1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄
‘‘бхавантӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.90) имина̄ вирул̣хамӯле нӣлабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ вад̣д̣хама̄наке тарун̣агаччхе дассети. ‘‘ахесу’’нти имина̄ пана вад̣д̣хитва̄ т̣хите маханте руккхагаччха̄дике дассети. тена̄ха ‘‘джа̄йантӣ’’тиа̄ди. еттха ча ‘‘бхавантӣ’’ти имасса виваран̣ам̣ ‘‘джа̄йанти вад̣д̣хантӣ’’ти, ‘‘ахесу’’нти имасса ‘‘джа̄та̄ вад̣д̣хита̄’’ти. га̄моти самӯхо. патит̣т̣хитахаритатин̣аруккха̄дӣнанти бхӯмийам̣ патит̣т̣хитасса харитатин̣асса чева харитаруккха̄дӣнан̃ча. а̄дисаддена осадхигаччхалата̄дайо ведитабба̄. нимиттаттхе ча бхуммам̣. йо аттхо сампаджджати, тама̄ха ‘‘бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа̄’’тиа̄дина̄.
нану ча руккха̄дайо читтарахитата̄йа на джӣва̄, читтарахитата̄ ча парипханда̄бха̄вато, чхиннепи вируханато, висадисаджа̄тикабха̄вато, чатуйонийам̣ апарийа̄паннато ча ведитабба̄, вуд̣д̣хи пана пава̄л̣асила̄лаван̣а̄нампи виджджатӣти на тесам̣ джӣвабха̄ве ка̄ран̣ам̣, висайаггахан̣ан̃ча несам̣ парикаппана̄маттам̣ супанам̣ вийа чин̃ча̄дӣнам̣, татха̄ дохал̣а̄дайо, атха касма̄ бхӯтага̄масса па̄табйата̄йа па̄читтийам̣ иччхитанти? саман̣ааса̄руппато, таннисситасатта̄нураккхан̣ато ча. тенева̄ха ‘‘джӣвасан̃н̃ино хи могхапуриса̄ манусса̄ руккхасми’’нтиа̄ди (па̄чи. 89). са̄сапабӣджакасева̄лампӣти са̄сапабӣджакасан̇кха̄там̣ сева̄лампи, са̄сапасева̄лам̣, бӣджакасева̄лампӣти аттхо. таттха са̄сапасева̄ло на̄ма са̄сапаматто кхуддакасева̄ло. бӣджакасева̄ло на̄ма упари кхуддакапатто хет̣т̣ха̄ кхуддакамӯло сева̄ло.
мӯлабӣджакхандхабӣджапхал̣убӣджааггабӣджабӣджабӣджа̄нанти еттха мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣. евам̣ сесесупи. таттха мӯлабӣджам̣ халиддиа̄дикам̣. кхандхабӣджам̣ ассаттха̄дикам̣. пхал̣убӣджам̣ уччхуа̄дикам̣. аггабӣджам̣ хиривера̄дикам̣. бӣджам̣бӣджам̣ пуббан̣н̣а̄дикам̣. бха̄джанагатанти сара̄ва̄дибха̄джанагатам̣. никкхантам̣ мӯламаттам̣ етасма̄ти никкхантамӯламаттам̣. матта саддена четтха пан̣н̣асса никкхаманам̣ пат̣иккхипати. еса найо никкхантаан̇кураматтанти еттха̄пи. саче пана мӯлан̃ча пан̣н̣ан̃ча ниггатам̣, бхӯтага̄масан̇кхам̣ гаччхати. видаттхиматта̄ паттават̣т̣и ниггаччхатӣти видаттхиматта̄ анӣлаван̣н̣а̄ паттават̣т̣и никкхамати. тена̄ха ‘‘никкханте’’тиа̄ди. харито на хотӣти нӣлаван̣н̣о на хоти. мугга̄дӣнам̣ пана пан̣н̣есу ут̣т̣хитесу, вӣхиа̄дӣнам̣ ва̄ ан̇куре харите бхӯтага̄масан̇гахам̣ гаччханти. еса найо амбат̣т̣хиа̄дӣсу.
бхӯтага̄мабӣджага̄мети еттха бхӯтага̄мато вийоджитам̣ вируханасаматтхамева мӯлабӣджа̄дикам̣ бӣджага̄мо на̄ма̄ти ведитаббам̣. убхайаттха̄ти бхӯтага̄мабӣджага̄месу. ататха̄сан̃н̃исса̄ти абхӯтага̄ма̄бӣджага̄масан̃н̃исса. ко пана ва̄до абхӯтага̄ма̄бӣджага̄месу абхӯтага̄ма̄бӣджага̄масан̃н̃исса. асан̃чичча̄ти па̄са̄н̣аруккха̄дӣни ва̄ пават̣т̣ентасса, са̄кхам̣ ва̄ кад̣д̣хантасса, каттарадан̣д̣ена ва̄ бхӯмим̣ пахаритва̄ гаччхантасса тин̣а̄ни куппанти. та̄ни тена ‘‘викопесса̄мӣ’’ти евам̣ сан̃чичча авикопитатта̄ асан̃чичча викопита̄ни на̄ма хонти. ити асан̃чичча викопентасса ана̄патти.
