1. пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄
459. самита̄вина̄ти самита̄’нена килеса̄ти самита̄вӣ, тена самита̄вина̄. ‘‘тӣн̣и чӣвара̄нӣ’’ти ваттаббе ‘‘тичӣвара’’нти вуттам̣. сан̇кхйа̄пуббо дигунекавачананти еттха лаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. там̣ пана адхит̣т̣хитассапи анадхит̣т̣хитассапи на̄мам̣ ‘‘екараттампи че бхиккху тичӣварена виппавасеййа̄’’тиа̄дӣсу тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣хитасса на̄мам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄ту’’нти (маха̄ва. 358) еттха анадхит̣т̣хитасса на̄мам̣, идха тадубхайампи самбхавати. ‘‘бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ тичӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣ хотӣ’’ти еттха адхит̣т̣хитамева. ‘‘ан̃н̃енева тичӣварена га̄мам̣ пависантӣ’’ти еттха анадхит̣т̣хитамева. екасмим̣йева хи чӣваре тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ рухати, на итарасмим̣ патта̄дхит̣т̣ха̄нам̣ вийа, тасма̄ итарам̣ атирекат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. тена вуттам̣ ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ атирекачӣварам̣ дха̄рессантӣ’’тиа̄ди.
460-1. пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ панеттха екараттампи атирекачӣварам̣ дха̄реййа, ниссаггийам̣ вуттам̣ хоти, тато парам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретум̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха ‘даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретаббам̣, там̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийа’’’нти евам̣ бхагава̄ парипун̣н̣ам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песи. атха паччхимабодхийам̣ аджа̄тасаттука̄ле катхинам̣ анун̃н̃а̄там̣, тато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯ идам̣ сиккха̄падам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине даса̄ха…пе… па̄читтийа’’нти уддисанти, еса найо дутийататийакатхинесупи. татха̄пи кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘даса̄хапараманти айаметтха анупан̃н̃аттӣ’’ти еттакам̣йева вуттам̣, тасма̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти вачанам̣ на пан̃н̃атти, на ча анупан̃н̃аттӣти сиддхам̣. на хи пан̃н̃аттиваттхусмим̣, анупан̃н̃аттиваттхумхи ва̄ катхина̄дхика̄ро диссатӣти йатха̄вуттанайова са̄роти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. атха̄пи сийа̄ ‘‘катхинассуппаттика̄лато пат̣т̣ха̄йа бхагавато вачанам̣ анупан̃н̃аттибха̄вена вутта’’нти. йади евам̣ две анупан̃н̃аттийо сийум̣, тато парива̄ре (пари. 24) ‘‘ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’тивачанавиродхо. апича йатха̄вуттанайадӣпанаттхам̣ идха там̣ вачанам̣ пат̣хамапан̃н̃аттика̄ле аватва̄ паччха̄ вуттам̣. еттха са̄дхитатта̄ дутийататийесу паччха̄ вуттапат̣хамапан̃н̃аттӣсу евам̣ вуттам̣. ан̃н̃атха̄ таттхапи там̣ вачанам̣ паччха̄ ваттаббам̣ сийа̄. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘паччха̄ вуттабха̄вам̣ сандха̄йа нит̣т̣хитачӣварасминтиа̄дӣсу анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣. секкхапутхуджджана̄нам̣ пемам̣, араханта̄нам̣ га̄раво. дасамам̣ ва̄ навамам̣ ва̄ти еттха бхумматтхе упайогавачанам̣.
462-3. нит̣т̣хитачӣварасминти идам̣ кевалам̣ чӣварапалибодха̄бха̄ваматтадӣпанаттхам̣ вуттам̣, тасма̄ ‘‘нат̣т̣хам̣ ва̄ винат̣т̣хам̣ ва̄ дад̣д̣хам̣ ва̄ чӣвара̄са̄ ва̄ упаччхинна̄’’ти вуттам̣. йади даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббачӣварадассанаттхам̣ вуттам̣ сийа̄, нат̣т̣ха̄дикам̣ со дха̄реййа. дха̄ран̣ан̃четтха т̣хапанам̣, парибхого ва̄. там̣ двайам̣ катепи йуджджати, акатепи йуджджати, тасма̄ ‘‘катам̣ ва̄ хотӣ’’типи на ваттаббам̣. на хи катамева атикка̄майато ниссаггийанти, тасма̄ йам̣ чӣварам̣ упа̄да̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти вуттам̣. тампи уббхатасмим̣ катхине даса̄хапарамам̣ ка̄лам̣ дха̄ретаббанти аттхо на гахетаббо. тан̃хи чӣварам̣ сантан̃че, уббхатасмим̣ катхине екадивасампи париха̄рам̣ на лаббхати. апича ‘‘чӣварам̣ на̄ма викаппанупагам̣ паччхима’’нти вуттам̣. таттха ча катам̣ на̄ма хоти, тасма̄пи на там̣ сандха̄йа дха̄ретаббанти вуттанти ведитаббам̣ асамбхавато.
