1. чӣваравагго
1. пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄
459. самита̄вина̄ти самита̄’нена килеса̄ти самита̄вӣ, тена самита̄вина̄. ‘‘тӣн̣и чӣвара̄нӣ’’ти ваттаббе ‘‘тичӣвара’’нти вуттам̣. сан̇кхйа̄пуббо дигунекавачананти еттха лаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. там̣ пана адхит̣т̣хитассапи анадхит̣т̣хитассапи на̄мам̣ ‘‘екараттампи че бхиккху тичӣварена виппавасеййа̄’’тиа̄дӣсу тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣хитасса на̄мам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄ту’’нти (маха̄ва. 358) еттха анадхит̣т̣хитасса на̄мам̣, идха тадубхайампи самбхавати. ‘‘бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ тичӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣ хотӣ’’ти еттха адхит̣т̣хитамева. ‘‘ан̃н̃енева тичӣварена га̄мам̣ пависантӣ’’ти еттха анадхит̣т̣хитамева. екасмим̣йева хи чӣваре тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ рухати, на итарасмим̣ патта̄дхит̣т̣ха̄нам̣ вийа, тасма̄ итарам̣ атирекат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. тена вуттам̣ ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ атирекачӣварам̣ дха̄рессантӣ’’тиа̄ди.
460-1. пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ панеттха екараттампи атирекачӣварам̣ дха̄реййа, ниссаггийам̣ вуттам̣ хоти, тато парам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретум̣. еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха ‘даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретаббам̣, там̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийа’’’нти евам̣ бхагава̄ парипун̣н̣ам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песи. атха паччхимабодхийам̣ аджа̄тасаттука̄ле катхинам̣ анун̃н̃а̄там̣, тато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯ идам̣ сиккха̄падам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине даса̄ха…пе… па̄читтийа’’нти уддисанти, еса найо дутийататийакатхинесупи. татха̄пи кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘даса̄хапараманти айаметтха анупан̃н̃аттӣ’’ти еттакам̣йева вуттам̣, тасма̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти вачанам̣ на пан̃н̃атти, на ча анупан̃н̃аттӣти сиддхам̣. на хи пан̃н̃аттиваттхусмим̣, анупан̃н̃аттиваттхумхи ва̄ катхина̄дхика̄ро диссатӣти йатха̄вуттанайова са̄роти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. атха̄пи сийа̄ ‘‘катхинассуппаттика̄лато пат̣т̣ха̄йа бхагавато вачанам̣ анупан̃н̃аттибха̄вена вутта’’нти. йади евам̣ две анупан̃н̃аттийо сийум̣, тато парива̄ре (пари. 24) ‘‘ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’тивачанавиродхо. апича йатха̄вуттанайадӣпанаттхам̣ идха там̣ вачанам̣ пат̣хамапан̃н̃аттика̄ле аватва̄ паччха̄ вуттам̣. еттха са̄дхитатта̄ дутийататийесу паччха̄ вуттапат̣хамапан̃н̃аттӣсу евам̣ вуттам̣. ан̃н̃атха̄ таттхапи там̣ вачанам̣ паччха̄ ваттаббам̣ сийа̄. ануган̣т̣хипаде пана ‘‘паччха̄ вуттабха̄вам̣ сандха̄йа нит̣т̣хитачӣварасминтиа̄дӣсу анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣. секкхапутхуджджана̄нам̣ пемам̣, араханта̄нам̣ га̄раво. дасамам̣ ва̄ навамам̣ ва̄ти еттха бхумматтхе упайогавачанам̣.
462-3. нит̣т̣хитачӣварасминти идам̣ кевалам̣ чӣварапалибодха̄бха̄ваматтадӣпанаттхам̣ вуттам̣, тасма̄ ‘‘нат̣т̣хам̣ ва̄ винат̣т̣хам̣ ва̄ дад̣д̣хам̣ ва̄ чӣвара̄са̄ ва̄ упаччхинна̄’’ти вуттам̣. йади даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббачӣварадассанаттхам̣ вуттам̣ сийа̄, нат̣т̣ха̄дикам̣ со дха̄реййа. дха̄ран̣ан̃четтха т̣хапанам̣, парибхого ва̄. там̣ двайам̣ катепи йуджджати, акатепи йуджджати, тасма̄ ‘‘катам̣ ва̄ хотӣ’’типи на ваттаббам̣. на хи катамева атикка̄майато ниссаггийанти, тасма̄ йам̣ чӣварам̣ упа̄да̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти вуттам̣. тампи уббхатасмим̣ катхине даса̄хапарамам̣ ка̄лам̣ дха̄ретаббанти аттхо на гахетаббо. тан̃хи чӣварам̣ сантан̃че, уббхатасмим̣ катхине екадивасампи париха̄рам̣ на лаббхати. апича ‘‘чӣварам̣ на̄ма викаппанупагам̣ паччхима’’нти вуттам̣. таттха ча катам̣ на̄ма хоти, тасма̄пи на там̣ сандха̄йа дха̄ретаббанти вуттанти ведитаббам̣ асамбхавато.
ануган̣т̣хипаде панетам̣ вуттам̣ ‘‘таттха сийа̄ – тасса бхиккхуно чӣварам̣ нат̣т̣ха̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ йади бхавеййа, катамам̣ чӣварам̣ даса̄хапарамам̣ дха̄реййа. йасма̄ дха̄ретаббачӣварам̣ наттхи, тасма̄ аттхуддха̄равасена каран̣апалибодхадассанаттхам̣ ‘нат̣т̣хам̣ ва̄’тиа̄дипада̄ни вутта̄ни. айам̣ панаттхо ‘нат̣т̣хам̣ ва̄’тиа̄дина̄ найена вуттачӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ чӣваре асати гахетаббо, сати там̣ даса̄хапарамам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣. еса найо саббаттха. ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вуттачӣварамева̄дхиппетам̣. касма̄ пана катачӣварам̣ имасмим̣ аттхе адхиппетанти на вуттанти че? па̄кат̣атта̄. катхам̣? нат̣т̣хавинат̣т̣хачӣвара̄дӣнам̣ дха̄ран̣асса абха̄вато катачӣварамева идха̄дхиппетанти па̄кат̣ам̣. йатха̄ ким̣? йатха̄ пат̣хама̄нийате метхунака̄йасам̣саггарахонисаджджа̄намева̄гататта̄ сотасса рахо аттхуддха̄равасена вуттоти па̄кат̣о, тасма̄ ‘чаккхусса рахо итарасмим̣ аттхе адхиппето’ти на вутто. евам̣сампадамиданти ведитаббам̣. ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти идам̣ на ваттаббам̣, касма̄? акатам̣ атикка̄майатопи ниссаггийатта̄, кин̃ча̄пи ниссаггийам̣ хоти, идха пана тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄намадхиппетам̣. тасмим̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄не акатам̣, араджитам̣, акаппийакатан̃ча ‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’тиа̄дина̄ найена адхит̣т̣ха̄тум̣ на ват̣т̣ати, тадаттхадӣпанаттхам̣ ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вуттам̣. итаратха̄ ‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ пат̣иладдхе’ти вадеййа, евам̣ санте тичӣварам̣ даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийанти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? вачанаппама̄н̣ато. ‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’нти вуттатта̄ идха̄пи ‘атирекачӣварам̣ на̄ма анадхит̣т̣хита’нти еттакамева ваттаббам̣ сийа̄. йасма̄ ‘катам̣ ва̄ хотӣ’ти вачанена идха̄дхиппетачӣварена саддхим̣ сесампи даса̄хапарамато уттари дха̄ретум̣ на лаббхатӣти ануджа̄нанто ‘атирекачӣварам̣ на̄ма анадхит̣т̣хитам̣ авикаппита’нти а̄ха. таттха сийа̄ – йатха̄ ‘авикаппита’нти аттхуддха̄равасена вуттам̣, татха̄ ‘викаппанупагам̣ паччхима’нтипи. касма̄? йасма̄ тичӣварамева даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣ ‘нит̣т̣хитачӣварасми’нтиа̄дианупан̃н̃аттивасена. итаратха̄ ека̄ха̄тиккамепи ниссаггийам̣ хоти ‘йо пана, бхиккху, атирекачӣварам̣ дха̄реййа, ниссаггийам̣ па̄читтийа’нти вачанато. на тичӣварато ан̃н̃ампи чӣварам̣ даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣, тато парам̣ ниссаггийам̣ ‘антодаса̄ха’нти вуттатта̄. йатха̄ха ‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’ти, итаратха̄ ‘антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хетӣ’ти вачанаматтамева бхавеййа, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева аттхо гахетаббо. идам̣ саббам̣ апаре вадантӣ’’ти. еттха антокатхине уппанначӣварам̣ катамева сантан̃че, даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббанти идан̃чимасса са̄дханаттхам̣ вуттавачанан̃ча парато идхева вуттавича̄ран̣а̄йа йатха̄вуттайуттийа̄ ча вируджджхатӣти на гахетаббам̣.
идхева вуттавича̄ран̣а̄ на̄ма – ‘‘све катхинуддха̄ро бхависсатӣ’’ти аджджа уппанначӣварам̣ тадахева анадхит̣т̣хахантасса арун̣уггамане ниссаггийам̣. касма̄? ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄дина̄ сиккха̄падасса вуттатта̄. антокатхине атирекадаса̄хампи париха̄рам̣ лабхати, катхинато уддхам̣ екадивасампи на лабхати. йатха̄ ким̣? йатха̄ аттхатакатхино сан̇гхо аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ екадиваса̄васесепи катхинуббха̄ре а̄нисам̣сам̣ лабхати, пунадивасе на лабхати. саче сатисаммоса̄ бха̄джанӣйачӣварам̣ на бха̄джитам̣, пунадивасе анаттхатакатхина̄нампи са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. диваса̄ че са̄васеса̄, аттхатакатхинассева сан̇гхасса па̄пун̣а̄ти, евамева аттхатадивасато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва уббха̄ра̄ анадхит̣т̣хитам̣ авикаппитам̣ ват̣т̣ати анун̃н̃а̄тадивасаббхантаратта̄. катхинадивасо ган̣анупаго хоти, уббхатадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хапарамам̣ ка̄лам̣ уппанначӣварам̣ париха̄рам̣ лабхати, тато парам̣ на лабхати. касма̄? ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄рету’’нти вачанато. антокатхинепи ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийаппасан̇гам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ уббхатасмим̣ катхине’’ти айам̣ анупан̃н̃атти ва̄ретва̄ т̣хита̄, на ча те дивасе адивасе ака̄сӣти. татха̄ татийакатхине ча вича̄ритам̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине бхиккхуно панева ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’ти вадантена бхагавата̄ йам̣ майа̄ хет̣т̣ха̄ пат̣хамасиккха̄паде ‘даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретабба’нти анун̃н̃а̄там̣, тампи катхинама̄сато бахи уппаннамева, на антоти дӣпитам̣ хотӣ’’ти ча, ‘‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣ етам̣ ака̄лачӣвара’нти (па̄ра̄. 500) вачанато катхинуббха̄рато уддхам̣ даса̄хапариха̄рам̣ на лабхатӣти дӣпитам̣ хоти, техи саддхим̣ пуна катхинуббха̄рато уддхам̣ пан̃ча диваса̄ни лабхатӣти пасан̇гопи ‘нит̣т̣хитачӣвара…пе… кхиппамева ка̄ретабба’нти ака̄лачӣварасса уппаттика̄лам̣ нийаметва̄ вуттатта̄ ва̄рито хоти. тадубхайена катхинаббхантаре уппанначӣварам̣ катхинуббха̄рато уддхам̣ екадивасампи париха̄рам̣ на лабхатӣти сиддхам̣ хотӣ’’ти ча. тасма̄ дувидхампетам̣ вича̄ран̣ам̣ сандха̄йа амхехи ‘‘идхева вуттавича̄ран̣а̄йа йатха̄вуттайуттийа̄ ча вируджджхатӣти на гахетабба’’нти вуттанти ведитаббам̣.
еттха̄ха – ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ уббхатасмим̣ катхине’’ти идам̣ бхуммам̣ ким̣ чӣварасса уппатти нийамети, уда̄ху дха̄ран̣ам̣, уда̄ху убхайанти, кин̃четтха, йади уппаттим̣ нийамети, паччхимакаттикама̄се ева уббхатасмим̣ катхине уппанначӣварам̣ тато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ дха̄ретаббам̣ анит̣т̣хитепи тасмим̣ ма̄сети а̄паджджати. атха дха̄ран̣ам̣ нийамети, антокатхине уппанначӣварам̣ уббхатепи даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббанти а̄паджджати. атха убхайам̣ нийамети, татийакатхине вийа висесетва̄ ваттаббанти? вуччате – ка̄мам̣ убхайам̣ нийамети, на пана висесане пайоджанам̣ аттхи. йам̣ антокатхине уппанначӣварам̣ сандха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти вуттам̣, на там̣ сандха̄йа ‘‘дха̄ретабба’’нти вуттам̣, са̄дхитан̃хетам̣. ‘‘катам̣ ва̄ хотӣ’’тиа̄дивачанато тадаттхасиддхи, тена пуна висесане пайоджанам̣ наттхи, на хи катамева ниссаггийам̣ кароти, на ча нат̣т̣ха̄дикам̣ дха̄ретум̣ сакка̄ти. йена ва̄ адхиппа̄йена бхагавата̄ идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, со адхиппа̄йо татийакатхине пака̄ситоти ведитаббо. касма̄ таттха пака̄ситоти че? висесавидха̄надассана̄дхиппа̄йато. висесавидха̄нан̃хи ‘‘но часса па̄рипӯрӣ’’тиа̄ди. таттха̄пи ‘‘чӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти аватва̄ ‘‘ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти висесанена уббхатепи катхине ка̄лачӣварам̣ аттхӣти дӣпети. кин̃четам̣? паччхимакаттикама̄се уппанначӣварам̣, тенева таттха ‘‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’’нти вуттам̣, тасма̄ уппаттинийаме вуттадоса̄бха̄васиддхи. йан̃ча таттха ‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣ етам̣ ака̄лачӣварам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, тасса две аттхавикаппа̄. а̄десавасена ‘‘ака̄лачӣвара’’нти ладдхасан̇кхйампи ка̄ле уппаннатта̄ ка̄лапариха̄рам̣ лабхати, пагева̄на̄десанти айам̣ пат̣хамо викаппо уппаттинийаме вуттадоса̄бха̄вамева упаттхамбхети. татха̄ а̄десавасена ака̄лачӣварасан̇кхйам̣ гатам̣ чӣварака̄ле уппаннатта̄ чӣварака̄лато парам̣ даса̄хапариха̄рам̣ на лабхати, пагева̄на̄десанти айам̣ дутийо дха̄ран̣анийаме вуттадоса̄бха̄вамева упаттхамбхети. йади евам̣ а̄десавасена ака̄лачӣварасса ака̄лачӣварата̄ киматтхика̄ти че? сан̇гхуддесикасса тасса аттхатакатхинассапи бхиккхусан̇гхасса са̄дха̄ран̣абха̄ваттхика̄ти ведитабба̄.
