кан̇кха̄витаран̣ӣ-абхинават̣ӣка̄

гантха̄рамбхакатха̄

тилокатилакам̣ буддхам̣, ванде суддхагун̣а̄карам̣;

карун̣а̄сӣталӣбхӯта-хадайам̣ махитодайам̣.

тена̄пи дхаммара̄джена, локека̄чарийена йо;

пӯджито тан̃ча саддхаммам̣, ванде гамбхӣрамуттамам̣.

муниндачандасаддхамма-рам̣сӣхи вималехи йо;

бодхитохам̣ сада̄ ванде, там̣ сан̇гхам̣ кумуда̄карам̣.

винайе найагамбхӣре, саббатха̄ па̄радассина̄;

ва̄дина̄ дуттара̄га̄дха-саббасаттхамахан̣н̣аве.

йа̄ ката̄ буддхагхосена, тхерена тхирачетаса̄;

кан̇кха̄витаран̣ӣ на̄ма, ма̄тикат̣т̣хакатха̄ субха̄.

тхира̄некагун̣огхена, тхерена винайан̃н̃уна̄;

калйа̄н̣а̄ча̄райуттена, дхӣмата̄ мунисӯнуна̄;

винайат̣т̣хитика̄мена, сумедхена̄бхийа̄чито.

тамахам̣ ван̣н̣айисса̄ми, сувисуддхамана̄кулам̣;

са̄дхаво там̣ ниса̄метха, саккаччам̣ мама бха̄сатоти.

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄

саббакусаладхаммаппамукхасса випулол̣а̄рагун̣ависеса̄вахасса парамагамбхӣрасса па̄тимоккхасса аттхасам̣ван̣н̣анам̣ каттука̄мойама̄чарийо пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘буддхам̣ дхамма’’нтиа̄дина̄ ратанаттайаппан̣а̄макаран̣ена аттано читтасанта̄нам̣ пуна̄ти. висуддхачиттасанта̄наниссайа̄ хи пан̃н̃а̄ тиккхависадабха̄ваппаттийа̄ йатха̄дхиппетасам̣ван̣н̣ана̄йа парийоса̄нагаманасаматтха̄ хотӣти. апича ратанаттайаппан̣а̄мена видхутасаббакиббисе читтасанта̄не бхавантарӯпачита̄нипи антара̄йикакамма̄ни паччайавекаллато йатха̄дхиппета̄йа аттхасам̣ван̣н̣ана̄йа на̄ламантара̄йакаран̣а̄йа̄типи а̄чарийасса ратанаттайавандана̄.

таттха буддхасаддасса та̄ва ‘‘буджджхита̄ сачча̄нӣти буддхо, бодхета̄ паджа̄йа̄ти буддхо’’тиа̄дина̄ (маха̄ни. 192; чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 97; пат̣и. ма. 1.162) ниддесанайена аттхо ведитаббо. атха ва̄ сава̄сана̄йа ан̃н̃а̄н̣анидда̄йа аччантавигамато, буддхийа̄ ва̄ викаситабха̄вато буддхава̄ти буддхо джа̄гаран̣авикасанаттхавасена. атха ва̄ кассачипи н̃еййадхаммасса анавабуддхасса абха̄вена, н̃еййависесасса ча каммабха̄вена аггахан̣ато каммавачаниччха̄йа абха̄вена авагаманаттхавасенева каттуниддесо лаббхатӣти буддхава̄ти буддхо йатха̄ ‘‘диккхито на дада̄тӣ’’ти. аттхато пана па̄рамита̄парибха̄витена сайамбхун̃а̄н̣ена сахава̄сана̄йа вигатавиддхастаниравасесупаккилесо маха̄карун̣а̄саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄диапаримеййагун̣аган̣а̄дха̄рова кхандхасанта̄но буддхо. йатха̄ха –

‘‘буддхоти йо со бхагава̄ сайамбхӯ ана̄чарийако пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи, таттха ча саббан̃н̃утам̣ патто, балесу ча васӣбха̄ва’’нти (маха̄ни. 192; чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 97; пат̣и. ма. 1.161),

там̣ буддхам̣.

