1. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄
235. ‘‘оккаманта̄на’’нти па̄т̣хо. еттха̄ха – ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти ка̄рако идха касма̄ на ниддит̣т̣хоти? абхи-ниддесена имасса са̄пеккха̄бха̄вадассанаттхам̣. катхам̣? кан̣д̣увана̄диадхиппа̄йачетана̄васена четентасса кан̣д̣увана̄диупаккамена упаккамантасса, метхунара̄гавасена ӯруа̄дӣсу дуккат̣аваттхӯсу, ван̣а̄дӣсу тхуллаччайаваттхӯсу ча упаккамантасса суккависсат̣т̣хийа̄ сатипи на сан̇гха̄дисесо. мочанасса̄дасан̇кха̄та̄дхиппа̄йа̄пеккха̄ва суккависсат̣т̣хи сати упаккаме, на ан̃н̃атха̄ ‘‘ана̄патти на мочана̄дхиппа̄йасса̄’’ти вачанато. тасма̄ тадаттхадассанаттхам̣ идха ка̄рако на ниддит̣т̣хо, ан̃н̃атха̄ ‘‘йо пана бхиккху сан̃четаникам̣ суккависсат̣т̣хим̣ а̄паджджеййа̄’’ти ка̄раке ниддит̣т̣хе ‘‘четети на упаккамати муччати, ана̄паттӣ’’ти вуттавачанавиродхо. ‘‘сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ ан̃н̃атра супинанта̄’’ти бхумме ниддит̣т̣хепи сова виродхо а̄паджджати, тасма̄ тадубхайавачанаккамам̣ аватва̄ ‘‘сан̃четаника̄ суккависсат̣т̣хи ан̃н̃атра супинанта̄’’ти вуттам̣. таттха нимиттаттхе бхуммавачана̄бха̄вато хетуттханийамо на като хоти. тасмим̣ акате сан̃четаника̄ суккависсат̣т̣хи ан̃н̃атра супинанта̄ сан̇гха̄дисеса̄патти, упаккаме асати ана̄паттӣти айаматтхо дӣпитоти ведитаббам̣.
236-7. сан̃четаника̄ти еттха пат̣хамавиггахена упасаггасса са̄ттхаката̄ дассита̄, дутийена икапаччайасса. ва̄тапиттасемхарухира̄диа̄сайабхедатоти аттхо. дха̄тӯти еттха ‘‘патхавӣдха̄туа̄дайо чатассо, чаккхудха̄туа̄дайо ва̄ ат̣т̣ха̄раса̄’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. ваттхисӣсанти ваттхипут̣асса сӣсам̣. ‘‘ан̇гаджа̄тасса мӯлам̣ адхиппетам̣, на аггасӣса’’нти ваданти. татхева̄ти ‘‘нимитте упаккамато’’тиа̄дим̣ ган̣ха̄ти. тато муччитва̄ти ‘‘на сакалака̄йато, тасма̄ пана т̣ха̄на̄ чутаматте хотӯ’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. ‘‘дакасотам̣ отин̣н̣аматте’’ти имина̄ на саметӣти че? тато дакасоторохан̣ан̃четтха̄тиа̄ди вуччати. тассаттхо – нимитте упаккамам̣ катва̄ суккам̣ т̣ха̄на̄ ча̄ветва̄ пуна виппат̣иса̄равасена дакасоторохан̣ам̣ нива̄ретум̣ адхива̄семӣти. тато бахи никкхаманте адхива̄сетум̣ на сакка̄, татха̄пи адхива̄сана̄дхиппа̄йена адхива̄сетва̄ антара̄ дакасотато уддхам̣ нива̄ретум̣ асаккун̣еййата̄йа ‘‘аниккханте ва̄’’ти вуттам̣. касма̄? т̣ха̄на̄ чутан̃хи авассам̣ дакасотам̣ отаратӣти ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йо ган̣т̣хипада̄дхиппа̄йена самети. тато муччитва̄ти сакат̣т̣ха̄нато. сакасарӣрато хи бахи никкхантамева хоти, тато ‘‘бахи никкханте ва̄ аниккханте ва̄’’ти вачанам̣ вируджджхеййа. йасма̄ пана тамха̄ тамха̄ сарӣрападеса̄ чутам̣ авассам̣ дакасотам̣ отарати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дакасотам̣ отин̣н̣аматте’’ти, имина̄ ча а̄паттийа̄ па̄кат̣ака̄лам̣ дассети, ким̣ вуттам̣ хоти? мочанасса̄дена нимитте упаккамато суккам̣ бахутарампи сарӣрападеса̄ чутам̣ таттха таттха лагга̄васесам̣ йаттакам̣ ека̄ кхуддакамаккхика̄ пивеййа, таттаке дакасотам̣ отин̣н̣аматте сан̇гха̄дисеса̄патти. вуттан̃хи кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘дакасотам̣ анотин̣н̣епи сан̇гха̄дисесо’’тиа̄ди. таттакасса бахи никкхаманам̣ асаллаккхенто ‘‘четети упаккамати на муччати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти вачанато тхуллаччайанти сан̃н̃а̄йа десентопи на муччати, пасса̄вампи ван̣н̣атам̣ пасситва̄ ваттхикосагатасса пиччхилата̄йа ва̄ н̃атва̄ сан̇гха̄дисесато вут̣т̣ха̄таббам̣. айаметтха татийаттхерава̄де йутти. сабба̄чарийа̄ име ева тайо тхера̄, тесампи дакасоторохан̣ам̣ нимитте упаккамананти айам̣ дутийо виниччхайо са̄дха̄ран̣ато еттха, евам̣ упатиссаттхеро вадати кира.
