4. чатуттхапа̄ра̄джикам̣

ваггумуда̄тӣрийабхиккхуваттхуван̣н̣ана̄

193. чатуттхе ваггу ча са̄ модайати ча саттети ваггумуда̄. ‘‘ваггумада̄’’типи па̄т̣хо, тасса ваггу ча са̄ пасаннасуддхатаран̇гасамиддхатта̄ сукхума̄ ча̄ти аттхо джӣвитаваггуттханита̄ джӣвитаттханти нӣлуппалантиа̄дӣсу вийа. мадасса̄ти ча бахукхаджджабходжджапа̄на̄дисамиддха̄ надӣ чхан̣адивасесӯти нирутти ведитабба̄. ваггу парисуддха̄ти локена саммата̄ти кира аттхо. бха̄сито бхависсатӣти па̄т̣хасесо.

194-5. ван̣н̣ава̄ ван̣н̣аванто ван̣н̣аванта̄нӣтипи сиджджхати кира бахувачанена. йасма̄ индрийа̄нам̣ ӯнаттам̣, пӯраттам̣ ва̄ наттхи, тасма̄ ‘‘абхинивит̣т̣хока̄сасса парипун̣н̣атта̄’’ти вуттам̣. чхат̣т̣хасса абхинивит̣т̣хока̄со хадайаваттху. чатуирийа̄патхачакке па̄катиндрийе. аттано дахатӣти аттана̄ дахати, аттана̄ пат̣ивиддхам̣ катва̄ паведетӣти адхиппа̄йо. сантанти ваттама̄нам̣. готрабхуноти готтаматтам̣ анубхаватта̄ на̄маматтакамева̄ти аттхо.

савибхан̇гасиккха̄падаван̣н̣ана̄

197. падабха̄джане ‘‘тиссо виджджа̄’’ти вуттатта̄ арӯпа̄вачараджджха̄на̄ни пат̣иккхитта̄нӣти че? на, таттхева ‘‘йам̣ н̃а̄н̣ам̣, там̣ дассанам̣, йам̣ дассанам̣, там̣ н̃а̄н̣а’’нти дассанападена висесетва̄ вуттатта̄, тасма̄ ева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘виджджа̄сӣсена падабха̄джанам̣ вутта’’нти вуттам̣. дхурам̣ катва̄ти пуримам̣ катва̄.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

199. ана̄гате уппаджджанакара̄га̄дӣнам̣ ка̄ран̣атта̄ ра̄га̄дайова нимиттам̣ на̄ма. тиссаннан̃ча виджджа̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ сандха̄йа ‘‘виджджа̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’’ти бхан̣ати, па̄ра̄джикам̣, на ваттхувиджджа̄дӣнам̣ килесанаха̄намева вуттам̣, там̣кхан̣атта̄ уттаримануссадхаммаппаватти на хотӣти че? на, маггакиччадӣпанато. тенева ‘‘маггена вина̄ наттхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. читтанти читтасса вигатанӣваран̣ата̄ти аттхо. ‘‘йа̄ван̃ча виджджа̄ ана̄гата̄, та̄ва випассана̄н̃а̄н̣асса ла̄бхӣмхӣ’ти ваданто йади локуттарам̣ сандха̄йа вадати, сопи ча татха̄ джа̄на̄ти, па̄ра̄джикамева локуттарассапи там̣на̄матта̄’’ти ваданти. ‘‘ависесена̄пи вадато па̄ра̄джикам̣ вуттанти локуттарам̣ сандха̄йа вадато ‘па̄ра̄джика’нти ваттум̣ йуджджати. йатха̄ ким̣ ‘виджджа̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’ти бхан̣антопи па̄ра̄джикамева̄’ти вуттат̣т̣ха̄не ваттхувиджджа̄дӣнам̣ самбхавепи та̄сам̣ анадхиппетатта̄ па̄ра̄джикам̣ хоти, евамидха̄пи. на сакка̄ ан̃н̃ам̣ пама̄н̣ам̣ ка̄тунти аттано гун̣ама̄рочетука̄мо локийена саммиссам̣ аттхапат̣исамбхидам̣ вадато па̄ра̄джиканти пама̄н̣ам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, итаратха̄ хотӣ’’ти апарехи вуттам̣, ‘‘там̣ пубба̄паравируддхам̣, тасма̄ виджджа̄нидассанам̣ идха анидассанам̣ са̄сане ваттхувиджджа̄дӣнам̣ виджджа̄видха̄на̄бха̄ва̄. бхагавата̄ вибхаттакхеттападе ва̄ тесам̣ парийа̄йавачана̄нам̣ ана̄мат̣т̣хатта̄ на сакка̄ ан̃н̃ам̣ пама̄н̣ам̣ ка̄ту’’нти ликхитам̣. ‘‘пат̣исамбхида̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’ти вутте парийа̄йена вуттатта̄ тхуллаччайам̣ йутта’’нти ваданти, вича̄ретаббам̣. вӣмам̣ситва̄ гахетаббанти ‘‘йо те виха̄ре васатӣ’’тиа̄дӣхи сам̣санданато парийа̄йавачанатта̄ тхуллаччайам̣ вуттам̣. ‘‘ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджа̄мӣ’ти ва̄ ‘ла̄бхӣмха̄хам̣ тасса̄’ти ва̄ вадатопӣ’’ти вуттавачанампи ‘‘саче панассевам̣ хотӣ’’тиа̄дивачанампи аттхато екамева, сопи хи аттано висесам̣ а̄рочетумева вадати. ‘‘йо те виха̄ре васатӣ’тиа̄дӣсу ахам̣-вачана̄бха̄ва̄ парийа̄йо йуджджати, идха пана ‘ла̄бхӣмха̄хам̣ тасса̄’ти атта̄нам̣ ниддисати, тасма̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитум̣ йуттам̣ вийа̄’’ти ваданти. ‘‘маха̄паччарийа̄дивачанам̣ уттаримануссадхаммесу екопи на хоти, тасма̄ парийа̄йена вуттатта̄ на хотӣ’’ти ваданти, сут̣т̣ху упапариккхитаббам̣. пхаласаччхикирийа̄-падато пат̣т̣ха̄йа ева па̄т̣хо гахетаббо, пхаласаччхикирийа̄йапи екекампи екекапхалавасена па̄ра̄джикам̣ ведитаббам̣.

ра̄гасса паха̄нантиа̄диттике килесаппаха̄намева вуттам̣, там̣ пана йасма̄ маггена вина̄ наттхи. татийамаггена хи ра̄гадоса̄нам̣ паха̄нам̣, чатуттхена мохасса, тасма̄ ‘‘ра̄го ме пахӣно’’тиа̄дӣни вадатопи па̄ра̄джикам̣. ра̄га̄ читтам̣ винӣваран̣ата̄тиа̄диттике локуттарамева вуттам̣, тасма̄ ‘‘ра̄га̄ ме читтам̣ винӣваран̣а’’нтиа̄дӣни вадато па̄ра̄джикамева̄ти. акуппадхамматта̄ти кечи уттаравиха̄рава̄сино. касма̄ на хотӣти че? ‘‘ити джа̄на̄ми, ити пасса̄мӣ’’ти ваттама̄навачаненева ма̄тика̄йам̣ вуттатта̄. йади евам̣ падабха̄джане ‘‘сама̄паджджим̣, сама̄панно’’тиа̄дина̄ вуттатта̄ ‘‘атӣтаттабха̄ве сота̄панномхӣ’’ти вадатопи хотӯти че? на, ан̃н̃атха̄ аттхасамбхавато. катхам̣? аддха̄паччуппаннавасена ваттама̄ната̄ гахетабба̄ти н̃а̄панаттхам̣ вуттам̣, на атӣтаттабха̄вам̣. атӣтаттабха̄во хи парийа̄йена вуттатта̄ ‘‘тхуллаччайа’’нти вуттанти а̄чарийа̄.

200. ‘‘сачепи на хоти, па̄ра̄джикамева̄’’ти ат̣т̣ха̄напарикаппавасена вуттам̣ кира. ‘‘ити ва̄ча̄ тиван̇гика̄’’ти ваккхати. наттхетанти пуриме сати паччхимасса̄бха̄ва̄ сама̄паджджим̣, сама̄панноти имесам̣ кин̃ча̄пи аттхато ка̄лависесо наттхи, вачанависесо пана аттхи ева.

207. уккхет̣итоти утта̄сито. кхит̣а утра̄сане.

суддхикава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ваттука̄мава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

вин̃н̃аттипатхети виджа̄нанат̣т̣ха̄не, тена ‘‘вин̃н̃аттипатхаматиккамитва̄ т̣хито бхиккху дибба̄йа сотадха̄туйа̄ сутва̄ джа̄на̄ти, на па̄ра̄джиканти дӣпетӣ’’ти вуттам̣. джха̄нам̣ кира сама̄паджджинти еттха со че ‘‘еса бхиккху аттано гун̣адӣпана̄дхиппа̄йена евам̣ вадатӣ’’ти джа̄на̄ти, па̄ра̄джикамева. ан̃н̃атха̄ джа̄на̄тӣти че? па̄ра̄джикаччха̄йа̄ на диссатӣти а̄чарийо.

ваттука̄мава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ана̄паттибхедакатха̄ван̣н̣ана̄

ануллапана̄дхиппа̄йоти йади уллапана̄дхиппа̄йо бхавеййа, дуккат̣амева̄ти апаре. ‘‘там̣ парато ‘на̄вусо, сакка̄ путхуджджанена адхива̄сету’нти ваттхуна̄ сам̣сандитва̄ гахетабба’’нти вуттам̣.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

винӣтаваттхуван̣н̣ана̄

225-6. дуккара а̄га̄ра а̄ват̣ака̄ма абхиративаттхӯсу ‘‘йади уллапана̄дхиппа̄йо бхавеййа, па̄ра̄джика’’нти ваданти, ка̄ран̣ам̣ пана дуддасам̣, тхуллаччайам̣ вуттам̣ вийа, вӣмам̣ситаббам̣. йа̄нена ва̄ иддхийа̄ ва̄ гаччхантопи па̄ра̄джикам̣ на̄паджджатӣти падаса̄ гаманавасенева катика̄йа ката̄йа йуджджати. ‘‘апуббам̣ачаримам̣ гаччхантоти хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхам̣ ган̣ханто вийа гаччханто’’ти вуттам̣. ут̣т̣хетха етха гаччха̄ма̄ти евам̣ сахагамане пубба̄пара̄ гаччхантопи на̄паджджатӣти а̄чарийасса такко. васантасса̄ти татха̄ васанто че упа̄сакена диссати, па̄ра̄джико хоти. ‘‘раттим̣ васитва̄ гаччханто на па̄ра̄джико’’ти вуттам̣. на̄на̄вераджджака̄ти на̄на̄джанападава̄сино. сан̇гхала̄бхоти йатха̄вуд̣д̣хам̣ аттано па̄пун̣анакот̣т̣ха̄со.

228. идха̄ти ‘‘ко ну кхо’’тиа̄дина̄ вутте пан̃ха̄камме. дхаммадха̄ту саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣.

232. на уппат̣ипа̄т̣ийа̄ти на сӣхоккантавасена ануссари. тасма̄ антара̄бхавабхӯта̄ ека̄ ева джа̄тӣти пат̣ивиджджхатӣти аттхо.

нигаманаван̣н̣ана̄

233. чатувӣсатӣти еттха ма̄тугха̄такапитугха̄такаарахантагха̄така̄ татийапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄. бхиккхунидӯсако, ламбиа̄дайо ча чатта̄ро пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄ ева̄ти катва̄ куто чатувӣсатӣти че? на, адхиппа̄йа̄джа̄нанато. ма̄тугха̄така̄дайо хи чатта̄ро идха̄нупасампанна̄ ева адхиппета̄, ламбиа̄дайо чатта̄ро кин̃ча̄пи пат̣хамапа̄ра̄джикена сан̇гахита̄, йасма̄ екена парийа̄йена метхунадхаммапат̣исевино на хонти, тасма̄ висум̣ вутта̄. ‘‘екакаммам̣ екуддесо самасиккхата̄’’ти евам̣ вуттасам̣ва̄сасса абхаббата̄маттам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йатха̄ пуре татха̄ паччха̄’’ти. ан̃н̃атха̄ несам̣ саман̃н̃а̄йапат̣ин̃н̃а̄йабхиккхубха̄вопи наттхӣти а̄паджджати.

чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

па̄ра̄джикакан̣д̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сан̇гха̄дисесакан̣д̣о

1. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄

235. ‘‘оккаманта̄на’’нти па̄т̣хо. еттха̄ха – ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти ка̄рако идха касма̄ на ниддит̣т̣хоти? абхи-ниддесена имасса са̄пеккха̄бха̄вадассанаттхам̣. катхам̣? кан̣д̣увана̄диадхиппа̄йачетана̄васена четентасса кан̣д̣увана̄диупаккамена упаккамантасса, метхунара̄гавасена ӯруа̄дӣсу дуккат̣аваттхӯсу, ван̣а̄дӣсу тхуллаччайаваттхӯсу ча упаккамантасса суккависсат̣т̣хийа̄ сатипи на сан̇гха̄дисесо. мочанасса̄дасан̇кха̄та̄дхиппа̄йа̄пеккха̄ва суккависсат̣т̣хи сати упаккаме, на ан̃н̃атха̄ ‘‘ана̄патти на мочана̄дхиппа̄йасса̄’’ти вачанато. тасма̄ тадаттхадассанаттхам̣ идха ка̄рако на ниддит̣т̣хо, ан̃н̃атха̄ ‘‘йо пана бхиккху сан̃четаникам̣ суккависсат̣т̣хим̣ а̄паджджеййа̄’’ти ка̄раке ниддит̣т̣хе ‘‘четети на упаккамати муччати, ана̄паттӣ’’ти вуттавачанавиродхо. ‘‘сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ ан̃н̃атра супинанта̄’’ти бхумме ниддит̣т̣хепи сова виродхо а̄паджджати, тасма̄ тадубхайавачанаккамам̣ аватва̄ ‘‘сан̃четаника̄ суккависсат̣т̣хи ан̃н̃атра супинанта̄’’ти вуттам̣. таттха нимиттаттхе бхуммавачана̄бха̄вато хетуттханийамо на като хоти. тасмим̣ акате сан̃четаника̄ суккависсат̣т̣хи ан̃н̃атра супинанта̄ сан̇гха̄дисеса̄патти, упаккаме асати ана̄паттӣти айаматтхо дӣпитоти ведитаббам̣.