ануган̣т̣хипаде панетам̣ вуттам̣ ‘‘таттха сийа̄ – тасса бхиккхуно чӣварам̣ нат̣т̣ха̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ йади бхавеййа, катамам̣ чӣварам̣ даса̄хапарамам̣ дха̄реййа. йасма̄ дха̄ретаббачӣварам̣ наттхи, тасма̄ аттхуддха̄равасена каран̣апалибодхадассанаттхам̣ ‘нат̣т̣хам̣ ва̄’тиа̄дипада̄ни вутта̄ни. айам̣ панаттхо ‘нат̣т̣хам̣ ва̄’тиа̄дина̄ найена вуттачӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ чӣваре асати гахетаббо, сати там̣ даса̄хапарамам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣. еса найо саббаттха. ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вуттачӣварамева̄дхиппетам̣. касма̄ пана катачӣварам̣ имасмим̣ аттхе адхиппетанти на вуттанти че? па̄кат̣атта̄. катхам̣? нат̣т̣хавинат̣т̣хачӣвара̄дӣнам̣ дха̄ран̣асса абха̄вато катачӣварамева идха̄дхиппетанти па̄кат̣ам̣. йатха̄ ким̣? йатха̄ пат̣хама̄нийате метхунака̄йасам̣саггарахонисаджджа̄намева̄гататта̄ сотасса рахо аттхуддха̄равасена вуттоти па̄кат̣о, тасма̄ ‘чаккхусса рахо итарасмим̣ аттхе адхиппето’ти на вутто. евам̣сампадамиданти ведитаббам̣. ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти идам̣ на ваттаббам̣, касма̄? акатам̣ атикка̄майатопи ниссаггийатта̄, кин̃ча̄пи ниссаггийам̣ хоти, идха пана тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄намадхиппетам̣. тасмим̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄не акатам̣, араджитам̣, акаппийакатан̃ча ‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’тиа̄дина̄ найена адхит̣т̣ха̄тум̣ на ват̣т̣ати, тадаттхадӣпанаттхам̣ ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вуттам̣. итаратха̄ ‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ пат̣иладдхе’ти вадеййа, евам̣ санте тичӣварам̣ даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийанти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? вачанаппама̄н̣ато. ‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’нти вуттатта̄ идха̄пи ‘атирекачӣварам̣ на̄ма анадхит̣т̣хита’нти еттакамева ваттаббам̣ сийа̄. йасма̄ ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вачанена идха̄дхиппетачӣварена саддхим̣ сесампи даса̄хапарамато уттари дха̄ретум̣ на лаббхатӣти ануджа̄нанто ‘атирекачӣварам̣ на̄ма анадхит̣т̣хитам̣ авикаппита’нти а̄ха. таттха сийа̄ – йатха̄ ‘авикаппита’нти аттхуддха̄равасена вуттам̣, татха̄ ‘викаппанупагам̣ паччхима’нтипи. касма̄? йасма̄ тичӣварамева даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣ ‘нит̣т̣хитачӣварасми’нтиа̄дианупан̃н̃аттивасена. итаратха̄ ека̄ха̄тиккамепи ниссаггийам̣ хоти ‘йо пана, бхиккху, атирекачӣварам̣ дха̄реййа, ниссаггийам̣ па̄читтийа’нти вачанато. на тичӣварато ан̃н̃ампи чӣварам̣ даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣, тато парам̣ ниссаггийам̣ ‘антодаса̄ха’нти вуттатта̄. йатха̄ха ‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’ти, итаратха̄ ‘антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хетӣ’ти вачанаматтамева бхавеййа, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева аттхо гахетаббо. идам̣ саббам̣ апаре вадантӣ’’ти. еттха антокатхине уппанначӣварам̣ катамева сантан̃че, даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббанти идан̃чимасса са̄дханаттхам̣ вуттавачанан̃ча парато идхева вуттавича̄ран̣а̄йа йатха̄вуттайуттийа̄ ча вируджджхатӣти на гахетаббам̣.
идхева вуттавича̄ран̣а̄ на̄ма – ‘‘све катхинуддха̄ро бхависсатӣ’’ти аджджа уппанначӣварам̣ тадахева анадхит̣т̣хахантасса арун̣уггамане ниссаггийам̣. касма̄? ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄дина̄ сиккха̄падасса вуттатта̄. антокатхине атирекадаса̄хампи париха̄рам̣ лабхати, катхинато уддхам̣ екадивасампи на лабхати. йатха̄ ким̣? йатха̄ аттхатакатхино сан̇гхо аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ екадиваса̄васесепи катхинуббха̄ре а̄нисам̣сам̣ лабхати, пунадивасе на лабхати. саче сатисаммоса̄ бха̄джанӣйачӣварам̣ на бха̄джитам̣, пунадивасе анаттхатакатхина̄нампи са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. диваса̄ че са̄васеса̄, аттхатакатхинассева сан̇гхасса па̄пун̣а̄ти, евамева аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ анадхит̣т̣хитам̣ авикаппитам̣ ват̣т̣ати анун̃н̃а̄тадивасаббхантаратта̄. катхинадивасо ган̣анупаго хоти, уббхатадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хапарамам̣ ка̄лам̣ уппанначӣварам̣ париха̄рам̣ лабхати, тато парам̣ на лабхати. касма̄? ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄рету’’нти вачанато. антокатхинепи ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийаппасан̇гам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ уббхатасмим̣ катхине’’ти айам̣ анупан̃н̃атти ва̄ретва̄ т̣хита̄, на ча те дивасе адивасе ака̄сӣти. татха̄ татийакатхине ча вича̄ритам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине бхиккхуно панева ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’ти вадантена бхагавата̄ йам̣ майа̄ хет̣т̣ха̄ пат̣хамасиккха̄паде ‘даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретабба’нти анун̃н̃а̄там̣, тампи катхинама̄сато бахи уппаннамева, на антоти дӣпитам̣ хотӣ’’ти ча, ‘‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣ етам̣ ака̄лачӣвара’нти (па̄ра̄. 500) вачанато катхинуббха̄рато уддхам̣ даса̄хапариха̄рам̣ на лабхатӣти дӣпитам̣ хоти, техи саддхим̣ пуна катхинуббха̄рато уддхам̣ пан̃ча диваса̄ни лабхатӣти пасан̇гопи ‘нит̣т̣хитачӣвара…пе… кхиппамева ка̄ретабба’нти ака̄лачӣварасса уппаттика̄лам̣ нийаметва̄ вуттатта̄ ва̄рито хоти. тадубхайена катхинаббхантаре уппанначӣварам̣ катхинуббха̄рато уддхам̣ екадивасампи париха̄рам̣ на лабхатӣти сиддхам̣ хотӣ’’ти ча. тасма̄ дувидхампетам̣ вича̄ран̣ам̣ сандха̄йа амхехи ‘‘идхева вуттавича̄ран̣а̄йа йатха̄вуттайуттийа̄ ча вируджджхатӣти на гахетабба’’нти вуттанти ведитаббам̣.