т̣ха̄на̄ чутан̃хи авассам̣ дакасотам̣ отаратӣти катва̄ ‘‘т̣ха̄на̄ ча̄ванаматтеневеттха а̄патти ведитабба̄’’ти вуттам̣. дакасотам̣ отин̣н̣е ева а̄патти. суккасса хи сакалам̣ сарӣрам̣ т̣ха̄нам̣, анотин̣н̣е т̣ха̄на̄ чутам̣ на̄ма на хотӣти вӣмам̣ситаббам̣. а̄бхидхаммикатта̄ тхерасса ‘‘суккависсат̣т̣хи на̄ма ра̄гасамут̣т̣ха̄на̄ хотӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 307) катха̄ваттхут̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ самбхаво читтасамут̣т̣ха̄но, ‘‘там̣ асучим̣ екадесам̣ мукхена аггахеси, екадесам̣ ан̇гаджа̄те паккхипӣ’’ти (па̄ра̄. 503) вачанато утусамут̣т̣ха̄но ча диссати, со ча кхо авӣтара̄гассева ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со йам̣ арахато асучи муччеййа̄’’ти (маха̄ва. 353; катха̄. 313) вачанато. парӯпа̄ха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аттхи тасса а̄сайоти тасса суккасса учча̄рапасса̄ва̄нам̣ вийа патит̣т̣ха̄нока̄со аттхӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 309) чанато тасса а̄сайоти сиддхам̣. па̄катикачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ вийа асам̣сат̣т̣хатта̄, никкхаманато ча ‘‘ваттхисӣсам̣, кат̣и, ка̄йо’’ти тидха̄ суккасса т̣ха̄нам̣ пакаппенти а̄чарийа̄. саппависам̣ вийа там̣ дат̣т̣хаббам̣, на ча висасса т̣ха̄нанийамо, кодхавасена пхусантасса хоти, евамасса на ча т̣ха̄нанийамо, ра̄гавасена упаккамантасса хотӣти такко.
кхобхакаран̣апаччайо на̄ма бхесаджджасена̄сана̄ха̄ра̄дипаччайо. сам̣саггабхедатопӣти етесу двӣхипи тӣхипи. пахӣнавипалла̄сатта̄ти еттха йам̣ кин̃чи супинантена секкхапутхуджджана̄ пассанти, там̣ саббам̣ випаллаттхам̣ абхӯтамева̄ти а̄паджджати. тато ‘‘йам̣ пана пуббанимиттато пассати. там̣ екантасаччамева хотӣ’’ти идам̣ вируджджхати, тасма̄ на висайам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи саччо ва̄ хоти, алико ва̄ти катва̄ тан̃че сандха̄йа вуттам̣ сийа̄, ‘‘асеккха̄ пахӣнавипалла̄сатта̄ саччамева пассанти, на̄сачча’’нти ваттаббам̣ сийа̄. кинту дассанам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи абхӯтам̣, апассантопи хи пассанто вийа асун̣антопи сун̣анто вийа амунантопи мунанто вийа хоти. саччампи випассатӣти но таккоти а̄чарийо. там̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ на хоти, а̄гантукапаччуппаннам̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. камманимиттагатинимиттабхӯта̄ни хи рӯпанимитта̄дӣни бхаван̇гасса а̄рамман̣а̄ни хонти ева. таттха камманимиттаматӣтамева, гатинимиттам̣ тхокам̣ ка̄лам̣ паччуппаннам̣ сийа̄.