дха̄ретӣти дхаммо. айан̃хи йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не апа̄йадуккхе, сам̣са̄радуккхе ча апатама̄не дха̄ретӣти, танниббаттакакилесавиддхам̣санан̃четтха дха̄ран̣ам̣. еван̃ча катва̄ арийамагго, тасса тадаттхасиддхихетута̄йа нибба̄нан̃ча̄ти убхайамева ниппарийа̄йато дха̄рети. арийапхалан̃ча пана там̣самуччхиннакилесапат̣иппассамбханена таданукӯлата̄йа, парийаттидхаммо ча тададхигамахетута̄йа̄ти убхайампи парийа̄йато дха̄ретӣти ведитаббам̣, там̣ дхаммам̣. ча-саддо самуччайаттхо. тена йатха̄вуттам̣ буддхам̣, иман̃ча дхаммам̣ вандитва̄ти буддхаратанена саха ванданакирийа̄йа дхаммаратанам̣ самуччиноти.

на кевалам̣ идам̣ двайамева̄ти а̄ха ‘‘сан̇гхан̃ча̄’’ти. арийена дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хато гхат̣итоти сан̇гхо, ат̣т̣хаарийапуггаласамӯхо. техи техи ва̄ маггапхалехи килесадаратха̄нам̣ самуччхедапат̣иппассамбханавасена саммадева гха̄титатта̄ сан̇гхо, потхуджджаникасан̇гхасса̄пи пуббабха̄гаппат̣ипада̄йа т̣хитатта̄ пуримачетана̄йа вийа да̄не еттхева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сопи хи кин̃ча̄пи арийена дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена асам̣хато, ниййа̄никапаккхийена пана потхуджджаникена сам̣хататта̄ даккхин̣еййапан̣ипа̄та̄рахо сан̇гхойева̄ти, там̣ сан̇гхам̣. ча-саддассаттхо еттха̄пи вуттанайенева ведитаббо.

ким̣висит̣т̣хам̣ буддхам̣, дхаммам̣, сан̇гхан̃ча̄ти а̄ха ‘‘вандана̄ма̄напӯджа̄сакка̄рабха̄джана’’нти. идан̃ча висесанам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣ ‘‘вандана̄ма̄напӯджа̄сакка̄рабха̄джанам̣. буддхам̣…пе… вандана̄ма̄напӯджа̄сакка̄рабха̄джанам̣ сан̇гхан̃ча̄’’ти. таттха садевакена локена арахата̄дӣхи гун̣ехи сет̣т̣хабха̄вена карийама̄но пан̣а̄мо вандана̄, самма̄но ма̄но, гандхапуппха̄дӣхи упаха̄ро пӯджа̄, абхисан̇кхатапаччайада̄нам̣ сакка̄ро, вандана̄ ча ма̄но ча пӯджа̄ ча сакка̄ро ча вандана̄ма̄напӯджа̄сакка̄ра̄, тесам̣ махаппхалабха̄вакаран̣ена бха̄джанатта̄ а̄дха̄ратта̄ вандана̄ма̄напӯджа̄сакка̄рабха̄джанам̣. имина̄ ратанаттайасса арахата̄дӣхи гун̣ехи асамабха̄вам̣ дассети. тандассанампи таккатасса нипаччака̄расса сасанта̄напавана̄дивасена йатха̄дхиппета̄йа аттхасам̣ван̣н̣ана̄йа ниппха̄данасаматтхабха̄вадӣпанаттханти ведитаббам̣.

виппасаннена четаса̄ вандитва̄ти арахата̄дианекаппака̄рагун̣ависеса̄нуссаран̣авасена вивидхена, висесена ва̄ пасаннена манаса̄ саддхим̣ ка̄йава̄ча̄хи каран̣абхӯта̄хи абхивандийа̄ти аттхо, тӣхи два̄рехи намасситва̄ти вуттам̣ хоти. тивидха̄ ча̄йам̣ вандана̄ ка̄йавачӣмановандана̄нам̣ васена. таттха буддха̄дигун̣а̄рамман̣а̄ ка̄ма̄вачаракусалакирийа̄нам̣ ан̃н̃атарачетана̄ ка̄йавачӣвин̃н̃аттийо самут̣т̣ха̄петва̄ ка̄йавачӣдва̄равасена уппанна̄ ка̄йавачӣвандана̄ти вуччати, убхайавин̃н̃аттийо пана асамут̣т̣ха̄петва̄ манодва̄равасена уппанна̄ мановандана̄ти. имасса падасса ‘‘ван̣н̣анам̣ ван̣н̣айисса̄мӣ’’ти имина̄ самбандхо.