еттха̄ха – ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ уббхатасмим̣ катхине’’ти идам̣ бхуммам̣ ким̣ чӣварасса уппатти нийамети, уда̄ху дха̄ран̣ам̣, уда̄ху убхайанти, кин̃четтха, йади уппаттим̣ нийамети, паччхимакаттикама̄се ева уббхатасмим̣ катхине уппанначӣварам̣ тато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ дха̄ретаббам̣ анит̣т̣хитепи тасмим̣ ма̄сети а̄паджджати. атха дха̄ран̣ам̣ нийамети, антокатхине уппанначӣварам̣ уббхатепи даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббанти а̄паджджати. атха убхайам̣ нийамети, татийакатхине вийа висесетва̄ ваттаббанти? вуччате – ка̄мам̣ убхайам̣ нийамети, на пана висесане пайоджанам̣ аттхи. йам̣ антокатхине уппанначӣварам̣ сандха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти вуттам̣, на там̣ сандха̄йа ‘‘дха̄ретабба’’нти вуттам̣, са̄дхитан̃хетам̣. ‘‘катам̣ ва̄ хотӣ’’тиа̄дивачанато тадаттхасиддхи, тена пуна висесане пайоджанам̣ наттхи, на хи катамева ниссаггийам̣ кароти, на ча нат̣т̣ха̄дикам̣ дха̄ретум̣ сакка̄ти. йена ва̄ адхиппа̄йена бхагавата̄ идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, со адхиппа̄йо татийакатхине пака̄ситоти ведитаббо. касма̄ таттха пака̄ситоти че? висесавидха̄надассана̄дхиппа̄йато. висесавидха̄нан̃хи ‘‘но часса па̄рипӯрӣ’’тиа̄ди. таттха̄пи ‘‘чӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти аватва̄ ‘‘ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти висесанена уббхатепи катхине ка̄лачӣварам̣ аттхӣти дӣпети. кин̃четам̣? паччхимакаттикама̄се уппанначӣварам̣, тенева таттха ‘‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’’нти вуттам̣, тасма̄ уппаттинийаме вуттадоса̄бха̄васиддхи. йан̃ча таттха ‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣ етам̣ ака̄лачӣварам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, тасса две аттхавикаппа̄. а̄десавасена ‘‘ака̄лачӣвара’’нти ладдхасан̇кхйампи ка̄ле уппаннатта̄ ка̄лапариха̄рам̣ лабхати, пагева̄на̄десанти айам̣ пат̣хамо викаппо уппаттинийаме вуттадоса̄бха̄вамева упаттхамбхети. татха̄ а̄десавасена ака̄лачӣварасан̇кхйам̣ гатам̣ чӣварака̄ле уппаннатта̄ чӣварака̄лато парам̣ даса̄хапариха̄рам̣ на лабхати, пагева̄на̄десанти айам̣ дутийо дха̄ран̣анийаме вуттадоса̄бха̄вамева упаттхамбхети. йади евам̣ а̄десавасена ака̄лачӣварасса ака̄лачӣварата̄ киматтхика̄ти че? сан̇гхуддесикасса тасса аттхатакатхинассапи бхиккхусан̇гхасса са̄дха̄ран̣абха̄ваттхика̄ти ведитабба̄.
апича пуггаласса катхинадиваса̄пи диваса̄ва. евам̣ ган̣анупагатта̄ ака̄лачӣварасан̇кхайа̄пат̣ила̄бха̄нубха̄вена ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти вачана̄пеккхасса аниссаггийатта̄ тадануломатта̄ ‘‘ка̄лачӣварассапӣ’’ти евам̣ саббатха̄ чатуббидхам̣ еттха вачананти ведитаббам̣. апича аттхи екаччена катхинуддха̄рена уббхате катхине уппаннам̣ екаччасса бхиккхуно ка̄лачӣварам̣ хоти, екаччасса ака̄лачӣварам̣, там̣ сӣма̄тиккантасса, но уббха̄рагатам̣. там̣ двиннам̣ васена уббхате уппаннам̣ т̣хапетва̄ итаресам̣ ан̃н̃атарена уббхате уппаннанти ведитаббам̣. тан̃хи йасса уббхатам̣, тасса ака̄лачӣварам̣, итарасса ка̄лачӣварам̣. татха̄ аттхи екаччена катхинуддха̄рена уббхате катхине уппаннам̣ саббассапи ака̄лачӣварамева хоти. там̣ йатха̄т̣хапитам̣ ведитаббам̣. татха̄ аттхи уббхатасмим̣ катхине уппаннам̣ т̣хапетва̄ васса̄насса паччхиме ма̄се уппаннам̣. татха̄ аттхи уббхатасмим̣ катхине уппаннам̣ ака̄лачӣварам̣, там̣ хеманте, гимхе ва̄ уппаннанти ведитаббам̣. евам̣ пуггалака̄лабхедато бахувидхатта̄ уппаннасса ‘‘уббхатасмим̣ катхине уппанна’’нти на вуттанти ведитаббам̣. анекам̣сикатта̄ имампи аттхавикаппам̣ дассетум̣ ‘‘уббхатасмим̣ катхинети бхиккхуно катхинам̣ уббхатам̣ хотӣ’’ти. етта̄вата̄ сиддхепи ‘‘ат̣т̣ханнам̣ ма̄тика̄нам̣ ан̃н̃атара̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘дха̄райа̄мӣ’’ти бхиккхунӣвибхан̇ге а̄гатоти ваттаббо. ‘‘ева’’нти вачанена вачанабхедо таттха наттхӣти вуттам̣ хоти.
‘‘викаппанупагам̣ паччхима’’нти идам̣ саббасан̇га̄хикатта̄ вуттам̣. ‘‘адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхима’’нти асаббасан̇га̄хикам̣. на хи йаттакам̣ сан̇гха̄т̣и адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхимам̣, таттакам̣ антарава̄сака̄ди адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхимам̣ хоти адхит̣т̣ха̄насса бахувидхатта̄. на евам̣ викаппана̄йа бхедо тасса̄ екавидхатта̄ти ведитаббам̣. ‘‘ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийа’’нти антимам̣ т̣хапетва̄ тато пуриматарасминти аттхо ведитаббо. антимам̣ на̄ма апаракаттика̄йа пат̣хама̄рун̣уггаманам̣. тан̃хи ка̄латта̄ ниссаггийам̣ на кароти, тенева̄ха аччекачӣварасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа пана уппаннам̣ аначчекачӣварампи паччуддхаритва̄ т̣хапитачӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.646-9). имам̣йева найам̣ сандха̄йа ‘‘аччекачӣварасса анаттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхико ма̄со, аттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхика̄ пан̃ча ма̄са̄, тато парам̣ екадивасампи париха̄ро наттхӣ’’ти таттхева̄ха. имасмим̣ найе сиддхе аначчекачӣварам̣ два̄даса̄хе на лабхатӣти сиддхамева хоти. тато ‘‘аначчекачӣваре аначчекачӣварасан̃н̃ӣ, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 650) еттха аччекачӣварасадисе ан̃н̃асмим̣ анадхит̣т̣хитети сиддхам̣ хоти. таттха пана ‘‘пан̃ча ма̄са̄’’ти уккат̣т̣хапариччхедавачанам̣. вассикаса̄т̣икан̃ча авассикаса̄т̣икабха̄вам̣ патва̄ ека̄дасама̄се париха̄рам̣ лабхатӣти ведитаббам̣.
даса̄ха̄тиккантам̣ ниссаггийанти еттха а̄паттивут̣т̣ха̄не ‘‘даса̄хаппат̣иччханнам̣ паккхаатирекапаккхама̄саатирекама̄сапат̣иччханна’’нтиа̄дивачанабхедо вийа, на идха вачанабхедо, тасма̄ сам̣ваччхара̄тиккантампи даса̄ха̄тиккантамева на̄ма, татха̄ дутийакатхинепи сам̣ваччхаравиппавуттхампи раттивиппавуттхамева. татийе сам̣ваччхара̄тиккантампи ма̄са̄тиккантамева на̄ма̄ти ведитаббам̣. ‘‘анадхит̣т̣хите адхит̣т̣хитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти идамекасса тикапа̄читтийасса а̄дипададӣпанам̣. еса найо авикаппитетиа̄дӣсупи, тасма̄ еттха ат̣т̣хасу тикаччхедесу екам̣ виттха̄ретва̄ итаресам̣ екекама̄дипадам̣ виттха̄рехва̄ две две бхагавата̄ва сан̇кхиттатта̄ти бахӯсупи тикаччхедесу самбхавантесу еко ева вуччати, ‘‘айам̣ винайасса дхаммата̄’’ти ваданти. дуккат̣ава̄ресу пана екам̣ дуккат̣ам̣ виттха̄ретва̄ сеса̄ни сатта татхева сан̇кхитта̄ни. татха̄ антимантимо екеко ана̄паттикот̣т̣ха̄соти ведитаббам̣.