236-7. сан̃четаника̄ти еттха пат̣хамавиггахена упасаггасса са̄ттхаката̄ дассита̄, дутийена икапаччайасса. ва̄тапиттасемхарухира̄диа̄сайабхедатоти аттхо. дха̄тӯти еттха ‘‘патхавӣдха̄туа̄дайо чатассо, чаккхудха̄туа̄дайо ва̄ ат̣т̣ха̄раса̄’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. ваттхисӣсанти ваттхипут̣асса сӣсам̣. ‘‘ан̇гаджа̄тасса мӯлам̣ адхиппетам̣, на аггасӣса’’нти ваданти. татхева̄ти ‘‘нимитте упаккамато’’тиа̄дим̣ ган̣ха̄ти. тато муччитва̄ти ‘‘на сакалака̄йато, тасма̄ пана т̣ха̄на̄ чутаматте хотӯ’’ти ган̣т̣хипаде ликхитам̣. ‘‘дакасотам̣ отин̣н̣аматте’’ти имина̄ на саметӣти че? тато дакасоторохан̣ан̃четтха̄тиа̄ди вуччати. тассаттхо – нимитте упаккамам̣ катва̄ суккам̣ т̣ха̄на̄ ча̄ветва̄ пуна виппат̣иса̄равасена дакасоторохан̣ам̣ нива̄ретум̣ адхива̄семӣти. тато бахи никкхаманте адхива̄сетум̣ на сакка̄, татха̄пи адхива̄сана̄дхиппа̄йена адхива̄сетва̄ антара̄ дакасотато уддхам̣ нива̄ретум̣ асаккун̣еййата̄йа ‘‘аниккханте ва̄’’ти вуттам̣. касма̄? т̣ха̄на̄ чутан̃хи авассам̣ дакасотам̣ отаратӣти ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йо ган̣т̣хипада̄дхиппа̄йена самети. тато муччитва̄ти сакат̣т̣ха̄нато. сакасарӣрато хи бахи никкхантамева хоти, тато ‘‘бахи никкханте ва̄ аниккханте ва̄’’ти вачанам̣ вируджджхеййа. йасма̄ пана тамха̄ тамха̄ сарӣрападеса̄ чутам̣ авассам̣ дакасотам̣ отарати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дакасотам̣ отин̣н̣аматте’’ти, имина̄ ча а̄паттийа̄ па̄кат̣ака̄лам̣ дассети, ким̣ вуттам̣ хоти? мочанасса̄дена нимитте упаккамато суккам̣ бахутарампи сарӣрападеса̄ чутам̣ таттха таттха лагга̄васесам̣ йаттакам̣ ека̄ кхуддакамаккхика̄ пивеййа, таттаке дакасотам̣ отин̣н̣аматте сан̇гха̄дисеса̄патти. вуттан̃хи кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘дакасотам̣ анотин̣н̣епи сан̇гха̄дисесо’’тиа̄ди. таттакасса бахи никкхаманам̣ асаллаккхенто ‘‘четети упаккамати на муччати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти вачанато тхуллаччайанти сан̃н̃а̄йа десентопи на муччати, пасса̄вампи ван̣н̣атам̣ пасситва̄ ваттхикосагатасса пиччхилата̄йа ва̄ н̃атва̄ сан̇гха̄дисесато вут̣т̣ха̄таббам̣. айаметтха татийаттхерава̄де йутти. сабба̄чарийа̄ име ева тайо тхера̄, тесампи дакасоторохан̣ам̣ нимитте упаккамананти айам̣ дутийо виниччхайо са̄дха̄ран̣ато еттха, евам̣ упатиссаттхеро вадати кира.

т̣ха̄на̄ чутан̃хи авассам̣ дакасотам̣ отаратӣти катва̄ ‘‘т̣ха̄на̄ ча̄ванаматтеневеттха а̄патти ведитабба̄’’ти вуттам̣. дакасотам̣ отин̣н̣е ева а̄патти. суккасса хи сакалам̣ сарӣрам̣ т̣ха̄нам̣, анотин̣н̣е т̣ха̄на̄ чутам̣ на̄ма на хотӣти вӣмам̣ситаббам̣. а̄бхидхаммикатта̄ тхерасса ‘‘суккависсат̣т̣хи на̄ма ра̄гасамут̣т̣ха̄на̄ хотӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 307) катха̄ваттхут̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ самбхаво читтасамут̣т̣ха̄но, ‘‘там̣ асучим̣ екадесам̣ мукхена аггахеси, екадесам̣ ан̇гаджа̄те паккхипӣ’’ти (па̄ра̄. 503) вачанато утусамут̣т̣ха̄но ча диссати, со ча кхо авӣтара̄гассева ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со йам̣ арахато асучи муччеййа̄’’ти (маха̄ва. 353; катха̄. 313) вачанато. парӯпа̄ха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аттхи тасса а̄сайоти тасса суккасса учча̄рапасса̄ва̄нам̣ вийа патит̣т̣ха̄нока̄со аттхӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 309) чанато тасса а̄сайоти сиддхам̣. па̄катикачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ вийа асам̣сат̣т̣хатта̄, никкхаманато ча ‘‘ваттхисӣсам̣, кат̣и, ка̄йо’’ти тидха̄ суккасса т̣ха̄нам̣ пакаппенти а̄чарийа̄. саппависам̣ вийа там̣ дат̣т̣хаббам̣, на ча висасса т̣ха̄нанийамо, кодхавасена пхусантасса хоти, евамасса на ча т̣ха̄нанийамо, ра̄гавасена упаккамантасса хотӣти такко.

кхобхакаран̣апаччайо на̄ма бхесаджджасена̄сана̄ха̄ра̄дипаччайо. сам̣саггабхедатопӣти етесу двӣхипи тӣхипи. пахӣнавипалла̄сатта̄ти еттха йам̣ кин̃чи супинантена секкхапутхуджджана̄ пассанти, там̣ саббам̣ випаллаттхам̣ абхӯтамева̄ти а̄паджджати. тато ‘‘йам̣ пана пуббанимиттато пассати. там̣ екантасаччамева хотӣ’’ти идам̣ вируджджхати, тасма̄ на висайам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи саччо ва̄ хоти, алико ва̄ти катва̄ тан̃че сандха̄йа вуттам̣ сийа̄, ‘‘асеккха̄ пахӣнавипалла̄сатта̄ саччамева пассанти, на̄сачча’’нти ваттаббам̣ сийа̄. кинту дассанам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи абхӯтам̣, апассантопи хи пассанто вийа асун̣антопи сун̣анто вийа амунантопи мунанто вийа хоти. саччампи випассатӣти но таккоти а̄чарийо. там̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ на хоти, а̄гантукапаччуппаннам̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. камманимиттагатинимиттабхӯта̄ни хи рӯпанимитта̄дӣни бхаван̇гасса а̄рамман̣а̄ни хонти ева. таттха камманимиттаматӣтамева, гатинимиттам̣ тхокам̣ ка̄лам̣ паччуппаннам̣ сийа̄.

ӣдиса̄нӣти паччаккхато анубхӯтапуббапарикаппита̄гантукапаччуппаннарӯпанимитта̄диа̄рамман̣а̄ни, ра̄га̄дисампайутта̄ни ча̄ти аттхо. маккат̣асса нидда̄ лахупариватта̄ хоти. со хи руккхаса̄кхато патанабхайа̄ абхиккхан̣ам̣ уммӣлати ча супати ча. манусса̄ кин̃ча̄пи пунаппунам̣ уммӣланти субйаттатарам̣ пат̣ибуддха̄ вийа пассанти, атха кхо пат̣ибуддха̄нам̣ пунаппунам̣ бхаван̇готаран̣ам̣ вийа супинака̄лепи тесам̣ бхаван̇готаран̣ам̣ хоти, йена ‘‘супатӣ’’ти вуччати. ‘‘бхаван̇гачиттена хи супатӣ’’ти вачанато бхаван̇готаран̣ам̣ караджака̄йасса нирусса̄хасантабха̄вӯпаниссайатта̄ ‘‘нидда̄’’ти вуччати. са̄ караджака̄йасса дуббалабха̄вена супинадассанака̄ле бхаван̇гато уттаран̣е сатипи нирусса̄хасантабха̄ваппаттийа̄ ‘‘паваттатӣ’’ти ча вуччати, йато сатта̄ ‘‘пат̣ибуддха̄’’ти на вуччанти, караджака̄йасса нирусса̄хасантасабха̄ваппаттито ча таннисситам̣ хадайаваттху на суппасаннам̣ хоти, тато танниссита̄пи читтаппаватти асуппасаннават̣т̣инисситадӣпаппабха̄ вийа. тенева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сва̄йам̣ дуббалаваттхукатта̄ четана̄йа пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хитум̣ асаматтхо’’тиа̄ди вуттам̣.

ган̣т̣хипаде пана ‘‘дуббалаваттхукатта̄ти супине упат̣т̣хитам̣ нимиттампи дуббала’’нти ликхитам̣. там̣ анекаттхам̣ саббампи нимиттам̣ хоти, на ча дуббала̄рамман̣аваттхукатта̄ четана̄, та̄йа читтаппаватти дуббала̄ атӣта̄на̄гата̄рамман̣а̄йа, пан̃н̃атта̄рамман̣а̄йа ва̄ адуббалатта̄, аваттхука̄йа дуббалабха̄во на йуджджати четана̄йа аваттхука̄йа бха̄вана̄пабха̄ва̄йа̄тирекабаласаббха̄вато. бха̄вана̄баласамаппитан̃хи читтам̣ арӯпампи сама̄нам̣ атибха̄рийампи караджака̄йам̣ гахетва̄ екачиттаккхан̣енева брахмалокам̣ па̄петва̄ т̣хапети. таппат̣ибха̄гам̣ анаппитампи ка̄ма̄вачарачиттам̣ караджака̄йам̣ а̄ка̄се лан̇гханасаматтхам̣ кароти, пагеветарам̣. ким̣ панеттха там̣ анума̄нака̄ран̣ам̣, йена читтассева а̄нубха̄воти пан̃н̃а̄йеййа читта̄нубха̄вена ва̄ ладдха̄севана̄дикирийа̄висесаниббаттидассанато, тасма̄ дуббалаваттхукатта̄ти дуббалахадайаваттхукатта̄ти а̄чарийасса такко. аттано мандатиккха̄ка̄рена таннисситасса читтасса мандатиккхабха̄ваниппха̄данасаматтхан̃че, хадайаваттху чаккхусота̄диваттху вийа индрийам̣ бхавеййа, на четам̣ индрийам̣. йато дхаммасан̇гахе упа̄да̄йарӯпапа̄л̣ийам̣ уддеса̄рахам̣ на джа̄там̣. аниндрийатта̄ хи там̣ ка̄йиндрийасса анантарам̣ на уддит̣т̣хам̣, ваттхурӯпатта̄ ча аваттхурӯпасса джӣвитиндрийасса анантарампи на уддит̣т̣хам̣, тасма̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘тасса асуппасаннатта̄ танниссита̄ ча читтаппаватти асуппасанна̄ хотӣ’’ти, там̣ на сиддханти че? сиддхамева аниндрийа̄нампи саппа̄йа̄саппа̄йаутуа̄ха̄ра̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ сама̄йогато, читтаппаваттийа̄ вика̄радассанато, паччаккхатта̄ ча. йасма̄ аппат̣ибуддхопи пат̣ибуддхам̣ вийа атта̄нам̣ ман̃н̃атӣти. етта̄вата̄ караджака̄йасса нирусса̄хасантабха̄ва̄ка̄рависесо нидда̄ на̄ма. са̄ читтасса бхаван̇готаран̣а̄ка̄рависесена хоти, та̄йа саманна̄гато сатто бхаван̇гато уттин̣н̣о супинам̣ пассати, со ‘‘капимиддхапарето’’ти вуччати, со сутто аппат̣ибуддхо хотӣти айаматтхо са̄дхито хоти.

йасма̄ бхаван̇гава̄ранирантарата̄йа аччантасутто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘йади та̄ва сутто пассати, абхидхаммавиродхо а̄паджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ пана нидда̄ккхан̣е на пат̣ибуддхо на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘атха пат̣ибуддхо пассати, винайавиродхо’’тиа̄ди вуттам̣, йасма̄ ча акхӣн̣аниддо, анотин̣н̣абхаван̇го ча аттхи, тасма̄ ‘‘капимиддхапарето пассатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ айам̣ нева сутто на пат̣ибуддхо, аттана̄ там̣ ниддам̣ анокканто а̄паджджеййа. етта̄вата̄ ча абхидхаммо, винайо, на̄гасенаттхеравачанам̣ йутти ча̄ти саббам̣ ан̃н̃аман̃н̃асам̣сандитам̣ хоти. таттха капимиддхапаретоти бхаван̇гато уттин̣н̣анидда̄парето. са̄ хи идха капимиддхам̣ на̄ма. ‘‘таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄…пе… супанам̣, идам̣ вуччати миддха’’нти (дха. са. 1163) евама̄гатам̣. идан̃хи арӯпам̣, имасса пхалабхӯто караджака̄йасса акалйата̄’пачала̄йика̄супи нидда̄висесо ка̄ран̣опача̄рена ‘‘капимиддха’’нти павуччати. йан̃чева ‘‘капимиддхапарето кхо, маха̄ра̄джа, супинам̣ пассатӣ’’ти (ми. па. 5.3.5 тхокам̣ висадисам̣) вуттанти.

йам̣ там̣ а̄паттивут̣т̣ха̄нанти еттха йена винайакаммена тато вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, там̣ идха а̄паттивут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. авайаве самӯхавоха̄рена ва̄ти еттха са̄кхаччхедако руккхаччхедакоти вуччатӣтиа̄ди нидассанам̣, ведана̄ккхандха̄ди рул̣хӣсаддасса нидассанам̣. на ча майа̄ти вӣмам̣санападасса тасса кирийам̣ сандха̄йа, мочане ча саннит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа муччанапакатийа̄ ча̄ти вуттам̣.

240. геханти пан̃чака̄магун̣а̄. ванабхан̇гийанти па̄бхатикам̣. сампайуттасукхаведана̄мукхена ра̄гова ‘‘асса̄до’’ти вутто. супантасса ча̄ти идам̣ капимиддхапарето вийа бхаван̇гасантатим̣ авиччхиндитва̄ супантам̣ сандха̄йа вуттанти, вӣмам̣ситаббам̣. джагганаттха̄йа̄ти содханаттха̄йа.

266. ‘‘да̄рудхӣталикалепачитта̄нам̣ ан̇гаджа̄тапат̣иниджджха̄непи дуккат̣а’’нти ваданти. ‘‘уппанне парил̣а̄хе мочанара̄гаджо’’ти ликханти. ва̄лика̄йа ва̄ ‘‘хаттхика̄мам̣ нассатӣ’’ти еттха вийа ‘‘а̄патти тва’’нти саббаттха па̄т̣хо. ‘‘ехи ме твам̣, а̄вусо са̄ман̣ера, ан̇гаджа̄там̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄гататта̄ ‘‘вачӣкамма’’нтипи ваттум̣ йуттам̣ вийа диссати. евам̣ санте ан̃н̃ам̣ ‘‘евам̣ карохӣ’’ти а̄н̣аттийа̄пи а̄патти сийа̄ти сан̇карам̣ хоти. тасма̄ на вуттанти гахетаббанти кечи.

267. ‘‘пуппха̄валийам̣ са̄савал̣ийа’’нти дувидхо кира.

суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ка̄йасам̣саггасиккха̄падаван̣н̣ана̄

270. ‘‘отин̣н̣о’’ти имина̄сса севана̄дхиппа̄йата̄ дассита̄. ‘‘випарин̣атена читтена ма̄туга̄мена саддхи’’нти имина̄сса ва̄йа̄мо дассито. ‘‘саддхи’’нти хи падам̣ сам̣йогам̣ дӣпети, со ча пайого сама̄гамо аллӣйанам̣. кена читтена? випарин̣атена читтена, на паттапат̣иггахан̣а̄дхиппа̄йа̄дина̄ти адхиппа̄йо. ‘‘ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджеййа̄’’ти имина̄сса ва̄йамато пхассапат̣ивиджа̄нана̄ дассита̄ хоти. ва̄йамитва̄ пхассам̣ пат̣ивиджа̄нанто хи сама̄паджджати на̄ма. евамасса тиван̇гасампатти дассита̄ хоти. атха ва̄ отин̣н̣о. кена? випарин̣атена читтена йаккха̄дина̄ сатто вийа. упайогаттхе ва̄ етам̣ каран̣авачанам̣. отин̣н̣о випарин̣атам̣ читтам̣ кӯпа̄дим̣ вийа сатто. атха ва̄ ‘‘ра̄гато уттин̣н̣о бхависса̄мӣ’’ти бхиккхубха̄вам̣ упагато, тато уттин̣н̣а̄дхиппа̄йато випарин̣атена читтена хетубхӯтена тамева ра̄гам̣ отин̣н̣о. ма̄туга̄мена аттано самӣпам̣ а̄гатена, аттана̄ упагатена ва̄. етена ма̄туга̄масса са̄раттата̄ ва̄ хоту вираттата̄ ва̄, са̄ идха аппама̄н̣а̄, на бхиккхунӣнам̣ ка̄йасам̣сагге вийа убхиннам̣ са̄раттата̄йа пайоджанам̣ аттхи.

