати. анекампи анадхит̣т̣хитампи махантампи ват̣т̣ати, йато садасамева сантхатам̣ чӣварасан̇кхйам̣ гаччхати, тато адхит̣т̣ха̄нан̃ча упагаччхатӣти. асантхатапарийа̄паннатта̄ орена ча чханнам̣ васса̄нам̣ вина̄пи саммутим̣, тан̃ча пора̄н̣ам̣ виссаджджетва̄ ева, на ависсаджджетва̄ ‘‘тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣антӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вачанатоти. атха̄пи сийа̄ сантхатам̣ сайанаттхамева карӣйати, нисӣданам̣ асантхатамева̄ти. тан̃ча на нийамато ‘‘пура̄н̣асантхатам̣ на̄ма саким̣ ниваттхам̣ саким̣ па̄рутампӣ’’ти вуттатта̄ти. еттха вуччати, на еттха ка̄ран̣ам̣ парийеситаббам̣ винайапан̃н̃аттийа̄ анан̃н̃ависайатта̄.

сантхатасса пана ачӣварабха̄ве айам̣ йутти – а̄дито ‘‘тӣн̣и сантхата̄ни пана винайакаммам̣ катва̄ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣антӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато та̄ни акаппийа̄нӣти сиддхам̣, бхагавата̄ ча кхома̄дӣни чха анун̃н̃а̄та̄нӣти косеййам̣ каппийанти сиддхам̣. евам̣ санте суддхакосеййампи чӣварам̣ каппийам̣ джа̄там̣, пагева косийамиссакасантхатачӣваранти а̄паджджати. татха̄ камбалан̃ча анун̃н̃а̄там̣, тан̃ча суддхикампи хоти джа̄тика̄л̣акабха̄вена, пагева ода̄тагочарийамиссакасантхатачӣваранти а̄паджджати. тато ча ан̃н̃аман̃н̃авиродхо, тасма̄ на сантхатам̣ чӣварам̣ на̄ма хоти, нисӣданам̣ пана хоти тасса пама̄н̣асан̣т̣ха̄напариччхедасамбхавато. еттха̄ху кечи а̄чарийа̄ ‘‘дувидхам̣ нисӣданам̣ сантхатам̣, асантхатан̃ча. таттха сантхатам̣ сантхатамева. асантхатам̣ кхома̄дичхаббидхам̣, тадануломам̣ ва̄ хоти, айаметесам̣ висесо’’ти.

еттха̄ха – касма̄ панеттха ‘‘сантхатам̣ пана бхиккхуна̄’’ти сиккха̄падам̣ апан̃н̃а̄петва̄ ‘‘нисӣданасантхата’’нти пан̃н̃аттанти? чӣварасан̃н̃ита̄йа сантхата̄нам̣ уджджхитатта̄ тесам̣ ачӣварабха̄вадассанаттхам̣ татха̄ пан̃н̃аттанти вуттам̣ хоти, тасма̄ те бхиккхӯ дхутан̇габхедабхайа̄ та̄ни уджджхитва̄ тераса̄пи дхутан̇га̄ни сама̄дийим̣су, сӣсадассанавасена тӣн̣ева вутта̄ни, бхагава̄ ча тесам̣ сантхатам̣ ануджа̄ни, тато несам̣ евам̣ хоти ‘‘нисӣданачӣварасан̣т̣ха̄нампетам̣ нисӣданасантхатам̣ но анун̃н̃а̄там̣, чатуттхачӣварабха̄вена пагева катасантхатам̣ ва̄’’ти. тато сантхате несам̣ чӣварасан̃н̃ита̄ на бхависсатӣти тадаттхам̣ бхагавата̄ нисӣданасантхатанти пан̃н̃аттанти адхиппа̄йо. ‘‘паччхима̄ни две ват̣т̣антӣ’’ти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘ана̄патти ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’ти вачанатоти.

нисӣданасантхатасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.