ана̄патти антодаса̄ханти айам̣ сан̇кхепаттхо – там̣ даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣. там̣ атирекачӣварам̣ йатха̄сакам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети ва̄ викаппети ва̄ виссаджджети ва̄ аттано дхаммата̄йа нассати ва̄ винассати ва̄ д̣айхати ва̄ ан̃н̃о ва̄ там̣ аччхиндитва̄ ган̣ха̄ти висса̄санто ва̄ ган̣ха̄ти па̄читтийато ана̄патти. дуккат̣ато пана сийа̄ а̄патти сийа̄ ана̄патти сан̃н̃а̄бхедена. антима̄нам̣ панеттха двиннам̣ пада̄нам̣ васена аначчхинне аччхиннасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. ависса̄сагга̄хе висса̄сагга̄хасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийантиа̄дика̄ две тикапа̄читтийа̄, две ча дуккат̣а̄ сан̇кхитта̄ти ведитабба̄. еттха хи йади антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, даса̄хапарамам̣ арун̣ам̣ атиккамитва̄ тасса дивасабха̄ге адхит̣т̣хахатӣти ведитаббам̣. айам̣ та̄ва па̄л̣ивиниччхайо.
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ито гарукатара̄нӣтиа̄димхи айам̣ чодана̄пуббан̇гамо виниччхайо – ган̣т̣хипаде панасса ито ниссат̣т̣хачӣварада̄нато гарукампи н̃аттидутийакаммам̣ йатха̄ апалоканена каронти, евамидам̣ н̃аттийа̄ каттаббампи пакативачанена ват̣т̣атӣти. йади евам̣ парива̄ре каммаваггасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘н̃аттикаммампи екам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ва ка̄таббам̣, апалоканакамма̄дивасена на ка̄табба’’нти (пари. ат̣т̣ха. 482) йам̣ вуттам̣, тена вируджджхеййа. тенетам̣ вуччати ‘‘тесам̣ етам̣ анулома’’нти, тасма̄ ануломанайенева там̣ вуттам̣. нийамам̣ пана йатха̄ двиннам̣ па̄рисуддхиупосатхо вина̄ н̃аттийа̄ хоти, евам̣ двиннам̣ ниссат̣т̣хачӣварада̄нампӣти вада̄ма, тасма̄ ‘‘а̄йасмато дема̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. катхам̣ панетам̣ н̃а̄таббанти? тадануломатта̄ти. екадеведам̣ н̃аттикаммам̣ апалоканена̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти са̄дхананти ведитаббанти а̄чарийо. ануган̣т̣хипаде панеттха чоданам̣ катва̄ ‘‘етам̣ са̄дхитам̣. н̃аттикаммам̣ екам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ва ка̄табба’’нти па̄л̣ийа̄ а̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣, идам̣ пана па̄л̣ийам̣ на̄гатам̣, лесато а̄харитва̄ вуттанти катва̄ етам̣ апалоканена̄пи ват̣т̣атӣти.
468. еса найоти ан̃н̃есам̣ чӣваресу упачика̄дӣхи кха̄йитесу мамапи кха̄йита̄нӣтиа̄ди. ‘‘ан̃н̃ена катам̣…пе… са̄дхака’’нти вачанато сама̄наджа̄тикам̣, екаттхаджа̄тикан̃ча татийакатхинам̣ пат̣хамасама̄намева̄ти сиддхам̣ хоти.
469. тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тунти еттха тичӣварам̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄таббайуттакам̣, йам̣ ва̄ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄тум̣ авикаппетум̣ ануджа̄на̄ми, тасса адхит̣т̣ха̄нака̄лапариччхеда̄бха̄вато саббака̄лам̣ иччхантасса адхит̣т̣ха̄тум̣йева ануджа̄на̄ми, там̣ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ викаппетум̣ на̄нуджа̄на̄ми. сати пана паччайе йада̄ тада̄ ва̄ паччуддхаритва̄ викаппетум̣ ват̣т̣атӣти ‘‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти вачанато сиддхам̣ хотӣти вуттаметам̣. вассикаса̄т̣икам̣ тато парам̣ викаппетум̣йева на̄дхит̣т̣ха̄тум̣. ваттхан̃хи катапарийоситам̣ анточатума̄се васса̄надивасам̣ а̄дим̣ катва̄ антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄тум̣ ануджа̄на̄ми, чатума̄сато уддхам̣ аттано сантакам̣ катва̄ т̣хапитука̄мена викаппетум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. сугатачӣварато ӯнаканти тин̣н̣ампи чӣвара̄нам̣ уккат̣т̣хапариччхедо. ‘‘тичӣварам̣ пана париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ва̄де пана сати татха̄рӯпапаччайе ват̣т̣ати. йатха̄ сати паччайе викаппетум̣ ват̣т̣атӣти са̄дхитаметам̣, пагева ан̃н̃ена адхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄тум̣. ‘‘антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти анийамато вуттанти сан̇гха̄т̣и, уттара̄сан̇го, антарава̄саканти адхит̣т̣хита̄надхит̣т̣хита̄нам̣ сама̄намева на̄мам̣. ‘‘айам̣ сан̇гха̄т̣ӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 126) хи анадхит̣т̣хита̄ вутта̄. ‘‘тичӣварена виппавасеййа̄’’ти еттха адхит̣т̣хита̄ вутта̄. са̄мантавиха̄ре ва̄ти гочарага̄мато виха̄рети дхаммасириттхеро. дӯратарепи лаббхатева̄ти а̄чарийо. ануган̣т̣хипадепи ‘‘са̄мантавиха̄ре ва̄ти десана̄сӣсаматтам̣, тасма̄ т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ дӯре т̣хитампи адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. са̄мантавиха̄ро на̄ма йаттха тадахева гантва̄ ниваттитум̣ сакка̄. раттивиппава̄сам̣ раккхантена тато дӯре т̣хитам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на ват̣т̣ати, евам̣ кира маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти. кечи ‘‘чӣваравам̣се т̣хапитам̣ ан̃н̃о париваттитва̄ на̄гаданте т̣хапети, там̣ аджа̄нитва̄ адхит̣т̣хахантассапи рухати чӣварасса саллаккхитатта̄’’ти ваданти. адхит̣т̣хахитва̄ти париккха̄рачол̣а̄дивасена. махантатарамева̄тиа̄ди сабба̄дхит̣т̣ха̄наса̄дха̄ран̣алаккхан̣ам̣. таттха пуна адхит̣т̣ха̄таббамева̄ти адхит̣т̣хитачӣварасса екадесабхӯтатта̄. анадхит̣т̣хитан̃че, адхит̣т̣хитасса аппабха̄вена екадесабхӯтам̣ адхит̣т̣хитасан̇кхйамева гаччхати. татха̄ адхит̣т̣хитан̃че, анадхит̣т̣хитасса екадесабхӯтам̣ анадхит̣т̣хитасан̇кхйам̣ гаччхатӣти хи лаккхан̣ам̣, на кевалан̃четтха дутийапат̣т̣амева, татийапат̣т̣а̄дикампи. йатха̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми…пе… утуддхат̣а̄нам̣ дусса̄нам̣ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣…пе… пам̣сукӯле йа̄вадаттха’’нти (маха̄ва. 348).