ӣдиса̄нӣти паччаккхато анубхӯтапуббапарикаппита̄гантукапаччуппаннарӯпанимитта̄диа̄рамман̣а̄ни, ра̄га̄дисампайутта̄ни ча̄ти аттхо. маккат̣асса нидда̄ лахупариватта̄ хоти. со хи руккхаса̄кхато патанабхайа̄ абхиккхан̣ам̣ уммӣлати ча супати ча. манусса̄ кин̃ча̄пи пунаппунам̣ уммӣланти субйаттатарам̣ пат̣ибуддха̄ вийа пассанти, атха кхо пат̣ибуддха̄нам̣ пунаппунам̣ бхаван̇готаран̣ам̣ вийа супинака̄лепи тесам̣ бхаван̇готаран̣ам̣ хоти, йена ‘‘супатӣ’’ти вуччати. ‘‘бхаван̇гачиттена хи супатӣ’’ти вачанато бхаван̇готаран̣ам̣ караджака̄йасса нирусса̄хасантабха̄вӯпаниссайатта̄ ‘‘нидда̄’’ти вуччати. са̄ караджака̄йасса дуббалабха̄вена супинадассанака̄ле бхаван̇гато уттаран̣е сатипи нирусса̄хасантабха̄ваппаттийа̄ ‘‘паваттатӣ’’ти ча вуччати, йато сатта̄ ‘‘пат̣ибуддха̄’’ти на вуччанти, караджака̄йасса нирусса̄хасантасабха̄ваппаттито ча таннисситам̣ хадайаваттху на суппасаннам̣ хоти, тато танниссита̄пи читтаппаватти асуппасаннават̣т̣инисситадӣпаппабха̄ вийа. тенева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сва̄йам̣ дуббалаваттхукатта̄ четана̄йа пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ асаматтхо’’тиа̄ди вуттам̣.
ган̣т̣хипаде пана ‘‘дуббалаваттхукатта̄ти супине упат̣т̣хитам̣ нимиттампи дуббала’’нти ликхитам̣. там̣ анекаттхам̣ саббампи нимиттам̣ хоти, на ча дуббала̄рамман̣аваттхукатта̄ четана̄, та̄йа читтаппаватти дуббала̄ атӣта̄на̄гата̄рамман̣а̄йа, пан̃н̃атта̄рамман̣а̄йа ва̄ адуббалатта̄, аваттхука̄йа дуббалабха̄во на йуджджати четана̄йа аваттхука̄йа бха̄вана̄пабха̄ва̄йа̄тирекабаласаббха̄вато. бха̄вана̄баласамаппитан̃хи читтам̣ арӯпампи сама̄нам̣ атибха̄рийампи караджака̄йам̣ гахетва̄ екачиттаккхан̣енева брахмалокам̣ па̄петва̄ т̣хапети. таппат̣ибха̄гам̣ анаппитампи ка̄ма̄вачарачиттам̣ караджака̄йам̣ а̄ка̄се лан̇гханасаматтхам̣ кароти, пагеветарам̣. ким̣ панеттха там̣ анума̄нака̄ран̣ам̣, йена читтассева а̄нубха̄воти пан̃н̃а̄йеййа читта̄нубха̄вена ва̄ ладдха̄севана̄дикирийа̄висесаниббаттидассанато, тасма̄ дуббалаваттхукатта̄ти дуббалахадайаваттхукатта̄ти а̄чарийасса такко. аттано мандатиккха̄ка̄рена таннисситасса читтасса мандатиккхабха̄ваниппха̄данасаматтхан̃че, хадайаваттху чаккхусота̄диваттху вийа индрийам̣ бхавеййа, на четам̣ индрийам̣. йато дхаммасан̇гахе упа̄да̄йарӯпапа̄л̣ийам̣ уддеса̄рахам̣ на джа̄там̣. аниндрийатта̄ хи там̣ ка̄йиндрийасса анантарам̣ на уддит̣т̣хам̣, ваттхурӯпатта̄ ча аваттхурӯпасса джӣвитиндрийасса анантарампи на уддит̣т̣хам̣, тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘тасса асуппасаннатта̄ танниссита̄ ча читтаппаватти асуппасанна̄ хотӣ’’ти, там̣ на сиддханти че? сиддхамева аниндрийа̄нампи саппа̄йа̄саппа̄йаутуа̄ха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ сама̄йогато, читтаппаваттийа̄ вика̄радассанато, паччаккхатта̄ ча. йасма̄ аппат̣ибуддхопи пат̣ибуддхам̣ вийа атта̄нам̣ ман̃н̃атӣти. етта̄вата̄ караджака̄йасса нирусса̄хасантабха̄ва̄ка̄рависесо нидда̄ на̄ма. са̄ читтасса бхаван̇готаран̣а̄ка̄рависесена хоти, та̄йа саманна̄гато сатто бхаван̇гато уттин̣н̣о супинам̣ пассати, со ‘‘капимиддхапарето’’ти вуччати, со сутто аппат̣ибуддхо хотӣти айаматтхо са̄дхито хоти.