евам̣ ратанаттайасса пан̣а̄мам̣ дассетва̄ ида̄ни аттано ниссайабхӯта̄нам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нан̃ча пан̣а̄мам̣ дассенто ‘‘тхеравам̣саппадӣпа̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха катан̃джалӣ пубба̄чарийасӣха̄нам̣ намо катва̄ти самбандхо. като ан̃джали карапут̣о етена̄ти катан̃джалӣ. чханда̄нураккхан̣аттхан̃хеттха дӣгхо, катан̃джалӣ хутва̄ти вуттам̣ хоти. пубба̄чарийа̄ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄ка̄ра̄ тамбапан̣н̣ийа̄ маха̄тхера̄, те ева париссайасаханато, пат̣ипаккхабхӯтакилесахананато, парава̄димигехи ападхам̣санӣйато ча сӣхасадисатта̄ сӣха̄ти пубба̄чарийасӣха̄, тесам̣ пубба̄чарийасӣха̄нам̣. кӣдиса̄ те пубба̄чарийасӣха̄, йесам̣ тайа̄ намо карӣйатӣти а̄ха ‘‘тхеравам̣саппадӣпа̄на’’нтиа̄ди. таттха тхеравам̣саппадӣпа̄нанти тхирехи сӣлаккхандха̄дӣхи саманна̄гата̄ти тхера̄, маха̄кассапа̄дайо, тесам̣ вам̣со анвайоти тхеравам̣со. етена бхинналаддхика̄нам̣ саттарасабхеда̄нам̣ маха̄сан̇гхика̄дӣнам̣ вам̣сам̣ пат̣иккхипати, тхеравам̣сапарийа̄панна̄ хутва̄ пана а̄гама̄дхигамасампаннатта̄ пан̃н̃а̄паджджотена тасса тхеравам̣сасса дӣпанато тхеравам̣саппадӣпа̄, пубба̄чарийасӣха̄, тесам̣ тхеравам̣саппадӣпа̄нам̣. асам̣хӣратта̄ тхира̄нам̣. винайаккамети а̄рамбха̄нурӯпавачанаметам̣, те пана сутта̄бхидхаммесупи тхира̄ ева.

евам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нампи пан̣а̄мам̣ дассетва̄ ида̄ни сам̣ван̣н̣етаббадхаммависесасса абхидха̄на̄нисам̣сам̣, десакасампаттийо ча дассенто ‘‘па̄моккха’’нтиа̄дима̄ха. таттха махесина̄ йам̣ па̄тимоккхам̣ пака̄ситанти самбандхо. таттха махесина̄ти маханте сӣла̄дике пан̃ча дхаммаккхандхе есӣ гавесӣти махеси. махантехи еситоти ва̄ путхуджджанасекха̄секхаисӣхи висит̣т̣хатта̄ маханто исӣти ва̄ махеси, самма̄самбуддхо, тена махесина̄. па̄тимоккханти сатта̄паттиккхандхасам̣варабхӯтам̣ сиккха̄падасӣлам̣, таддӣпанато убхатовибхан̇гасуттасан̇кха̄там̣ гантхапа̄тимоккхамева ва̄. кимбхӯтанти а̄ха ‘‘па̄моккха’’нтиа̄ди. памукхе са̄дхӯти памоккхам̣, памоккхамева па̄моккхам̣, ваджджапат̣ипаккхатта̄ анаваджджа̄нам̣ сама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄нам̣ париттамахаггаталокуттара̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄ди патит̣т̣ха̄бхӯтанти аттхо. ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23, 192; пет̣ако. 22; ми. па. 2.1.9) хи вуттам̣. мукхамива̄ти мукхам̣, два̄рам̣. йатха̄ хи сатта̄нам̣ кхаджджабходжджалеййапеййавасена чатуббидхопи а̄ха̄ро мукхена пависитва̄ ан̇гапаччан̇га̄ни пхарати, евам̣ йогинопи ча̄тубхӯмакакусалам̣ сӣламукхена пависитва̄ аттхасиддхим̣ сампа̄дети. тена вуттам̣ ‘‘мукхамива̄ти мукха’’нти. атха ва̄ мукхам̣ два̄рам̣ моккхаппавеса̄йа нибба̄насаччхикирийа̄йа̄ти аттхо. вуттан̃хи –

‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄нӣ’’ти (а. ни. 11.1).

татха̄ –

‘‘авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттха̄йа, па̄моджджам̣ пӣтаттха̄йа, пӣти пассаддхаттха̄йа, пассаддхи сукхаттха̄йа, сукхам̣ сама̄дхаттха̄йа, сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттха̄йа, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ ниббидаттха̄йа, ниббида̄ вира̄гаттха̄йа, вира̄го вимуттаттха̄йа, вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанаттха̄йа, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа̄’’ти (пари. 366) ча.