апича пуггаласса катхинадиваса̄пи диваса̄ва. евам̣ ган̣анупагатта̄ ака̄лачӣварасан̇кхайа̄пат̣ила̄бха̄нубха̄вена ‘‘уббхатасмим̣ катхине’’ти вачана̄пеккхасса аниссаггийатта̄ тадануломатта̄ ‘‘ка̄лачӣварассапӣ’’ти евам̣ саббатха̄ чатуббидхам̣ еттха вачананти ведитаббам̣. апича аттхи екаччена катхинуддха̄рена уббхате катхине уппаннам̣ екаччасса бхиккхуно ка̄лачӣварам̣ хоти, екаччасса ака̄лачӣварам̣, там̣ сӣма̄тиккантасса, но уббха̄рагатам̣. там̣ двиннам̣ васена уббхате уппаннам̣ т̣хапетва̄ итаресам̣ ан̃н̃атарена уббхате уппаннанти ведитаббам̣. тан̃хи йасса уббхатам̣, тасса ака̄лачӣварам̣, итарасса ка̄лачӣварам̣. татха̄ аттхи екаччена катхинуддха̄рена уббхате катхине уппаннам̣ саббассапи ака̄лачӣварамева хоти. там̣ йатха̄т̣хапитам̣ ведитаббам̣. татха̄ аттхи уббхатасмим̣ катхине уппаннам̣ т̣хапетва̄ васса̄насса паччхиме ма̄се уппаннам̣. татха̄ аттхи уббхатасмим̣ катхине уппаннам̣ ака̄лачӣварам̣, там̣ хеманте, гимхе ва̄ уппаннанти ведитаббам̣. евам̣ пуггалака̄лабхедато бахувидхатта̄ уппаннасса ‘‘уббхатасмим̣ катхине уппанна’’нти на вуттанти ведитаббам̣. анекам̣сикатта̄ имампи аттхавикаппам̣ дассетум̣ ‘‘уббхатасмим̣ катхинети бхиккхуно катхинам̣ уббхатам̣ хотӣ’’ти. етта̄вата̄ сиддхепи ‘‘ат̣т̣ханнам̣ ма̄тика̄нам̣ ан̃н̃атара̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘дха̄райа̄мӣ’’ти бхиккхунӣвибхан̇ге а̄гатоти ваттаббо. ‘‘ева’’нти вачанена вачанабхедо таттха наттхӣти вуттам̣ хоти.
‘‘викаппанупагам̣ паччхима’’нти идам̣ саббасан̇га̄хикатта̄ вуттам̣. ‘‘адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхима’’нти асаббасан̇га̄хикам̣. на хи йаттакам̣ сан̇гха̄т̣и адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхимам̣, таттакам̣ антарава̄сака̄ди адхит̣т̣ха̄нупагам̣ паччхимам̣ хоти адхит̣т̣ха̄насса бахувидхатта̄. на евам̣ викаппана̄йа бхедо тасса̄ екавидхатта̄ти ведитаббам̣. ‘‘ека̄дасе арун̣уггамане ниссаггийа’’нти антимам̣ т̣хапетва̄ тато пуриматарасминти аттхо ведитаббо. антимам̣ на̄ма апаракаттика̄йа пат̣хама̄рун̣уггаманам̣. тан̃хи ка̄латта̄ ниссаггийам̣ на кароти, тенева̄ха аччекачӣварасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхат̣т̣хито пат̣т̣ха̄йа пана уппаннам̣ аначчекачӣварампи паччуддхаритва̄ т̣хапитачӣварампи етам̣ париха̄рам̣ лабхатийева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.646-9). имам̣йева найам̣ сандха̄йа ‘‘аччекачӣварасса анаттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхико ма̄со, аттхате катхине ека̄дасадиваса̄дхика̄ пан̃ча ма̄са̄, тато парам̣ екадивасампи париха̄ро наттхӣ’’ти таттхева̄ха. имасмим̣ найе сиддхе аначчекачӣварам̣ два̄даса̄хе на лабхатӣти сиддхамева хоти. тато ‘‘аначчекачӣваре аначчекачӣварасан̃н̃ӣ, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 650) еттха аччекачӣварасадисе ан̃н̃асмим̣ анадхит̣т̣хитети сиддхам̣ хоти. таттха пана ‘‘пан̃ча ма̄са̄’’ти уккат̣т̣хапариччхедавачанам̣. вассикаса̄т̣икан̃ча авассикаса̄т̣икабха̄вам̣ патва̄ ека̄дасама̄се париха̄рам̣ лабхатӣти ведитаббам̣.
даса̄ха̄тиккантам̣ ниссаггийанти еттха а̄паттивут̣т̣ха̄не ‘‘даса̄хаппат̣иччханнам̣ паккхаатирекапаккхама̄саатирекама̄сапат̣иччханна’’нтиа̄дивачанабхедо вийа, на идха вачанабхедо, тасма̄ сам̣ваччхара̄тиккантампи даса̄ха̄тиккантамева на̄ма, татха̄ дутийакатхинепи сам̣ваччхаравиппавуттхампи раттивиппавуттхамева. татийе сам̣ваччхара̄тиккантампи ма̄са̄тиккантамева на̄ма̄ти ведитаббам̣. ‘‘анадхит̣т̣хите адхит̣т̣хитасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти идамекасса тикапа̄читтийасса а̄дипададӣпанам̣. еса найо авикаппитетиа̄дӣсупи, тасма̄ еттха ат̣т̣хасу тикаччхедесу екам̣ виттха̄ретва̄ итаресам̣ екекама̄дипадам̣ виттха̄рехва̄ две две бхагавата̄ва сан̇кхиттатта̄ти бахӯсупи тикаччхедесу самбхавантесу еко ева вуччати, ‘‘айам̣ винайасса дхаммата̄’’ти ваданти. дуккат̣ава̄ресу пана екам̣ дуккат̣ам̣ виттха̄ретва̄ сеса̄ни сатта татхева сан̇кхитта̄ни. татха̄ антимантимо екеко ана̄паттикот̣т̣ха̄соти ведитаббам̣.
ана̄патти антодаса̄ханти айам̣ сан̇кхепаттхо – там̣ даса̄хапарамам̣ дха̄ретаббам̣. там̣ атирекачӣварам̣ йатха̄сакам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети ва̄ викаппети ва̄ виссаджджети ва̄ аттано дхаммата̄йа нассати ва̄ винассати ва̄ д̣айхати ва̄ ан̃н̃о ва̄ там̣ аччхиндитва̄ ган̣ха̄ти висса̄санто ва̄ ган̣ха̄ти па̄читтийато ана̄патти. дуккат̣ато пана сийа̄ а̄патти сийа̄ ана̄патти сан̃н̃а̄бхедена. антима̄нам̣ панеттха двиннам̣ пада̄нам̣ васена аначчхинне аччхиннасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. ависса̄сагга̄хе висса̄сагга̄хасан̃н̃ӣ ниссаггийам̣ па̄читтийантиа̄дика̄ две тикапа̄читтийа̄, две ча дуккат̣а̄ сан̇кхитта̄ти ведитабба̄. еттха хи йади антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, даса̄хапарамам̣ арун̣ам̣ атиккамитва̄ тасса дивасабха̄ге адхит̣т̣хахатӣти ведитаббам̣. айам̣ та̄ва па̄л̣ивиниччхайо.
ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ито гарукатара̄нӣтиа̄димхи айам̣ чодана̄пуббан̇гамо виниччхайо – ган̣т̣хипаде панасса ито ниссат̣т̣хачӣварада̄нато гарукампи н̃аттидутийакаммам̣ йатха̄ апалоканена каронти, евамидам̣ н̃аттийа̄ каттаббампи пакативачанена ват̣т̣атӣти. йади евам̣ парива̄ре каммаваггасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘н̃аттикаммампи екам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ва ка̄таббам̣, апалоканакамма̄дивасена на ка̄табба’’нти (пари. ат̣т̣ха. 482) йам̣ вуттам̣, тена вируджджхеййа. тенетам̣ вуччати ‘‘тесам̣ етам̣ анулома’’нти, тасма̄ ануломанайенева там̣ вуттам̣. нийамам̣ пана йатха̄ двиннам̣ па̄рисуддхиупосатхо вина̄ н̃аттийа̄ хоти, евам̣ двиннам̣ ниссат̣т̣хачӣварада̄нампӣти вада̄ма, тасма̄ ‘‘а̄йасмато дема̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. катхам̣ панетам̣ н̃а̄таббанти? тадануломатта̄ти. екадеведам̣ н̃аттикаммам̣ апалоканена̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти са̄дхананти ведитаббанти а̄чарийо. ануган̣т̣хипаде панеттха чоданам̣ катва̄ ‘‘етам̣ са̄дхитам̣. н̃аттикаммам̣ екам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ва ка̄табба’’нти па̄л̣ийа̄ а̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣, идам̣ пана па̄л̣ийам̣ на̄гатам̣, лесато а̄харитва̄ вуттанти катва̄ етам̣ апалоканена̄пи ват̣т̣атӣти.
468. еса найоти ан̃н̃есам̣ чӣваресу упачика̄дӣхи кха̄йитесу мамапи кха̄йита̄нӣтиа̄ди. ‘‘ан̃н̃ена катам̣…пе… са̄дхака’’нти вачанато сама̄наджа̄тикам̣, екаттхаджа̄тикан̃ча татийакатхинам̣ пат̣хамасама̄намева̄ти сиддхам̣ хоти.
469. тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тунти еттха тичӣварам̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄таббайуттакам̣, йам̣ ва̄ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄тум̣ авикаппетум̣ ануджа̄на̄ми, тасса адхит̣т̣ха̄нака̄лапариччхеда̄бха̄вато саббака̄лам̣ иччхантасса адхит̣т̣ха̄тум̣йева ануджа̄на̄ми, там̣ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ викаппетум̣ на̄нуджа̄на̄ми. сати пана паччайе йада̄ тада̄ ва̄ паччуддхаритва̄ викаппетум̣ ват̣т̣атӣти ‘‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти вачанато сиддхам̣ хотӣти вуттаметам̣. вассикаса̄т̣икам̣ тато парам̣ викаппетум̣йева на̄дхит̣т̣ха̄тум̣. ваттхан̃хи катапарийоситам̣ анточатума̄се васса̄надивасам̣ а̄дим̣ катва̄ антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄тум̣ ануджа̄на̄ми, чатума̄сато уддхам̣ аттано сантакам̣ катва̄ т̣хапитука̄мена викаппетум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. сугатачӣварато ӯнаканти тин̣н̣ампи чӣвара̄нам̣ уккат̣т̣хапариччхедо. ‘‘тичӣварам̣ пана париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ва̄де пана сати татха̄рӯпапаччайе ват̣т̣ати. йатха̄ сати паччайе викаппетум̣ ват̣т̣атӣти са̄дхитаметам̣, пагева ан̃н̃ена адхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄тум̣. ‘‘антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети, викаппетӣ’’ти анийамато вуттанти сан̇гха̄т̣и, уттара̄сан̇го, антарава̄саканти адхит̣т̣хита̄надхит̣т̣хита̄нам̣ сама̄намева на̄мам̣. ‘‘айам̣ сан̇гха̄т̣ӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 126) хи анадхит̣т̣хита̄ вутта̄. ‘‘тичӣварена виппавасеййа̄’’ти еттха адхит̣т̣хита̄ вутта̄. са̄мантавиха̄ре ва̄ти гочарага̄мато виха̄рети дхаммасириттхеро. дӯратарепи лаббхатева̄ти а̄чарийо. ануган̣т̣хипадепи ‘‘са̄мантавиха̄ре ва̄ти десана̄сӣсаматтам̣, тасма̄ т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ дӯре т̣хитампи адхит̣т̣ха̄табба’’нти вуттам̣. са̄мантавиха̄ро на̄ма йаттха тадахева гантва̄ ниваттитум̣ сакка̄. раттивиппава̄сам̣ раккхантена тато дӯре т̣хитам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на ват̣т̣ати, евам̣ кира маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти. кечи ‘‘чӣваравам̣се т̣хапитам̣ ан̃н̃о париваттитва̄ на̄гаданте т̣хапети, там̣ аджа̄нитва̄ адхит̣т̣хахантассапи рухати чӣварасса саллаккхитатта̄’’ти ваданти. адхит̣т̣хахитва̄ти париккха̄рачол̣а̄дивасена. махантатарамева̄тиа̄ди сабба̄дхит̣т̣ха̄наса̄дха̄ран̣алаккхан̣ам̣. таттха пуна адхит̣т̣ха̄таббамева̄ти адхит̣т̣хитачӣварасса екадесабхӯтатта̄. анадхит̣т̣хитан̃че, адхит̣т̣хитасса аппабха̄вена екадесабхӯтам̣ адхит̣т̣хитасан̇кхйамева гаччхати. татха̄ адхит̣т̣хитан̃че, анадхит̣т̣хитасса екадесабхӯтам̣ анадхит̣т̣хитасан̇кхйам̣ гаччхатӣти хи лаккхан̣ам̣, на кевалан̃четтха дутийапат̣т̣амева, татийапат̣т̣а̄дикампи. йатха̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми…пе… утуддхат̣а̄нам̣ дусса̄нам̣ чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣…пе… пам̣сукӯле йа̄вадаттха’’нти (маха̄ва. 348).
авасеса̄ бхиккхӯти ваккхама̄нака̄ле нисинна̄ бхиккхӯ. тасма̄ ват̣т̣атӣти йатха̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти вуттам̣, евам̣ париккха̄рачол̣ампи вуттам̣, на тасса уккат̣т̣хапариччхедо вутто, на ча сан̇кхйа̄париччхедо, тасма̄ тӣн̣ипи чӣвара̄ни паччуддхаритва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. ‘‘нидха̄намукхамета’’нти катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯнам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти тичӣварам̣, аттхо ча хоти парисса̄ванехипи тхавика̄хипӣ’’ти етасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, париккха̄рачол̣а’’нти (маха̄ва. 358) анун̃н̃а̄татта̄. бхиккхӯнан̃ча екамева парисса̄ванам̣, тхавика̄ ва̄ ват̣т̣ати, на две ва̄ тӣн̣и ва̄ти пат̣иккхепа̄бха̄вато викаппанупагапаччхимаппама̄н̣а̄ни, атирекаппама̄н̣а̄ни ва̄ парисса̄вана̄дӣни париккха̄ра̄ни каппантӣти сиддхам̣. йади евам̣ ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ бхиккхӯнам̣ чӣваре сӣмам̣ бандхеййам̣ марийа̄дам̣ т̣хапеййа’’нти (маха̄ва. 346) вачанавиродхоти че? на, анусандхийа̄ аджа̄нанато, виродхато ча. ким̣ вуттам̣ хоти? чӣвараккхандхаке (маха̄ва. 326 а̄дайо) пат̣хамам̣ гахапатичӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, тато па̄ва̄ракосийакоджавакамбала̄ди. тато ‘‘тена кхо пана самайена сан̇гхасса учча̄вача̄ни чӣвара̄ни уппанна̄ни хонти. атха кхо бхиккхӯнам̣ етадахоси ‘ким̣ ну кхо бхагавата̄ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, ким̣ ананун̃н̃а̄та’’’нти етасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чха чӣвара̄ни кхома’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 339) каппийачӣвараджа̄ти анун̃н̃а̄та̄, на пана сан̇кхйа̄пама̄н̣ам̣. тато ‘‘аддаса бхагава̄…пе… самбахуле бхиккхӯ чӣварехи уббхан̣д̣ите сӣсепи чӣварабхисим̣ каритва̄ кхандхепи чӣварабхисим̣ каритва̄ кат̣ийа̄пи чӣварабхисим̣ каритва̄ а̄гаччханте, дисва̄на бхагавато етадахоси…пе… йепи кхо те кулапутта̄ имасмим̣ дхаммавинайе сӣта̄лука̄ сӣтабхӣрука̄, тепи сакконти тичӣварена йа̄петум̣, йам̣нӯна̄хам̣ бхиккхӯнам̣ чӣваре сӣмам̣ бандхеййам̣ марийа̄дам̣ т̣хапеййам̣ тичӣварам̣ ануджа̄неййа’’нти (маха̄ва. 346) чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, тан̃ча кхо екамева. чхаббаггийа̄ пана миччха̄ гахетва̄ бахӯни парихарим̣су. та̄ни несам̣ атирекат̣т̣ха̄не т̣хита̄ни хонти. тато ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄рету’’нти (маха̄ва. 347) анун̃н̃а̄там̣, тенетам̣ пан̃н̃а̄йати. атирека̄ни бахӯни чӣвара̄ни те парихарим̣су, ‘‘та̄ни даса̄хапарамамева дха̄ретум̣ ануджа̄на̄ми, на тамевека’’нти вадантена йа̄ пуббе тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄насан̇кха̄та̄ чӣваре сӣма̄баддха̄, марийа̄да̄ ча т̣хапита̄, та̄йа сатипи тичӣвараба̄хуллапарихаран̣аккамо дассито дивасапариччхедавасена. тато парам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, атирекачӣварам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 347) ануджа̄нантена вина̄пи дивасапариччхедена атирекачӣварапарихаран̣аккамо дасситоти двепи та̄ни нидха̄намукха̄нӣти сиддхам̣. татха̄ париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄нампи сийа̄, ан̃н̃атха̄ итарачӣвара̄дхит̣т̣ха̄на̄нуджа̄нанавиродхо сийа̄ сӣма̄марийа̄дат̣т̣хапанавиродхато. тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄напан̃н̃аттийева тичӣварамарийа̄да̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘па̄т̣еккам̣ нидха̄намукхамета’’нти. ‘‘пат̣хамам̣ тичӣварам̣ тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣ха̄таббам̣, пуна парихаритум̣ асакконтена паччуддхаритва̄ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббам̣, на твева а̄дитова идам̣ вутта’’нти вуттам̣. ‘‘йатха̄ тичӣварам̣ парихаритум̣ асакконтасса гила̄насса виппава̄сасаммути анун̃н̃а̄та̄, агила̄нассапи са̄сан̇касиккха̄паде (па̄ра̄. 652) тасса антарагхаре никкхепо ча, татопи сати паччайе чха̄раттавиппава̄со, татопи асакконтасса паччуддха̄ро, паччуддхат̣ампи антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄тум̣, асакконтасса викаппана̄ ча анун̃н̃а̄та̄. татхева двиннампи саммукха̄параммукха̄викаппана̄нам̣ парасантакатта̄ викаппанапаччайе асати ‘париккха̄рачол̣а’нти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣ сийа̄, йато тададхиппа̄йан̃н̃ӯ евам̣ вадантӣ’’ти маха̄паччарийампи вуттам̣. пуббетиа̄ди ‘‘па̄т̣еккам̣ нидха̄намукха’’нти вуттасса пайогадассанаттхам̣ вуттам̣. абаддхасӣма̄йам̣ дуппариха̄ранти викаппана̄диаттха̄йа упача̄рам̣ атиккамитва̄пи гаманасамбхавато.
вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ти тасса̄ уккат̣т̣хапариччхедасса вуттатта̄ вуттам̣. паччаттхаран̣ампи адхит̣т̣ха̄таббамева̄ти ‘‘идам̣, бханте, амха̄кам̣ сена̄санасса упари аттхаритабба’’нтиа̄дина̄ диннам̣ на̄дхит̣т̣ха̄таббам̣, ‘‘идам̣ тумха̄ка’’нти диннам̣ сайам̣ адхиппетам̣ва адхит̣т̣ха̄таббанти адхиппа̄йо. ‘‘саким̣ адхит̣т̣хитам̣ адхит̣т̣хитамева хоти, на пуна паччуддхарӣйати ка̄лапариччхеда̄бха̄вато’’ти ликхитам̣. ‘‘екавачаненапи ват̣т̣атӣти апаре’’ти вуттам̣. бхесаджджанавакаммама̄та̄питуа̄дӣнам̣ аттха̄йа̄ти еттха ‘‘имина̄ бхесаджджам̣ чета̄песса̄ми, идам̣ ма̄туйа̄ дасса̄мӣ’’ти т̣хапентена адхит̣т̣ха̄таббам̣. ‘‘‘идам̣ бхесаджджасса, имам̣ ма̄туйа̄’ти вибхаджантена адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхӣти апаре’’ти вуттам̣. ‘‘сакабха̄вам̣ мочетва̄ т̣хапанам̣ сандха̄йа̄ха̄’’ти ликхитам̣.
‘‘пуна адхит̣т̣ха̄таббанти айам̣ сан̇гӣтито пат̣т̣ха̄йа а̄гатаат̣т̣хакатха̄ва̄до. тато парам̣ а̄чарийа̄нам̣ таттха таттха йуттивича̄ран̣а̄’’ти вуттам̣. пама̄н̣ачӣварасса̄ти паччхимаппама̄н̣асса. две чӣвара̄нӣти саха уттара̄сан̇гена. еса найоти пама̄н̣айуттесу йаттха каттхачӣтиа̄динайова. ‘‘там̣ атикка̄майато чхеданака’’нти (па̄чи. 533) вачанато уттари пат̣исиддхам̣, тато хет̣т̣ха̄ аппат̣исиддхатта̄ ват̣т̣ати. таттха сийа̄ – тичӣварасса паччхимаппама̄н̣ам̣ висум̣ сутте наттхӣти, на ваттаббам̣, сиккха̄каран̣ӣйехи сиддхатта̄. ким̣ вуттам̣ хоти? ‘‘‘париман̣д̣алам̣ нива̄сесса̄ми, па̄руписса̄ми, суппат̣иччханно антарагхаре гамисса̄мӣ’ти (па̄чи. 576-579) вачанато йаттакена пама̄н̣ена париман̣д̣алата̄, суппат̣иччханната̄ ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттаккамена сампаджджатӣ’’ти ваттаббам̣. тесам̣ васена паччхимаппама̄н̣анти сиддхам̣, тан̃ча кхо мут̣т̣хипан̃чака̄ди йатха̄вуттамева вуччате. тенева̄ха лесам̣ т̣хапетва̄ ‘‘висум̣ сутте наттхӣ’’ти.
апичеттха адхиппетам̣, татха̄пи на саметийева̄ти аттхо, тасма̄ ‘‘йадӣ’’тиа̄дисамбандхо аддха̄ вутто. йасма̄ париччхинно самети ча. итаресу пана екаччасмим̣ а̄чарийава̄де нева париччхедо аттхи. екаччасмим̣ на пубба̄парам̣ саметӣти самбандхо. адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева, парибхогака̄ле пана араджитам̣ на ват̣т̣ати. идам̣ саббам̣ тичӣваре ева. имасса пана сиккха̄падасса айам̣ сан̇кхепавиниччхайо – анаттхате катхине хеманта̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа аттхате катхине гимха̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа уппанначӣварам̣ сандха̄йа ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нтиа̄ди вуттанти.
еттха̄ха – ‘‘раджакехи дхова̄петва̄ сетам̣ ка̄ра̄пентасса̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева̄’’ти вачанато араджитепи адхит̣т̣ха̄нам̣ рухати, тена сӯчикаммам̣ катва̄ раджитва̄ каппабиндум̣ датва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти нийамо на ка̄табботи? вуччате, ка̄таббова патто вийа адхит̣т̣хито. йатха̄ пуна сетабха̄вам̣, тамбабха̄вам̣ ва̄ патто адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахати, на ча пана та̄дисо адхит̣т̣ха̄нам̣ упагаччхати, еваметам̣ дат̣т̣хаббанти. ‘‘йато пат̣т̣ха̄йа парибхога̄дайо ват̣т̣анти, тато пат̣т̣ха̄йа антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄табба’’нти ваданти.
ависесена вуттавачананти адхит̣т̣ха̄таббам̣ адхит̣т̣хети, викаппетаббам̣ викаппетӣти евам̣ сависесам̣ катва̄ авачанам̣ ‘‘на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) имина̄ вируддхам̣ вийа диссати. ида̄ни идам̣ адхит̣т̣ха̄навикаппананайапат̣ибаддхам̣ кхандхакам̣, парива̄ран̃ча миссетва̄ пакин̣н̣акам̣ вуччати – кхандхаке та̄ва ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’’нтиа̄ди вуттам̣. парива̄ре ‘‘на нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на нава чӣвара̄ни викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. 329), ‘‘дасаке даса, ека̄дасаке ека̄даса чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. 331) ча анекаккхаттум̣ вачанена сут̣т̣ху дал̣хам̣ катва̄ ‘‘сабба̄ни чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄нӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ убхопи те вируддха̄ вийа диссанти, кхандхаке ева ча ‘‘вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вуттам̣. тадат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ на̄мам̣ гахетва̄ вуттанайенева чатта̄ро вассике ма̄се адхит̣т̣ха̄табба̄, тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти вуттам̣. идан̃ча вируддхам̣ вийа диссати ан̃н̃аман̃н̃ам̣ хеманте паччуддха̄расамбхавато, васса̄не викаппана̄самбхавато ча. татха̄ идха ‘‘ана̄патти антодаса̄хам̣ адхит̣т̣хети викаппетӣ’’ти вачанаппама̄н̣ато саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхабха̄во ведитабботи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ парива̄равачанена вируддхам̣ вийа диссати, на хи вируддхам̣ татха̄гата̄ бха̄санти, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄найоветтха пат̣исаран̣ам̣, йена саббампи там̣ екарасам̣ хоти. парива̄рат̣т̣хакатха̄йан̃ча вуттам̣ ‘‘на викаппетабба̄нӣти адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на викаппетабба̄нӣ’’ти (пари. ат̣т̣ха. 329). тичӣвара̄ни адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа, вассикаса̄т̣ика̄дӣни ча аттано аттано адхит̣т̣ха̄накхетте на ака̄ма̄ викаппетабба̄нӣти аттхо, авасесапа̄л̣и, аттхо ча идха ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, тасма̄ саббампетам̣ екарасанти.
еттха̄ха – йади евам̣ ‘‘нава чӣвара̄ни на̄дхит̣т̣ха̄табба̄нӣ’’ти ча ваттаббам̣. викаппитака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи на̄дхит̣т̣ха̄табба̄нӣти? еттха вуччате – ‘‘тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣…пе… париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти еттха саббаттха адхит̣т̣ха̄не пат̣иседха̄дассанато, викаппана̄йа адассанато ча ‘‘тато пара’’нти двӣсвева париччхедадассанато ча ‘‘нава чӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄табба̄ни, на викаппетабба̄ни чева вуттанти ведитаббам̣. апаро найо – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ака̄ма̄. касма̄? ка̄ле уппаннам̣ анадхит̣т̣хахантасса ка̄ла̄тиккаме а̄паттисамбхавато, ака̄ле уппаннам̣ анадхит̣т̣хахантасса даса̄ха̄тиккаме а̄паттисамбхавато ча. таттха йам̣ ка̄ле уппаннам̣ аппахонтепи даса̄хе ка̄ла̄тиккаме а̄паттикарам̣, там̣ ниссаджджанака̄ле ‘‘идам̣ ме, бханте, атирекачӣварам̣ дха̄ритам̣ ниссаггийам̣, има̄хам̣ сан̇гхасса̄’’тиа̄дина̄ ниссаджджитаббам̣, итарам̣ йатха̄па̄л̣имева. таттха пат̣хаманайо ‘‘йо пана, бхиккху, атирекачӣварам̣ дха̄реййа ниссаггийа’’нти има̄йа пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ васена вутто, дутийо анупан̃н̃аттийа̄ васена вутто.
йатха̄ ча ниссаджджитаббаваттхумхи асати йатха̄па̄л̣им̣ аватва̄ кевалам̣ а̄патти ева десетабба̄, йатха̄ ча вассикаса̄т̣иканиссаджджане кевалам̣ парийит̣т̣хаматте йатха̄па̄л̣им̣ аватва̄ йатха̄самбхавам̣ ниссаджджитаббам̣, татха̄ идампӣти ведитаббам̣. йатха̄ сам̣ваччхара̄тиккантам̣ атирекачӣварам̣ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’миччева вуччати. сам̣ваччхаравиппавуттхатичӣварам̣, ма̄са̄тиккантан̃ча ‘‘раттивиппавуттха’’нти ча ‘‘чха̄раттавиппавуттха’’нти ча вуччати, татха̄ идампи ‘‘даса̄ха̄тикканта’’миччева вуччатӣти еке, тасма̄ сиддхамидам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ака̄ма̄’’ти, татха̄ ака̄ма̄ на викаппетунти аттхо. иччха̄йа хи сати ‘‘паччуддхаритва̄ виппава̄сасукхаттхам̣ викаппана̄йа ока̄со динно хоти, даса̄ха̄тиккаме ча ана̄паттӣ’’ти вачанато викаппетум̣ ануджа̄на̄мӣти вуттам̣ хоти. татха̄ вассикаса̄т̣ика̄ ака̄ма̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ даса̄ха̄тиккаме а̄паттисамбхавато. киттакам̣ ка̄ланти че? васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣, иччха̄йа пана сати уддхам̣йева викаппетаббам̣. ‘‘саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхабха̄во ведитаббо’’ти хи вуттам̣. ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджати, но гимхе, но вассе’’ти (пари. 323) ча вуттам̣, тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти.
татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – када̄ паччуддхаритабба̄, када̄ викаппетабба̄, кин̃четтха йасма̄ ‘‘тато пара’’нти вуттам̣. хемантан̃ча паттаматте са̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, тасма̄ ‘‘паччуддхаритва̄’’ти на ваттаббам̣ адхит̣т̣ха̄насса наттхита̄йа, атха ‘‘анточа̄тума̄се викаппетабба̄’’ти на ваттаббам̣. ‘‘тато парам̣ викаппету’’нти хи вуттанти? еттха екачче ваданти ‘‘ваттаббамета’’нти. йатха̄ паривуттхапарива̄со, чин̣н̣ама̄натто ча санто нит̣т̣хитесупи парива̄сама̄наттадивасесу, татха̄ нит̣т̣хитесупи адхит̣т̣ха̄надивасесу са̄дхит̣т̣ха̄наметанти еке. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ идам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ ‘‘каттикапун̣н̣амадивасе паччуддхаритва̄ па̄т̣ипададивасе викаппетабба̄’’ти. вуттан̃хетам̣ парива̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘каттикапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхиме па̄т̣ипададивасе викаппетва̄ т̣хапитам̣ вассикаса̄т̣икам̣ нива̄сенто хеманте а̄паджджати. курундийам̣ пана ‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄ хеманте а̄паджджатӣ’ти вуттам̣, тампи сувуттам̣. ‘ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣, тато парам̣ викаппету’нти хи вутта’’нти (пари. ат̣т̣ха. 323). таттха курундинайо паччха̄ вуттатта̄ са̄рато дат̣т̣хаббо, на пуримо. нива̄сенто хи гимхепи оренаддхама̄сам̣ а̄паджджати ева. идха ча ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджати, но гимхети вутта’’нти курундивачанасса̄йаматтхо диссати.