ка̄йасам̣сагганти убхиннам̣ ка̄йа̄нам̣ сампайогам̣. падабха̄джане пана ‘‘сама̄паджджеййа̄ти аджджха̄ча̄ро вуччатӣ’’ти вуттам̣, там̣ сама̄паджджанам̣ сандха̄йа, на ка̄йасам̣саггам̣. ка̄йасам̣саггасса сама̄паджджана̄ хи ‘‘аджджха̄ча̄ро’’ти вуччати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘йо со ка̄йасам̣сагго на̄ма, со аттхато аджджха̄ча̄ро хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ парато па̄л̣ийам̣ ‘‘севана̄дхиппа̄йо, на ча ка̄йена ва̄йамати, пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 279) вутталаккхан̣ена вируджджхатӣти. пхассапат̣ивиджа̄нана̄йа хи сам̣сагго дӣпито. со че аджджха̄ча̄ро хоти, катхам̣ ана̄патти хотӣти. сувуттаметам̣, кинту ‘‘ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджеййа̄’’ти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘аджджха̄ча̄ро вуччатӣ’’ти убхиннампи пада̄нам̣ са̄ман̃н̃абха̄джанӣйатта̄, сама̄паджджитабба̄бха̄ве сама̄паджджана̄бха̄вена ‘‘со аттхато аджджха̄ча̄ро хотӣ’’ти вуттам̣ сийа̄.

‘‘хаттхагга̄хам̣ ва̄’’ти еттха хаттхена саббопи упа̄диннако ка̄йо сан̇гахито, на бхиннасанта̄но таппат̣ибаддхо хаттха̄лан̇ка̄ра̄ди. вен̣иггахан̣ена анупа̄диннако абхиннасанта̄но кесаломанакхаданта̄дико каммапаччайаутусамут̣т̣ха̄но гахитоти ведитаббам̣. тенева̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘анупа̄диннакенапи кеначи кеса̄дина̄ упа̄диннакам̣ ва̄ анупа̄диннакам̣ ва̄ пхусантопи сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджатийева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.274). тена анупа̄диннака̄нампи кесалома̄дӣнам̣ ан̇габха̄во ведитаббо. евам̣ сантепи ‘‘пхассам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти тиван̇гасампаттийа̄ сан̇гха̄дисесо. пхассасса аппат̣ивиджа̄нанато дуван̇гасампаттийа̄ дуккат̣а’’нти имина̄ па̄л̣иат̣т̣хакатха̄найена вируджджхатӣти че? на, тадаттхаджа̄нанато. пхут̣т̣хабха̄ван̃хи пат̣ивиджа̄нантопи пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма, айамеко аттхо, тасма̄ ма̄туга̄масса, аттано ча ка̄йапарийа̄панна̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пхут̣т̣хабха̄вам̣ пхуситва̄ там̣ са̄дийанам̣ пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма, на ка̄йавин̃н̃а̄н̣уппаттийа̄ ева. анекантикан̃хеттха ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣. ма̄туга̄масса упа̄диннакена ка̄йена, анупа̄диннакена ва̄ ка̄йена бхиккхуно упа̄диннакака̄йе пхут̣т̣хе пасаннака̄йиндрийо че хоти, тасса ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тенева пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма со хоти. анупа̄диннакака̄йо, лолуппо аппасаннака̄йиндрийо ва̄ хоти, тимирава̄тена упахатака̄йо ва̄ тасса ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ нуппаджджати. на ча тена пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма, кевалам̣ севана̄дхиппа̄йена ва̄йамитва̄ ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджанто пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма мановин̃н̃а̄н̣ена, тена вуттам̣ ‘‘ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджеййа̄ти имина̄сса ва̄йамато пхассапат̣ивиджа̄нана̄ дассита̄’’ти. апаропи бхиккху ма̄туга̄масса ка̄йапат̣ибаддхена ва̄ ниссаггийена ва̄ пхут̣т̣хо ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппа̄дентена пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма, тасма̄ вуттам̣ ‘‘анекантикан̃хеттха ка̄йавин̃н̃а̄н̣а’’нти. апаро ваттхам̣ па̄рупитва̄ нидда̄йантам̣ ма̄туга̄мам̣ ка̄йасам̣саггара̄гена ваттхасса упарибха̄ге сан̣икам̣ пхусанто ваттхантарена никкханталомасампхассам̣ аппат̣ивиджа̄нантопи севана̄дхиппа̄йо ка̄йена ва̄йамитва̄ пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти на̄ма, сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджати. ‘‘нӣлам̣ гхат̣т̣есса̄мӣти ка̄йам̣ гхат̣т̣ети, сан̇гха̄дисесо’’ти хи вуттам̣. айам̣ дутийо аттхо. евам̣ анекаттхатта̄, евам̣ дувин̃н̃еййа̄дхиппа̄йато ча ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пхассапат̣ивиджа̄нанам̣ ан̇гантвева на вуттам̣. тасмин̃хи вутте т̣ха̄наметам̣ виджджати, йам̣ бхиккху сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджитва̄пи накхена ломена сам̣сагго дит̣т̣хо, на ча ме ломагхат̣т̣анена ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣, тимирава̄татхаддхагатто ча̄хам̣ на пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄мӣти ана̄паннасан̃н̃ӣ сийа̄ти на вуттам̣, апича ‘‘пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, на ча пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣ’’ти ча етесам̣ пада̄нам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайам̣ дассетва̄ со пан̃н̃а̄петаббо. етта̄вата̄ на тадаттхаджа̄нанатоти ка̄ран̣ам̣ виттха̄ритам̣ хоти.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

271. ‘‘раттам̣ читтам̣ имасмим̣ аттхе адхиппетам̣ випарин̣ата’’нти кин̃ча̄пи са̄ман̃н̃ена вуттам̣, винӣтаваттхӯсу ‘‘ма̄туйа̄ ма̄тупемена а̄масати…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттатта̄ ка̄йасам̣саггара̄генева раттанти ведитаббам̣. татха̄ ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма манусситтхӣ’’ти кин̃ча̄пи ависесена вуттам̣, атха кхо авинат̣т̣хиндрийа̄ва манусситтхӣ идха̄дхиппета̄ ‘‘матиттхийа̄ ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджи…пе… а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти вуттатта̄. ‘‘манусситтхӣ’’ти етта̄вата̄ сиддхе ‘‘на йаккхӣ на петӣ на тираччха̄нагата̄’’ти вачанам̣ авинат̣т̣хиндрийа̄пи на сабба̄ мануссавиггаха̄ иттхӣ идха манусситтхӣ на̄ма. йаккхиа̄дайо хи аттано джа̄тисиддхена иддхивисесена иджджхантийо мануссавиггаха̄пи хонтӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. та̄су йаккхӣ тхуллаччайаваттху хоти винӣтаваттхӯсу йаккхийа̄ ка̄йасам̣саггена тхуллаччайасса вуттатта̄. тадануломатта̄ петиттхӣ, девиттхӣ ча тхуллаччайаваттху. тираччха̄нагатиттхӣ дуккат̣аваттху. тираччха̄нагатамануссавиггахиттхӣ ча тхуллаччайаваттхумева̄ти еке. вибхан̇ге пана ‘‘манусситтхӣ ча хоти манусситтхисан̃н̃ӣ’’ти па̄л̣ийа̄ абха̄вена ‘‘иттхӣ ча хоти йаккхисан̃н̃ӣ’’тиа̄дивачане сати йаккхиа̄дӣнам̣ аниттхита̄пасан̇гато, ‘‘иттхӣ ча хоти иттхисан̃н̃ӣ’’тиа̄димхи йаккхиа̄дӣнам̣ антокаран̣е сати та̄сам̣ сан̇гха̄дисесаваттхубха̄ваппасан̇гато ча йаккхиа̄дайо на вутта̄ти ведитабба̄. еке пана ‘‘винӣтаваттхумхи ‘ан̃н̃атаро бхиккху тираччха̄нагатиттхийа̄ ка̄йа…пе… дуккат̣асса̄’ти еттха амануссавиггаха̄ па̄катикатираччха̄нагатиттхӣ адхиппета̄, тасма̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣. ‘иттхӣ ча хоти тираччха̄нагатасан̃н̃ӣти тираччха̄нагата̄ ча хоти иттхисан̃н̃ӣ’тиа̄дива̄ресупи па̄катикатираччха̄нагатова адхиппето, со ча тираччха̄нагатапурисова. тенева дут̣т̣хуллава̄ча̄аттакаа̄мапа̄ричарийасиккха̄падесу мануссапурисапат̣исам̣йуттава̄ра̄ вийа тираччха̄напат̣исам̣йуттава̄ра̄пи на̄гата̄’’ти ваданти. татха̄ пан̣д̣акоти идха мануссапан̣д̣акова, пурисоти ча идха мануссапурисова а̄гато, тасма̄ аманусситтхӣ амануссапан̣д̣ако амануссапурисо тираччха̄нагатиттхӣ тираччха̄нагатапан̣д̣ако манусса̄мануссатираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄ ча̄ти ат̣т̣ха джана̄ идха на̄гата̄, тесам̣ васена ваттхусан̃н̃а̄виматибхедавасена а̄паттибхеда̄бхедавиниччхайо, ана̄гатава̄раган̣ана̄ ча асаммуйхантена ведитабба̄, татха̄ тесам̣ дукамиссака̄дива̄ра̄, а̄паттиана̄паттибхедавиниччхайо ча. ‘‘таттха амануссапан̣д̣акаамануссапурисатираччха̄нагатиттхитираччха̄нагатапан̣д̣ака̄ти чатта̄ро дуккат̣аваттхука̄, аманусситтхимануссаубхатобйан̃джанака̄ тхуллаччайаваттхука̄, амануссаубхатобйан̃джанака̄ тираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄ дуккат̣аваттхука̄, па̄л̣ийам̣ пана аманусситтхийа̄ ана̄гататта̄ амануссапан̣д̣ака̄, убхатобйан̃джанака̄ пуриса̄ ча на̄гата̄. тираччха̄нагатиттхипан̣д̣акаубхатобйан̃джанака̄ тираччха̄нагатапурисена сама̄нагатикатта̄ на̄гата̄, мануссаубхатобйан̃джанако мануссапан̣д̣акена сама̄нагатикатта̄ ана̄гато’’ти ваданти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) пана ‘‘на̄гама̄н̣авика̄йапи супан̣н̣ама̄н̣авика̄йапи киннарийа̄пи га̄вийа̄пи дуккат̣амева̄’’ти вуттатта̄ тадева пама̄н̣ато гахетаббам̣.

татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – ‘‘на, бхиккхаве, тираччха̄нагатасса нисиннапариса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиситабба’’нти (маха̄ва. 183) еттха ‘‘тираччха̄нагатоти йасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ тираччха̄нагатамануссавиггахо па̄катикатираччха̄нагатато висит̣т̣хо, татха̄ йаккхапетатираччха̄нагатамануссавиггаха̄нам̣ ‘‘тираччха̄нагатасса ча дуккхуппаттийам̣ апича дуккат̣амева̄’’ти еттха висесетва̄ вуттатта̄ ча ‘‘патанарӯпам̣ пама̄н̣ам̣, на маран̣арӯпа’’нти еттха а̄паттивисесавачанато ча ‘‘убхато авассуте йаккхасса ва̄ петасса ва̄ пан̣д̣акасса ва̄ тираччха̄нагатамануссавиггахасса ва̄ адхаккхакам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ ка̄йена ка̄йам̣ а̄масати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄чи. 661) са̄ман̃н̃ена вачанато ча со висит̣т̣хоти сиддхам̣. висит̣т̣хатта̄ ча тираччха̄нагатамануссавиггахиттхийа̄ ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджантасса̄ти висесо хоти, тасма̄ таттха а̄паттивисесена бхавитаббам̣. йади ка̄йасам̣саггасиккха̄паде тираччха̄нагатамануссавиггахиттхӣпи адхиппета̄, рӯпаса̄ман̃н̃ена сан̃н̃а̄вира̄гатта̄самбхавато дут̣т̣хуллава̄ча̄аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄падесупи са̄ ваттабба̄ бхавеййа, са̄ ча̄на̄гата̄. сарӯпена сам̣кхиттава̄ратта̄ на̄гата̄ти че? иттхӣ ча хоти тираччха̄нагато ча убхиннам̣ иттхисан̃н̃ӣти идха а̄гататта̄ пурисалин̇ганиддесо на йуджджати, тасма̄ тираччха̄нагатапурисо ча идха а̄гато, тираччха̄нагатамануссавиггахиттхийа̄ па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄йапи дуккат̣амева ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ти имасса вачанасса ка̄ран̣аччха̄йа̄ парийеситабба̄ти адхиппа̄йо. идам̣ на йуджджати. касма̄? иттхӣнам̣, пуриса̄нан̃ча екато вачане пурисалин̇гасаббха̄вато. идха тираччха̄нагатапурисапан̣д̣акиттхийо тиссопи екато сампин̣д̣етва̄ ‘‘тираччха̄нагато’’ти вуттам̣.

таттха ча мануссавиггаха̄мануссавиггахесу иттхипан̣д̣акапурисасан̃н̃ита̄ йатха̄самбхавам̣ ведитабба̄. дут̣т̣хуллава̄ча̄дисиккха̄пададвайе ва̄ра̄нам̣ сам̣кхиттатта̄ пурисатираччха̄нагата̄дайо на̄гата̄. йатха̄вуттесу а̄патти, татха̄ таттха̄пи. ан̃н̃атха̄ пурисам̣ обха̄сантасса ча ана̄паттӣти пан̣д̣акам̣ обха̄сантасса ча тхуллаччайанти ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тасма̄ те ва̄ра̄ сам̣кхитта̄ти пан̃н̃а̄йантӣти. висесо ча пан̣д̣аке, пурисе, тираччха̄нагате ча иттхисан̃н̃исса аттхи, татха̄пи таттха дуккат̣ам̣ вуттам̣, тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева пама̄н̣анти двиннаметесам̣ ва̄да̄нам̣ йаттха йутти ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ атирекам̣ диссати, там̣ вича̄ретва̄ гахетаббанти а̄ричайо. еварӯпесу т̣ха̄несу сут̣т̣ху вича̄ретва̄ катхетаббам̣.

таттха па̄л̣ийам̣ а̄гатава̄раган̣ана̄ та̄ва евам̣ сан̇кхепато ведитабба̄ – иттхимӯлака̄ пан̃ча ва̄ра̄ пан̣д̣акапурисатираччха̄нагатамӯлака̄ ча пан̃ча пан̃ча̄ти вӣсати ва̄ра̄ екамӯлака̄, татха̄ думӯлака̄ вӣсати, миссакамӯлака̄ вӣсатӣти сат̣т̣хи ва̄ра̄, та̄ни тӣн̣и вӣсатика̄ни хонти. екекасмим̣ вӣсатике екекамӯлава̄рам̣ гахетва̄ ка̄йена ка̄йапат̣ибаддхава̄ра̄ тайо вутта̄. сеса̄ саттапан̃н̃а̄са ва̄ра̄ сам̣кхитта̄, татха̄ ка̄йапат̣ибаддхена ка̄йава̄ра̄ тайо вутта̄, сеса̄ сам̣кхитта̄, евам̣ ка̄йапат̣ибаддхена ка̄йапат̣ибаддхава̄репи ниссаггийена ка̄йава̄репи ниссаггийена ка̄йапат̣ибаддхава̄репи ниссаггийена ниссаггийава̄репи тайо тайо ва̄ра̄ вутта̄, сеса̄ сам̣кхитта̄. евам̣ чханнам̣ тика̄нам̣ васена ат̣т̣ха̄раса ва̄ра̄ а̄гата̄ти сарӯпато вутта̄, сеса̄ двечатта̄лӣса̄дхика̄ни тӣн̣и ва̄расата̄ни сам̣кхитта̄ни. тато парам̣ ма̄туга̄масса са̄раттапаккхе ка̄йена ка̄йанти екамекам̣ вад̣д̣хетва̄ пуббе вутта̄ ат̣т̣ха̄раса ва̄ра̄ а̄гата̄ти екавӣсати ва̄ра̄ сарӯпена а̄гата̄, наванавута̄дхика̄ни тӣн̣и ва̄расата̄ни сам̣кхитта̄ни. тато парам̣ а̄патта̄на̄паттидӣпака̄ чатта̄ро севана̄дхиппа̄йамӯлака̄ чатта̄ро моккха̄дхиппа̄йамӯлака̄ти две чатукка̄ а̄гата̄.