евам̣ сам̣ван̣н̣етаббадхаммасса абхидха̄на̄дим̣ дассетва̄ ида̄ни сам̣ван̣н̣ана̄йа нимиттам̣ дассетум̣ ‘‘сӯратена̄’’тиа̄дина̄ чатуттхага̄тхама̄ха. таттха сӯратена̄ти собхане ратоти сӯрато у-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄, тена сӯратена, собхане ка̄йикава̄часикакамме ратена̄ти аттхо, винӣтена̄ти вуттам̣ хоти. нива̄тена̄ти нӣчавуттина̄. сучисаллекхавуттина̄ти сучибхӯта̄ килесасалликханасаматтха̄ вутти пат̣ипатти етасса̄ти сучисаллекхавутти, тена сучисаллекхавуттина̄, парисуддха̄йа аппиччхавуттийа̄ саманна̄гатена̄ти аттхо. винайа̄ча̄райуттена̄ти ва̄риттача̄риттасӣласампаннена. атха ва̄ винайоти четтха па̄тимоккхасам̣вара̄дибхедо сам̣варавинайо. а̄ча̄роти а̄ча̄рагочараниддесе а̄гатасаман̣аса̄руппа̄ча̄ро. сон̣аттхерена̄ти еттха сон̣оти тасса на̄мам̣. тхирехи сӣлаккхандха̄дӣхи саманна̄гататта̄ тхеро. йа̄читоти абхийа̄чито. тхеро хи па̄тимоккхасса гамбхӣрата̄йа дуравага̄хатам̣, а̄чарийасса ча там̣сам̣ван̣н̣ана̄йа са̄маттхийам̣ н̃атва̄ ‘‘па̄тимоккхасса тайа̄ аттхасам̣ван̣н̣ана̄ ка̄табба̄. еван̃хи са̄санасса сучират̣т̣хитиката̄ хотӣ’’ти са̄нисам̣сага̄равена йа̄чанам̣ ака̄си. тадасса йа̄чанам̣ аттано сам̣ван̣н̣ана̄йа нида̄набхӯтам̣ дассенто ‘‘йа̄чито’’ти а̄ха.

еттха ча ‘‘сӯратена̄’’ти имина̄сса сораччам̣ вуччати. ‘‘нива̄тена̄’’ти имина̄ нӣчаманата̄ нива̄тавуттита̄, йа̄йа нива̄тавуттита̄йа саманна̄гато пуггало нихатама̄но, нихатадаппо, па̄дапун̃чханачол̣акасамо, бхиннависа̄н̣ӯсабхасамо, уддхат̣ада̄т̣хасаппасамо ча хутва̄ сан̣хо сакхило сукхасамбха̄со хоти. ‘‘сучисаллекхавуттина̄’’ти имина̄ индрийасам̣варапаччайасаннисситаа̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. ‘‘винайа̄ча̄райуттена̄’’ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ вуттанти ведитаббам̣. еваманекагун̣ехи тасса абхиттхаванам̣ йатха̄вуттагун̣асаманна̄гатасса сабрахмача̄рино аджджхесанам̣ на сакка̄ пат̣иба̄хитунти парамагамбхӣрасса̄пи па̄тимоккхасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ паватта̄ти дассанаттхам̣. кин̃ча – та̄дисасса аджджхесанам̣ нисса̄йа карийама̄на̄ аттхасам̣ван̣н̣ана̄ тасса аджджхесана̄дхипаччена, маман̃ча усса̄хасампаттийа̄ на чирена парийоса̄нам̣ гаччхатӣти катанти ведитаббам̣.

евам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа нимиттам̣ дассетва̄ ида̄ни тассаване сотуджанасса̄дарам̣ джанетум̣ таппайоджанакаран̣аппака̄раниссайа̄бхидха̄на̄дим̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дига̄тха̄двайама̄ха. таттха таттха̄ти ‘‘йам̣ махесина̄ па̄тимоккхам̣ пака̄сита’’нти вуттам̣, тасмим̣ па̄тимоккхе. сан̃джа̄такан̇кха̄нанти падападаттхавиниччхайавасена сан̃джа̄такан̇кха̄нам̣, самуппаннасам̣сайа̄нанти аттхо. кан̇кха̄витаран̣аттха̄йа̄ти йатха̄вуттасам̣сайасса атиккаманаттха̄йа. тасса̄ти па̄тимоккхасса. ван̣н̣ӣйати аттхо катхӣйати ета̄йа̄ти ван̣н̣ана̄, ат̣т̣хакатха̄, там̣ ван̣н̣анам̣. имасса ча ‘‘ван̣н̣айисса̄мӣ’’ти имина̄ самбандхо. ким̣бхӯтанти а̄ха ‘‘парипун̣н̣авиниччхайа’’нтиа̄ди. парипун̣н̣авиниччхайанти кхандхакапарива̄рападабха̄джана̄дивасена аса̄дха̄ран̣авиниччхайасса ча нида̄на̄дивасена саттарасаппабхедасса ча саббасиккха̄падаса̄дха̄ран̣авиниччхайасса пака̄санато сампун̣н̣авиниччхайам̣.