‘‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄ тасмим̣йева дивасе авикаппенто паччхимапа̄т̣ипададивасе апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати, на, авикаппанапаччайа̄ даса̄хапариха̄расамбхавато’’ти ка̄ран̣амеке ваданти. евам̣ сати хеманте паттаматте адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти а̄паджджати, тан̃ча айуттам̣. адхит̣т̣ха̄нан̃хи ‘‘ан̃н̃асса да̄нена…пе… чхиддабха̄вена̄ти имехи навахи ка̄ран̣ехи виджахатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) вуттам̣, на ‘‘адхит̣т̣ха̄накхетта̄тиккамена ва̄’’ти. аса̄дха̄ран̣атта̄ на вуттанти че? на, ‘‘чхиддабха̄вена̄’’ти на ваттаббаппасан̇гато, чхиддабха̄вена пана тичӣварассева саббат̣т̣хакатха̄су адхит̣т̣ха̄навиджаханасса вуттатта̄. тасма̄ хемантасса пат̣хамадивасе апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати, на паччуддхаритва̄ авикаппанапаччайа̄. ‘‘викаппету’’нти вачанато тато адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣти пан̃н̃а̄йати. на хи каттикапун̣н̣ама̄сийа̄ паччхиме па̄т̣ипададивасе авикаппетва̄ хеманте а̄паджджатӣти вуттанти адхиппа̄йо, йасма̄ там̣ апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣ам̣ хемантасса пат̣хамаарун̣аккхан̣е ева а̄паджджати, тасма̄ ‘‘каттикапун̣н̣амадивасе апаччуддхаритва̄’’ти вуттам̣. паччуддхат̣ам̣ пана хеманте даса̄хапариха̄рам̣ лабхати. ‘‘даса̄хе аппахонте чӣварака̄лам̣ на̄тикка̄метабба̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.630) хи вуттам̣, тан̃ча кхо самайе уппаннам̣ че, на̄самайе. татха̄ ча са̄дхитам̣ апаччуддхат̣ам̣ на ниссаггийам̣ хоти, но ча там̣ паридахитам̣, тасма̄ каттикапун̣н̣амадивасе ева паччуддхаран̣ан̃ча викаппанан̃ча каттаббанти сиддхам̣, еттха ча йатха̄ атирекачӣварам̣ дасаме дивасе викаппентена даса̄хапарамам̣ дха̄ритам̣ хоти, антодаса̄хе ча викаппитам̣ хоти, татха̄ каттикапун̣н̣ама̄йа викаппентена васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣хитан̃ча хоти, тато парам̣ ана̄паттикхетте ева викаппана̄ ча хотӣти ведитаббам̣. етта̄вата̄ аттхи викаппана̄кхетте адхит̣т̣ха̄нам̣, адхит̣т̣ха̄накхетте ча викаппана̄ти дӣпитам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ ‘‘аттха̄патти адхит̣т̣ха̄нена а̄паджджати, анадхит̣т̣ха̄нена а̄паджджати. аттха̄патти викаппана̄йа а̄паджджати, авикаппана̄йа а̄паджджатӣ’’ти дукесу две дука̄ни ваттабба̄ни сийум̣. таттха пат̣хамадуке пат̣хамападам̣ самбхавати. викаппанакхетте хи вассикаса̄т̣ика̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄нена винайа̄тиса̄радуккат̣ам̣ а̄паджджати. етенева дутийадуккат̣асса дутийападам̣ вуттам̣ хоти. анадхит̣т̣ха̄нена а̄паджджатӣти наттхи. антодаса̄хе ана̄паджджанато, викаппана̄дисамбхавато ча викаппана̄йа а̄паджджатӣти наттхи саббаттха викаппана̄йа аппат̣исиддхатта̄, тасма̄ та̄ни дука̄ни ‘‘на лаббхантӣ’’ти на вутта̄ни. еттха̄ха – йа̄ са̄ ‘‘аттха̄патти хеманте а̄паджджатӣ’’ти (пари. 323) вачанаппама̄н̣ато дуккат̣а̄патти са̄дхита̄, са̄ сан̃чичча апаччуддхарантасса йуджджати, асатийа̄ че, кан̃чи, ана̄патти. каттикапун̣н̣ама̄йа паччуддхат̣ам̣ сан̃чичча авикаппайато дуккат̣ена саха пунадивасе ниссаггийам̣, асатийа̄ авикаппайато ниссаггийамева идха пат̣хамапан̃н̃аттийа̄. йам̣ пана вуттам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи, кан̣д̣упат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, тасма̄ са̄ тато парам̣ викаппетабба̄’’ти, тенетам̣ вируджджхати, на кевалам̣ идамева, ‘‘тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанан̃ча вируджджхати. тато парам̣ на̄ма хи хемантам̣, таттха че паччуддха̄ро, ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пӣ’’тиа̄ди на йуттам̣ адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вена паччуддха̄ра̄бха̄вато. авиродхо ча иччхитаббо, тасма̄ ‘‘паччуддхаран̣ам̣ ваттаматта’’нтива̄до еттха̄пи самбхаватӣти че? на, курунди вачанавиродхато. таттха хи каттикапун̣н̣ама̄йа паччуддха̄ро вутто, тасма̄ васса̄надивасатта̄ са̄дхит̣т̣ха̄на̄васа̄ паччуддхарӣйатӣти на паччуддха̄ро ваттаматтам̣, тасма̄ ‘‘тато пара’’нти йа̄ва пун̣н̣ама̄ адхиппета̄ сийа̄. йатха̄ ча̄йам̣ викаппо, татха̄ ‘‘васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи а̄ба̄дхавӯпасамена̄пӣ’’ти идампи авассам̣ паччуддхаритаббата̄йа вуттам̣ сийа̄. еван̃ча сати идха самантапа̄са̄дика̄йа тадавачанена самети. ан̃н̃атха̄ идхапи там̣ ваттаббам̣ сийа̄ти йатха̄вуттова видхи еттха самбхавати, кин̃ча̄пи самбхавати, дувин̃н̃а̄пайасса пана локасса сувин̃н̃а̄панаттхам̣ вутта̄. йасма̄ пана са̄ васса̄на̄тиккамена адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, хемантапат̣хама̄рун̣е ча апаччуддха̄рапаччайа̄ дуккат̣а̄ са̄дхита̄, тасма̄ каттикапун̣н̣ама̄йамева паччуддхаритва̄ викаппетабба̄, авикаппита̄йа ‘‘ниссаггийа̄паджджанамева̄’’ти ваттаббам̣. етта̄вата̄пи сантосам̣ акатва̄ виниччхайо парийеситаббо. хоти четтха –
‘‘евам̣ абха̄вам̣ винайасса па̄л̣и,
бхиннам̣ абхиннан̃ча тадаттхайуттим̣;
вин̃н̃а̄тука̄мена тадаттхавин̃н̃ӯ,
парийеситабба̄ винайе вин̃н̃а̄йа̄’’ти.
‘‘туйхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте вина̄пи ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вачанена судиннам̣ хоти. итаро че адхива̄сети, тена̄пи суггахитам̣ хоти, но че адхива̄сети, дентена судиннам̣. там̣ пана ваттху на кассачи хоти. татха̄ ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вадати, са̄мико че адхива̄сети, вина̄пи ‘‘ган̣ха̄хӣ’’ти вачанена суггахитам̣. но че адхива̄сети, са̄микассева там̣, на хи тассетам̣ винайакамманти еттха винайакаммассаттха̄йа че ган̣ха̄ти, на ват̣т̣ати. на кевалам̣ аттано аттха̄йа гахитам̣, пуна тассапи дети, ват̣т̣атӣти ча. татха̄ анапеккхо хутва̄ парасса виссаджджетва̄ пуна тена диннам̣ ва̄ тасса висса̄санто ва̄ парибхун̃джати, ват̣т̣ати. таттха̄пи винайакаммавасена на ват̣т̣атӣти еке. те ева ‘‘махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ каротӣ’’ти еттха ‘‘тичӣваре дӣгхато видаттхи анатиккамитва̄ чхиндитва̄ кароти, евам̣ сесесупӣ’’ти ваданти. еварӯпесу т̣ха̄несу пора̄н̣а̄чарийа̄нам̣ катха̄маггам̣ сут̣т̣ху а̄чарийакуласевана̄йа сан̃джа̄нитва̄ тена сам̣сандитва̄ сато сампаджа̄но хутва̄ сотӯнан̃ча читтам̣ авимохетва̄ катхетаббам̣. еса̄ амха̄кам̣ а̄йа̄чана̄.
пат̣хамакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄
471. сантаруттарена джанападача̄рикам̣ паккаманти. касма̄? кин̃ча̄пи ‘‘на, бхиккхаве, сантаруттарена га̄мо пависитаббо, йо пависеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 362) пат̣хамам̣ вуттам̣. паччха̄ пана ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, паччайа̄ сан̇гха̄т̣ийа̄ никкхепа̄йа, уттара̄сан̇гасса, антарава̄сакасса никкхепа̄йа гила̄но ва̄ хоти, вассикасан̇кетам̣ ва̄, надӣпа̄рам̣ гантум̣ ва̄, аггал̣агуттивиха̄ро ва̄, аттхатакатхинам̣ ва̄ хотӣ’’ти вуттатта̄, ат̣т̣хакатха̄йамписса ‘‘пан̃часу петесу аггал̣агутти ева пама̄н̣ам̣. гутте ева хи виха̄ре никкхипитва̄ бахи гантум̣ ват̣т̣ати, на̄гутте’’ти вуттатта̄ апан̃н̃аттепи катхине ‘‘те бхиккхӯ аггал̣агуттивиха̄ре т̣хапетха̄’’ти ватва̄ сабха̄га̄нам̣ хаттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ сантаруттарена га̄маппавесе ладдхакаппийа̄ джанападача̄рикам̣ пакка̄мим̣сӯти ведитаббам̣.
473. авиппава̄сасаммутинти авиппава̄саттхам̣, виппава̄сапаччайа̄ йа̄ а̄патти, тадабха̄ваттхам̣ ва̄ саммутим̣ да̄тунти аттхо. тато пат̣т̣ха̄йа ват̣т̣ати. киттакам̣ ка̄лам̣ ват̣т̣атӣти? ма̄сам̣ ва̄ атирекам̣ ва̄ йа̄ва гамане саусса̄хо, та̄ва ват̣т̣ати. тена вуттам̣ ‘‘дхураниккхепам̣ каронтена паччуддхаритабба’’нти. пуна саммутида̄накиччам̣ наттхӣти саче два̄дасаннам̣ васса̄нам̣ аччайена ан̃н̃о рого хоти, ват̣т̣ати, упасампадакаммам̣ вийа йа̄ваджӣвам̣ ека̄саммути ват̣т̣атӣти ча.
‘‘катам̣ ва̄ хотӣ’’тиа̄ди имасмим̣ сиккха̄паде на ваттаббам̣, касма̄? каран̣апалибодхе упаччхиннепи анадхит̣т̣хитачӣварато виппава̄сапаччайа̄ а̄паттийа̄ асамбхавато, тасма̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасминти бхиккхуно чӣварам̣ адхит̣т̣хитам̣ хотӣ’’ти еттакамева ваттаббанти че? на, тада̄йаттатта̄. адхит̣т̣ха̄нан̃хи каран̣апалибодхасса нит̣т̣ха̄пана̄йаттам̣, тасма̄ ‘‘катам̣ ва̄тиа̄ди вутта’’нти ча вуттам̣. таттха катанти пуббе вуттамева.
477-8. авиппава̄салаккхан̣ававаттха̄панаттханти еттха ‘‘антога̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ антога̄ме ваттхабба’’нтиа̄дивачанато авиппава̄салаккхан̣ам̣ ваваттха̄питам̣, таббипарӣтанайена виппава̄салаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. га̄мо екӯпача̄ротиа̄димхи пана т̣хапетва̄ саттхам̣, руккхамӯлам̣, аджджхока̄сан̃ча сесесу париккхепа̄париккхепавасена екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ ведитабба̄. йасма̄ пана саттхам̣ дувидхам̣ нивит̣т̣хам̣, анивит̣т̣хан̃ча, тесу анивит̣т̣хам̣ екакуласса ва̄ на̄на̄куласса ва̄ апариккхиттамева хоти, нивит̣т̣хам̣ сийа̄ париккхиттам̣, сийа̄ апариккхиттам̣, тасма̄ таттха париккхепа̄дивасена адассетва̄ аббхантаравасена вутто. татха̄ аббхока̄се. руккхамӯле чха̄йа̄васена. ан̃н̃атха̄ ‘‘саттхо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄ди уддесавиродхо сийа̄ вибхан̇ге адасситатта̄, тасма̄ саттхасса пурато ча паччхато ча саттаббхантара̄, пассато ча екаббхантаранти айамекӯпача̄ро, тато парам̣ на̄нӯпача̄ро. татха̄ руккхамӯласса йаттха маджджханхике ка̄ле чха̄йа̄ пхарати, айам̣ екӯпача̄ро. итаро на̄нӯпача̄ро. касма̄? таттха хи париккхепо аппама̄н̣ам̣. чха̄йа̄ва пама̄н̣ам̣. аджджхока̄сасса па̄л̣ийам̣ вуттова. ‘‘саттха̄дӣнам̣ екакуласантакавасена екӯпача̄рата̄’’ти ликхитам̣, тасма̄ нивесане, удосите ча вуттапариччхедова ат̣т̣а̄дӣсӯти катва̄ сам̣кхиттам̣. тато парам̣ кхеттадхан̃н̃акаран̣аа̄ра̄мавиха̄ресу пана париккхитта̄париккхитта-падам̣ пуна уддхат̣ам̣ саттхавибхан̇гена адхика̄расса паччхиннатта̄. ‘‘на̄на̄габбха̄’’тиа̄дивачанам̣ пана асамбхавато кхеттадхан̃н̃акаран̣аа̄ра̄месу на уддхат̣ам̣. виха̄ре самбхавантампи таттха паччхиннатта̄ на уддхат̣ам̣. кулам̣ вуччати са̄мико, тасма̄ ‘‘екакуласса на̄на̄куласса̄’’ти имина̄ га̄ма̄дӣнам̣ чуддасаннам̣ чӣвараниккхепат̣т̣ха̄на̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ дӣпети. аджджхока̄сасса пана асамбхавато на вуттам̣. йасма̄ панеттха екакуласса, на̄на̄куласса ча апариккхиттесу га̄ма̄дӣсу париха̄рависесо кин̃ча̄пи наттхи, париккхиттесу пана аттхи, тасма̄ екана̄на̄кулаггахан̣ам̣, екана̄нӯпача̄раггахан̣ан̃ча са̄ттхаканти ведитаббам̣. таттхапи айам̣ висесо – саттхе, руккхамӯле ча кулабхедатова бхедо, нопача̄рабхедато. аджджхока̄се упача̄рабхедато ча, со пана па̄л̣ийам̣ на дасситоти. ‘‘там̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ти вачанато а̄ка̄сепи ад̣д̣хатеййаратанаппама̄н̣е досо наттхӣ’’ти ваданти.
479. ‘‘сабха̄’’ти иттхилин̇гам̣. ‘‘сабха̄йа’’нти напум̣сакалин̇гам̣, тена вуттам̣ ‘‘лин̇габйаттанайена̄’’ти. напум̣сакалин̇гадассанаттхам̣ кира ‘‘сабха̄йа’’нти паччаттавасена ниддит̣т̣хам̣, тасса анупайогатта̄ ‘‘два̄рамӯла’’нтипи. аттано никкхиттат̣т̣ха̄не аниккхиттатта̄ вӣтхихаттхапа̄со на раккхати, йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣ хоти, тасмим̣ гхаре ваттхаббам̣. ‘‘сабха̄йе ва̄ ваттхаббам̣ два̄рамӯле ва̄, хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитабба’’нти хи вуттам̣. ‘‘хаттхапа̄сейева арун̣ам̣ ут̣т̣хапетабба’’нти нийамитатта̄ джа̄нитум̣ на сакка̄ти че? антогхаре на сакка̄, татха̄ татха̄ вуттатта̄, тасма̄ ‘‘йутти пама̄н̣а’’нти вуттам̣. айаматтхо ат̣т̣хакатха̄йампи пака̄сито, пунапи кхуддакага̄ме саббаса̄дха̄ран̣ага̄мадва̄равасена. саче тасса два̄радвайам̣ хоти, маджджхе ча гхарасабха̄йам̣, йаттхиччхати, таттха васитабба’’нти.
480-1. йа̄ни нивесана̄дӣни га̄масан̇кхйам̣ на гаччханти, та̄ни нивесана̄дӣнӣти адхиппета̄ни. аджджхока̄се апарисан̇китампи чӣварам̣ атирекасаттаббхантаре никкхиттам̣ ниссаггийам̣ хоти, еттха антосӣмата̄ на раккхати, саттхе пана раккхати. ‘‘надӣпариха̄ро ча лаббхатӣ’’ти вачанато удакуккхепасӣма̄йам̣ париха̄ро лаббхатӣти сиддхам̣. са̄мантавиха̄ро че екасӣмо, чӣварам̣ на ниссаггийам̣.