авасеса̄ бхиккхӯти ваккхама̄нака̄ле нисинна̄ бхиккхӯ. тасма̄ ват̣т̣атӣти йатха̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти вуттам̣, евам̣ париккха̄рачол̣ампи вуттам̣, на тасса уккат̣т̣хапариччхедо вутто, на ча сан̇кхйа̄париччхедо, тасма̄ тӣн̣ипи чӣвара̄ни паччуддхаритва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. ‘‘нидха̄намукхамета’’нти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯнам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти тичӣварам̣, аттхо ча хоти парисса̄ванехипи тхавика̄хипӣ’’ти етасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, париккха̄рачол̣а’’нти (маха̄ва. 358) анун̃н̃а̄татта̄. бхиккхӯнан̃ча екамева парисса̄ванам̣, тхавика̄ ва̄ ват̣т̣ати, на две ва̄ тӣн̣и ва̄ти пат̣иккхепа̄бха̄вато викаппанупагапаччхимаппама̄н̣а̄ни, атирекаппама̄н̣а̄ни ва̄ парисса̄вана̄дӣни париккха̄ра̄ни каппантӣти сиддхам̣. йади евам̣ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ бхиккхӯнам̣ чӣваре сӣмам̣ бандхеййам̣ марийа̄дам̣ т̣хапеййа’’нти (маха̄ва. 346) вачанавиродхоти че? на, анусандхийа̄ аджа̄нанато, виродхато ча. ким̣ вуттам̣ хоти? чӣвараккхандхаке (маха̄ва. 326 а̄дайо) пат̣хамам̣ гахапатичӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, тато па̄ва̄ракосийакоджавакамбала̄ди. тато ‘‘тена кхо пана самайена сан̇гхасса учча̄вача̄ни чӣвара̄ни уппанна̄ни хонти. атха кхо бхиккхӯнам̣ етадахоси ‘ким̣ ну кхо бхагавата̄ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, ким̣ ананун̃н̃а̄та’’’нти етасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чха чӣвара̄ни кхома’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 339) каппийачӣвараджа̄ти анун̃н̃а̄та̄, на пана сан̇кхйа̄пама̄н̣ам̣. тато ‘‘аддаса бхагава̄…пе… самбахуле бхиккхӯ чӣварехи уббхан̣д̣ите сӣсепи чӣварабхисим̣ каритва̄ кхандхепи чӣварабхисим̣ каритва̄ кат̣ийа̄пи чӣварабхисим̣ каритва̄ а̄гаччханте, дисва̄на бхагавато етадахоси…пе… йепи кхо те кулапутта̄ имасмим̣ дхаммавинайе сӣта̄лука̄ сӣтабхӣрука̄, тепи сакконти тичӣварена йа̄петум̣, йам̣нӯна̄хам̣ бхиккхӯнам̣ чӣваре сӣмам̣ бандхеййам̣ марийа̄дам̣ т̣хапеййам̣ тичӣварам̣ ануджа̄неййа’’нти (маха̄ва. 346) чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, тан̃ча кхо екамева. чхаббаггийа̄ пана миччха̄ гахетва̄ бахӯни парихарим̣су. та̄ни несам̣ атирекат̣т̣ха̄не т̣хита̄ни хонти. тато ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄рету’’нти (маха̄ва. 347) анун̃н̃а̄там̣, тенетам̣ пан̃н̃а̄йати. атирека̄ни бахӯни чӣвара̄ни те парихарим̣су, ‘‘та̄ни даса̄хапарамамева дха̄ретум̣ ануджа̄на̄ми, на тамевека’’нти вадантена йа̄ пуббе тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄ чӣваре сӣма̄баддха̄, марийа̄да̄ ча т̣хапита̄, та̄йа сатипи тичӣвараба̄хуллапарихаран̣аккамо дассито дивасапариччхедавасена. тато парам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, атирекачӣварам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 347) ануджа̄нантена вина̄пи дивасапариччхедена атирекачӣварапарихаран̣аккамо дасситоти двепи та̄ни нидха̄намукха̄нӣти сиддхам̣. татха̄ париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄нампи сийа̄, ан̃н̃атха̄ итарачӣвара̄дхит̣т̣ха̄на̄нуджа̄нанавиродхо сийа̄ сӣма̄марийа̄дат̣т̣хапанавиродхато. тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄напан̃н̃аттийева тичӣварамарийа̄да̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘па̄т̣еккам̣ нидха̄намукхамета’’нти. ‘‘пат̣хамам̣ тичӣварам̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄таббам̣, пуна парихаритум̣ асакконтена паччуддхаритва̄ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣, на твева а̄дитова идам̣ вутта’’нти вуттам̣. ‘‘йатха̄ тичӣварам̣ парихаритум̣ асакконтасса гила̄насса виппава̄сасаммути анун̃н̃а̄та̄, агила̄нассапи са̄сан̇касиккха̄паде (па̄ра̄. 652) тасса антарагхаре никкхепо ча, татопи сати паччайе чха̄раттавиппава̄со, татопи асакконтасса паччуддха̄ро, паччуддхат̣ампи антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄тум̣, асакконтасса викаппана̄ ча анун̃н̃а̄та̄. татхева двиннампи саммукха̄параммукха̄викаппана̄нам̣ парасантакатта̄ викаппанапаччайе асати ‘париккха̄рачол̣а’нти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣ сийа̄, йато тададхиппа̄йан̃н̃ӯ евам̣ вадантӣ’’ти маха̄паччарийампи вуттам̣. пуббетиа̄ди ‘‘па̄т̣еккам̣ нидха̄намукха’’нти вуттасса пайогадассанаттхам̣ вуттам̣. абаддхасӣма̄йам̣ дуппариха̄ранти викаппана̄диаттха̄йа упача̄рам̣ атиккамитва̄пи гаманасамбхавато.
вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ти тасса̄ уккат̣т̣хапариччхедасса вуттатта̄ вуттам̣. паччаттхаран̣ампи адхит̣т̣ха̄таббамева̄ти ‘‘идам̣, бханте, амха̄кам̣ сена̄санасса упари аттхаритабба’’нтиа̄дина̄ диннам̣ на̄дхит̣т̣ха̄таббам̣, ‘‘идам̣ тумха̄ка’’нти диннам̣ сайам̣ адхиппетам̣ва адхит̣т̣ха̄таббанти адхиппа̄йо. ‘‘саким̣ адхит̣т̣хитам̣ адхит̣т̣хитамева хоти, на пуна паччуддхарӣйати ка̄лапариччхеда̄бха̄вато’’ти ликхитам̣. ‘‘екавачаненапи ват̣т̣атӣти апаре’’ти вуттам̣. бхесаджджанавакаммама̄та̄питуа̄дӣнам̣ аттха̄йа̄ти еттха ‘‘имина̄ бхесаджджам̣ чета̄песса̄ми, идам̣ ма̄туйа̄ дасса̄мӣ’’ти т̣хапентена адхит̣т̣ха̄таббам̣. ‘‘‘идам̣ бхесаджджасса, имам̣ ма̄туйа̄’ти вибхаджантена адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхӣти апаре’’ти вуттам̣. ‘‘сакабха̄вам̣ мочетва̄ т̣хапанам̣ сандха̄йа̄ха̄’’ти ликхитам̣.
‘‘пуна адхит̣т̣ха̄таббанти айам̣ сан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа а̄гатаат̣т̣хакатха̄ва̄до. тато парам̣ а̄чарийа̄нам̣ таттха таттха йуттивича̄ран̣а̄’’ти вуттам̣. пама̄н̣ачӣварасса̄ти паччхимаппама̄н̣асса. две чӣвара̄нӣти саха уттара̄сан̇гена. еса найоти пама̄н̣айуттесу йаттха каттхачӣтиа̄динайова. ‘‘там̣ атикка̄майато чхеданака’’нти (па̄чи. 533) вачанато уттари пат̣исиддхам̣, тато хет̣т̣ха̄ аппат̣исиддхатта̄ ват̣т̣ати. таттха сийа̄ – тичӣварасса паччхимаппама̄н̣ам̣ висум̣ сутте наттхӣти, на ваттаббам̣, сиккха̄каран̣ӣйехи сиддхатта̄. ким̣ вуттам̣ хоти? ‘‘‘париман̣д̣алам̣ нива̄сесса̄ми, па̄руписса̄ми, суппат̣иччханно антарагхаре гамисса̄мӣ’ти (па̄чи. 576-579) вачанато йаттакена пама̄н̣ена париман̣д̣алата̄, суппат̣иччханната̄ ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттаккамена сампаджджатӣ’’ти ваттаббам̣. тесам̣ васена паччхимаппама̄н̣анти сиддхам̣, тан̃ча кхо мут̣т̣хипан̃чака̄ди йатха̄вуттамева вуччате. тенева̄ха лесам̣ т̣хапетва̄ ‘‘висум̣ сутте наттхӣ’’ти.
апичеттха адхиппетам̣, татха̄пи на саметийева̄ти аттхо, тасма̄ ‘‘йадӣ’’тиа̄дисамбандхо аддха̄ вутто. йасма̄ париччхинно самети ча. итаресу пана екаччасмим̣ а̄чарийава̄де нева париччхедо аттхи. екаччасмим̣ на пубба̄парам̣ саметӣти самбандхо. адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева, парибхогака̄ле пана араджитам̣ на ват̣т̣ати. идам̣ саббам̣ тичӣваре ева. имасса пана сиккха̄падасса айам̣ сан̇кхепавиниччхайо – анаттхате катхине хеманта̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа аттхате катхине гимха̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа уппанначӣварам̣ сандха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄ди вуттанти.
еттха̄ха – ‘‘раджакехи дхова̄петва̄ сетам̣ ка̄ра̄пентасса̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева̄’’ти вачанато араджитепи адхит̣т̣ха̄нам̣ рухати, тена сӯчикаммам̣ катва̄ раджитва̄ каппабиндум̣ датва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти нийамо на ка̄табботи? вуччате, ка̄таббова патто вийа адхит̣т̣хито. йатха̄ пуна сетабха̄вам̣, тамбабха̄вам̣ ва̄ патто адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахати, на ча пана та̄дисо адхит̣т̣ха̄нам̣ упагаччхати, еваметам̣ дат̣т̣хаббанти. ‘‘йато пат̣т̣ха̄йа парибхога̄дайо ват̣т̣анти, тато пат̣т̣ха̄йа антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄табба’’нти ваданти.
ависесена вуттавачананти адхит̣т̣ха̄таббам̣ адхит̣т̣хети, викаппетаббам̣ викаппетӣти евам̣ сависесам̣ катва̄ авачанам̣ ‘‘на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) имина̄ вируддхам̣ вийа диссати. ида̄ни идам̣ адхит̣т̣ха̄навикаппананайапат̣ибаддхам̣ кхандхакам̣, парива̄ран̃ча миссетва̄ пакин̣н̣акам̣ вуччати – кхандхаке та̄ва ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нтиа̄ди вуттам̣. парива̄ре ‘‘на нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на нава чӣвара̄ни викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. 329), ‘‘дасаке даса, ека̄дасаке ека̄даса чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. 331) ча анекаккхаттум̣ вачанена сут̣т̣ху дал̣хам̣ катва̄ ‘‘сабба̄ни чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄нӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ убхопи те вируддха̄ вийа диссанти, кхандхаке ева ча ‘‘вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вуттам̣. тадат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ на̄мам̣ гахетва̄ вуттанайенева чатта̄ро вассике ма̄се адхит̣т̣ха̄табба̄, тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти вуттам̣. идан̃ча вируддхам̣ вийа диссати ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хеманте паччуддха̄расамбхавато, васса̄не викаппана̄самбхавато ча. татха̄ идха ‘‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети викаппетӣ’’ти вачанаппама̄н̣ато саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхабха̄во ведитабботи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ парива̄равачанена вируддхам̣ вийа диссати, на хи вируддхам̣ татха̄гата̄ бха̄санти, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄найоветтха пат̣исаран̣ам̣, йена саббампи там̣ екарасам̣ хоти. парива̄рат̣т̣хакатха̄йан̃ча вуттам̣ ‘‘на викаппетабба̄нӣти адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. ат̣т̣ха. 329). тичӣвара̄ни адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа, вассикаса̄т̣ика̄дӣни ча аттано аттано адхит̣т̣ха̄накхетте на ака̄ма̄ викаппетабба̄нӣти аттхо, авасесапа̄л̣и, аттхо ча идха ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, тасма̄ саббампетам̣ екарасанти.