йасма̄ бхаван̇гава̄ранирантарата̄йа аччантасутто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘йади та̄ва сутто пассати, абхидхаммавиродхо а̄паджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ пана нидда̄ккхан̣е на пат̣ибуддхо на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘атха пат̣ибуддхо пассати, винайавиродхо’’тиа̄ди вуттам̣, йасма̄ ча акхӣн̣аниддо, анотин̣н̣абхаван̇го ча аттхи, тасма̄ ‘‘капимиддхапарето пассатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ айам̣ нева сутто на пат̣ибуддхо, аттана̄ там̣ ниддам̣ анокканто а̄паджджеййа. етта̄вата̄ ча абхидхаммо, винайо, на̄гасенаттхеравачанам̣ йутти ча̄ти саббам̣ ан̃н̃аман̃н̃асам̣сандитам̣ хоти. таттха капимиддхапаретоти бхаван̇гато уттин̣н̣анидда̄парето. са̄ хи идха капимиддхам̣ на̄ма. ‘‘таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄…пе… супанам̣, идам̣ вуччати миддха’’нти (дха. са. 1163) евама̄гатам̣. идан̃хи арӯпам̣, имасса пхалабхӯто караджака̄йасса акалйата̄’пачала̄йика̄супи нидда̄висесо ка̄ран̣опача̄рена ‘‘капимиддха’’нти павуччати. йан̃чева ‘‘капимиддхапарето кхо, маха̄ра̄джа, супинам̣ пассатӣ’’ти (ми. па. 5.3.5 тхокам̣ висадисам̣) вуттанти.
йам̣ там̣ а̄паттивут̣т̣ха̄нанти еттха йена винайакаммена тато вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, там̣ идха а̄паттивут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. авайаве самӯхавоха̄рена ва̄ти еттха са̄кхаччхедако руккхаччхедакоти вуччатӣтиа̄ди нидассанам̣, ведана̄ккхандха̄ди рул̣хӣсаддасса нидассанам̣. на ча майа̄ти вӣмам̣санападасса тасса кирийам̣ сандха̄йа, мочане ча саннит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа муччанапакатийа̄ ча̄ти вуттам̣.
240. геханти пан̃чака̄магун̣а̄. ванабхан̇гийанти па̄бхатикам̣. сампайуттасукхаведана̄мукхена ра̄гова ‘‘асса̄до’’ти вутто. супантасса ча̄ти идам̣ капимиддхапарето вийа бхаван̇гасантатим̣ авиччхиндитва̄ супантам̣ сандха̄йа вуттанти, вӣмам̣ситаббам̣. джагганаттха̄йа̄ти содханаттха̄йа.
266. ‘‘да̄рудхӣталикалепачитта̄нам̣ ан̇гаджа̄тапат̣иниджджха̄непи дуккат̣а’’нти ваданти. ‘‘уппанне парил̣а̄хе мочанара̄гаджо’’ти ликханти. ва̄лика̄йа ва̄ ‘‘хаттхика̄мам̣ нассатӣ’’ти еттха вийа ‘‘а̄патти тва’’нти саббаттха па̄т̣хо. ‘‘ехи ме твам̣, а̄вусо са̄ман̣ера, ан̇гаджа̄там̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄гататта̄ ‘‘вачӣкамма’’нтипи ваттум̣ йуттам̣ вийа диссати. евам̣ санте ан̃н̃ам̣ ‘‘евам̣ карохӣ’’ти а̄н̣аттийа̄пи а̄патти сийа̄ти сан̇карам̣ хоти. тасма̄ на вуттанти гахетаббанти кечи.
267. ‘‘пуппха̄валийам̣ са̄савал̣ийа’’нти дувидхо кира.
суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.