ида̄ни –
‘‘чхиннам̣ дхутан̇гам̣ са̄сан̇ка-саммато сантаруттарам̣;
ачӣварасса̄на̄патти, паччуддха̄ра̄дисиддхито’’ти. –
идам̣ пакин̣н̣акам̣, таттха̄йам̣ чодана̄пуббан̇гамо виниччхайо – кечи ‘‘дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти (маха̄ва. 348) вачанато ‘‘екаччика̄ сан̇гха̄т̣ипи на̄дхит̣т̣ха̄табба̄. саче адхит̣т̣ха̄ти на рухатӣ’’ти ватва̄ упасампада̄пеккха̄нампи дигун̣амева сан̇гха̄т̣им̣ датва̄ упасампа̄денти, те имина̄ сутталесена сан̃н̃а̄петабба̄. бхагавата̄ хи ‘‘чхиннакам̣ сан̇гха̄т̣им̣ чхиннакам̣ уттара̄сан̇гам̣ чхиннакам̣ антарава̄сака’’нти пат̣хамам̣ анун̃н̃а̄там̣. тато ‘‘ан̃н̃атарасса бхиккхуно тичӣваре карийама̄не саббам̣ чхиннакам̣ наппахоти. две чхиннака̄ни екам̣ аччхиннакам̣ наппахоти. две аччхиннака̄ни екам̣ чхиннакам̣ наппахотӣ’’ти имасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, анва̄дхикампи а̄ропету’’нти (маха̄ва. 360) анун̃н̃а̄там̣, тасма̄ екаччика̄пи сан̇гха̄т̣и ват̣т̣атӣти сиддхам̣. йа̄ чхиджджама̄на̄ наппахоти, тасса̄ куто дигун̣ата̄ти. ат̣т̣хакатха̄йамписса вуттам̣ ‘‘анва̄дхикампи а̄ропетунти а̄гантукапаттампи да̄тум̣. идам̣ пана аппахонаке а̄ропетаббам̣. саче пахоти, а̄гантукапаттам̣ на ват̣т̣ати, чхиндитаббамева̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 360). катхинам̣ пана чхиннакамева ват̣т̣ати а̄вен̣икалаккхан̣атта̄, ‘‘чхиннакам̣ дигун̣ам̣ наппахотӣ’’ти вачана̄бха̄вато ча̄ти саннит̣т̣ха̄наметтха гантаббам̣.
дхутан̇ганти анупасампанна̄нам̣ течӣварикадхутан̇га̄бха̄вато тичӣваренева течӣварикоти. тесам̣ адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вато ‘‘адхит̣т̣хитенева̄’’ти ваттаббам̣ хотӯти че? на, дхутан̇габхедена виродхаппасан̇гато. чатуттхачӣвараса̄дийанена хи дхутан̇габхедо, на тичӣваравиппава̄сена, на̄пи атирекачӣвараса̄дийанена, на̄пи атирекачӣварадха̄ран̣ена. йасма̄ пана бхиккхӯнам̣йева бхагавата̄ адхит̣т̣ха̄навасена нава чӣвара̄ни анун̃н̃а̄та̄ни, джа̄тивасена ча вутта̄ни, на евам̣ анупасампанна̄нам̣. тасма̄ тесам̣ чӣваранийама̄бха̄ва̄ на там̣ дхутан̇гам̣ анун̃н̃а̄там̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ вийа, тасма̄ тасса сама̄да̄навидха̄не авачанато ча саннит̣т̣ха̄наметтха гантаббам̣.
са̄сан̇касамматоти кан̇кха̄витаран̣ийам̣ са̄сан̇касиккха̄паде висум̣ ан̇га̄ни на вутта̄ни, ‘‘сесаметтха чӣвараваггасса дутийасиккха̄паде вуттанайена ведитабба’’нти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. са̄сан̇касиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣, на ча панетам̣ вуттам̣. таттха раттивиппава̄со чатуттхам̣ ан̇гам̣, идха чха̄раттавиппава̄со, айаметтха висесоти, тасма̄ ан̇гаса̄ман̃н̃ато, саммутиса̄ман̃н̃ато ча са̄сан̇касиккха̄падамева ваданти. идам̣ ниппадесам̣, там̣ саппадесам̣ ма̄сапараматта̄. таттха бахига̄мепи га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккамантасса ана̄патти, идха на татха̄, идха анантаре анантаре арун̣уггамане ниссаггийам̣, таттха саттамети айам̣ имесам̣ двиннам̣ висесо. ан̇га̄ни пана чӣвараниккхепан̇гасампаттито випарийа̄йена, идха вуттанайена ча сиддхатта̄ на вутта̄ни. та̄ни ка̄мам̣ на вутта̄ни, татха̄пи чатуттхаман̇гам̣ висеситаббам̣, на пана висеситам̣. ким̣ка̄ран̣а̄? идха вуттаниссаджджанаккамена ниссаджджетва̄ а̄паттидесанато, таттха̄панна̄паттивимоккхадӣпанаттхам̣. сам̣ваччхаравиппавуттхампи раттивиппавуттхамева, пагева чха̄раттам̣ виппавуттхам̣. евам̣ сантепи таттха йатха̄вуттаан̇гасампаттийа̄ сати таттха вуттанайенева ниссаджджитаббам̣. хеманте ва̄ гимхе ва̄ ниссаджджати че? идха вуттанайена̄пи ниссаджджитум̣ ват̣т̣атӣти н̃а̄панаттхам̣ чатуттхам̣ ан̇гам̣ на висеситанти но таккоти а̄чарийо. ма̄са̄тиккантампи чӣварам̣ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄ ниссат̣т̣хамева. двайена ӯнама̄сам̣ хутва̄ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄ ма̄са̄тиккантанти еке. татха̄пи саче пачча̄са̄чӣварам̣ хоти, ниссаггийам̣ ‘‘даса̄ха̄тикканта’’нти ватва̄, мӯлачӣварам̣ пана ‘‘ма̄са̄тикканта’’нти ватва̄ ниссаджджитаббам̣.
‘‘сантаруттара’’нти ва̄ ‘‘сан̇гха̄т̣и’’нти ва̄ ‘‘чӣвара’’нти ва̄ ким̣ тичӣварам̣, уда̄ху ан̃н̃ампӣти. кин̃четтха – йади тичӣварамева пат̣исиддхам̣, парийа̄паннавасена аччхинначӣвараччхинданадхова̄панавин̃н̃аттиа̄дивиродхо. атха ан̃н̃ампи, ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти евама̄дина̄ виродхоти? вуччате – на нийамато ведитаббам̣ йатха̄самбхавам̣ гахетаббато. татха̄ хи ‘‘чӣварам̣ никкхипитва̄ сантаруттарена джанападача̄рикам̣ паккамантӣ’’ти (па̄ра̄. 471) евама̄дӣсу тичӣварамева. ‘‘на, бхиккхаве, сантаруттарена га̄мо пависитаббо, сантаруттарапарамам̣ тато чӣварам̣ са̄дхитабба’’нти евама̄дӣсу йам̣кин̃чи, татха̄ сагун̣ам̣ катва̄ сан̇гха̄т̣ийо да̄табба̄, нива̄санам̣ да̄таббам̣, сан̇гха̄т̣и да̄табба̄, ханда те, а̄вусо, сан̇гха̄т̣и, дехи ме пат̣антиа̄дӣсу. вуттан̃хетам̣ ‘‘саббан̃хи чӣварам̣ сан̇гхат̣итат̣т̣хена ‘сан̇гха̄т̣ӣ’ти вуччатӣ’’ти. татха̄ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти еттха̄пӣти еке. антосамайе хи йа̄вадаттхам̣ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ саббам̣ карийама̄нам̣ када̄ нит̣т̣ха̄нам̣ гаччхиссати, тасма̄ тичӣварамева̄ти еке. ачӣварасса̄на̄патти паччуддха̄ра̄дисиддхитоти ким̣ вуттам̣ хоти? удоситасиккха̄падасса ниппайоджанабха̄ваппасан̇гато тичӣваравиппава̄се течӣварасса а̄паттӣти еке. таттхетам̣ вуччати на хоти а̄патти паччуддха̄ра̄дисиддхито. ‘‘ана̄патти антоарун̣е паччуддхарати, виссаджджетӣ’’ти хи вуттам̣. ан̃н̃атха̄ паччуддхарантасса, антоарун̣е виссаджджентасса ча йа̄ва ан̃н̃о на̄дхит̣т̣ха̄ти, та̄ва а̄паттим̣ а̄паджджати йатха̄вуттанайена. ан̃н̃атха̄ саттаббхантарена виппава̄сасса̄ти виппава̄сато йатха̄рутам̣йева сати виппава̄се виппава̄сато авиппава̄се сати авиппава̄сатоти.
удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄
497. наппахотӣти ла̄макапариччхедам̣ на па̄пун̣а̄ти, тенева тичӣварасса мут̣т̣хипан̃чака̄дила̄макапариччхедова та̄ва вутто. чӣваре пачча̄са̄ чӣварапачча̄са̄. тенетам̣ дӣпети – там̣ чӣварам̣ паччха̄ лаббхату ва̄ ма̄ ва̄, йа̄ва са̄ пачча̄са̄ чхиджджати, та̄ва идам̣ мӯлачӣварам̣ т̣хапетум̣ ануджа̄на̄мӣти. ‘‘чӣварапачча̄са̄’’ти марийа̄даттхе ниссаккавачанам̣, бхумматтхе ва̄ паччаттавачанам̣ катам̣.
499-500. нит̣т̣хитачӣварасмим̣ …пе… чӣвара̄са̄ ва̄ упаччхинна̄тиа̄димхи тӣсу чӣваресу ан̃н̃атарам̣ катам̣ хоти, сеса̄ аттхи, раккхати. чӣварапалибодхасса упаччхеде, уббхатасмин̃ча катхине самайе ва̄ хемантасса самайе ва̄ ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа, кхиппамева ка̄ретаббам̣. сати па̄рипӯрийа̄ пачча̄са̄ на раккхати, асати наттхи че пачча̄са̄, на раккхати. ‘‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’’нти вачанато апаракаттика̄ аттхате ва̄ анаттхате ва̄ самайова. хеманто сийа̄ самайо аттхате, сийа̄ асамайо анаттхате. тато парам̣ екам̣сато асамайо ва̄ти. ‘‘а̄дисса динна’’нти идам̣ идха алаббхама̄нампи аттхуддха̄равасена вуттам̣ бхиккхунӣнам̣ дутийаниссаггийе (па̄чи. 738 а̄дайо) сесам̣ ака̄лачӣварам̣ вийа. таттха хи бхиккхунисан̇гхасса ‘‘сампатта̄ бха̄джентӯ’’ти евам̣ а̄дисса диннамева ‘‘ака̄лачӣварам̣ ка̄лачӣвара’’нти адхит̣т̣хахитва̄ бха̄джентийа̄ ниссаггийам̣. татха̄ хи таттха йатха̄ ‘‘ака̄лачӣварам̣ на̄ма анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппаннам̣, аттхате катхине саттама̄се уппанна’’нти идам̣ аттхуддха̄равасена вуттам̣, евам̣сампадамидам̣. йади евам̣ ‘‘екапуггаласса идам̣ туйхам̣ дамхӣти динна’’нти идам̣ киматтхам̣ вуттам̣, на хи там̣ бха̄джанӣйанти че? абха̄джанӣйаса̄ман̃н̃ато вуттам̣ хоти. йатха̄ сан̇гхасса а̄дисса диннам̣ аттхатакатхинехи ева бхиккхӯхи абха̄джанӣйатта̄ ака̄лачӣварам̣ на̄ма джа̄там̣, евам̣ пуггаликампи итарехӣти аттхо. евам̣ сантепи кассачи сийа̄ ‘‘а̄дисса диннампи даса̄хамева париха̄рам̣ лабхатӣ’’ти. тассетам̣ па̄т̣икан̇кхам̣. пат̣хамакатхине ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти идан̃хи нираттхаканти. ануббхатасмимпи хи катхине даса̄хапарамамева дха̄ретаббанти вин̃н̃а̄татта̄ ана̄дисса диннамева сандха̄йетам̣ вуттам̣ сийа̄ти че? евам̣ сантепи ана̄дисса диннампи анаттхатакатхина̄нам̣ апаракаттика̄йа даса̄хамева париха̄рам̣ лабхати ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти вуттатта̄. а̄манта̄ти че? ‘‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’’нти вачанена вируджджхати, тасма̄ йатха̄вуттанайеневеттха саннит̣т̣ха̄нам̣ гантаббам̣.
ануган̣т̣хипаде вуттам̣ ‘‘пат̣хамасиккха̄паде саббачӣвара̄нам̣ йа̄вадаттхачӣваравасена катхинама̄саббхантаре даса̄ха̄тиккамепи ана̄патти париха̄расса диннатта̄. йатха̄ катхинама̄саббхантаре а̄дисса диннамака̄лачӣварам̣ ка̄лачӣварапариха̄рамева лабхати, татха̄ итарама̄сепи лабхатӣти ведитаббам̣. тасма̄ евам̣ ‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине бхиккхуно панева чӣварам̣ уппаджджеййа̄’тиа̄дина̄ сиккха̄паде сиддхепи анаттхатакатхина̄нам̣ паччхимакаттикама̄сам̣ ануджа̄нантена ‘ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’ти вуттам̣. еван̃хи авутте ака̄лачӣварам̣ на̄ма ‘анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппанна’нти на сакка̄ ваттум̣. еван̃хи вачанато анаттхатакатхина̄нам̣ аттхатакатхина̄нам̣ вийа саббачӣвара̄нам̣ паччхимакаттикама̄се даса̄ха̄тиккаме ниссаггийам̣ на хотӣ’’тиа̄ди.
бхиййопи евам̣ вуттам̣ – йам̣ пана майа̄ ‘‘пат̣хамакатхине даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ дха̄ретабба’’нти анун̃н̃а̄там̣, тампи катхинама̄сато бахи уппаннамева, на антоти айаматтхо дӣпито хоти. катхам̣? атирекачӣварасса даса̄хапариха̄рато уддхам̣ а̄паджджитабба̄паттим̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти анупан̃н̃аттийа̄ катхинаббхантаре ва̄ретва̄ тато уддхам̣ уппаннесу даса̄ха̄тиккаме а̄паджджитабба̄паттим̣ имина̄ сиккха̄падена ва̄ретум̣ ‘‘ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена ‘‘ка̄лепи а̄дисса диннам̣, етам̣ ака̄лачӣварам̣ на̄ма̄’’ти вачанато катхинуббха̄рато уддхам̣ даса̄хапариха̄рам̣ на лабхатӣти дӣпитам̣ хоти, техи саддхим̣ пуна катхинуббха̄рато уддхам̣ пан̃ча диваса̄ни лабхатӣти пасан̇гопи ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине бхиккхуно панева ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа…пе… кхиппамева ка̄ретабба’’нти ака̄лачӣварасса уппаттика̄лам̣ нийаметва̄ вуттатта̄ нива̄рито хоти, тадубхайена катхинаббхантаре уппанначӣварам̣ катхинуббха̄рато уддхам̣ екадивасампи париха̄рам̣ на лабхатӣти сиддхам̣ хоти. евам̣ апаре вадантӣти.
пунапи вуттам̣ – а̄чарийа̄ пана евам̣ вадеййум̣ ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине бхиккхуно панева ака̄лачӣварам̣ уппаджджеййа̄’’ти еттха ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасмим̣ катхине’’ти ваданто евам̣ вин̃н̃а̄пети ‘‘еттхантаре тин̣н̣аннампи ака̄лачӣвара̄нам̣ уппатти абха̄ва’’нти. касма̄ пана падабха̄джане виттха̄рита̄нӣти? вуччате – идам̣ сиккха̄падам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, кинту пат̣хаме даса̄хам̣ ануджа̄нитва̄ тасмим̣ аппахонте саче пачча̄са̄ аттхи, тамева вад̣д̣хетва̄ ма̄сам̣ ануджа̄нанто имампи аттхависесам̣ дӣпети ака̄лачӣварам̣ на̄ма саммукхӣбхӯтена бха̄джетаббантипи дӣпети. там̣ пана ‘‘а̄кан̇кхама̄нена бхиккхуна̄ пат̣иггахетабба’’нти имина̄ сиккха̄падена вад̣д̣хетва̄ вуттанти, тасма̄ тӣн̣ипи падабха̄джане виттха̄рита̄нӣти.