таттха̄йам̣ висесо – йадидам̣ ма̄тика̄йа пара̄масанападам̣, тена йасма̄ а̄масана̄дӣни чхупанапарийоса̄на̄ни два̄дасапи пада̄ни гахита̄ни, тасма̄ падуддха̄рам̣ акатва̄ ‘‘а̄масана̄ пара̄масанам̣ чхупана’’нти а̄ха. пара̄масанам̣ на̄ма а̄масана̄. ‘‘чхупана’’нти хи вутте пара̄масанампи висум̣ екаттам̣ бхавеййа̄ти ведитаббам̣. иттхӣ ча хоти иттхисан̃н̃ӣ ча̄ти имасмим̣ пат̣хамава̄ре ева два̄дасапи а̄масана̄дӣни йоджетва̄ дассита̄ни. тато парам̣ а̄димхи две пада̄нӣти чатта̄ри пада̄ни а̄гата̄ни, итара̄ни сам̣кхитта̄нӣти ведитабба̄ни. ниссаггийена ка̄йава̄ра̄дӣсу пана сабба̄ка̄рена ала̄бхато а̄масанамевекам̣ а̄гатам̣, нетара̄ни. ‘‘сан̃чопети харатӣ’’ти па̄т̣хо, сан̃чопети ча. ган̣т̣хипадесу пана ‘‘пуриманайенева̄ти раджджуваттха̄дӣхи париккхипане’’ти ча паччха̄ ‘‘пуриманайенева̄ти саммасана̄ хотӣ’’ти ча ‘‘вен̣игга̄хе а̄паттийа̄ пан̃н̃аттатта̄ ломапхусанепи сан̇гха̄дисесо’’ти ча ‘‘там̣ пака̄сетум̣ упа̄диннакена хӣтиа̄ди вутта’’нти ча ликхитам̣.

йатха̄ниддит̣т̣ханиддесети имасмим̣йева йатха̄ниддит̣т̣хе ниддесе. ‘‘садисам̣ аггахесӣ’’ти вутте та̄дисам̣ аггахесӣти гарукам̣ таттха ка̄райети аттхо, ка̄йасам̣саггавибхан̇ге ва̄ти аттхо. итаропи ка̄йапат̣ибаддхачхупанако. гахан̣е ча̄ти гахан̣ам̣ ва̄. вира̄гитети вираддхе. са̄раттанти ка̄йасам̣саггара̄гена раттам̣, аттана̄ адхиппетанти аттхо. ‘‘ма̄тубхагиниа̄дивираттам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти вираттам̣ н̃а̄типемавасена ган̣хи, еттха дуккат̣ам̣ йуттам̣. ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гам̣ ва̄ са̄раттам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти вираттам̣ ма̄тарам̣ ган̣хи, анадхиппетам̣ ган̣хи. еттха маха̄суматтхерава̄дена тхуллаччайам̣ ‘‘ка̄йам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ка̄йаппат̣ибаддхам̣ ган̣ха̄ти, тхуллаччайанти ладдхикатта̄. ‘‘иттхӣ ча хоти иттхисан̃н̃ӣ са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ иттхийа̄ ка̄йена ка̄йам̣ а̄масати, а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 273) вачанато сан̇гха̄дисесопи кха̄йати. ‘‘вираттам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти са̄раттам̣ ган̣ха̄ти, еттхапи сан̇гха̄дисесова кха̄йати ‘‘нӣлам̣ гхат̣т̣есса̄мӣ’ти ка̄йам̣ гхат̣т̣ети, сан̇гха̄дисесо’’ти вачанато. еттха пана ‘‘на пуббабха̄ге ка̄йасам̣саггара̄гатта̄’’ти ануган̣т̣хипаде ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. кечи пана ‘‘гарука̄паттибхайена ‘нӣламева гхат̣т̣есса̄мӣ’ти ва̄йа̄манто ка̄йам̣ гхат̣т̣ети, пуббабха̄ге тасса ‘ка̄йапат̣ибаддхам̣ гхат̣т̣есса̄мӣ’ти паваттатта̄ дуккат̣ена бхавитабба’’нти ваданти. дхаммасириттхеро ‘‘еварӯпе сан̇гха̄дисесо’’ти вадати кира. ‘‘иттхиубхатобйан̃джанакаиттхийа̄ пурисаубхатобйан̃джанакапурисе вуттанайена а̄паттибхедо, иттхилин̇гасса пат̣иччханнака̄лепи иттхивасенева а̄паттӣ’’ти ваданти.

винӣтаваттхуван̣н̣ана̄

281. тин̣ан̣д̣упаканти хиривера̄димӯла̄ни гахетва̄ каттаббам̣. та̄лапан̣н̣амуддиканти та̄лапан̣н̣амайам̣ ан̇гулимуддикам̣, тена та̄лапан̣н̣амайам̣ кат̣ам̣, кат̣исуттакам̣, кан̣н̣апил̣андхана̄ди саббам̣ на ват̣т̣атӣти сиддхам̣. тамбапан̣н̣ива̄сино иттхирӯпам̣ ликхитам̣, кат̣икапат̣ан̃ча на чхупанти кира. а̄карато муттаматто. ратанамиссоти алан̇ка̄раттхам̣ като кан̃чаналата̄дивинаддхо. суван̣н̣ена саддхим̣ йоджетва̄ пачитва̄ти суван̣н̣арасам̣ паккхипитва̄ пачитва̄. бӣджато дха̄тупа̄са̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа. тхеро на каппатӣти ‘‘тумха̄кам̣ песита’’нти вуттатта̄. ‘‘четийасса пӯджам̣ каротха̄’’ти вутте ват̣т̣ати кира. буббул̣акам̣ та̄ракам̣. а̄ракӯт̣алохампи джа̄тарӯпагатикамева.

вуттан̃хетам̣ андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘а̄ракӯт̣алохам̣ суван̣н̣асадисамева, суван̣н̣ам̣ ануломети, ана̄ма̄са’’нти.

‘‘бхесаджджаттха̄йа пана ват̣т̣атӣ’’ти вачанато маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайекадесопи анун̃н̃а̄то хотӣти таттха таттха адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ вибха̄ветаббам̣.

ка̄йасам̣саггасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дут̣т̣хуллава̄ча̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄

283. татийе тайо сан̇гха̄дисесава̄ра̄ тайо тхуллаччайава̄ра̄ тайо дуккат̣ава̄ра̄ тайо ка̄йапат̣ибаддхава̄ра̄ти два̄даса ва̄ра̄ сарӯпена а̄гата̄. таттха тайо сан̇гха̄дисесава̄ра̄ дутийасиккха̄паде вутта̄ти тин̣н̣ам̣ вӣсатика̄нам̣ екекамӯла̄ ва̄ра̄ти ведитабба̄, тасма̄ идха висеса̄ти пан̣н̣а̄са ва̄ра̄ сам̣кхитта̄ хонти, ан̃н̃атха̄ иттхӣ ча хоти вематико са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ иттхийа̄ ваччамаггам̣ пасса̄вамаггам̣ а̄дисса ван̣н̣ампи бхан̣ати…пе… а̄патти тхуллаччайасса. иттхӣ ча хоти пан̣д̣акапурисасан̃н̃ӣ тираччха̄нагатасан̃н̃ӣ са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ иттхийа̄ ваччамаггам̣ пасса̄вамаггам̣ а̄дисса ван̣н̣ампи бхан̣ати аккосатипи, а̄патти тхуллаччайасса. пан̣д̣ако ча хоти пан̣д̣акасан̃н̃ӣ са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ пан̣д̣акасса ваччамаггам̣ а̄дисса ван̣н̣ампи бхан̣ати, а̄патти тхуллаччайасса̄ти евама̄дӣнам̣ а̄паттит̣т̣ха̄на̄нам̣ ана̄паттит̣т̣ха̄ната̄ а̄паджджеййа, на ча̄паджджати, пан̣д̣аке иттхисан̃н̃исса дуккат̣анти дӣпетум̣ ‘‘иттхӣ ча пан̣д̣ако ча убхиннам̣ иттхисан̃н̃ӣ а̄патти сан̇гха̄дисесена дуккат̣асса̄’’ти вуттатта̄ ‘‘пан̣д̣аке пан̣д̣акасан̃н̃исса тхуллаччайа’’нти вуттамева хоти, тасма̄ саббаттха сам̣кхиттава̄ресу тхуллаччайат̣т̣ха̄не тхуллаччайам̣, дуккат̣ат̣т̣ха̄не дуккат̣ампи вуттамева хотӣти ведитаббам̣. татха̄ ‘‘иттхӣ ча хоти вематико са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ иттхийа̄ ваччамаггам̣ пасса̄вамаггам̣ т̣хапетва̄ адхаккхакам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ а̄дисса ван̣н̣ампи бхан̣ати…пе… тхуллаччайасса̄’’тиа̄дина̄ найена тхуллаччайакхеттепи йатха̄самбхавам̣ уддхаритабба̄. татха̄ ‘‘иттхӣ ча хоти вематико са̄ратто ча, бхиккху ча нам̣ иттхийа̄ ка̄йапат̣ибаддхам̣ а̄дисса ван̣н̣ампи бхан̣ати…пе… дуккат̣асса̄’’тиа̄дина̄ найена ка̄йапат̣ибаддхава̄ра̄пи йатха̄самбхавам̣ уддхаритабба̄. ка̄йаппат̣ибаддхава̄раттикам̣ вийа ниссаггийава̄раттикам̣ лаббхама̄нампи а̄паттивисеса̄бха̄вато на уддхат̣ам̣. ка̄йаппат̣ибаддхава̄раттике пана диннанайатта̄ тампи таданулома̄ ва̄ра̄ ча уддхаритабба̄. саббаттха на-вин̃н̃ӯ тарун̣ада̄рика̄, махаллика̄ умматтика̄дика̄ ча анадхиппета̄, пагева па̄катика̄ тираччха̄нагатиттхӣнам̣, татха̄ пан̣д̣ака̄дайопӣти ведитабба̄. сесам̣ дутийе вуттанайенева ведитаббам̣.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

285. вуттанайамева̄ти ‘‘ка̄йасам̣сагге иттхилаккхан̣ена̄’’ти ликхитам̣. ‘‘иттхилаккхан̣ена̄’’ти кира маха̄ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо. сӣсам̣ на етӣти аккосанам̣ на хоти, гхат̣ите пана хоти. татра̄йам̣ висесо – имехи тӣхи гхат̣ите ева сан̇гха̄дисесо ваччамаггапасса̄вамагга̄нам̣ нийатавачанатта̄, аччол̣а̄рикатта̄ ва̄, на ан̃н̃ехи анимитта̄сӣтиа̄дӣхи ат̣т̣хахи. таттха алохита̄си, дхувалохита̄си, дхувачол̣а̄си, паггхаран̣ӣси, иттхипан̣д̣ака̄си, вепурисика̄сӣти ета̄ни чха магга̄нам̣ анийатавачана̄ни, анимитта̄си, нимиттаматта̄сӣти две пада̄ни аначчол̣а̄рика̄ни ча, йато ат̣т̣хапада̄ни ‘‘сан̇гха̄дисесам̣ на джанентӣ’’ти вутта̄ни, тасма̄ та̄ни тхуллаччайаваттхӯни. парибба̄джакаваттхумхи вийа аккосаматтатта̄ дуккат̣аваттхӯнӣти еке. иттхипан̣д̣ака̄си, вепурисика̄сӣти ета̄нева пада̄ни сакаласарӣрасан̣т̣ха̄набхедадӣпака̄ни суддха̄ни сан̇гха̄дисесам̣ на джаненти сакаласарӣраса̄ман̃н̃атта̄, итара̄ни джаненти аса̄ман̃н̃атта̄. та̄ни хи пасса̄вамаггамева дӣпенти сикхаран̣ӣ-падам̣ вийа. убхатобйан̃джана̄сӣти вачанам̣ пана пурисанимиттена асан̇гха̄дисесаваттхуна̄ миссавачанам̣. пурисаубхатобйан̃джанакасса ча иттхинимиттам̣ пат̣иччханнам̣, пурисанимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. йади тампи джанети, катхам̣ анимитта̄сӣтиа̄дипада̄ни на сан̇гха̄дисесам̣ джанентӣти еке, там̣ на йуттам̣. пурисассапи нимитта̄дхивачанато, ‘‘метхунупасам̣хита̄хи сан̇гха̄дисесо’’ти ма̄тика̄йа лаккхан̣асса вуттатта̄ ча метхунупасам̣хита̄хипи обха̄сане пат̣ивиджа̄нантийа̄ сан̇гха̄дисесо, аппат̣ивиджа̄нантийа̄ тхуллаччайам̣, итарехи обха̄сане пат̣ивиджа̄нантийа̄ тхуллаччайам̣, аппат̣ивиджа̄нантийа̄ дуккат̣анти еке, саббам̣ сут̣т̣ху вича̄ретва̄ гахетаббам̣.

287. хасантоти йам̣ уддисса бхан̣ати, са̄ че пат̣ивиджа̄на̄ти, сан̇гха̄дисесо.

винӣтаваттхуван̣н̣ана̄

289. ‘‘пат̣ивуттам̣ на̄ма̄’’ти па̄т̣хо. но-саддо адхико. ‘‘аккхараликханенапи хотӣ’’ти ваданти, там̣ а̄ваджджанасаманантаравидхина̄ самети че, гахетаббам̣.

дут̣т̣хуллава̄ча̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄падаван̣н̣ана̄

290. чатуттхе тайо сан̇гха̄дисесава̄ра̄ а̄гата̄, сеса̄ саттапан̃н̃а̄са ва̄ра̄ тхуллаччайадуккат̣а̄паттика̄йа сам̣кхитта̄ти ведитабба̄, тато ан̃н̃атаро асамбхавато идха на уддхат̣о. сесайоджанаккамо вуттанайена ведитаббо. нагарапариккха̄рехӣти па̄ка̄рапарикха̄дӣхи нагарапарива̄рехи. сетапариккха̄роти сета̄лан̇ка̄ро, сӣла̄лан̇ка̄роти аттхо (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.4). чаккавӣрийоти вӣрийачакко. васалам̣ дуггандханти нимиттам̣ сандха̄йа̄ха, тадева сандха̄йа ‘‘ким̣ ме па̄пакам̣, ким̣ ме дуггандха’’нти вуттам̣.

291. сантикети йаттха т̣хито вин̃н̃а̄пети. ‘‘пат̣хамавиггахе саче па̄л̣ивасена йоджетӣти ка̄махетупа̄ричарийа̄аттхо. сесанти ‘адхиппа̄йо’ти падам̣ бйан̃джанам̣ аттха̄бха̄вато. дутийе па̄л̣ивасена ка̄махету-пада̄ни бйан̃джана̄ни тесам̣ таттха аттха̄бха̄вато. евам̣ чатта̄ри пада̄ни двиннам̣ виггаха̄нам̣ васена йоджита̄нӣти апаре вадантӣ’’ти вуттам̣.

295. етесу сиккха̄падесу метхунара̄гена вӣтиккаме сати сан̇гха̄дисесена ана̄патти. тасма̄ ‘‘ким̣ бханте аггада̄нанти. метхунадхамма’’нти идам̣ кевалам̣ метхунадхаммасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ вуттам̣, на метхунадхамма̄дхиппа̄йена тадаттхийа̄ вуттанти ведитаббам̣, парасса бхиккхуно ка̄мапа̄ричарийа̄йа ван̣н̣абхан̣ане дуккат̣ам̣. ‘‘йо те виха̄ре васати, тасса аггада̄нам̣ дехӣ’’ти парийа̄йавачаненапи дуккат̣ам̣. ‘‘аттака̄мапа̄ричарийа̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сеййа. йа̄ ма̄дисам̣ сӣлаванта’’нти ча вуттатта̄ти еке. пан̃часу ан̇гесу саббха̄ва̄ сан̇гха̄дисесова̄ти еке. вича̄ретва̄ гахетаббам̣. ган̣т̣хипаде пана ‘‘имасмим̣ сиккха̄пададвайе ка̄йасам̣сагге вийа йаккхипетӣсу дут̣т̣хуллаттака̄мавачане тхуллаччайа’нти ваданти. ат̣т̣хакатха̄су пана на̄гата’’нти ликхитам̣. ‘‘убхатобйан̃джанако пана пан̣д̣акагатикова̄’’ти ваданти.

аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сан̃чариттасиккха̄падаван̣н̣ана̄

297. ахамхи дуггата̄ти ахам̣ амхи дуггата̄. ахам̣ кхваййоти еттха аййоти бахувачанам̣ хоти.

298. ойа̄чантӣти нӣчам̣ катва̄ деве йа̄чанти. а̄йа̄чантӣти уччам̣ катва̄ а̄дарена йа̄чанти. алан̇ка̄ра̄дӣхи ман̣д̣ито кесасам̣видха̄на̄дӣхи паса̄дхито. ‘‘ман̣д̣итакаран̣е дуккат̣а’’нти ваданти.

падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄

303. саха паридан̣д̣ена ваттама̄на̄ти аттхо. чхандава̄синӣ на̄ма ‘‘пийа̄ пийам̣ васетӣ’’ти па̄л̣и, пурисам̣ ва̄сетӣти адхиппа̄йо. ‘‘пийо пийам̣ ва̄сетӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄.

там̣ кирийам̣ сампа̄дессатӣти авассам̣ а̄рочентийа̄ че а̄рочетӣти аттхо. двиннам̣ ма̄та̄питӯнам̣ че а̄рочети, сан̇гха̄дисесоти винайавиниччхайе ‘‘ваттху олокетабба’’нти вуттам̣. ваттхумхи ча ‘‘уда̄йиттхеро ган̣ика̄йа а̄рочесӣ’’ти вуттам̣. там̣ ‘‘ма̄та̄дӣнампи вадато висан̇кето наттхӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ниппайоджанам̣. там̣ панетанти а̄чарийасса вачанам̣. ма̄тураккхитам̣ брӯхӣти песитасса гантва̄ ма̄та̄питураккхитам̣ вадато тасса тасса̄ ма̄тураккхитабха̄вепи сати висан̇кетамева, касма̄? ‘‘питураккхита̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ вадантасса висан̇кета’’нти вуттатта̄ итаратха̄ а̄ди-саддо нираттхако сийа̄. екам̣ дасакам̣ итарена дасакена йоджетва̄ пуббе суккависсат̣т̣хийам̣ вуттанайатта̄ ма̄тураккхита̄йа ма̄та̄ аттано дхӣтусантикам̣ пахин̣атӣти гахетаббам̣.

338. анабхинандитва̄ти вачанаматтамева, йадипи абхинандати, йа̄ва са̄санам̣ на̄рочети, та̄ва ‘‘вӣмам̣сито’’ти на вуччати. са̄сана̄рочанака̄лети а̄н̣а̄пакасса са̄санавачанаккхан̣е. татийападе вуттанайена̄ти екан̇гасампаттийа̄ дуккат̣анти аттхо. ваттхуган̣ана̄йа сан̇гха̄дисесоти убхайаваттхуган̣ана̄йа кира.

339. чатуттхе ана̄паттӣти еттха пана ‘‘пат̣игган̣ха̄ти на вӣмам̣сати на пачча̄харати, ана̄паттӣти еттха вийа ‘гаччханто на сампа̄дети, а̄гаччханто висам̣ва̄детӣ’ти ана̄паттипа̄л̣ийа̄пи бхавитаббанти дассанаттхам̣ вутта’’нти ваданти, екаччесу поттхакесу ‘‘аттхӣ’’типи.

винӣтаваттхуван̣н̣ана̄

341. алам̣вачанӣйа̄ти на вачанӣйа̄, нива̄ран̣е алам̣-саддо. тхерапита̄ вадатӣти джин̣н̣апита̄ вадатӣти аттхо. кин̃ча̄пи еттха ‘‘иттхӣ на̄ма манусситтхӣ на йаккхӣ на петӣ на тираччха̄нагата̄, пурисо на̄ма мануссапурисо на йаккхо’’тиа̄ди наттхи, татха̄пи ка̄йасам̣сагга̄дӣсу ‘‘манусситтхӣ’’ти иттхӣваваттха̄насса кататта̄ идха̄пи манусситтхӣ ева̄ти пан̃н̃а̄йати. метхунапуббабха̄гатта̄ мануссаубхатобйан̃джанако ча тхуллаччайаваттхукова хоти, сеса̄ мануссапан̣д̣акаубхатобйан̃джанакатираччха̄нагатапуриса̄дайо дуккат̣аваттхука̄ва миччха̄ча̄раса̄санан̇гасамбхаватоти ведитаббам̣. йатха̄самбхавам̣ пана ва̄ра̄ уддхаритабба̄. пан̃н̃аттиаджа̄нане вийа алам̣вачанӣйабха̄ва̄джа̄нанепи ачиттаката̄ ведитабба̄. дут̣т̣хулла̄дӣсупӣти ‘‘имасмимпӣ’’ти вуттамева хоти. ‘‘лекхам̣ нетва̄ пат̣илекхам̣ а̄рочитасса̄пи сан̃чариттам̣ наттхи сан̃чариттабха̄вамаджа̄нантасса̄’’ти ваданти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

сан̃чариттасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. кут̣ика̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

342. йа̄чана̄ти ‘‘детха детха̄’’ти чодана̄. вин̃н̃аттӣти имина̄ но аттхоти вин̃н̃а̄пана̄. ‘‘хаттхакаммам̣ йа̄чито упакаран̣ам̣, мӯлам̣ ва̄ дассатӣ’’ти йа̄чати, на ват̣т̣атӣти. ват̣т̣ати сена̄сане обха̄сапарикатха̄дӣнам̣ ладдхатта̄ти еке. анаджджха̄вуттхаканти асса̄микам̣. на а̄хат̣ам̣ парибхун̃джитаббанти ‘‘сӯподанавин̃н̃аттидуккат̣ам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. ‘‘кин̃ча̄пи гарубхан̣д̣аппахонакесӯти вуттам̣, татха̄пи йам̣ ваттхувасена аппам̣ хутва̄ аггхавасена маха̄ харита̄лахин̇гулика̄ди, там̣ йа̄читум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти.

344. со кира̄ти иси. тада̄ аджджхагама̄ тададжджхагама̄.

348-9. на хи сакка̄ йа̄чана̄йа ка̄тум̣, тасма̄ сайам̣ йа̄читакехи упакаран̣ехӣти адхиппа̄йо. бйан̃джанам̣ самети, на аттхо. касма̄? идха убхайесам̣ адхиппетатта̄, там̣ дассенто ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. идха вуттанайена̄ти имасмим̣ сиккха̄падавибхан̇ге вуттанайена. ‘‘сан̃н̃а̄чика̄йа̄’’ти вачанато каронтена̄пи, ‘‘парехи парийоса̄петӣ’’ти вачанато ка̄ра̄пентена̄пи пат̣ипаджджитаббам̣. убхопете ка̄ракака̄ра̄пака̄. бйан̃джанам̣ виломитам̣ бхавеййа, ‘‘ка̄райама̄нена̄’’ти хи бйан̃джанам̣ ‘‘каронтена̄’’ти вутте виломитам̣ хоти атадаттхатта̄. на хи ка̄ра̄пенто на̄ма хоти. ‘‘идха вуттанайена̄ти деситаваттхукапама̄н̣иканайена. евам̣ санте ‘каронтена ва̄ ка̄ра̄пентена ва̄’ти вачанато каронтена̄пи парехи виппакатам̣ ваттаббанти че, тадаттхависсаджджанаттхам̣ ‘йади пана̄тиа̄дима̄ха̄’’’ти ануган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣им̣ каронто’’ти вачанавасена вуттам̣. ‘‘а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча̄’’ти аватва̄ викаппаттхасса ва̄-саддасса гахитатта̄ екатобха̄гепи вад̣д̣хите а̄патти ева. пама̄н̣айуттаман̃чо кира нававидаттхи. ‘‘‘чатухаттхавиттха̄ра̄’ти вачанена ‘тирийам̣ тихаттха̄ ва̄’ти вачанампи самети ‘йаттха пама̄н̣айутто’тиа̄дисаннит̣т̣ха̄навачана̄самбхавато’’ти вуттам̣. пама̄н̣ато ӯнатарампӣти виттха̄рато чатупан̃чахаттхампи дӣгхато анатиккамитва̄ вуттапама̄н̣амева деситаваттху. адеситаваттхун̃хи карото а̄патти. пама̄н̣а̄тикканта̄ кут̣и ева пама̄н̣а̄тиккантам̣ кут̣им̣ кареййа̄ти вуттатта̄. ‘‘тхамбхатула̄’’ти па̄т̣хо. анусса̄вана̄найена̄ти еттха ‘‘дамил̣абха̄са̄йапи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти.

353. ча̄рабхӯми гочарабхӯми. на гахита̄ти на ва̄рита̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ка̄ран̣а̄йа гуттибандхана̄га̄рам̣, акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ дхаммагандхика̄ хаттхапа̄даччхинданака̄ гандхика̄’’ти ликхитам̣. двӣхи балибаддехӣти хет̣т̣химакот̣ийа̄ кира вуттато а̄виджджитум̣ на сакка̄ чхинна̄ват̣атта̄, нигаманасса̄пи аттхаппака̄санаттхам̣ вуттанти ведитаббам̣. па̄чинанти ваттху адхит̣т̣ха̄нам̣. тадаттха̄йа̄ти таччханаттха̄йа. пан̣н̣аса̄лампӣти уллитта̄валиттакут̣имева пан̣н̣аччхаданам̣. тенева ‘‘сабхиттиччхадана’’нти вуттам̣, алиттам̣ кира саббам̣ ват̣т̣ати. пуббе тхокам̣ т̣хапитам̣ пуна вад̣д̣хетва̄. тасминти два̄рабандхане ва̄ ва̄тапа̄не ва̄ т̣хапите. пат̣хамамева̄ти еттха паттака̄ле ева̄ти кира дхаммасириттхеро. упатиссаттхеро т̣хапитака̄лева̄ти кира. пуримена лепасса агхат̣итатта̄ дутийена ваттасӣсена кататта̄ убхиннампи ана̄патти. саче а̄н̣аттена катам̣, ‘‘кароти ва̄ ка̄ра̄пети ва̄’’ти вачанато а̄патти убхиннам̣ сати аттуддесиката̄йа, асати мӯлат̣т̣хассева. хет̣т̣химаппама̄н̣асамбхаве сати саббаматтика̄майам̣ кут̣им̣ карото а̄патти дуккат̣ена сан̇гха̄дисесоти а̄чарийасса такко.

354. чхаттим̣са чатукка̄ни на̄ма адеситаваттхукачатуккам̣ деситаваттхукачатуккам̣ пама̄н̣а̄тиккантачатуккам̣ пама̄н̣икачатуккам̣ адеситаваттхукапама̄н̣а̄тиккантачатуккам̣ деситаваттхукапама̄н̣икачатукканти чха чатукка̄ни, евам̣ сама̄дисатива̄ра̄дӣсупи пан̃часӯти чхаттим̣са. а̄паттибхедадассанаттханти еттха йасма̄ ‘‘са̄рамбхе че, бхиккху, ваттхусмим̣ апариккамане…пе… сан̇гха̄дисесо’’ти ма̄тика̄йам̣ ависесена вуттатта̄ са̄рамбхаапариккаманепи сан̇гха̄дисесова̄ти миччха̄га̄хавиваджджанаттхам̣ а̄паттибхедо дассито, тасма̄ вутта̄нӣти адхиппа̄йо. вибхан̇ге евам̣ аватва̄ киматтхам̣ ма̄тика̄йам̣ дуккат̣аваттху вуттанти че? бхиккхӯ абхинетабба̄ ваттхудесана̄йа, техи бхиккхӯхи ваттху десетаббам̣. кӣдисам̣? ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, нетарам̣, итарасмим̣ ‘‘са̄рамбхе че бхиккху ваттхусмим̣ апариккамане’’ти евам̣ а̄нисам̣савасена а̄гататта̄ вуттам̣. йасма̄ ваттху на̄ма аттхи са̄рамбхам̣, аттхи ана̄рамбхам̣, аттхи сапариккаманам̣, аттхи апариккаманам̣, аттхи са̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, аттхи са̄рамбхам̣ апариккаманам̣, аттхи ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, аттхи ана̄рамбхам̣ апариккамананти бахувидхатта̄ ваттху десетаббам̣ ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, нетаранти вуттам̣ хоти. киматтхика̄ панеса̄ десана̄ти че? гарука̄паттипан̃н̃а̄панахетупариваджджанупа̄йаттха̄. ваттхудесана̄йа хи гарука̄паттипан̃н̃а̄панахетутта̄ акатавин̃н̃атти гихӣнам̣ пӣл̣а̄джананена аттадуккхапарадуккхахетубхӯто ча са̄рамбхабха̄воти ете ваттхудесана̄падесена упа̄йена париваджджита̄ хонти. на хи бхиккху акаппийакут̣икаран̣аттхам̣ гихӣнам̣ ва̄ пӣл̣а̄нимиттам̣ са̄рамбхаваттху. кут̣икаран̣аттхам̣ ва̄ ваттхум̣ десентӣти пат̣хамамева са̄дхитаметам̣. вомиссака̄паттийоти дуккат̣асан̇гха̄дисесамиссака̄паттийо.

355. таттха ‘‘двӣхи сан̇гха̄дисесехӣ’’ти ваттаббе ‘‘двиннам̣ сан̇гха̄дисесена̄’’ти вибхаттибйаттайена, вачанабйаттайена ча вуттам̣. ‘‘а̄патти двиннам̣ сан̇гха̄дисеса̄на’’нтипи па̄т̣хо.

364. на гхат̣айати чхаданалепа̄бха̄вато, ана̄патти, там̣ парато са̄дхийати. чхаданамева сандха̄йа уллитта̄валиттата̄ вутта̄ти. ‘‘куккут̣аччхикагехам̣ ват̣т̣атӣти ватва̄ пуна чхаданам̣ дан̣д̣акехӣтиа̄дина̄ найена там̣ дассентехи тин̣апан̣н̣аччхадана̄кут̣ика̄ва вутта̄. таттха чхаданам̣ дан̣д̣акехи дӣгхато тирийан̃ча джа̄лам̣ вийа бандхитва̄ тин̣ехи ва̄ пан̣н̣ехи ва̄ чха̄детум̣ уллитта̄дибха̄во чхаданамева сандха̄йа вуттоти йуттамидам̣. тасма̄ маттика̄майам̣ бхиттим̣ вад̣д̣ха̄петва̄ упари уллиттам̣ ва̄ авалиттам̣ ва̄ убхайам̣ ва̄ бхиттийа̄ гхат̣итам̣ каронтасса а̄патти ева вина̄пи бхиттилепена̄’’ти ликхитам̣. ‘‘‘со ча чхаданамева сандха̄йа̄’ти падха̄навасена вуттам̣, на хет̣т̣ха̄бха̄гам̣ пат̣иккхитта’’нти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. еттха̄ти тин̣акут̣ика̄йа. йатха̄сама̄дит̣т̣ха̄йа̄ти йатха̄вуттаппака̄ранти адхиппа̄йо. ‘‘а̄патти ка̄рука̄нам̣ тин̣н̣ам̣ дуккат̣а̄на’’нтиа̄димхи со сун̣а̄тичхаккампи лаббхати. убхайаттха сама̄дит̣т̣хатта̄ а̄н̣а̄пакасса ана̄патти. а̄н̣аттасса йатха̄ сама̄дит̣т̣хам̣ а̄н̣а̄пакена, татха̄ акаран̣апаччайа̄ дуккат̣ам̣. саче ‘‘ахампеттха васа̄мӣ’’ти аттуддесампи кароти, сан̇гха̄дисесова. ‘‘кут̣им̣ каротха̄’’ти ависесена вуттат̣т̣ха̄не пана а̄н̣а̄пакасса̄пи сан̇гха̄дисесо ачиттакатта̄ сиккха̄падасса.