маха̄виха̄рава̄сӣнанти маха̄мегхавануййа̄набхӯмибха̄ге патит̣т̣хито виха̄ро маха̄виха̄ро, йо саттхуно маха̄бодхина̄ вибхӯсито, таттха васанти сӣлена̄ти маха̄виха̄рава̄сино, тесам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣. ва̄чана̄магганисситанти катха̄магганисситам̣, ат̣т̣хакатха̄нисситанти аттхо, маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄найам̣ идха нисса̄йа̄ти вуттам̣ хоти. ван̣н̣айисса̄мӣти паваттайисса̄ми. на̄мена̄ти аттано гун̣ана̄мена. кан̇кха̄витаранти ета̄йа̄ти кан̇кха̄витаран̣ӣ, там̣ кан̇кха̄витаран̣им̣. субханти аттхабйан̃джанасампаннатта̄ сундарам̣, саддалаккхан̣асубхато, виниччхайасубхато, вин̃н̃еййасубхато ча субхам̣ парисуддхам̣. еттха ча ‘‘кан̇кха̄витаран̣аттха̄йа̄’’ти имина̄ пайоджанам̣ дассети, пурипун̣н̣авиниччхайа’’нти имина̄ сам̣ван̣н̣ана̄ппака̄рам̣, ‘‘маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ ва̄чана̄магганиссита’’нти имина̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа ниссайависуддхим̣ ника̄йантараладдхисан̇карадосавиваджджанато, ‘‘ван̣н̣айисса̄мӣ’’ти имина̄ аттано аджджха̄сайам̣ дассетӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘ваттайисса̄мӣ’’типи па̄т̣хо.

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нида̄наван̣н̣ана̄

евам̣ ратанаттайапан̣а̄ма̄дисахитам̣ сан̃н̃а̄дикам̣ дассетва̄ ида̄ни ‘‘па̄тимоккхасса ван̣н̣анам̣ ван̣н̣айисса̄мӣ’’ти вуттатта̄ па̄тимоккхам̣ та̄ва вачанаттхато, сарӯпабхедато, гантхабхедато, уддесавибха̄гато, уддесапариччхедато ча ваваттхапетва̄ тадуддесаккамена̄йам̣ ван̣н̣ана̄ бхависсатӣти дассетум̣ ‘‘таттха па̄тимоккха’’нтиа̄ди а̄раддхам̣.

таттха таттха̄ти тасмим̣ га̄тха̄паде. паатимоккханти пака̄рато ативийа сӣлесу мукхабхӯтам̣. атипамоккханти тамева падам̣ упасаггабйаттайена вадати. атха ва̄ па ати моккханти падаччхедо, тасса упасаггабйаттайенаттхама̄ха ‘‘атипамоккха’’нти. евам̣ пабхедато падаван̣н̣анам̣ катва̄ саддаттхато вадати ‘‘атисет̣т̣хам̣ атиуттаманти аттхо’’ти. еттха ча сӣлапа̄тимоккхам̣ саббагун̣а̄нам̣ мӯлабха̄вато сет̣т̣хам̣, гантхапа̄тимоккхам̣ пана сет̣т̣хагун̣асахачаран̣ато сет̣т̣ханти ведитаббам̣. уттаманти еттха̄пи есева найо. итӣти евам̣. имина̄ йатха̄вуттавачанаттхам̣ нидассети. нидассанаттхо хи айам̣ ити-саддо ‘‘саббаматтхӣти кхо, качча̄на, айамеко анто, саббам̣ наттхӣти кхо, качча̄на, айам̣ дутийо анто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90) вийа. имина̄ти а̄саннапаччаккхавачанам̣ ити-саддена анантаранидасситасса, пат̣игга̄хакехи ча сотавин̃н̃а̄н̣а̄дивӣтхийа̄ пат̣ипаннасса вачанаттхасса вачанато. атха ва̄ имина̄ти а̄саннапаччаккхабха̄вакаран̣авачанам̣ йатха̄вуттасса вачанаттхасса абхимукхӣкаран̣ато. вачанаттхена̄ти ‘‘атисет̣т̣ха’’нти саддаттхена. екавидхампӣти екакот̣т̣ха̄сампи. сӣлагантхабхедато дувидхам̣ хотӣти пуна сӣлагантхасан̇кха̄тена пабхедена дувидхам̣ хоти, сӣлапа̄тимоккхам̣, гантхапа̄тимоккхан̃ча̄ти дувидхам̣ хотӣти аттхо.