‘‘кхиппамева ка̄ретаббанти даса̄ха̄ ка̄ретабба’’нти идам̣ пана пахонакабха̄ве пуримасиккха̄падалаккхан̣ена̄ти дӣпетум̣ вуттам̣, тасма̄ ‘‘евам̣ сӣгханти ва̄ лахунти ва̄’’тиа̄дина̄ аватва̄ ‘‘даса̄ха̄’’ти вуттам̣. аттхатакатхинасса евам̣ хоту, анаттхате пана катхине катханти вутте анаттхатасса пат̣иккхепатам̣ дассетӣти вутто апассанто вигха̄там̣ а̄паджджатӣти. екатим̣се арун̣уггамане ниссаггийанти махантенапи пачча̄са̄чӣварена саха гхат̣итампи таббха̄вам̣ анупатитва̄ ниссаггийам̣ хоти сати паччхимаппама̄н̣асамбхаве, асати на хоти, пуна гхат̣ите хоти, ан̃н̃ена гхат̣ите на хоти. чхиннам̣ ан̃н̃аваттху хоти. пуббапариччхедам̣ атиккантам̣ гхат̣итам̣ пуна ан̃н̃апариччхедам̣ лабхатӣти еке, упапариккхитва̄ гахетаббам̣. ан̃н̃атарасмим̣ ган̣т̣хипаде пана ‘‘сан̇гхасса ва̄ идам̣ ака̄лачӣваранти уддисса динна’нти еттха сан̇гхасса динне а̄патти на̄ма наттхи, ‘сотасса рахо’тиа̄дӣсу вийа падуддха̄рена вуттам̣, тасса ла̄бхам̣ сандха̄йа̄ти че? сан̇гхато ва̄ уппаджджеййа̄ти анена сиддхатта̄ адхикамева̄’’ти ча ‘‘сан̇гхо чӣвара̄ни лабхиссати ган̣о ва̄’тиа̄дина̄пи па̄т̣хо аттхӣ’’ти ча вуттам̣. ган̣т̣хипаде косаллаттхам̣ пана майа̄ саббам̣ ликхитам̣, сут̣т̣ху вича̄ретва̄ катхетаббам̣.
татийакатхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄
503-505. бхаттависсагганти бхаттакичча̄дхит̣т̣ха̄нам̣. бхаттакичча̄дхит̣т̣ха̄навибха̄ганти пора̄н̣а̄. таттха на̄ма тванти таттха тайа̄ катакамме евам̣ акаттаббе сати дхова̄писсаси на̄ма. атха ва̄ со на̄ма тванти аттхо. убхатосан̇гхе упасампанна̄ти бхиккхӯнам̣ сантике упасампада̄йа пат̣иккхиттатта̄ таданупасан̇габхайа̄ евам̣ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘пура̄н̣ачӣвара’’нти еттха пура̄н̣абха̄вадӣпанаттхамева ‘‘саким̣ ниваттхампи саким̣ па̄рутампӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ ‘‘чӣварам̣ на̄ма чханнам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ чӣварам̣ викаппанупагам̣ паччхима’’нти вачанасса ока̄со на джа̄тоти еке. йасма̄ викаппанупагапаччхимам̣ идха на̄дхиппетам̣, нива̄санапа̄рупанупагамева̄дхиппетам̣, тенева нисӣданапаччаттхаран̣е дуккат̣ам̣ вуттам̣, тасма̄ на вуттанти еке. джа̄типпама̄н̣а̄вачанато йам̣ кин̃чи пура̄н̣аваттхам̣ дхова̄пентасса ниссаггийамева, тенева ‘‘ана̄патти чӣварам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ париккха̄рам̣ дхова̄петӣ’’ти вуттам̣. тхавикампи хи асучимаккхитам̣ парибхуттам̣ дхова̄пети, ниссаггийамева ол̣а̄рикатта̄, аппатирӯпатта̄ ча. тенева кан̇кха̄витаран̣ийам̣ имасмим̣ т̣ха̄не чӣварапариччхедо на вуттоти еке, вича̄ретва̄ йуттатарам̣ гахетаббам̣. ‘‘раджитва̄ каппам̣ катва̄ти каппийам̣ катамева нива̄сетум̣, па̄рупитум̣ ва̄ ват̣т̣ати, нетара’’нти вуттам̣. имина̄ ча маджджхиматтхерава̄до упаттхамбхито хоти, нопаттхамбхито. раджитва̄тиа̄ди пана винайавидхидассанаттхам̣ вуттанти мама такко. йатха̄ ан̃н̃а̄тика̄йа ан̃н̃а̄тикасан̃н̃ӣва̄ре тӣн̣и чатукка̄ни, евам̣ вематикан̃а̄тикава̄ресу ча̄ти нава чатукка̄ни хонти. еттха̄ха – екава̄рам̣ дховитва̄ дхованесу дхурам̣ никкхипитва̄ пуна ‘‘дуддхота’’нти ман̃н̃ама̄на̄ дховати, ана̄паттийа̄ бхавитаббам̣, дутийава̄рам̣ авутта̄ дховати на̄ма хотӣти? вуччате – саче бхиккху ‘‘алам̣ етта̄вата̄ дхотена̄’’ти пат̣иккхипати, пуна дховантӣ авутта̄ дховати на̄ма̄ти йуджджати. но че, вутта̄ва хотӣти ведитаббам̣. бхиккхусса лин̇гапариваттане екатоупасампанна̄йа васена а̄патти са̄кийа̄нӣнам̣ вийа.
506. екена ваттхуна̄ти йена кеначи пат̣хамена. ‘‘тин̣н̣ам̣ чатукка̄нам̣ васена̄’’ти па̄т̣хо. бхиккхӯнам̣ сантике ат̣т̣хава̄чика̄йа упасампанна̄йа па̄кат̣атта̄ там̣ аватва̄ са̄кийа̄нийова вутта̄ апа̄кат̣атта̄.
пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. чӣварапат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
508-510. апан̃н̃атте сиккха̄падети еттха ‘‘ган̣амха̄ охӣйанасиккха̄паде’’ти ликхитам̣. аран̃н̃ава̄сӣниседханасиккха̄паде апан̃н̃аттети еке, ‘‘там̣ на сундара’’нти ваданти. вихаттхата̄йа̄ти а̄йа̄сена.
512. упача̄роти два̄дасахаттхо. маха̄паччарийам̣, курундийан̃ча вуттанти еттха раттибха̄ге дхаммакатхикасса бхиккхуно бахӯсу чӣваресу маха̄джанена паса̄дада̄навасена пат̣иккхиттесу пунадивасе ‘‘упа̄сака̄нам̣ паса̄дада̄на̄ни ета̄нӣ’’ти суддхачиттена ган̣хантасса досо наттхи, ‘‘бхиккхунӣхипи динна̄ни идха сантӣ’’ти н̃атва̄ ган̣хато досо. там̣ ачиттакабха̄вена̄ти бхиккхунӣхи диннабха̄вам̣ н̃атва̄ бахӯсу тасса̄ чӣварасса аджа̄нанена̄ти аттхо. пам̣сукӯлам̣ адхит̣т̣хахитва̄ти ‘‘бхиккхунӣхи ну кхо диннам̣ сийа̄’’ти авикаппетва̄ ‘‘пам̣сукӯлам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти ган̣хантасса ват̣т̣ати. курундиа̄дӣсу вуттопи аттхо айамева, екам̣, ‘‘ачиттакабха̄вена̄’’ти вачанена ‘‘йатха̄ татха̄ ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти уппатхова пат̣иседхитоти апаре. евам̣ дхаммасириттхеро на вадати, уджукамева вадатӣти папан̃читам̣. тассева висайо, тасса̄йам̣ адхиппа̄йо – йатха̄ ‘‘пам̣сукӯлам̣ ган̣хиссатӣти т̣хапитам̣ ка̄мам̣ бхиккхунисантакампи авикаппетва̄ пам̣сукӯлам̣ адхит̣т̣хахитва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, татха̄ дхаммакатхикасса бхиккхунийа̄ диннампи апан̃н̃а̄йама̄нам̣ ват̣т̣атӣти, тасма̄ там̣ вуттам̣ маха̄паччарийам̣, курундийан̃ча ачиттакабха̄вена на саметӣти. пат̣иккхепо пана викаппаггахан̣е ева рухати. ан̃н̃атха̄ пубба̄парам̣ вируджджхатӣти. там̣ на йуттам̣ пам̣сукӯлена асама̄натта̄. пам̣сукӯлабха̄вена сан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣсу т̣хапитам̣ бхиккхунӣхи, на там̣ тасса̄ сантакам̣ хутва̄ т̣хитам̣ хоти. асса̄микан̃хи пам̣сукӯлам̣ саббаса̄дха̄ран̣ан̃ча, ан̃н̃опи гахетум̣ лабхати. идам̣ пуббева ‘‘бхиккхунӣнам̣ чӣвара’’нти джа̄нитва̄пи пам̣сукӯлико гахетум̣ лабхати тада̄ тасса̄ асантакатта̄. ‘‘пам̣сукӯлам̣ адхит̣т̣хахитва̄’’ти саллекхаккаманидассанаттхам̣ вуттам̣. мам̣сам̣ дадантена татха̄гатена саллекхато каппийампи бхуттам̣ ниссаггийам̣ чӣварама̄ха йо мам̣сам̣ катханти сайама̄дисеййа̄ти.
ачиттакатта̄ катхам̣ пам̣сукӯлам̣ ват̣т̣атӣти че? та̄йа тасса адиннатта̄, бхиккхуна̄пи тато бхиккхунито аггахитатта̄ ча. асса̄микампи хи пам̣сукӯлам̣ ан̃н̃исса̄ хаттхато ган̣ха̄ти, на ват̣т̣ати ‘‘ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ чӣварам̣ пат̣игган̣хеййа̄’’ти вутталаккхан̣асамбхавато. ан̃н̃а̄тика̄йа сантакам̣ н̃а̄тика̄йа хаттхато ган̣ха̄ти, ват̣т̣атӣти еке. йатха̄ сиккхама̄наса̄ман̣ера̄дӣнам̣ хаттхато пат̣игган̣хантасса ана̄патти, татха̄ кан̇кха̄витаран̣ийан̃ча ‘‘ан̃н̃а̄тика̄йа хаттхато гахан̣а’’нти (кан̇акха̄. ат̣т̣ха. чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄) ан̇гам̣ вуттам̣. татха̄ н̃а̄тика̄йа сантакам̣ сиккхама̄на̄йа, са̄ман̣ерийа̄, упа̄сакасса, упа̄сика̄йа, бхиккхусса, са̄ман̣ерасса сантакам̣ ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ хаттхато ган̣хантасса ча ана̄патти евам̣ йатха̄вутталаккхан̣а̄самбхаватоти еке, тенева ‘‘екатоупасампанна̄йа чӣварам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’ти аватва̄ ‘хаттхато пат̣игган̣ха̄ти ан̃н̃атра па̄риваттака̄, а̄патти дуккат̣асса̄’ти (па̄ра̄. 513) вуттам̣, тасма̄ ан̃н̃а̄тика̄йа сантакампи екатоупасампанна̄йа хаттхато пат̣игган̣хантасса дуккат̣а’’нти ваданти, убхопете на са̄рато дат̣т̣хабба̄, ка̄ран̣ам̣ парийеситаббам̣.
514. ко пана ва̄до паттаттхавика̄дӣсӯти анадхит̣т̣ха̄таббесу бахӯсу пат̣алесу. тенева̄ха ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘паттаттхавика̄димхи анадхит̣т̣ха̄таббапариккха̄ре’’ти. адхит̣т̣ха̄нупагесу ва̄ тесам̣ париккха̄ратта̄ бхисичхавийа̄ вийа ана̄патти. ким̣ пат̣апарисса̄ванам̣ париккха̄рам̣ на хотӣти? хоти, кинту там̣ кира нива̄сана̄дичӣварасан̣т̣ха̄натта̄ на ват̣т̣ати. тасма̄ идха нива̄сана̄дичӣвараса̄дханам̣ викаппанупагапаччхимам̣ чӣварам̣ на̄ма. анантара̄тӣте нива̄санапа̄рупанупагамева̄ти саннит̣т̣ха̄нам̣. евам̣ санте кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄) каппанупагапаччхимата̄, па̄риваттака̄бха̄во, ан̃н̃а̄тика̄йа хаттхато гахан̣анти тӣн̣ева ан̇га̄ни аватва̄ апариккха̄рата̄ти чатуттхаман̇гам̣ ваттаббанти че? на ваттаббам̣, имасмим̣ сиккха̄паде паттаттхавика̄дипариккха̄расса ачӣварасан̇кхйатта̄. пат̣хамакатхина̄дӣсу викаппанупагата̄ пама̄н̣ам̣, идха ка̄йапарибхогупагата̄ти. ‘‘ан̃н̃ам̣ париккха̄ра’’нти уддхаритва̄ ‘‘паттаттхавика̄дим̣ йам̣кин̃чӣ’’ти вуттатта̄ викаппанупагампи паттаттхавика̄дим̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣ати, ‘‘пат̣апарисса̄ванампӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не ча ‘‘чӣварам̣ на̄ма викаппанупагапаччхима’’нти вачанато пат̣апарисса̄ванам̣ чӣварамева, на париккха̄рам̣. ‘‘ко пана ва̄доти нигаманавачанампи са̄дхака’’нти кечи ваданти, пан̣н̣аттим̣ аджа̄нанато ачиттакам̣, на ваттхум̣, ‘‘ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ сантакабха̄ва̄джа̄нанато, чӣварабха̄ва̄джа̄нанато ча ачиттака’’нти ануган̣т̣хипаде вуттам̣.
чӣварапат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄
515. париккха̄ра̄нанти упайогаттхе са̄мивачанам̣. екаса̄т̣аканти бха̄ванапум̣сакам̣, ‘‘ан̃н̃а̄тако могхапуриса̄’’ти вачанена пава̄ритопи ада̄тука̄мо ан̃н̃а̄тако аппава̄ритат̣т̣ха̄не тит̣т̣хатӣти дӣпитам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ ‘‘ана̄патти пава̄рита̄на’’нти имина̄ вируджджхати.
517. нева та̄ва вин̃н̃а̄петаббам̣, на бхан̃джитаббанти аначчхинна̄нам̣ чӣвара̄нам̣ аттано сантака̄нам̣ аттхита̄йа, таттха пачча̄са̄саббха̄вато ча. пачча̄са̄ киттакам̣ ка̄лам̣ раккхатӣти? йа̄ва га̄мантара̄, йа̄ва аддхайоджана̄ти еке. йа̄ва дассанасаванӯпача̄ра̄ти еке. йа̄ва ан̃н̃е на пассантӣти еке. йа̄ва пачча̄са̄ чхиджджатӣти еке. йа̄ва са̄кха̄пала̄сапарийесанабхан̃джанасаджджанака̄лапариччхеда̄ти еке. идам̣ саббам̣ йатха̄самбхавам̣ йуджджати. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘саче пана етесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ гихиваттха̄дӣнам̣ бхисичхавипарийанта̄нам̣ кин̃чи на лаббхати, тена тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детва̄ а̄гантабба’’нти ат̣т̣хакатха̄вачанато.