ахан̃ча васисса̄мӣти еттха парасса йасса кассачи уддит̣т̣хасса абха̄ва̄ а̄патти ева ‘‘каронтасса ва̄’’ти нийамитатта̄, ана̄патти авибхаттатта̄. ‘‘идха пан̃н̃аттиджа̄нанаматтамева читта’’нти ча ликхитам̣. ануган̣т̣хипаде пана ахан̃ча васисса̄мӣти еттха йо ‘‘майхам̣ ва̄са̄га̄ран̃ча бхависсатӣ’’ти иччхати, тасса̄патти. йо пана упосатха̄га̄рам̣ иччхати, тасса ана̄патти, тасма̄ ‘‘убхайам̣ саметӣ’’ти ватва̄ ча ‘‘винайавиниччхайе а̄гате гаруке т̣ха̄табба’’нти вачанато маха̄паччарива̄дато итаро паччха̄ ваттабботи че? на, балаватта̄. ‘‘ва̄са̄га̄рам̣ т̣хапетва̄ саббаттха, ана̄паттӣ’’ти вачанато, бходжанаса̄ла̄дӣнампи аттха̄йа имина̄ кататта̄ сан̇кара̄ джа̄та̄. йатха̄ – две тайо ‘‘екато васисса̄ма̄’’ти каронти, раккхати та̄ва̄ти еттха вийа. ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ ва̄са̄га̄рам̣ бхависсати, идам̣ упосатха̄га̄ра’’нти вибхаджитва̄ катепи а̄патти ева. двӣсу маха̄паччарива̄до балава̄, тасма̄ ‘‘паччха̄ вутто’’тиа̄дина̄ атӣва папан̃читам̣. ким̣ тена. ‘‘аттана̄ виппакатам̣ аттана̄ ча парехи ча парийоса̄петӣ’’тиа̄дина̄ найена апара̄нипи чатукка̄ни йатха̄самбхавам̣ йоджетва̄ дассетабба̄ни, лен̣а̄дӣсу кин̃ча̄пи сан̇гха̄дисесена ана̄патти, акатавин̃н̃аттийа̄ сати таппаччайа̄ а̄патти ева.

кут̣ика̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. виха̄рака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

366. саттаме ва̄-саддо авадха̄ран̣аттхоти ведитаббо.

виха̄рака̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пат̣хамадут̣т̣хадосасиккха̄падаван̣н̣ана̄

380. са̄вакена паттаббанти пакатиса̄вакам̣ сандха̄йа вуттам̣, на аггаса̄вакам̣. йатхӯпаниссайайатха̄пуггалавасена ‘‘тиссо виджджа̄’’тиа̄ди вуттам̣. кеначи са̄вакена тиссо виджджа̄, кеначи чатассо пат̣исамбхида̄, кеначи чха абхин̃н̃а̄, кеначи кевало навалокуттарадхаммоти евам̣ висум̣ висум̣ йатха̄самбхавам̣ вуттанти ведитаббам̣.

382. ‘‘йе те бхиккхӯ суттантика̄’’тиа̄дивачанато дхарама̄непи бхагавати пит̣акаттайапариччхедо аттхӣти сиддхам̣. дхаммакатхика̄ти а̄бхидхаммика̄ ратийа̄ аччхиссантӣтиа̄ди а̄йасмато даббасса несам̣ тираччха̄накатха̄йа ратинийоджанам̣ вийа диссати, на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. суттантика̄дисам̣саггато тесам̣ суттантика̄дӣнам̣ пха̄сувиха̄рантара̄йам̣, тесампи тираччха̄накатха̄ратийа̄ абха̄вена анабхиратива̄сам̣, тато несам̣ са̄ман̃н̃а̄ ча̄ванан̃ча париваджджанто евам̣ чинтесӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘ниммита̄нам̣ дхаммата̄ти са̄вакехи ниммита̄нам̣йева, на буддхехӣ’’ти ваданти. ‘‘са̄дхакатамам̣ каран̣а’’нти евам̣ вутте каран̣аттхейева татийа̄вибхаттӣти аттхо.

383-4. йанти йена. ‘‘катта̄ти катта̄, на катта̄’’ти ликхитам̣. ‘‘бхарийам̣ вийа мам̣ аджджха̄чаратӣ’’ти вадантийа̄ балаватӣ чодана̄. тена хӣти еттха йатха̄ чхупанаматте виппат̣иса̄рӣваттхусмим̣ ка̄йасам̣саггара̄гасамбхава̄ апуччхитва̄ ева сан̇гха̄дисесам̣ пан̃н̃а̄песи, татхева пуббевасса̄ дуссӣлабха̄вам̣ н̃атва̄ вуттанти ведитаббам̣. йади та̄ва бхӯта̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа на̄сита̄, тхеро ка̄рако хоти. атха абхӯта̄йа, бхагавата̄ ‘‘на̄сетха̄’’ти на ваттаббам̣, вуттан̃ча, тасма̄ вуттам̣ ‘‘йади та̄ва пат̣ин̃н̃а̄йа на̄сита̄, тхеро ка̄рако хотӣ’’ти.

атха аппат̣ин̃н̃а̄йа̄ти ‘‘аййенамхи дӯсита̄’’ти имам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ вина̄ ева тасса̄ пакатидуссӣлабха̄вам̣ сандха̄йа на̄сита̄, тхеро ака̄рако хоти. абхайагирива̄синопи аттано суттам̣ ватва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ва̄де тхеро ка̄рако’’ти ваданти, касма̄? дуккат̣ам̣ муса̄ва̄дапаччайа̄ лин̇гана̄сана̄йа ана̄сетаббатта̄. па̄ра̄джикассева хи лин̇гана̄сана̄йа на̄сетабба̄. ‘‘на̄сетха̄’’ти ча вуттатта̄ па̄ра̄джика̄ва джа̄та̄, са̄ ким̣ сандха̄йа, тато тхеро ка̄рако а̄паджджати. ‘‘сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа на̄сетха̄’’ти вутте пана апа̄ра̄джика̄пи аттано вачанена на̄сетабба̄ джа̄та̄ти адхиппа̄йо. маха̄виха̄рава̄синопи аттано суттам̣ ватва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ва̄де тхеро ка̄рако’’ти ча ваданти. касма̄? ‘‘сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа на̄сетха̄’’ти хи вутте пат̣ин̃н̃а̄йа бхӯтата̄ а̄паджджати ‘‘на̄сетха̄’’ти вачанато. бхӯта̄йева хи пат̣ин̃н̃а̄йа на̄сетабба̄ хоти, на̄бхӯта̄йа̄ти адхиппа̄йо. пуриманайети дуккат̣ава̄де. пуримо йуттивасена паватто, паччхимо па̄л̣ивачанавасена паваттоти ведитаббо.

385-6. пӣтисукхехӣти еттха ‘‘сукхена̄’’ти ваттаббе пӣтиггахан̣ам̣ татийаджджха̄насукхам̣, ка̄йикан̃ча апанетум̣ сампайуттапӣтийа̄ вуттам̣. саче чудитакавасена катам̣ амӯлакам̣ на̄ма, ‘‘анаджджха̄паннам̣ аката’’нти вадеййа, име кариссанти, тасма̄ ‘‘та̄дисам̣ дит̣т̣хасан̃н̃ӣ хутва̄ чодетӣ’’ти па̄т̣хо. ‘‘етена найена сутамутапарисан̇кита̄нипи виттха̄рато ведитабба̄нӣ’’ти па̄т̣хо. ‘‘чатуннам̣ ан̃н̃атарена̄’’ти па̄тимоккхуддесе ева а̄гате гахетва̄ вуттам̣, итаресам̣ ан̃н̃атарена̄пи ануддхам̣сентасса сан̇гха̄дисесова̄ти но таккоти а̄чарийо. бхиккхубха̄ва̄ хи ча̄ванасаматтхато. ‘‘самӣпе т̣хатва̄’’ти вачанато параммукха̄ чодентасса, чода̄пентасса ва̄ сӣсам̣ на ети. дит̣т̣хан̃че сутена парисан̇китена чодети чода̄пети, сутапарисан̇китам̣ ва̄ дит̣т̣ха̄дӣхи чодите ва̄ чода̄пите ва̄ сӣсам̣ ети ева амӯлакена чодитатта̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘дит̣т̣хасса хоти па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджанто, тан̃че чодети ‘суто майа̄…пе… сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 387). ‘‘асуддхо хоти пуггало ан̃н̃атарам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панно, тан̃че асуддхадит̣т̣хи сама̄но анока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ ча̄вана̄дхиппа̄йо вадети, а̄патти дуккат̣асса. ока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ ча̄вана̄дхиппа̄йо вадети, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 389) имина̄ на-саментам̣ вийа кха̄йати, катхам̣? дит̣т̣хасса хоти па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджанто на̄ма асуддхо пуггало хоти, ‘‘ан̃н̃атарасмим̣ асуддхадит̣т̣хи сама̄но тан̃че чодети ‘суто майа̄ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панносӣ’ти, а̄патти ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа сан̇гха̄дисесасса̄’’ти вачанато пуриманайена̄патти. ‘‘ча̄вана̄дхиппа̄йо вадети, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вачанато паччхиманайена сан̇гха̄дисесена а̄паттӣти две па̄л̣инайа̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддха̄ вийа диссанти, на ча вируддхам̣ буддха̄ катхайанти, тасма̄ еттха йутти парийеситабба̄. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ та̄ва̄ху ‘‘самӯлакена ва̄ сан̃н̃а̄самӯлакена ва̄ чодентасса ана̄патти, амӯлакена ва̄ пана сан̃н̃а̄амӯлакена ва̄ чодентасса а̄паттӣ’’ти. тассаттхо – дассанасаванапарисан̇канамӯлена самӯлакена ва̄ тадабха̄вена амӯлакена̄пи сан̃н̃а̄самӯлакена ва̄ чодентасса ана̄патти, дассана̄димӯла̄бха̄вена амӯлакена ва̄ таббха̄вена самӯлакена̄пи сан̃н̃а̄амӯлакена ва̄ чодентасса а̄патти, тасма̄ дит̣т̣хасса хоти.

па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджантотиа̄димхи дассанамӯлена самӯлакена̄пи ‘‘суто майа̄’’ти вачанато сан̃н̃а̄амӯлакена ва̄ чодети, а̄патти сан̇гха̄дисесасса. тадаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ ‘‘дит̣т̣хе вематико’’тиа̄ди ва̄ра̄ вутта̄ти ведитабба̄.

асуддхо хоти пуггалобхиа̄димхи пана самӯлакена, сан̃н̃а̄самӯлакена ва̄ чодитатта̄ ана̄паттӣти. евамевам̣ пана тадаттхадӣпанаттхам̣ те ва̄ра̄ вутта̄. таттха хи ‘‘адит̣т̣хасса хотӣ’’тиа̄дива̄ра̄ амӯлакена чодентасса а̄патти хотӣти дассанаттхам̣ вутта̄. ‘‘дит̣т̣хе вематико’’тиа̄дина̄ сан̃н̃а̄амӯлакена чодентасса а̄патти хотӣти дассанаттхам̣ вутта̄. ан̃н̃атха̄ ‘‘дит̣т̣хасса хоти, дит̣т̣хе вематико’’тиа̄дива̄ра̄ ниббисеса̄ бхавеййум̣. идам̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣-йатха̄ асуддхам̣ пуггалам̣ анока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ чодентасса дуккат̣ам̣, аккоса̄дхиппа̄йасса ча омасава̄дена дуккат̣асса, татха̄ асуддхадит̣т̣хикопи асуддхам̣ асуддхадит̣т̣хи амӯлакена чодети, а̄патти. самӯлакена ва̄ чодети, ана̄паттӣти там̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ йатха̄ ‘‘ана̄патти суддхе асуддхадит̣т̣хисса асуддхе асуддхадит̣т̣хисса̄’’ти имина̄ сам̣сандати, татха̄ гахетаббам̣. ан̃н̃атха̄ йутти парийеситабба̄.

сӣласампанноти еттха ‘‘дуссӣласса вачанам̣ аппама̄н̣ам̣. бхиккхунӣ хи бхиккхумхи аниссара̄, тасма̄ уккат̣т̣ханайе видхим̣ сандха̄йа тхерена вуттам̣. дутийаттхерена бхиккхунӣ аджа̄нитва̄пи чодети, сиккхама̄на̄дайо ва̄ чоденти, тесам̣ сутва̄ бхиккхӯ ева вича̄ретва̄ тасса пат̣ин̃н̃а̄йа ка̄ренти. ко еттха досоти идам̣ сандха̄йа вуттам̣. татийена титтхийа̄нам̣ вачанам̣ сутва̄пи бхиккхӯ ева вича̄ренти, тасма̄ на кочи на лабхатӣти евам̣ саббам̣ саметӣти апаре’’ти вуттам̣. тим̣са̄ни тим̣саванта̄ни. ануйоготи пат̣ивачанам̣. ехитӣти а̄гамиссати. дит̣т̣хасанта̄нена̄ти дит̣т̣ханайена, дит̣т̣хавидха̄нена̄ти адхиппа̄йо. патит̣т̣ха̄йа̄ти патит̣т̣хам̣ лабхитва̄. т̣ха̄нети ладжджит̣т̣ха̄не.

га̄ханти ‘‘ахам̣ чодесса̄мӣ’’ти атта̄да̄наггахан̣ам̣. четана̄ти атта̄да̄наггахан̣ачетана̄. воха̄роти ито, етто ча н̃атва̄ пака̄санам̣. пан̣н̣аттӣти на̄мапан̃н̃атти. йа̄ вачӣгхоса̄рамман̣асса сотадва̄раппаваттавин̃н̃а̄н̣асанта̄насса анантарам̣ уппаннена упаладдхапуббасан̇кетена манодва̄равин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄йати, йасса̄ вин̃н̃а̄татта̄ тадаттхо параматтхо ва̄ апараматтхо ва̄ татийава̄рам̣ уппаннена мановин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄йатӣти на̄ма̄дӣхи чхахи бйан̃джанехи па̄л̣ийа̄ пака̄сита̄, са̄ ‘‘виджджама̄напан̃н̃атти авиджджама̄напан̃н̃аттӣ’’тиа̄дина̄ чхадха̄ а̄чарийехи дассита̄. таббха̄гийабха̄во атаббха̄гийабха̄во ча ниппханнадхаммассева йуджджати, на пан̃н̃аттийа̄ адхикаран̣ӣйаваттхутта̄, адхикаран̣е паваттатта̄ ча адхикаран̣о ман̃чат̣т̣хе ман̃чопача̄ро вийа̄ти ча. ‘‘парийа̄йена̄ти амӯлака̄ на̄мапан̃н̃атти наттхи. парийа̄йаматтам̣, сабха̄вато наттхи. абхидха̄наматтамева, абхидхеййам̣ наттхӣ’’ти ча ликхитам̣. идхева̄ти имасмим̣ ева сиккха̄паде. на саббаттха̄ти вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣсу. касма̄? на хӣтиа̄ди. вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣнаматтхита̄ вийа амӯлакам̣ адхикаран̣ам̣ наттхӣти. пуббе вуттасаматхехӣти ‘‘йам̣ адхикичча саматха̄ ваттантӣ’’ти вуттасаматхехӣти адхиппа̄йо. апича сабха̄вато наттхӣти аппат̣иладдхасабха̄ватта̄ вуттам̣. ануппаннам̣ вийа вин̃н̃а̄н̣а̄ди. на хи вива̄да̄дӣнам̣ пан̣н̣атти адхикаран̣ат̣т̣хоти пан̣н̣аттим̣ адхикичча саматха̄ на паваттанти, тасма̄ на тасса̄ адхикаран̣ӣйата̄ти на вива̄да̄дӣнам̣ пан̣н̣атти адхикаран̣ат̣т̣хоти адхиппа̄йо. хоти четтха –

‘‘па̄ра̄джика̄патти амӯлика̄ че,

пан̣н̣аттиматта̄ пхаламаггадхамма̄;

чатуттхапа̄ра̄джикаваттхубхӯта̄,

пан̣н̣аттиматта̄ва сийум̣ татхева.