еттха̄ха – йади евам̣ ‘‘нава чӣвара̄ни на̄дхит̣т̣ха̄табба̄нӣ’’ти ча ваттаббам̣. викаппитака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи на̄дхит̣т̣ха̄табба̄нӣти? еттха вуччате – ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣…пе… париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти еттха саббаттха адхит̣т̣ха̄не пат̣иседха̄дассанато, викаппана̄йа адассанато ча ‘‘тато пара’’нти двӣсвева париччхедадассанато ча ‘‘нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄ни чева вуттанти ведитаббам̣. апаро найо – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ака̄ма̄. касма̄? ка̄ле уппаннам̣ анадхит̣т̣хахантасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттисамбхавато, ака̄ле уппаннам̣ анадхит̣т̣хахантасса даса̄ха̄тиккаме а̄паттисамбхавато ча. таттха йам̣ ка̄ле уппаннам̣ аппахонтепи даса̄хе ка̄ла̄тиккаме а̄паттикарам̣, там̣ ниссаджджанака̄ле ‘‘идам̣ ме, бханте, атирекачӣварам̣ дха̄ритам̣ ниссаггийам̣, има̄хам̣ сан̇гхасса̄’’тиа̄дина̄ ниссаджджитаббам̣, итарам̣ йатха̄па̄л̣имева. таттха пат̣хаманайо ‘‘йо пана, бхиккху, атирекачӣварам̣ дха̄реййа ниссаггийа’’нти има̄йа пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ васена вутто, дутийо анупан̃н̃аттийа̄ васена вутто.
йатха̄ ча ниссаджджитаббаваттхумхи асати йатха̄па̄л̣им̣ аватва̄ кевалам̣ а̄патти ева десетабба̄, йатха̄ ча вассикаса̄т̣иканиссаджджане кевалам̣ парийит̣т̣хаматте йатха̄па̄л̣им̣ аватва̄ йатха̄самбхавам̣ ниссаджджитаббам̣, татха̄ идампӣти ведитаббам̣. йатха̄ сам̣ваччхара̄тиккантам̣ атирекачӣварам̣ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’миччева вуччати. сам̣ваччхаравиппавуттхатичӣварам̣, ма̄са̄тиккантан̃ча ‘‘раттивиппавуттха’’нти ча ‘‘чха̄раттавиппавуттха’’нти ча вуччати, татха̄ идампи ‘‘даса̄ха̄тикканта’’миччева вуччатӣти еке, тасма̄ сиддхамидам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ака̄ма̄’’ти, татха̄ ака̄ма̄ на викаппетунти аттхо. иччха̄йа хи сати ‘‘паччуддхаритва̄ виппава̄сасукхаттхам̣ викаппана̄йа ока̄со динно хоти, даса̄ха̄тиккаме ча ана̄паттӣ’’ти вачанато викаппетум̣ ануджа̄на̄мӣти вуттам̣ хоти. татха̄ вассикаса̄т̣ика̄ ака̄ма̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ даса̄ха̄тиккаме а̄паттисамбхавато. киттакам̣ ка̄ланти че? васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣, иччха̄йа пана сати уддхам̣йева викаппетаббам̣. ‘‘саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхабха̄во ведитаббо’’ти хи вуттам̣. ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджати, но гимхе, но вассе’’ти (пари. 323) ча вуттам̣, тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти.
татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – када̄ паччуддхаритабба̄, када̄ викаппетабба̄, кин̃четтха йасма̄ ‘‘тато пара’’нти вуттам̣. хемантан̃ча паттаматте са̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, тасма̄ ‘‘паччуддхаритва̄’’ти на ваттаббам̣ адхит̣т̣ха̄насса наттхита̄йа, атха ‘‘анточа̄тума̄се викаппетабба̄’’ти на ваттаббам̣. ‘‘тато парам̣ викаппету’’нти хи вуттанти? еттха екачче ваданти ‘‘ваттаббамета’’нти. йатха̄ паривуттхапарива̄со, чин̣н̣ама̄натто ча санто нит̣т̣хитесупи парива̄сама̄наттадивасесу, татха̄ нит̣т̣хитесупи адхит̣т̣ха̄надивасесу са̄дхит̣т̣ха̄наметанти еке. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ идам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ ‘‘каттикапун̣н̣амадивасе паччуддхаритва̄ па̄т̣ипададивасе викаппетабба̄’’ти. вуттан̃хетам̣ парива̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘каттикапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхиме па̄т̣ипададивасе викаппетва̄ т̣хапитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ нива̄сенто хеманте а̄паджджати. курундийам̣ пана ‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄ хеманте а̄паджджатӣ’ти вуттам̣, тампи сувуттам̣. ‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’нти хи вутта’’нти (пари. ат̣т̣ха. 323). таттха курундинайо паччха̄ вуттатта̄ са̄рато дат̣т̣хаббо, на пуримо. нива̄сенто хи гимхепи оренаддхама̄сам̣ а̄паджджати ева. идха ча ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджати, но гимхети вутта’’нти курундивачанасса̄йаматтхо диссати.