на та̄ва тхера̄нам̣ да̄табба̄нӣти на та̄ва аттано ручийа̄ да̄табба̄ни, йада̄ тхера̄ ‘‘детха̄вусо’’ти ваданти, тада̄ да̄табба̄ни. ‘‘евам̣ сати дахара̄пи аччхинначӣварат̣т̣ха̄не тит̣т̣ханти, са̄кха̄пала̄сам̣ бхан̃джитум̣ ват̣т̣ати, на ан̃н̃атха̄. ‘йехи кехичи ва̄ аччхиннам̣ хотӣ’ти хи вутта’’нти вуттам̣. а̄чарийо пана евам̣ вадати ‘‘аттано ручийа̄пи да̄тум̣ лабхантӣ’’ти. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘парибхогаджин̣н̣ам̣ ва̄’ти еттха ча ‘аччхинначӣвара̄нам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ аттана̄ тин̣апан̣н̣ехи пат̣иччха̄детва̄ динначӣварампи сан̇гахам̣ гаччхатӣ’ти ваттум̣ йуджджатӣ’’ти вуттам̣. атха̄пи сийа̄ а̄чарийа̄дӣхи ‘‘а̄хара̄вусо’’ти вуттейева, на̄вуттети, на, ‘‘кехичи ва̄ аччхинна’’нти еттха вутталесато дутийалесасса ависесабха̄ваппасан̇гатоти. атха киматтхам̣ ‘‘на та̄ва тхера̄нам̣ да̄табба̄нӣ’’ти вуттанти че? йа̄ва тхера̄нам̣ аттха̄йа са̄кха̄пала̄са̄ни бхан̃джати, та̄ва на да̄табба̄ни, тато та̄ни тхеруддиссака̄ни са̄кха̄пала̄са̄ни сайам̣ паридахитва̄ вина̄пи тхера̄н̣аттийа̄ аттано ручийа̄ да̄табба̄ни, бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄читтийам̣ на хоти саттхуна̄пи анун̃н̃а̄татта̄. ‘‘тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄’’ти хи вуттам̣, там̣ каппийамева сандха̄йа вуттанти че? на, ‘‘тадала̄бхе на твева…пе… дуккат̣асса̄’’ти вачанавиродхато. еттха̄ха – дуккат̣абхайа̄ па̄читтийаваттху че атиккамитаббам̣, тадала̄бхе тхуллаччайаваттху сан̇гхикам̣, тадала̄бхе па̄ра̄джикаваттхупи атиккамитаббам̣ сийа̄ти? на, па̄ра̄джикасса локаваджджатта̄. апича на саббам̣ бхӯтага̄мам̣ па̄читтийаваттхумева, тато дуккат̣а̄диваттхупи аттхи, ана̄паттиваттхупи ка̄лодисакам̣, тасма̄ идам̣ тада̄ ана̄паттиваттхуканти ведитаббам̣. китта̄вата̄ бхиккху аччхинначӣваро нат̣т̣хачӣваро хотӣти? етта̄вата̄ нагго хотӣти еке. викаппанупагапаччхимабха̄вена, викаппанупагапаччхимама̄дим̣ катва̄ вин̃н̃а̄пентасса а̄паттӣти еке. нива̄санапа̄рупанупага̄бха̄вена̄ти еке. тичӣвара̄бха̄вена̄ти еке. сантаруттарапарама̄бха̄вена̄ти еке. айам̣ екева̄до йутто ‘‘сантаруттарапарамам̣ тато чӣварам̣ са̄дитабба’’нти хи вачанато, тасма̄ сантаруттаре сати викаппанупагапаччхимам̣ вин̃н̃а̄пентасса пат̣ила̄бхена ниссаггийам̣. йади евам̣ ‘‘вин̃н̃а̄петва̄ пат̣илабхеййа ниссаггийа’’нти сиккха̄падена бхавитаббанти че? танна, тадаттхасиддхито на̄наттхатта̄ дха̄тӯнам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ хи ‘‘тиккхаттум̣ метхунам̣ дхаммам̣ абхивин̃н̃а̄песӣ’’ти (па̄ра̄. 36) вутте паваттесӣти аттхо, татха̄ идха̄пи ‘‘чӣварам̣ вин̃н̃а̄пеййа̄’’ти вин̃н̃аттийа̄ паваттеййа уппа̄деййа̄ти аттхо.
тена ниваттхоти там̣ниваттхо. ан̃н̃асса ала̄бхена тамева парибхун̃джато джирати, на лесена. аттана̄ти сайамева ваттум̣ йуджджати, тасма̄ айуттапарибхогена апарибхун̃джитва̄ йуттапарибхогавасена парибхун̃джато джин̣н̣ам̣ парибхогаджин̣н̣ам̣ на̄ма. тасса сабха̄га̄нам̣ аччхиннака̄ле да̄нампи йуттапарибхоге ева сан̇гахам̣ гаччхатӣти адхиппа̄йо. ‘‘име кира две леса̄ ат̣т̣хакатха̄йо, ва̄чента̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ матанти дхаммасириттхеро а̄ха̄’’ти вуттам̣.
521. нисӣдитум̣ ва̄ нипаджджитум̣ ва̄ на лабхатӣти йатха̄сукхам̣ на лабхатӣти адхиппа̄йо. ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти еттха̄пи ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти ануваттати ева. аттха̄йа касса? тассева ан̃н̃асса. йатха̄ ан̃н̃а̄таке тикапа̄читтийам̣, татха̄ аппава̄ритепӣти дассанаттхам̣ ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘н̃а̄таке н̃а̄такасан̃н̃ӣ’’ти имина̄ сиддхатта̄ на ниччам̣ сесам̣ а̄паджджати. апичеттха ан̃н̃а̄такаггахан̣ена аппава̄ритаггахан̣ам̣ хоти, аппава̄ритаггахан̣ена ан̃н̃а̄такаггахан̣ам̣, ан̃н̃а̄така̄ хи аппава̄рита̄ хонти. татха̄ н̃а̄такаггахан̣ена пава̄ритаггахан̣ам̣ хоти, каттхачи на хоти. на пава̄ритаггахан̣ена н̃а̄такаггахан̣ам̣ хотӣти имасса аттхависесасса дассанаттхам̣ ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти вуттам̣. татха̄ хи ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ аппава̄рита̄йа ча чӣварам̣ ан̃н̃атра па̄риваттака̄ пат̣игган̣хантасса а̄патти. н̃а̄тика̄йа пана пава̄рита̄йа ча висса̄сам̣ ган̣ха̄ти, ана̄патти. татха̄ пура̄н̣ачӣварам̣ н̃а̄тика̄йа ана̄патти, пава̄рита̄йа пана тикапа̄читтийамева. н̃а̄така̄нан̃ча екачча̄нам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ на̄ма да̄тум̣ ват̣т̣ати, на пава̄рита̄нам̣. тикаччхедо ча ма̄тика̄паденева хоти, на ан̃н̃ена. таттха̄пи екенева, на дутийа̄дӣхӣти айам̣ винайе дхаммата̄ ведитабба̄.
ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄
522-4. пагга̄хикаса̄лам̣ ва̄ти дуссапаса̄рам̣ ва̄. хаттхена паггахетва̄ т̣хатва̄ са̄ла̄йам̣ паса̄ретаббадуссам̣ паса̄рентӣти чодана̄. тичӣварикенева̄ти винайатичӣварикена. со хи адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитапариккха̄рачол̣а̄дӣсу сантесупи тичӣваре аччхинне сантаруттарапарамам̣ вин̃н̃а̄петва̄ гахетум̣ лабхати. ан̃н̃атха̄пӣти ‘‘пама̄н̣икам̣ тичӣварам̣ париккха̄рачол̣авасена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джато тасмим̣ нат̣т̣хе бахӯнипи гахетум̣ лабхати, на сантаруттарапарама’’нти ча, тасма̄ там̣ вибха̄ганти ‘‘тичӣварикасса там̣ вибха̄ганти аттхо, на париккха̄рачол̣икасса̄’’ти ча кечи ваданти. а̄чарийо пана ‘‘ан̃н̃ена̄ти атичӣварикена, ан̃н̃атха̄ти ито вуттаггахан̣апариччхедато ан̃н̃ена̄’’ти еттакамева вадати. ан̃н̃атха̄ти пана саче тӣн̣ипи нат̣т̣ха̄ни, сантаруттарапарамам̣ ган̣хитаббам̣, саче две ва̄ екам̣ ва̄ нат̣т̣хам̣, тена ‘‘ан̃н̃атха̄пӣ’’ти дассанаттхам̣ вуттанти еке. ган̣т̣хипадесу вича̄ран̣а̄ ева наттхи, тасма̄ упапариккхитва̄ гахетаббам̣. пакатийа̄ сантаруттарена чарати, са̄сан̇касиккха̄падавасена ва̄ там̣саммутивасена ва̄ татийасса ала̄бхена ва̄.
526. ‘‘пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’’ти саллекхадассанаттхам̣ вуттам̣. там̣ миччха̄ гахетва̄ н̃а̄така̄дит̣т̣ха̄не тадуттари ган̣хантасса а̄паттӣти че? там̣ па̄л̣ийа̄ на самети, ‘‘ана̄патти н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти хи па̄л̣и. еттха ча пава̄рита̄ на̄ма аччхиннака̄лато пуббе ева пава̄рита̄, на аччхиннака̄ле. ‘‘абхихат̣т̣хум̣ пава̄реййа̄’’ти хи вуттам̣, тасма̄ йо аччхиннака̄лассаттха̄йа пава̄рети, убхопи аппава̄рита̄ ева̄ти ведитабба̄. те хи аччхиннака̄ран̣а̄ нат̣т̣хака̄ран̣а̄ва денти на̄ма. апича йатха̄ пит̣т̣хисамайе сатуппа̄дам̣ катва̄ н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато вассикаса̄т̣икам̣ ниппха̄дентасса тена сиккха̄падена ниссаггийам̣, татха̄ идха̄пи н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄непи аччхиннанат̣т̣хака̄ран̣а̄ на ват̣т̣ати, тасма̄ ‘‘ат̣т̣хакатха̄су пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’ти вуттавачанамева пама̄н̣а’’нти дхаммасириттхеро а̄ха, там̣ айуттам̣, касма̄? йасма̄ идам̣ сиккха̄падам̣ тадуттари вин̃н̃а̄пентасса пан̃н̃аттам̣, тасмин̃ча ‘‘ан̃н̃а̄тако гахапати ва̄ гахапата̄нӣ ва̄’’ти ма̄тика̄йа па̄л̣и, вибхан̇ге ча ‘‘ан̃н̃а̄тако на̄ма ма̄тито ва̄…пе… асамбаддхо’’ти па̄л̣и, ана̄паттива̄ре ча ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти па̄л̣и, тасма̄ тивидха̄йапи па̄л̣ийа̄ на саметӣти айуттамева, тасма̄ кевалам̣ саллекхамева сандха̄йа вуттанти апаре. упари ка̄н̣ама̄та̄сиккха̄паде ат̣т̣хакатха̄су пана ‘‘тесампи па̄тхеййапахен̣акаттха̄йа пат̣ийаттато пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, на пана ‘‘па̄л̣ийа̄ на саметӣ’’ти вуттам̣, на таттха ча идха ча на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, тасма̄ тхерасса ладдхи сундара̄ вийа мама кха̄йати, вӣмам̣ситаббам̣. йасма̄ панидам̣ сиккха̄падам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣йева пан̃н̃аттам̣, тасма̄ идха ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти на вуттам̣. ‘‘сесам̣ утта̄наттхамева̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти нида̄навиродхато на вуттам̣. татха̄пи анантаре вуттанайена лаббхатӣти а̄чарийо. еварӯпесу гахапатипат̣исам̣йуттасиккха̄падесу кин̃ча̄пи ‘‘гахапати на̄ма йо кочи ага̄рам̣ аджджха̄васатӣ’’ти вуттам̣, татха̄пи пан̃ча сахадхаммике т̣хапетва̄ авасеса̄ ча сиккха̄паччаккха̄тако ча титтхийо ча ведитаббо.
татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
527-8. апи хоти читтанти аттхо. меййа̄ти па̄т̣хасса майханти аттхо. на име сукара̄, ‘‘на имесам̣ сукара̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. ‘‘тасса на имесам̣ сукара̄ аччха̄детунти аттхо’’ти ликхитам̣. ‘‘пуббе аппава̄рито’’ти вачанато тасмим̣ кхан̣е пава̄ритопи аппава̄ритова хотӣти.
пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄
532. дутийаупаккхат̣ена ким̣пайоджананти? наттхи, кевалам̣ ат̣т̣хуппаттивасена пан̃н̃аттам̣ бхиккхунийа̄ рахонисаджджасиккха̄падам̣ вийа. евам̣ санте танти ана̄ропетаббам̣ бхавеййа вина̄пи тена тадаттхасиддхито, аниссаратта̄, ана̄ропетум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ча. вуттан̃хетам̣ ‘‘а̄кан̇кхама̄но, а̄нанда, сан̇гхо…пе… самӯханеййа̄’’ти (дӣ. ни. 2.216). идам̣ саббамака̄ран̣ам̣. на хи буддха̄ аппайоджанам̣ ва̄чам̣ ниччха̄ренти, пагева сиккха̄падам̣, тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тан̃хи имасса анупан̃н̃аттисадиса’’нтиа̄ди. анупан̃н̃атти ча ниппайоджана̄ наттхи, там̣садисан̃четам̣, на ниппайоджананти дасситам̣ хоти, евам̣ санте ко панеттха висесоти? тато а̄ха ‘‘пат̣хамасиккха̄паде екасса пӣл̣а̄ ката̄, дутийе двиннам̣, айаметтха висесо’’ти. имина̄ аттхависесена ко панан̃н̃о атирекаттхо дасситоти? пора̄н̣аган̣т̣хипаде та̄ва вуттам̣ ‘‘екасмимпи ваттхусмим̣ убхиннам̣ пӣл̣а̄ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти айаматирекаттхо дассито’’ти. тенетам̣ дӣпети ‘‘на кевалам̣ пат̣иладдхачӣвараган̣ана̄йева а̄паттиган̣ана̄, пӣл̣итапуггаласан̇кха̄таваттхуган̣ана̄йапӣ’’ти.
хонти четтха –
‘‘ваттхуто ган̣ана̄йа̄пи, сийа̄ а̄патти неката̄;
ити сандассанаттхан̃ча, дутийӯпаккхат̣ам̣ идха.
‘‘ка̄йасам̣саггасиккха̄йа, вибхан̇ге вийа кинтетам̣;
екиттхийа̄пи неката̄, а̄паттӣнам̣ пайогато’’ти.
апичетам̣ сиккха̄падам̣ там̣джа̄тикесу сиккха̄падесу саббесупи гахетаббавиниччхайасса найадассанаппайоджананти ведитаббам̣. а̄ха ча –
‘‘ан̃н̃а̄тика̄йа бахута̄йа вимиссата̄йа,
а̄паттийа̄пи бахута̄ ча вимиссата̄ ча;
иччевама̄дивидхисамбхавадассанаттхам̣,
саттха̄ упаккхат̣амидам̣ дутийам̣ авоча̄’’ти.