‘‘тато двидха̄ маггапхала̄дидхамма̄,

сийум̣ татха̄тӣтамана̄гатан̃ча;

пан̣н̣аттичхаккам̣ на сийа̄ тато ва̄,

парийа̄йато саммутива̄дама̄ха̄’’ти.

анувадантӣти аккосанти. киччайата̄ти каран̣ӣйата̄. там̣ катаманти че? апалоканакаммантиа̄ди. киччанти вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ кира адхиппетам̣.

387. сута̄дӣнам̣ абха̄вена амӯлакаттанти еттха йо дисва̄пи ‘‘дит̣т̣хоси майа̄’’ти ваттум̣ асакконто аттано дит̣т̣ханийа̄менева ‘‘сутоси майа̄’’ти вадати. тасса тасмим̣ асуддхадит̣т̣хитта̄ а̄патти, идха пана йо пуббе сутва̄ ана̄патти, паччха̄ там̣ виссаритва̄ суддхадит̣т̣хи ева сама̄но вадати, там̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘еса найо саббаттха̄ти апаре’’ти вуттам̣. джет̣т̣хаббатико ка̄кекаппат̣иватта̄. йадаггена̄ти йа̄вата̄, йада̄ ва̄. но каппетӣтиа̄ди вематика̄бха̄вадӣпанаттхамева вуттанти дассети. тена вематикова нассарати саммут̣т̣хо на̄ма̄ти а̄паджджати, там̣ на йуттам̣ таданантарабха̄вато, тасма̄ дутийаттхерава̄до паччха̄ вутто.

389. саббаттха̄ти саббаат̣т̣хакатха̄су. ока̄сакамманти ока̄сакаран̣ам̣. ‘‘ока̄сена каммам̣ ока̄сакамма’’нти ликхитам̣. асӯрийам̣ пассати кан̃н̃а̄ти еттха йатха̄ кан̃н̃а̄ сӯрийам̣ на пассатӣти бхавати, евам̣ ‘‘анока̄сам̣ ка̄ретва̄’’ти вутте ока̄сам̣ на ка̄ретва̄ти хоти.

пат̣хамадут̣т̣хадосасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дутийадут̣т̣хадосасиккха̄падаван̣н̣ана̄

391. вел̣уванейева̄ти идам̣ техи вуттавелам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘пуббе майам̣ а̄вусо сутена авочумха̄’’ти ‘‘амхехи са̄ усса̄хита̄ купитехи анаттаманехӣ’’тиа̄дивачанам̣ сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃абха̄гасса иданти мануссабхиккхубха̄вато ан̃н̃абха̄гасса тираччха̄начхагалакабха̄гасса идам̣ чхагалакаджа̄там̣ адхикаран̣ам̣. ан̃н̃абха̄го ва̄ асса аттхӣти со тираччха̄начхагалакабха̄васан̇кха̄то ан̃н̃абха̄го асса чхагалакасса аттхӣти сва̄йам̣ чхагалако ан̃н̃абха̄гийам̣ адхикаран̣ам̣ на̄ма.

таттха пат̣има̄йа сарӣрам̣, сила̄путтакасса сарӣранти нидассанам̣, пат̣хамам̣ панеттха ниббачанам̣ джа̄типадаттхотива̄дӣнам̣ матена вуттам̣. са̄ хи са̄мибха̄вена, ниччабха̄вена ча падха̄натта̄ саттисабха̄ве т̣хита̄. таббипарӣтакатта̄ бйатта̄кати джа̄тийо ту падаттхо ити имасса суттасса васена дутийам̣ ниббачанам̣ вуттанти ведитаббам̣. на̄макаран̣асан̃н̃а̄йа а̄дха̄роти еттха на̄мамева на̄макаран̣ам̣. на̄мам̣ каронта̄нам̣ сан̃н̃а̄ на̄макаран̣асан̃н̃а̄, тасса̄. мануссаджа̄тико чхагалакаджа̄тиа̄дха̄ро на̄ма. на хи там̣ на̄мам̣ каччхапаломам̣ вийа ана̄дха̄ранти адхиппа̄йо. там̣ пана чхагалакасса дабботи диннана̄мам̣ ‘‘десо’’ти вуччати. тасма̄ тхерам̣ амӯлакена̄тиа̄дина̄ ан̃н̃ампи ваттхум̣ тхерасса лиссати силиссати воха̄раматтенева, на аттхато, ӣсакам̣ аллӣйатӣти лесоти адхиппа̄йо. йасма̄ десалеса̄ аттхато нинна̄на̄каран̣а̄, тасма̄ ‘‘кан̃чидесам̣ лесаматтам̣ упа̄да̄йа̄’’ти уддхаритва̄ ‘‘даса леса̄ джа̄тилесо’’тиа̄ди вуттанти ведитаббам̣. йатха̄ нида̄не, евам̣ сиккха̄падапан̃н̃аттийампи ма̄тика̄йампи айамеваттхо. йасма̄ ан̃н̃абха̄гийасса адхикаран̣асса̄ти чхагалакасса. кан̃чидесам̣ лесаматтам̣ упа̄да̄йа̄ти дабботи на̄мам̣ упа̄да̄йа̄ти айаматтхо ат̣т̣хуппаттивасенева а̄вибхӯто, тасма̄ на вибхатто. кин̃ча бхиййо анийаматта̄. на хи меттийабхӯмаджака̄нам̣ вийа саббесампи чхагалакамева ан̃н̃абха̄гийам̣ адхикаран̣ам̣ хоти. ан̃н̃ам̣ гомахим̣ са̄дикампи хоти, на ча меттийабхӯмаджака̄ вийа саббепи на̄малесаматтамева упа̄дийанти. ан̃н̃ампи джа̄тилеса̄дим̣ упа̄дийанти, тасма̄ анийаматта̄ ча йатха̄вуттанайена на вибхаттам̣. кин̃ча бхиййо татха̄ вутте чхагалакассева ан̃н̃абха̄гийата̄ самбхавати, на ан̃н̃асса, йена сова дассито. лесо ча на̄ма лесова, на джа̄тиа̄ди, йена сова дасситоти евам̣ миччха̄га̄хаппасан̇гато ча татха̄ на вибхатто.

393. ан̃н̃абха̄гийасса̄ти чудитакато ан̃н̃асса. адхикаран̣асса̄ти мануссасса ва̄ амануссасса ва̄ тираччха̄нагатасса ва̄ти евам̣ ваттаббам̣. еван̃хи вутте манусса̄дӣнам̣йева джа̄тилеса̄дайо вутта̄ хонти, ан̃н̃атха̄ чатуннам̣ адхикаран̣а̄нам̣ те а̄паджджанти ‘‘адхикаран̣асса кан̃чи десам̣ лесаматта’’нти са̄мивачанам̣ пуббан̇гамам̣ уддит̣т̣хатта̄ти че? на, на̄масса вийа джа̄тиа̄дӣнам̣ манусса̄дӣнам̣ а̄дха̄рабха̄ванийамасамбхавато, адхикаран̣абха̄ва̄нийаматоти вуттам̣ хоти. нийаме ча сати джа̄тийа̄ а̄дха̄ро джа̄ти, лин̇гасса ча лин̇гам̣, а̄паттийа̄ ча а̄панно а̄дха̄ро, вируддха̄нампи асама̄динна̄нампи паттачӣвара̄нам̣ са̄мико а̄дха̄ро, йена адхикаран̣асан̇кхйам̣ гаччхеййа̄ти а̄паджджатӣти адхикаран̣асса̄ти падам̣ абха̄джетаббамева бхавеййа̄ти на уддхаритаббам̣ сийа̄, уддхаритаббам̣. тасма̄ ‘‘адхикаран̣анти вачанаса̄ман̃н̃ато’’тиа̄ди саббам̣ ваттаббам̣. апа̄кат̣а̄ ито ан̃н̃атра дасситат̣т̣ха̄на̄бха̄вато. джа̄нитабба̄ ча винайадхарехи йасма̄ ан̃н̃атха̄ парива̄ре ‘‘вива̄да̄дхикаран̣ам̣ чатуннам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ бхаджатӣ’’тиа̄дина̄ найена ана̄гатат̣т̣ха̄не ‘‘касма̄’’ти вутте ка̄ран̣ам̣ на пан̃н̃а̄йеййа, тасма̄ тесам̣ таббха̄гийата̄ ча ан̃н̃абха̄гийата̄ ча джа̄нитабба̄ винайадхарехи. та̄су хи вин̃н̃а̄та̄су вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ бхаджати. касма̄? таббха̄гийатта̄. итарам̣ на бхаджати ан̃н̃абха̄гийатта̄ти сукхака̄ран̣ато пан̃н̃а̄йанти, тасма̄ вачанаса̄ман̃н̃ато ладдхам̣ адхикаран̣ам̣ нисса̄йа̄тиа̄ди. таттха йасма̄ а̄паттан̃н̃абха̄гийам̣ маха̄висайам̣, итарехи асадисаниддесан̃ча, тасма̄ там̣ адхикаран̣апарийа̄паннампи сама̄нам̣ висум̣ вуттам̣ ‘‘а̄паттан̃н̃абха̄гийам̣ ва̄ хотӣ’’ти. адхикаран̣апарийа̄паннатта̄ ча ‘‘адхикаран̣ан̃н̃абха̄гийам̣ ва̄’’ти еттха вуттанти ведитаббам̣. таттха̄пи маха̄висайатта̄, ма̄тика̄йам̣ а̄гататта̄ ча пат̣хамам̣ ан̃н̃абха̄гийата̄ вутта̄, паччха̄ таббха̄гийата̄ти ведитабба̄. таттха йасма̄ адхикаран̣ан̃н̃абха̄гийавачанена аттха̄паттинайена сиддхам̣. адхикаран̣ам̣ таббха̄гийам̣, тасма̄ ‘‘адхикаран̣ам̣ таббха̄гийам̣ хотӣ’’ти евам̣ уддесам̣ акатва̄ ‘‘катхам̣ адхикаран̣ам̣ адхикаран̣асса таббха̄гийам̣ хотӣ’’ти пуччха̄пуббан̇гаманиддесо като. таттха̄пи а̄патта̄дхикаран̣асса ан̃н̃абха̄гийата̄ кин̃ча̄пи па̄ра̄джикена ануддхам̣сибха̄дхика̄ратта̄ па̄ра̄джика̄нам̣йева васена вутта̄, атха кхо сеса̄паттиккхандхавасена̄пи ведитабба̄. йа̄ ча са̄ чодана̄ ‘‘асуко на̄ма бхиккху сан̇гха̄дисесам̣ аджджха̄паджджанто дит̣т̣хо хотӣ’’тиа̄дика̄, таттха ‘‘сан̇гха̄дисесе тхуллаччайадит̣т̣хи хоти, дуббха̄сите сан̇гха̄дисесадит̣т̣хи хотӣ’’ти евама̄дика̄ винайе апакатан̃н̃ута̄йа, там̣там̣ваттхусариккхата̄йа ва̄ вутта̄ти ведитабба̄. саббаттха̄пи ‘‘па̄ра̄джикадит̣т̣хи хотӣ’’ти на вуттам̣. татха̄сан̃н̃ино ана̄паттито. ‘‘таббха̄гийавича̄ран̣а̄йа’’нти таббха̄гийападаниддесе ан̃н̃абха̄гийата̄йапи ниддит̣т̣хатта̄ вуттам̣.

ваттхусабха̄гата̄йа̄ти анува̄даваттхусабха̄гата̄йа̄ти аттхо. ан̃н̃атха̄ ‘‘чатассо випаттийо’’ти вачанам̣ вируджджхеййа. сабха̄васариккха̄сариккхато ча̄ти сабха̄вена садиса̄садисато. таттха джха̄на̄диваттхувисабха̄гата̄йапи сабха̄васариккхата̄йа уттаримануссадхаммапа̄ра̄джика̄патти тассева таббха̄гийа̄ва хоти. татха̄ ваттхувасена анува̄да̄дхикаран̣ам̣, кичча̄дхикаран̣ан̃ча па̄т̣еккам̣ чатуббидхампи вуттан̃н̃абха̄гийам̣ на джа̄там̣, тасма̄ тадан̃н̃абха̄гийата̄йа видита̄йа таббха̄гийата̄ па̄рийесайуттийа̄ авутта̄пи сиджджхатӣти катва̄ ‘‘ан̃н̃абха̄гийамева пат̣хамам̣ ниддит̣т̣ха’’нтипи ваттум̣ йуджджати. екам̣сена таббха̄гийам̣ на хотӣти сариккхавасена арахаттам̣ а̄патти ана̄паттӣти вива̄дасаббха̄вато абйа̄катабха̄вена вива̄да̄дхикаран̣ассапи ан̃н̃абха̄гийам̣ сийа̄, па̄л̣ийам̣ а̄патта̄дхикаран̣асса вуттатта̄ евам̣ вуттам̣, а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘ан̃н̃абха̄гийасса адхикаран̣асса̄’’ти ито пат̣т̣ха̄йа. ‘‘метхунара̄гена мануссавиггахо досена̄тиа̄дина̄ сариккхато ча̄’’ти ликхитам̣. там̣ ваттхувисабха̄гата̄йа ева сиддхам̣. айам̣ пана ваттхусабха̄гата̄йапи сати а̄паттисабха̄гата̄ сариккхатоти но таккоти ча, екасмимпи хи ваттхусмим̣ а̄паттибхедо хотӣти а̄чарийо. парато вуттанайена ведитаббанти самбандхо.

‘‘киччамева кичча̄дхикаран̣а’’нти вуттатта̄ сан̇гхакамма̄наметам̣ адхивачанам̣. каммалаккхан̣анти камма̄нам̣ сабха̄вам̣. там̣ нисса̄йа̄ти пуббева хи сам̣видха̄йа сан̇гхо каммам̣ кароти. атха ва̄ пуримам̣ пуриманти парива̄сауккхепанийа̄дӣни сан̇гхакамма̄ни нисса̄йа аббха̄наоса̄ран̣а̄ди уппаннанти катва̄ вуттам̣. тасма̄ кин̃ча̄пи сан̇гхакаммамева кичча̄дхикаран̣ам̣, татха̄пи сесависесо лаббхатӣти дассети.

394. аттхато екам̣, тасма̄ десасса аттхамаватва̄ ‘‘лесо’’тиа̄ди вуттам̣ кира.

395. саваттхукам̣ катва̄ти пуггаласса упари а̄ропетва̄ кхаттийа̄дибха̄вена екаджа̄тикопи дӣгхарассака̄л̣акода̄та̄дӣнам̣ дит̣т̣хасутапарисан̇кита̄нам̣ васена ан̃н̃абха̄гийата̄, дӣгхам̣ кхаттийам̣ аджджха̄чарантам̣ дисва̄ расса̄дикхаттийапан̃н̃аттийа̄ а̄дха̄рабха̄вато джа̄тилесена чодети, екам̣ ва̄ кхаттийам̣ аджджха̄чарантам̣ дисва̄ тато висит̣т̣хан̃н̃абха̄габхӯтам̣ кхаттийам̣ джа̄тилесам̣ гахетва̄ ‘‘кхаттийо дит̣т̣хо твам̣ кхаттийосӣ’’ти чодети дит̣т̣ха̄диан̃н̃абха̄гена. еттха ча ‘‘дӣгха̄дайо, дит̣т̣ха̄дайо ча джа̄тина̄ма̄дӣнам̣ ваттхубхӯтатта̄ адхикаран̣а’’нти ликхитам̣. там̣ ‘‘адхикаран̣абха̄ва̄нийамато’’ти вуттадосам̣ на̄тиккамати, ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кхаттийаджа̄типан̃н̃аттийа̄ а̄дха̄равасена адхикаран̣ата̄ ча ведитабба̄’’ти вуттам̣. тампи на̄маготтато ан̃н̃исса̄ на̄маготтапан̃н̃аттийа̄ на̄ма кассачи абха̄вато на саббаса̄дха̄ран̣ам̣, тасма̄ ‘‘адхикаран̣асса̄’’ти падуддха̄ран̣ам̣ адхикаран̣ачатуккадассанаттхам̣, там̣ сама̄навачанадассанаттханти но таккоти. таттха дӣгха̄дино ва̄ дит̣т̣ха̄дино ва̄ти еттха дӣгха̄дита̄, дит̣т̣ха̄дита̄ ча ан̃н̃абха̄го, йо чудитако итарасса висесо йато ан̃н̃оти вуччати.