ида̄ни тадубхайасса̄пи сутте а̄гатабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘татха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха па̄ти раккхатӣти па̄ти, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккхам̣, сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йава̄ча̄хи авӣтиккамо, па̄тимоккхамева сам̣варо па̄тимоккхасам̣варо, па̄тимоккхасам̣варена сам̣вуто саманна̄гато па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто. вихаратӣти ваттати.

а̄диметанти етам̣ сиккха̄падасӣлам̣ пуббуппаттиаттхена а̄ди. вуттампи четам̣ –

‘‘тасма̄тиха твам̣, уттийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.382).

йатха̄ хи нагаравад̣д̣хакӣ нагарам̣ ма̄петука̄мо пат̣хамам̣ нагарат̣т̣ха̄нам̣ содхети, тато апарабха̄ге вӣтхичатуккасин̇гха̄т̣ака̄дипариччхедена вибхаджитва̄ нагарам̣ ма̄пети, йатха̄ ва̄ пана раджако пат̣хамам̣ тӣхи кха̄рехи ваттхам̣ дховитва̄ парисуддхе ваттхе йадиччхакам̣ ран̇гаджа̄там̣ упанети, йатха̄ ва̄ пана чхеко читтака̄ро рӯпам̣ ликхитука̄мо а̄дитова бхиттипарикаммам̣ кароти, тато апарабха̄ге рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, евамева йога̄вачаро а̄дитова сӣлам̣ висодхетва̄ апарабха̄ге саматхавипассана̄дайо дхамме саччхикароти. тасма̄ сӣлам̣ ‘‘а̄дӣ’’ти вуттам̣. ‘‘мукхамета’’нтиа̄дӣни вуттаттха̄нева. а̄дисаддена ‘‘па̄тимоккхе ча сам̣варо’’тиа̄дипа̄л̣им̣ (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 185) сан̇ган̣ха̄ти.

сӣланти ча̄риттава̄риттавасена дувидхам̣ винайапит̣акапарийа̄паннам̣ сиккха̄падасӣлам̣, дхаммато пана сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса, ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄дайо дхамма̄ ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘ким̣ сӣланти четана̄ сӣлам̣ четасикам̣ сӣлам̣ сам̣варо сӣлам̣ авӣтиккамо сӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.39) ‘‘убхайа̄ни кхо панасса па̄тимоккха̄нӣ’’ти бхиккхубхиккхунӣпа̄тимоккхавасена убхайа̄ни па̄тимоккха̄ни, две ма̄тика̄ти аттхо. асса̄ти бхиккхунова̄дакасса. виттха̄рена̄ти убхатовибхан̇гена саддхим̣. сва̄гата̄нӣти сут̣т̣ху а̄гата̄ни. а̄дисаддена ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄’’тиа̄дипа̄л̣им̣ (маха̄ва. 134) сан̇ган̣ха̄ти. таттха̄ти тесу сӣлагантхапа̄тимоккхесу. йоти анийаманиддесо, йо кочи пуггало. нанти винайапарийа̄паннасӣлам̣. раккхатӣти сама̄дийитва̄ авикопенто па̄лети. там̣ ‘‘па̄тӣ’’ти ладдхана̄мам̣ па̄тимоккхасӣле т̣хитам̣. мочетӣти сахака̄рика̄ран̣абха̄вато моккхети. апа̄йе джа̄там̣ а̄па̄йикам̣, дуккхам̣, там̣ а̄ди йесам̣ та̄ни а̄па̄йика̄дӣни. а̄дисаддена тадан̃н̃ам̣ саббам̣ сам̣са̄радуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти. атта̄нува̄да̄дӣхӣти атта̄нам̣ анува̄до атта̄нува̄до, со а̄ди йесам̣ та̄ни атта̄нува̄да̄дӣни, техи атта̄нува̄да̄дӣхи. а̄дисаддена пара̄нува̄дадан̣д̣адуггатибхайа̄ни сан̇ган̣ха̄ти. тасса па̄тимоккхасса джотакатта̄ти тасса сӣлапа̄тимоккхасса дӣпанатта̄. а̄димхи пана вутто вачанаттхоти ‘‘атисет̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ а̄димхи вутто вачанаттхо. убхиннампи са̄дха̄ран̣о хоти сӣлапа̄тимоккхам̣ саббагун̣а̄нам̣ мӯлабха̄вато сет̣т̣хам̣, гантхапа̄тимоккхам̣ сет̣т̣хагун̣асахачаран̣ато сет̣т̣ханти.