асатийа̄ти ан̃н̃авихито кеначи саддхим̣ кин̃чи катхенто па̄дан̇гут̣т̣хакена ва̄ хаттхена ва̄ тин̣ам̣ ва̄ латам̣ ва̄ викопенто тит̣т̣хати, евам̣ асатийа̄ викопентасса ана̄патти.
аджа̄нитва̄ти еттха аббхантаре ‘‘бӣджага̄мо’’ти ва̄ ‘‘бхӯтага̄мо’’ти ва̄ на джа̄на̄ти, ‘‘викопемӣ’’ти пана джа̄на̄ти. евам̣ тин̣е ва̄ пала̄лапун̃дже ва̄ кхан̣иттим̣ ва̄ куда̄лам̣ ва̄ сан̇гопанаттха̄йа т̣хапети, д̣айхама̄нахаттхо ва̄ аггим̣ па̄тети. татра че тин̣а̄ни чхиджджанти ва̄ д̣айханти ва̄, евам̣ аджа̄нитва̄ викопентасса ана̄патти.
йена кеначи аггина̄ти кат̣т̣хаггигомайаггиа̄дӣсу йена кеначи аггина̄, антамасо лохакхан̣д̣енапи а̄диттена. ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва̄ти йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва. ева-саддена пат̣хамам̣ аггина̄ пхуситва̄ паччха̄ ‘‘каппийа’’нти ваттум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти дассети. ‘‘пат̣хамам̣ аггим̣ никкхипитва̄ там̣ ануддхаритва̄ва ‘каппийа’нти вутте пана ват̣т̣атӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.93) ваданти. еса найо сесесупи. татхева̄ти ‘каппийа’нти ватва̄ва. ассамахим̣сасӯкарамигагорӯпа̄нам̣ пана кхура̄ атикхин̣а̄, тасма̄ техи на ка̄таббам̣, катампи акатам̣ хотӣти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ гомахим̣са̄дӣнам̣ кхуре’’ти. хаттхинакха̄ пана кхура̄ на хонти, тасма̄ техи ват̣т̣ати. тираччха̄на̄нанти сӣхабйаггхадӣпимаккат̣а̄нам̣, сакунта̄нан̃ча. тесан̃хи накха̄ тикхин̣а̄ хонти, тасма̄ техи ка̄таббам̣. ‘‘антамасо чхиндитва̄ а̄хат̣енапӣ’’ти имина̄ йехи ка̄тум̣ ват̣т̣ати, техи таттхаджа̄такехи ка̄таббанти еттха ваттаббамева наттхӣти дассети. ‘‘саттхе вуттанайенева̄’’ти имина̄ чхедам̣ ва̄ ведхам̣ ва̄ дассентена ‘‘каппийанти ватва̄ва̄’’ти вуттаматидисати. еттха ча кин̃ча̄пи ‘‘каппийанти ватва̄ва ка̄табба’’нтиа̄дина̄ каппийам̣ каронтена каттабба̄ка̄рамева дасситам̣, татха̄пи бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти вуттейева анупасампаннена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ аггипариджита̄ди ка̄таббанти гахетаббам̣. авачанам̣ пана ‘‘пунапи каппийам̣ карохӣти ка̄ретва̄ва парибхун̃джитабба’’нти пат̣хамамева вуттатта̄.
екасмим̣…пе… каппийе кате саббам̣ катам̣ хотӣти екам̣йева ‘‘каппийам̣ каромӣ’’ти адхиппа̄йенапи каппийе кате ека̄баддхатта̄ саббам̣ катам̣ хоти. да̄рукам̣ виджджхатӣти джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ виджджхати ва̄ виджджха̄пети ва̄, ват̣т̣атийева. бхаттаситтхе виджджхатӣти еттха̄пи есева найо. там̣ виджджхати, на ват̣т̣атӣти валлиа̄дӣнам̣ бха̄джанагатикатта̄ти адхиппа̄йо. бхинда̄петва̄ каппийам̣ ка̄ретаббанти бӣджато муттасса кат̣а̄хасса бха̄джанагатикатта̄ вуттам̣. абӣджанти ан̇кураджананасаматтхабӣджарахитатарун̣амбапхала̄ди. тена̄ха ‘‘йам̣ пана пхалам̣ тарун̣ам̣ хоти, абӣджа’’нти. ниббаттабӣджам̣ на̄ма бӣджам̣ ниббаттетва̄ висум̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ саккун̣еййам̣ амбапанаса̄дипхалам̣. тена̄ха ‘‘бӣджам̣ апанетва̄ парибхун̃джитабба’’нти. таттха каппийакаран̣акиччам̣ наттхи, сайамева каппийа̄нӣти адхиппа̄йо.
бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.