тасса̄йам̣ сан̇кхепато адхиппа̄йапуббан̇гама̄ вича̄ран̣а̄ – пура̄н̣ачӣварам̣ екамева бхиккху бхиккхунӣхи двӣхи, бахӯхи ва̄ дхова̄пети, бхиккхуниган̣ана̄йа па̄читтийаган̣ана̄, татха̄ двиннам̣, бахӯнам̣ ва̄ са̄дха̄ран̣ам̣ екамева чӣварам̣ ан̃н̃атра па̄риваттака̄ пат̣игган̣ха̄ти, идха̄пи татха̄ двиннам̣, бахӯнам̣ ва̄ са̄дха̄ран̣амекам̣ вин̃н̃а̄пети, вин̃н̃аттапуггалаган̣ана̄йа а̄паттиган̣ана̄. татха̄ ан̃н̃есупи еварӯпесу сиккха̄падесу найо нетаббо. айам̣ та̄ва бахута̄йа найо. миссата̄йа пана н̃а̄тика̄йа, ан̃н̃а̄тика̄йа ча екам̣ дхова̄пети, екато нит̣т̣ха̄пане екам̣ па̄читтийам̣. атха н̃а̄тика̄ пат̣хамам̣ тхокам̣ дховитва̄ т̣хита̄, пуна ан̃н̃а̄тика̄ судхотам̣ кароти, ниссаггийам̣. атха ан̃н̃а̄тика̄ пат̣хамам̣ дховати, паччха̄ н̃а̄тика̄ судхотам̣ кароти, ан̃н̃а̄тика̄йа пайогавасена бхиккхуно дуккат̣амева. ан̃н̃а̄тика̄йа ча н̃а̄тика̄йа ча ан̃н̃а̄тикасан̃н̃ӣ, вематико, н̃а̄тикасан̃н̃ӣ ва̄ дхова̄пети, йатха̄вуттанайена ниссаггийадуккат̣а̄диа̄паттибхедаган̣ана̄ ведитабба̄. татха̄ ан̃н̃а̄тика̄йа ча н̃а̄тика̄йа ча сантакам̣ чӣварам̣ убхохи екато диййама̄нам̣ пат̣игган̣хантасса, ан̃н̃а̄тика̄йа ева хаттхато пат̣игган̣хантасса ча ниссаггийамева. атха н̃а̄тика̄йа ана̄патти. атха убхосу ан̃н̃а̄тика̄дисан̃н̃ӣ вуттанайенева ниссаггийадуккат̣а̄диа̄паттибхедаган̣ана̄ ведитабба̄. татха̄ ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падесупи йатха̄самбхавам̣ найо нетаббо. айам̣ миссата̄йа найо. а̄ди-саддена пана анеке ан̃н̃а̄тика̄ вин̃н̃атта̄вин̃н̃аттапуггалаган̣ана̄йа дуккат̣ам̣. еко дети, еко на дети, ниссаггийам̣. атха авин̃н̃атто дети, на ниссаггийам̣. атха вин̃н̃атта̄вин̃н̃атта̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ вин̃н̃атто дети, ниссаггийамева. убхо денти, ниссаггийамева. авин̃н̃атто дети, ниссаггийена ана̄патти. вин̃н̃аттасса вачанена авин̃н̃атто дети, ана̄патти ева. татха̄ упаккхат̣а̄дӣсупи йатха̄самбхавам̣ найо нетаббо.
дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄
537. ‘‘на кхо майам̣, а̄вусо, чӣварачета̄паннам̣ пат̣игган̣ха̄ма…пе… ка̄лена каппийа’’нти ито пуббе ева рӯпийапат̣иггахан̣асиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ вуттам̣. ан̃н̃атха̄ а̄йасма̄ упанандо мам̣сасса чета̄паннам̣ екампи каха̄пан̣ам̣ хаттхена пат̣игган̣ханто тато махантатарам̣ чӣварачета̄паннам̣ катхам̣ на пат̣игган̣хиссати, евам̣ сантепи чӣварапат̣исам̣йуттатта̄ чӣваравагге сан̇га̄йим̣сӯти.
538-9. ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ бхан̃джатӣ’’ти вуттатта̄ нану пуна чодетум̣ на лабхатӣти еке. а̄гаманасса са̄ттхакам̣ на хоти, чӣварам̣ на лабхиссати пат̣исантха̄расса кататта̄ти еке. чодана̄лаккхан̣ам̣ на хотӣти катва̄ вуттанти еке. ‘‘т̣хатва̄ чодемӣ’’ти а̄гато там̣ т̣ха̄нам̣ бхан̃джати, кароти чекам̣, тӣн̣ипи че кароти, екамева, екавачанатта̄ти еке. тӣн̣и т̣ха̄на̄ни бхан̃джатӣти еке. упатиссаттхеро ‘‘на чодана̄дим̣ бхан̃джати, чодетука̄мо акаттаббам̣ ака̄си, тена ваттабхеде дуккат̣а’’нти вадати. дхаммасириттхеро пана ‘‘а̄сане че нисӣдати, ека̄йа нисаджджа̄йа две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати. а̄мисам̣ че пат̣игган̣ха̄ти, екена пат̣иггахена две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати. дхаммам̣ че бха̄сати, дхаммадесанасиккха̄паде вуттапариччхеда̄йа ека̄йа ва̄ча̄йа две т̣ха̄на̄ни бхан̃джати, там̣ сандха̄йа вутта’’нти вадати. ‘‘йаттха̄’’ти вутте аттано ева сантикам̣ гантаббанти вуттам̣ вийа хоти. тена вуттам̣ ‘‘бйан̃джанам̣ пана на саметӣ’’ти. упа̄сакехи а̄н̣атта̄ там̣. мӯлам̣ аса̄дийантена̄ти мӯласса акаппийабха̄ве сати аса̄дийантена. тан̃ча кхо читтена, на мукхена. саче евам̣ вутте акаппийам̣ дассетӣти катва̄ читтена акаппийам̣ иччхантова мукхена каппийам̣ ниддисати ‘‘чӣварам̣ ме детха̄’’ти, на ват̣т̣ати. пат̣ила̄бхе рӯпийапат̣иггахан̣асиккха̄падена а̄патти.
татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – читтена са̄дийантопи мукхена каппийавоха̄рена че вохарати ‘‘каха̄пан̣а̄рахена, па̄да̄рахена ва̄ каппийабхан̣д̣ена идан̃чидан̃ча а̄хара̄’’ти. кин̃ча̄пи рӯпийам̣ сандха̄йа вадати, ват̣т̣ати ева. касма̄? кан̃чи сассут̣т̣ха̄накам̣ бхӯмипадесам̣ сандха̄йа ‘‘сӣмам̣ дема̄ти ваданти, ват̣т̣атӣ’’ти вачанато, ‘‘виха̄расса дема̄’’ти вутте ‘‘пат̣иккхипитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вачанато ча. ануган̣т̣хипаде пана вуттам̣ ‘‘сан̇гхам̣ сандха̄йа ‘виха̄расса дема̄’ти диннам̣ гарубхан̣д̣ам̣ на хоти, даккхин̣одакам̣ сампат̣иччхитум̣, ‘са̄дхӯ’ти ча ваттум̣, анумодетун̃ча ват̣т̣ати. касма̄? сан̇гхасса ‘виха̄ро’ти на̄ма̄бха̄вато, кхеттассева ‘сӣма̄’ти на̄мабха̄вато ча, читтена а̄рамман̣ам̣ катам̣ аппама̄н̣ам̣, каппийавоха̄рова пама̄н̣ам̣. каппийамева̄чиккхитатта̄ ‘на твева̄хам̣, бхиккхаве, кеначи парийа̄йена джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дитаббам̣ парийеситаббанти вада̄мӣ’ти (маха̄ва. 299) вачаненапи на вируджджхати. каппийавачанапаччайа̄ да̄йако сайамева каттаббайуттакам̣ джа̄ниссатӣти адхиппа̄йато да̄йакена етасса адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ каппийака̄ракасса хаттхе т̣хапитам̣ бхиккхусса сантакамева хотӣ’’ти. идам̣ саббамайуттам̣, касма̄? сӣма̄виха̄равачанасса да̄йакавачанатта̄. идха ча бхиккхуно вачанам̣ пама̄н̣ам̣. тенева̄ха ‘‘атха̄пи ‘мама тал̣а̄кам̣ ва̄ поккхаран̣им̣ ва̄ сан̇гхасса даммӣ’ти вутте ‘са̄дху, упа̄сака, сан̇гхо па̄нӣйам̣ пивиссатӣ’тиа̄дӣни ватва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати ева̄’’ти. ан̃н̃атха̄ кхеттам̣ сандха̄йа бхиккхуно кхеттапат̣ибаддхавачана̄ни сӣма̄вачанена каппантӣти а̄паджджати. авиха̄расса ча бхиккхусса рӯпийам̣ дассетва̄ ‘‘идам̣ виха̄расса даммӣ’’ти вутте аттано аттха̄йа диййама̄нам̣ джа̄нантена̄пи там̣ аппат̣иккхипитаббам̣. татха̄ каха̄пан̣а̄раха̄дино акаппийабхан̣д̣абха̄вам̣, каха̄пан̣а̄дибха̄вамева ва̄ джа̄нантамева сандха̄йа татха̄вохарантасса ча ана̄паттӣти а̄паджджати. ‘‘на твева̄хам̣, бхиккхаве, кеначи парийа̄йена̄’’ти ниппадесато вуттатта̄ на сакка̄ лесам̣ од̣д̣етунти но такко, вича̄ретва̄ пана гахетаббам̣. ‘‘но че иччхати, на катхетабба’’нти вачанато йатха̄вуттаса̄мичийа̄ акаран̣е ана̄патти дуккат̣асса̄ти дассети.
‘‘ан̃н̃а̄такааппава̄ритесу вийа пат̣ипаджджитабба’’нти вачанато йатха̄вуттаса̄мичимпи на катва̄ че ниппха̄дети, ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падена ка̄ретабботи дассети. каппийака̄рака̄ сайамева чодетва̄ денти, ват̣т̣ати. ‘‘сайам̣ каран̣амева пат̣иккхитта’’нти ча ваданти. пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ …пе… есева найоти еттха ‘‘дуккат̣а’’нти ваданти, там̣ на сундарам̣, дадантесупӣти апи-саддена сан̇гахитатта̄ ниссаггийапа̄читтийамева. джа̄тарӯпараджатам̣ ‘‘сан̇гхе са̄дите дуккат̣а’’нти ча викаппенти. там̣ висесетва̄ навуттатта̄ па̄читтийамева̄ти дассети. ‘‘ниссаггийамева̄ти йева̄панакасиккха̄падесу сийа̄’’ти ваданти, упапариккхитаббам̣. ‘‘йасса кассачи хи ан̃н̃асса…пе… маха̄паччарийам̣ вутта’’нти вачанато апаббаджита̄нам̣ антамасо ма̄та̄питӯнампи аттха̄йа сампат̣иччхантасса дуккат̣амева̄ти дассети.
саббаттха сампат̣иччханам̣ на̄ма ‘‘угган̣хеййа ва̄ угган̣ха̄пеййава̄ упаниккхиттам̣ ва̄ са̄дийеййа̄’’ти евам̣ вутталаккхан̣амева. евам̣ сантепи каттхачи пат̣иккхипитаббам̣, каттхачи на пат̣иккхипитаббам̣, каттхачи пат̣иккхиттам̣ са̄дитум̣ ват̣т̣ати, евам̣ аппат̣иккхиттам̣ кин̃чи ват̣т̣ати, идам̣ саббампи дассетум̣ ‘‘саче пана̄’’ти виттха̄ро а̄раддхо. таттха ‘‘четийасса…пе… на ват̣т̣атӣ’’ти вачанато аппат̣иккхиттам̣ виха̄расса диннам̣ са̄дитум̣ ват̣т̣атӣти сиддхам̣. татха̄ тхерасса ‘‘ма̄туйа̄ дема̄’’тиа̄дина̄ вуттепи пат̣иггахан̣е а̄патти па̄читтийамева. са̄паттико хотӣти еттха ка̄йа а̄паттийа̄ са̄паттико хотӣти? дуккат̣а̄паттийа̄ти еке. на йа̄йа ка̄йачи, кевалам̣ ат̣т̣ха̄не чодетӣти катва̄ ‘‘са̄паттико’’ти вуттам̣. йатха̄ катханти? ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато саддхивиха̄рико пан̣а̄метаббо…пе… пан̣а̄менто анатиса̄ро’’ти (маха̄ва. 68) еттха на самма̄ваттантам̣йева апан̣а̄ментасса дуккат̣ам̣ вуттам̣. йатха̄ха – ‘‘на ча, бхиккхаве, асамма̄ваттанто на пан̣а̄метаббо, йо на пан̣а̄меййа, а̄паттидуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 68), тасма̄ адхиматтапема̄диабха̄вепи апан̣а̄ментасса ана̄патти диссати. апича ‘‘са̄тиса̄ро хотӣ’’ти вуттам̣. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘са̄тиса̄ро хотӣти садосо хоти, а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 68) вуттатта̄ на йуттанти че? на, таданантарамева там̣миччха̄га̄ханиваттанаттхам̣, тасма̄ ‘‘на самма̄ваттанто пан̣а̄метаббо’’ти вуттатта̄ ана̄паттика̄ ката̄ти. дуккат̣а̄патти хотӣти а̄чарийо, вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘каппийабхан̣д̣ампи акаппийамева̄ти тал̣а̄като ниппханнадхан̃н̃ена париваттетва̄ ладдхам̣ горасампи на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.
каппийавоха̄репи видха̄нам̣ ваккха̄ма, сеййатхидам̣ – ‘‘удакавасена̄’’тиа̄ди. дуббиниббхогам̣ хотӣти идам̣ парато ‘‘тассева акаппийам̣. касма̄? дхан̃н̃асса вича̄ритатта̄’’ти имина̄ асадисам̣, тасма̄ сувуттам̣. идан̃хи бхиккхусса пайогавасена а̄дито пат̣т̣ха̄йа уппаннена миссанти. акатапуббам̣ навасассам̣ на̄ма. кхале ва̄ т̣хатва̄ раккхатӣти ‘‘идам̣ ва̄ еттакам̣ ва̄ ма̄ ган̣ха, идам̣ гахетум̣ лаббхатӣ’’ти ва̄ ‘‘ито апанехи, идха пун̃джам̣ карохӣ’’ти евама̄дина̄ ва̄ пайогена че раккхати, там̣ акаппийам̣. ‘‘саче ‘майит̣хите раккхитам̣ хотӣ’ти раккхати, ган̣ханте ва̄ пасситва̄ ‘ким̣ каротха̄’ти, бхан̣ати ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣. рӯпийапат̣иггахан̣асиккха̄паде ‘‘два̄рам̣ пидахитва̄ раккхантена васитабба’’нти хи вуттам̣. тассева там̣ акаппийам̣. касма̄? апуббасса ануппа̄дитатта̄. хет̣т̣ха̄ ‘‘сассам̣ катва̄ а̄харатха̄’’ти ваттум̣ пана на ват̣т̣атӣти. пан̣н̣епи есева найо. ‘‘пакатийа̄ сайамева каронта̄нам̣ усса̄хаджананато’’ти вуттам̣. касма̄? ‘‘каха̄пан̣а̄нам̣ вича̄ритатта̄’’ти вачанато, пагева ут̣т̣ха̄питатта̄ти сиддхам̣ хоти. саче да̄йака̄ ва̄ сан̇гхасса га̄макхетта̄ра̄ма̄дим̣ кен̣ийа̄ гахитаманусса̄ ва̄ таттха кут̣умбино ‘‘име сан̇гхасса каха̄пан̣а̄ а̄хат̣а̄’’ти ваданти, ‘‘на каппатӣ’’ти еттакамева ваттаббам̣. каппийака̄рака̄ва че ваданти, ‘‘сан̇гхасса каха̄пан̣а̄ на каппанти, саппиа̄дӣни ват̣т̣антӣ’’ти ваттаббам̣, тасма̄ ‘‘сан̇гхасса каппийака̄раке ва̄ гуттат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ а̄чиккхатха̄’’ти ватва̄ техи сампа̄дитам̣ кеначи акаттаббата̄йа ‘‘имина̄ саппим̣ а̄хара̄хӣ’’ти вича̄рети нит̣т̣ха̄петва̄ итаресам̣ каппийам̣ парато паттачатукке чатуттхапатто вийа. вуттан̃хи таттха ‘‘име каха̄пан̣е гахетва̄ имам̣ дехӣ’ти каха̄пан̣е да̄петва̄ гахито, айам̣ патто етассева бхиккхуно на ват̣т̣ати, дуббича̄ритатта̄, ан̃н̃есам̣ пана ват̣т̣ати, мӯласса асампат̣иччхитатта̄’’тиа̄ди. йади евам̣ саббесам̣ акаппийам̣. касма̄? каха̄пан̣а̄нам̣ вича̄ритатта̄ти. идам̣ дувуттанти че? на, мӯласса сампат̣иччхитат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа имасса вуттатта̄ паттачатукке дутийататийапатта̄ вийа, тенева вуттам̣ сайам̣ка̄рива̄ре ‘‘на каппатӣ’’ти еттакамева ваттабба’нти. тато парам̣ мӯлам̣ сампат̣иччхати на̄ма.
маха̄висайасиккхатта̄, ра̄джасиккха̄падам̣ идам̣;
ран̃н̃о вийа дувин̃н̃еййам̣, читта̄дхиппа̄йатопи ва̄.
ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито чӣваравагго пат̣хамо.