таттха̄ти тесу сӣлапа̄тимоккхагантхапа̄тимоккхесу. ‘‘айам̣ ван̣н̣ана̄’’ти ваккхама̄наван̣н̣анама̄ха. гантхапа̄тимоккхасса та̄ва йуджджату, катхам̣ сӣлапа̄тимоккхасса йуджджатӣти а̄ха ‘‘гантхе хӣ’’тиа̄ди. хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. тасса̄ти гантхасса. аттхоти сӣлам̣. ван̣н̣итова хотӣти гантхаван̣н̣ана̄мукхена аттхассева ван̣н̣анато. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ гантхе ван̣н̣ите тадавина̄бха̄вато тассаттхо ван̣н̣ито хоти, тасма̄ сӣлапа̄тимоккхассапи йуджджатӣти.

евам̣ сарӯпабхедато ваваттхапетва̄ ида̄ни гантхабхедато ваваттхапетум̣ ‘‘там̣ панета’’нтиа̄дима̄ха. таттха̄ти тесу бхиккхупа̄тимоккхабхиккхунӣпа̄тимоккхесу двӣсу. уддеса̄ париччхиджджанти йехи ваккхама̄навачанаппабандхехи, те уддесапариччхеда̄, техи. ваваттхитанти асан̇карато т̣хитам̣.

евам̣ гантхабхедато ваваттхапетва̄ ида̄ни уддесавибха̄гато ваваттхапетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. уддисӣйати сарӯпена катхӣйати еттха, етена̄ти ва̄ уддесо, нида̄насса уддесоти нида̄нуддесо. евам̣ сесесупи. виттха̄рова уддесо виттха̄руддесо.

ида̄ни нида̄нуддеса̄дӣнам̣ париччхедадассанаттхам̣ ‘‘таттха нида̄нуддесо’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти тесу пан̃часу уддесесу. нида̄нуддесо уддит̣т̣хо хотӣти самбандхо. йам̣ панеттха нида̄нуддесапариччхедам̣ дассентена ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо…пе… а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти идха̄гатанида̄напа̄л̣им̣ дассетва̄ таданантарам̣ уддесака̄ле ваттаббасса̄пи ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄на’’нти имасса па̄т̣хасса йоджанам̣ акатва̄ ‘‘таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ ануса̄вана̄дикамева йоджетва̄ дасситам̣, там̣ пана апарипун̣н̣анида̄напа̄л̣идассанапуббаканида̄нуддесапариччхедадассанаттхам̣, кхуддакапеййа̄лавасена ва̄ па̄кат̣атта̄ тасса айоджанам̣ катанти ведитаббам̣, уддесака̄ле пана йоджетва̄ва ваттаббам̣. ваккхати хи ‘‘там̣ панетам̣ па̄ра̄джика̄дӣнам̣ аваса̄не диссати, на нида̄на̄васа̄не. кин̃ча̄пи на диссати, атха кхо уддесака̄ле ‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’ти ватва̄ ‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣, таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’тиа̄дина̄ найена ваттаббамева̄’’тиа̄ди. авасесе сутена са̄витети авасит̣т̣хам̣ па̄ра̄джикуддеса̄дичатуккам̣ ‘‘сута̄ кхо пана̄йасмантехи чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄…пе… авивадама̄нехи сиккхитабба’’нти евам̣ сутавасена са̄вите.