‘‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄ тасмим̣йева дивасе авикаппенто паччхимапа̄т̣ипададивасе апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати, на, авикаппанапаччайа̄ даса̄хапариха̄расамбхавато’’ти ка̄ран̣амеке ваданти. евам̣ сати хеманте паттаматте адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти а̄паджджати, тан̃ча айуттам̣. адхит̣т̣ха̄нан̃хи ‘‘ан̃н̃асса да̄нена…пе… чхиддабха̄вена̄ти имехи навахи ка̄ран̣ехи виджахатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вуттам̣, на ‘‘адхит̣т̣ха̄накхетта̄тиккамена ва̄’’ти. аса̄дха̄ран̣атта̄ на вуттанти че? на, ‘‘чхиддабха̄вена̄’’ти на ваттаббаппасан̇гато, чхиддабха̄вена пана тичӣварассева саббат̣т̣хакатха̄су адхит̣т̣ха̄навиджаханасса вуттатта̄. тасма̄ хемантасса пат̣хамадивасе апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати, на паччуддхаритва̄ авикаппанапаччайа̄. ‘‘викаппету’’нти вачанато тато адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти пан̃н̃а̄йати. на хи каттикапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхиме па̄т̣ипададивасе авикаппетва̄ хеманте а̄паджджатӣти вуттанти адхиппа̄йо, йасма̄ там̣ апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ хемантасса пат̣хамаарун̣аккхан̣е ева а̄паджджати, тасма̄ ‘‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄’’ти вуттам̣. паччуддхат̣ам̣ пана хеманте даса̄хапариха̄рам̣ лабхати. ‘‘даса̄хе аппахонте чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метабба̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.630) хи вуттам̣, тан̃ча кхо самайе уппаннам̣ че, на̄самайе. татха̄ ча са̄дхитам̣ апаччуддхат̣ам̣ на ниссаггийам̣ хоти, но ча там̣ паридахитам̣, тасма̄ каттикапун̣н̣амадивасе ева паччуддхаран̣ан̃ча викаппанан̃ча каттаббанти сиддхам̣, еттха ча йатха̄ атирекачӣварам̣ дасаме дивасе викаппентена даса̄хапарамам̣ дха̄ритам̣ хоти, антодаса̄хе ча викаппитам̣ хоти, татха̄ каттикапун̣н̣ама̄йа викаппентена васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣хитан̃ча хоти, тато парам̣ ана̄паттикхетте ева викаппана̄ ча хотӣти ведитаббам̣. етта̄вата̄ аттхи викаппана̄кхетте адхит̣т̣ха̄нам̣, адхит̣т̣ха̄накхетте ча викаппана̄ти дӣпитам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ ‘‘аттха̄патти адхит̣т̣ха̄нена а̄паджджати, анадхит̣т̣ха̄нена а̄паджджати. аттха̄патти викаппана̄йа а̄паджджати, авикаппана̄йа а̄паджджатӣ’’ти дукесу две дука̄ни ваттабба̄ни сийум̣. таттха пат̣хамадуке пат̣хамападам̣ самбхавати. викаппанакхетте хи вассикаса̄т̣ика̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄нена винайа̄тиса̄радуккат̣ам̣ а̄паджджати. етенева дутийадуккат̣асса дутийападам̣ вуттам̣ хоти. анадхит̣т̣ха̄нена а̄паджджатӣти наттхи. антодаса̄хе ана̄паджджанато, викаппана̄дисамбхавато ча викаппана̄йа а̄паджджатӣти наттхи саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхатта̄, тасма̄ та̄ни дука̄ни ‘‘на лаббхантӣ’’ти на вутта̄ни. еттха̄ха – йа̄ са̄ ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджатӣ’’ти (пари. 323) вачанаппама̄н̣ато дуккат̣а̄патти са̄дхита̄, са̄ сан̃чичча апаччуддхарантасса йуджджати, асатийа̄ че, кан̃чи, ана̄патти. каттикапун̣н̣ама̄йа паччуддхат̣ам̣ сан̃чичча авикаппайато дуккат̣ена саха пунадивасе ниссаггийам̣, асатийа̄ авикаппайато ниссаггийамева идха пат̣хамапан̃н̃аттийа̄. йам̣ пана вуттам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи, кан̣д̣упат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, тасма̄ са̄ тато парам̣ викаппетабба̄’’ти, тенетам̣ вируджджхати, на кевалам̣ идамева, ‘‘тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанан̃ча вируджджхати. тато парам̣ на̄ма хи хемантам̣, таттха че паччуддха̄ро, ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пӣ’’тиа̄ди на йуттам̣ адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вена паччуддха̄ра̄бха̄вато. авиродхо ча иччхитаббо, тасма̄ ‘‘паччуддхаран̣ам̣ ваттаматта’’нтива̄до еттха̄пи самбхаватӣти че? на, курунди вачанавиродхато. таттха хи каттикапун̣н̣ама̄йа паччуддха̄ро вутто, тасма̄ васса̄надивасатта̄ са̄дхит̣т̣ха̄на̄васа̄ паччуддхарӣйатӣти на паччуддха̄ро ваттаматтам̣, тасма̄ ‘‘тато пара’’нти йа̄ва пун̣н̣ама̄ адхиппета̄ сийа̄. йатха̄ ча̄йам̣ викаппо, татха̄ ‘‘васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи а̄ба̄дхавӯпасамена̄пӣ’’ти идампи авассам̣ паччуддхаритаббата̄йа вуттам̣ сийа̄. еван̃ча сати идха самантапа̄са̄дика̄йа тадавачанена самети. ан̃н̃атха̄ идхапи там̣ ваттаббам̣ сийа̄ти йатха̄вуттова видхи еттха самбхавати, кин̃ча̄пи самбхавати, дувин̃н̃а̄пайасса пана локасса сувин̃н̃а̄панаттхам̣ вутта̄. йасма̄ пана са̄ васса̄на̄тиккамена адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, хемантапат̣хама̄рун̣е ча апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣а̄ са̄дхита̄, тасма̄ каттикапун̣н̣ама̄йамева паччуддхаритва̄ викаппетабба̄, авикаппита̄йа ‘‘ниссаггийа̄паджджанамева̄’’ти ваттаббам̣. етта̄вата̄пи сантосам̣ акатва̄ виниччхайо парийеситаббо. хоти четтха –
‘‘евам̣ абха̄вам̣ винайасса па̄л̣и,
бхиннам̣ абхиннан̃ча тадаттхайуттим̣;
вин̃н̃а̄тука̄мена тадаттхавин̃н̃ӯ,
парийеситабба̄ винайе вин̃н̃а̄йа̄’’ти.
‘‘туйхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте вина̄пи ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вачанена судиннам̣ хоти. итаро че адхива̄сети, тена̄пи суггахитам̣ хоти, но че адхива̄сети, дентена судиннам̣. там̣ пана ваттху на кассачи хоти. татха̄ ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вадати, са̄мико че адхива̄сети, вина̄пи ‘‘ган̣ха̄хӣ’’ти вачанена суггахитам̣. но че адхива̄сети, са̄микассева там̣, на хи тассетам̣ винайакамманти еттха винайакаммассаттха̄йа че ган̣ха̄ти, на ват̣т̣ати. на кевалам̣ аттано аттха̄йа гахитам̣, пуна тассапи дети, ват̣т̣атӣти ча. татха̄ анапеккхо хутва̄ парасса виссаджджетва̄ пуна тена диннам̣ ва̄ тасса висса̄санто ва̄ парибхун̃джати, ват̣т̣ати. таттха̄пи винайакаммавасена на ват̣т̣атӣти еке. те ева ‘‘махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ каротӣ’’ти еттха ‘‘тичӣваре дӣгхато видаттхи анатиккамитва̄ чхиндитва̄ кароти, евам̣ сесесупӣ’’ти ваданти. еварӯпесу т̣ха̄несу пора̄н̣а̄чарийа̄нам̣ катха̄маггам̣ сут̣т̣ху а̄чарийакуласевана̄йа сан̃джа̄нитва̄ тена сам̣сандитва̄ сато сампаджа̄но хутва̄ сотӯнан̃ча читтам̣ авимохетва̄ катхетаббам̣. еса̄ амха̄кам̣ а̄йа̄чана̄.
пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.