399. лахукам̣ а̄паттинти па̄ра̄джикато лахука̄патти сан̇гха̄дисеса̄ди. тенева анте там̣ дассентена ‘‘бхиккху сан̇гха̄дисесам̣ аджджха̄паджджанто дит̣т̣хо хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. а̄паттилесопи киматтхам̣ джа̄тилеса̄дайо вийа на виттха̄ритоти че? татха̄ асамбхаватоти ведитаббам̣.

400. са̄т̣акапатто сарӣрат̣т̣хапатто. а̄паттийа̄ти па̄ра̄джика̄паттийа̄ ан̃н̃абха̄гийам̣ сан̇гха̄дисеса̄ди, адхикаран̣ан̃ча а̄паттипан̃н̃аттийа̄. ‘‘лесо на̄ма а̄паттибха̄го’’ти вуттатта̄ а̄паттибха̄валесо вуттоти ведитаббо, тасма̄ па̄ра̄джика̄паттито ан̃н̃абха̄гийасса а̄паттипан̃н̃аттийа̄ а̄дха̄ран̣ат̣т̣хена ‘‘адхикаран̣а’’нти сан̇кхйам̣ гатасса сан̇гха̄дисеса̄дино а̄паттиника̄йасса а̄паттибха̄валесам̣ гахетва̄ чодана̄ а̄паттилесачодана̄ти ведитабба̄.

408. ана̄патти татха̄сан̃н̃ӣ чодети ва̄ чода̄пети ва̄ти а̄паттан̃н̃абха̄гийачодана̄йамева, на ан̃н̃аттха. етта̄вата̄ пат̣хамадут̣т̣хадосе вуттавичаран̣а̄йа сам̣сандитам̣ хоти, там̣ идха катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? кан̇кха̄витаран̣ийа̄ вачанато. вуттан̃хи ‘‘таттха идха ча а̄паттан̃н̃абха̄гийачодана̄йа татха̄сан̃н̃инопи ана̄паттӣ’’ти.

ан̃н̃а̄бха̄гийасиккхам̣ йо, нева сиккхати йуттито. гаччхе винайавин̃н̃ӯхи, ан̃н̃абха̄гийатан̃ча

соти.

дутийадут̣т̣хадосасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. пат̣хамасан̇гхабхедасиккха̄падаван̣н̣ана̄

409. ‘‘ваджджам̣ на пхусеййа̄’’ти ча па̄т̣хо.

410. тесам̣ анурӯпа̄джа̄нанато асаббан̃н̃ӯ асса. ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантабба’’нти (маха̄ва. 204) вуттатта̄ пат̣иккхиттамева. тикот̣ипарисуддханти парасса па̄папасан̇ганива̄ран̣аттхам̣ вуттам̣, на пат̣иччакамманива̄ран̣аттхам̣ кот̣ӣхӣти а̄ка̄рехи. парисуддханти вимуттам̣. дасахи лесехи уддисса катам̣ саман̣а̄ парибхун̃джанти, ассаман̣а̄ имети са̄санасса гарахабха̄во а̄гаччхеййа, гарахапаччайа̄ локо ва̄ апун̃н̃ам̣ арийӯпава̄дам̣ пасавеййа, техи вимуттанти аттхо. ва̄гуранти мигаджа̄лам̣. аттано аттха̄йа ва̄тиа̄дина̄ паресам̣ аттха̄йа кате каппийабха̄вам̣ дассетва̄ бхиккхӯнан̃ча ан̃н̃есан̃ча аттха̄йа кате там̣ дассетум̣ ‘‘мата̄нам̣ петакиччаттха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха.

йам̣ йам̣ хӣтиа̄ди тасса ка̄ран̣асса дассанаттхам̣ вуттам̣. пуна пан̃чаннам̣ сахадхаммика̄нам̣ аттха̄йа катам̣ на каппатӣти вуттанти кира дхаммасириттхеро. ган̣т̣хипаде ‘‘бхиккхӯнамева суддха̄нам̣ аттха̄йа катам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ликхитам̣. апарехи пана ‘‘мата̄нам̣ петакиччаттха̄йа̄тиа̄дина̄ вуттепи каппати, бхиккхӯнам̣йева аттха̄йа̄ти имина̄ ‘бхиккхӯнампи датва̄ майам̣ бхун̃джисса̄ма̄’ти катампи вуттам̣. пуна ‘пан̃часу екам̣ уддиссакатам̣ итаресам̣ на каппатӣ’ти дассанаттхам̣ ‘пан̃часу хи сахадхаммикесӯтиа̄ди вутта’нти вадантӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃атарасмим̣ пана ган̣т̣хипаде ‘‘амха̄канти ча ра̄джайутта̄дӣнанти ча вутте ват̣т̣атӣти ватва̄ ‘тумха̄ка’нти аватва̄ ‘петакиччаттха̄йа̄ти вуттепи ват̣т̣атӣ’ти ча дассетва̄ саббаттха вутта̄нам̣, а̄дисаддена сан̇гахита̄нан̃ча лаккхан̣ам̣ т̣хапентена ‘бхиккхӯнам̣йева̄’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘бхиккхӯнам̣ уддит̣т̣хе ева̄ти адхиппа̄йена̄’ти вуттам̣. на ‘тумха̄кам̣, амха̄кан̃ча̄ти вутте ана̄паттӣ’ти дассанаттхам̣. касма̄? миссакава̄расса абха̄ва̄. лаккхан̣ам̣ на̄ма вутта̄нам̣, вуттасадиса̄нан̃ча хоти. ‘саче петакиччаттха̄йа̄ти вуттат̣т̣ха̄не бхиккхӯнам̣ бходжанам̣ сандха̄йа каронтӣ’ти ваданти маха̄ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘тасмим̣ ва̄ре ча на тумха̄канти вутте ват̣т̣атӣ’ти вуттатта̄. тенева идха̄пи ‘петакиччаттха̄йа, ман̇гала̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа катепи есева найо’ти пуббе вуттаттхавасена вуттам̣. ‘авадха̄ран̣аттхена миссаке ват̣т̣атӣ’ти че? ‘каппийамам̣сасса хи пат̣иггахан̣е а̄патти наттхӣ’ти вачанена акаппийапат̣иггахан̣е а̄паттӣти а̄паннам̣, ‘тан̃ча гахетаббам̣ сийа̄’ти пат̣иккхипитабба̄’’ти вуттам̣, там̣ сундарам̣ вийа диссати, вича̄ретва̄ гахетаббам̣. йаттха ча̄ти бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катепи. таматтхам̣ а̄ви ка̄тум̣ ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха пана ‘‘бхиккхунӣнам̣ дуккат̣ам̣, итаресам̣ дан̣д̣акаммаваттхӯ’’ти ваданти. каппам̣ нирайамхӣти асан̇кхйеййакаппам̣. виват̣т̣ат̣т̣ха̄йика̄лейева сан̇гхабхедо хотӣти. каппанти а̄йукаппам̣.

411. кусаланти кхемам̣. а̄паттибхайа̄ ката̄ ладжджӣхӣти еттха а̄паттибхайена авассам̣ а̄рочентӣти дассанаттхам̣ ‘‘ладжджӣ раккхиссатӣ’’ти (висуддхи. 1.42; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45) пора̄н̣авачанасса̄нурӯпато ‘‘ан̃н̃ехи ладжджӣхӣ’’ти вуттам̣. аладжджиссапи ана̄рочентасса а̄паттийева ‘‘йе пассанти йе сун̣антӣ’’ти вачанато.

416. асаманубха̄сантасса̄ти каммака̄раке каттуниддесо, саманубха̄санакаммам̣ акарийама̄насса̄ти аттхо. одисса анун̃н̃а̄то на̄ма умматтакакхиттачиттаведанат̣т̣а̄дико ‘‘ана̄патти а̄дикаммикасса̄’’ти арит̣т̣хасиккха̄паде а̄гататта̄ аттхӣти че? йампӣтиа̄ди. са̄ панеса̄ ана̄патти. со вуччатӣти таттха а̄гатопи сакаммабйа̄ват̣опи евам̣ вуччати. етенупа̄йена̄ти асаманубха̄сантасса ча а̄дикаммикасса ча вуттаттхавасена. т̣хапетва̄ арит̣т̣хасиккха̄паданти таттха а̄дикаммикапада̄бха̄ва̄.

тиван̇гиканти еттха ва̄ча̄йа ева пат̣иниссаджджантасса от̣т̣хачалана̄дика̄йавин̃н̃атти хоти, тасма̄ дувидхампи вин̃н̃аттим̣ катхентасса хоти. вачӣбхедам̣ ка̄тум̣ асакконтасса ка̄йавика̄рам̣ каронтасса ана̄паттийа̄ бхавитаббам̣. касма̄? тиван̇гесу екасса парихӣнатта̄, тасма̄ тиван̇габха̄во а̄паттийа̄, ан̇гаха̄нибха̄во ана̄паттийа̄ти гахетаббам̣. еттха сийа̄ – йади ан̇гаха̄нибха̄вена ана̄патти, евам̣ сантепи вика̄рам̣ акатва̄ читтенева виссаджджентасса ана̄паттийа̄ бхавитаббанти? там̣ на, касма̄? ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ка̄йавика̄рам̣ ва̄ вачӣбхедам̣ ва̄ акаронтассева пана а̄паджджанато акирийа’’нти хи вуттам̣, ‘‘читтам̣ ва̄ ануппа̄дентасса ва̄’’ти на вуттам̣, тасма̄ читтан̃ча на̄ма вин̃н̃аттипат̣ибаддхам̣ ева̄ти висум̣ ан̇габха̄венева вуттатта̄ джа̄нитаббанти че? там̣ на, двиннам̣йева акирийа̄ти, тасма̄ читтена виссаджджентасса̄пи а̄патти вийа диссати, упапариккхитва̄ гахетаббам̣. таттха ‘‘акусалачитта’’нти вуттанти че? ‘‘читтаба̄хуллато вутта’’нти ваданти. тепи кира ба̄хуллато ваданти.

пат̣хамасан̇гхабхедасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. дутийасан̇гхабхедасиккха̄падаван̣н̣ана̄

422. сан̃н̃ӣти сан̃н̃ино.

дутийасан̇гхабхедасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. дуббачасиккха̄падаван̣н̣ана̄

424. патам̣ патитам̣ вивари виват̣т̣айи. екато усса̄рети ча гил̣итато т̣хапети ча. екапам̣сутхупаканадӣсан̇кхам̣ дӣгхамӯлакапан̣н̣асева̄лам̣ сева̄лам̣ дан̣д̣исипиппарим̣ пан̣акам̣ песит̣т̣хим̣ нисса̄рети. тилабӣджаканти сукхумамӯлапан̣н̣акам̣ хутва̄ удакапит̣т̣хе паттхарикам̣ удакапаппат̣акам̣ нисса̄рети.

425-6. ‘‘дуббаччаджа̄тико’’типи пат̣ханти. апада̄нена̄ти пура̄н̣акаммена. ‘‘ким̣ пуббепи майам̣ еварӯпам̣ карома̄тиа̄дина̄ екӯнавӣсатӣ’’ти маха̄паччарийам̣ кира вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йан̃ча анума̄насуттат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘сол̣асаваттхука̄’’ти вуттам̣, там̣ самети.

дуббачасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. куладӯсакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

431. на кевалам̣ виха̄ро ева кӣт̣а̄гири, сопи га̄мо ‘‘кӣт̣а̄гири’’ччева вуччати. га̄ман̃хи сандха̄йа парато ‘‘на ассаджипунаббасукехи бхиккхӯхи кӣт̣а̄гирисмим̣ ваттхабба’’нти вуттам̣. екасам̣ваччхаре двиккхаттум̣ вассати кира, там̣ сандха̄йа ‘‘двӣхи мегхехӣ’’ти вуттам̣. самадхиканти чха джане сандха̄йа. акатаваттхунти навам̣ ат̣т̣хуппаттим̣. ‘‘джа̄бхисумана̄дигаччхам̣ алла̄нам̣ харита̄нам̣ ева̄’’ти ликхитам̣. бхӯтага̄мабӣджага̄мабхедато панеса бхедо. вататтха̄йа̄ти ватиаттха̄йа. йам̣кин̃чӣти содакам̣ ва̄ нирудакам̣ ва̄. а̄ра̄ма̄диаттха̄йа̄ти ванара̄джика̄диаттха̄йа. ма̄ла̄ваччхаропанам̣ куладӯсакам̣йева сандха̄йа, гантхана̄дисаббам̣ на сандха̄йа вуттанти. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? там̣ дассетум̣ ‘‘буддхена дхаммо’’тиа̄ди. ‘‘а̄вел̣ам̣ а̄бил̣а’’нтипи па̄т̣хо.

гоппхананти гантханам̣. вет̣химанти таггатикамева. ведхимам̣ ан̃н̃ена кеначи пуппхам̣ ведхетва̄ катам̣. кан̣т̣акампи бандхитунти еттха ‘‘сайам̣ виджджханаттхам̣ на ват̣т̣ати. ан̃н̃ассаттха̄йа ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. джа̄ламайам̣ вита̄нам̣ джа̄лавита̄нам̣. пуппхапат̣иччхакам̣ гаваккхам̣ вийа сачхиддам̣ каронти. та̄лапан̣н̣агул̣аканти та̄лапан̣н̣амайам̣ пуна катампи пат̣ичхиджджакамева. дхаммараджджу четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ пуппхаппавесанаттхам̣ а̄виджджхитва̄ баддхараджджу. ‘‘ка̄са̄вена баддхампи суттава̄ка̄дӣхи баддхам̣ бхан̣д̣итасадиса’’нти ликхитам̣. ам̣сабхан̣д̣икам̣ пасиббаке паккхиттасадисатта̄ ведхимам̣ на джа̄там̣, тасма̄ ‘‘ситхилабаддхасса антарантара̄ паккхипитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ апхуса̄петва̄ анекаккхаттумпи париккхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. пӯританти дӣгхато паса̄ретва̄ пӯритам̣. гхат̣икада̄маоламбакоти ‘‘йамакада̄маоламбако’’ти ликхитам̣. ‘‘ген̣д̣укхарапаттада̄ма̄нам̣ пат̣иккхиттатта̄ чела̄дӣхи катада̄мампи на ват̣т̣ати акаппийа̄нуломатта̄’’ти ваданти.

‘‘речакам̣ на̄ма татха̄ла̄сийана̄т̣анат̣а̄нам̣ начча’’нти ликхитам̣. там̣ ‘‘париваттантӣ’’ти вуттам̣. ‘‘са̄рийо на̄ма рутасунакха̄ син̇га̄лакаммакурун̇гакел̣ипане т̣хита̄’’ти кира па̄т̣хо. ‘‘нибуджджхантӣ’’ти па̄л̣и.

432. абалабала̄ди-пада̄нам̣ уппат̣ипа̄т̣ийа̄. йатха̄ па̄моккха̄нам̣ васена саббепи ‘‘ассаджипунаббасука̄’’ти вутта̄, татха̄ па̄моккхаппаттаса̄вакасса васена тада̄йаттавуттине саббепи ‘‘са̄рипутта̄’’ти. тена вуттам̣ ‘‘гаччхатха тумхе са̄рипутта̄’’ти.