етенева найена сеса̄ тайо па̄тимоккхуддесапариччхеда̄ ведитабба̄ти дассетум̣ ‘‘па̄ра̄джикуддеса̄дӣна’’нтиа̄дима̄ха. па̄ра̄джикуддеса̄дӣнам̣ париччхеда̄ йоджетабба̄ти самбандхо. нида̄насса а̄дито пат̣т̣ха̄йа па̄ра̄джика̄дӣни оса̄петва̄ти нида̄нам̣, па̄ра̄джикан̃ча, тадубхайам̣ сан̇гха̄дисесан̃ча, там̣тикам̣ анийатан̃ча̄ти евам̣ йатха̄ккамам̣ уддиситва̄ па̄ра̄джика̄дӣни парийоса̄петва̄. йоджетабба̄ти ‘‘авасесе сутена са̄вите уддит̣т̣хо хоти па̄ра̄джикуддесо’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄. авасесам̣ сутена са̄ветаббанти вачанатоти упосатхаккхандхаке –

‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, па̄тимоккхуддеса̄ нида̄нам̣ уддиситва̄ авасесам̣ сутена са̄ветаббам̣, айам̣ пат̣хамо па̄тимоккхуддесо. нида̄нам̣ уддиситва̄ чатта̄ри па̄ра̄джика̄ни уддиситва̄ авасесам̣ сутена са̄ветаббам̣, айам̣ дутийо па̄тимоккхуддесо’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 150) –

евам̣ вуттатта̄. йасмим̣ виппакатети йасмим̣ уддесе апарийосите. антара̄йо уппаджджатӣти дасасу антара̄йесу йо кочи антара̄йо уппаджджати. даса антара̄йа̄ на̄ма – ра̄джантара̄йо, чорантара̄йо, агйантара̄йо, удакантара̄йо, мануссантара̄йо, амануссантара̄йо, ва̄л̣антара̄йо, сарӣсапантара̄йо, джӣвитантара̄йо, брахмачарийантара̄йоти. таттха саче бхиккхӯсу ‘‘упосатхам̣ карисса̄ма̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 150) нисиннесу ра̄джа̄ а̄гаччхати, айам̣ ра̄джантара̄йо. чора̄ а̄гаччханти, айам̣ чорантара̄йо. давада̄хо ва̄ а̄гаччхати, а̄ва̄се ва̄ агги ут̣т̣хахати, айам̣ агйантара̄йо. мегхо ва̄ ут̣т̣хахати, огхо ва̄ а̄гаччхати, айам̣ удакантара̄йо. бахӯ манусса̄ а̄гаччханти, айам̣ мануссантара̄йо. бхиккхум̣ йаккхо ган̣ха̄ти, айам̣ амануссантара̄йо. бйаггха̄дайо чан̣д̣амига̄ а̄гаччханти, айам̣ ва̄л̣антара̄йо. бхиккхум̣ саппа̄дайо д̣ам̣санти, айам̣ сарӣсапантара̄йо. бхиккху гила̄но ва̄ хоти, ка̄лам̣ ва̄ кароти, верино ва̄ там̣ ма̄ретука̄ма̄ ган̣ханти, айам̣ джӣвитантара̄йо. манусса̄ екам̣ ва̄ бахӯ ва̄ бхиккхӯ брахмачарийа̄ ча̄ветука̄ма̄ ган̣ханти, айам̣ брахмачарийантара̄йо. ити йам̣ вуттам̣ ‘‘антара̄йо уппаджджатӣти дасасу антара̄йесу йо кочи антара̄йо уппаджджатӣ’’ти, тассаттхо пака̄сито хотӣти.

тена саддхинти виппакатуддесена саддхим̣. авасесам̣ сутена са̄ветаббам̣ уддит̣т̣хауддеса̄пеккхатта̄ авасесавачанасса. йатха̄ха ‘‘нида̄нам̣ уддиситва̄’’тиа̄ди (маха̄ва. 150). тена̄ха ‘‘нида̄нуддесе пана̄’’тиа̄ди. сутена са̄ветаббам̣ на̄ма наттхи упосатхасса антара̄йова хотӣти адхиппа̄йо. анийатуддесо париха̄йатӣти бхиккхунӣнам̣ анийатасиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ абха̄вато. тадабха̄во ча ‘‘идамева лаккхан̣ам̣ таттха̄пи анугата’’нти катва̄ти ведитаббам̣. сесанти авасесуддесапариччхедадассанам̣. етесам̣ двиннам̣ па̄тимоккха̄нанти самбандхо. та̄ва̄ти пат̣хамам̣. иданти ида̄ни ваттаббам̣ буддхийам̣ випариваттама̄нам̣ са̄ман̃н̃ена дассети, идам̣ аккхарападанийамитагантхитам̣ вачанам̣ вуччати катхӣйатӣти аттхо. ким̣ танти а̄ха, ‘‘сун̣а̄ту метиа̄дӣна’’нтиа̄ди.

таттха сун̣а̄ту метиа̄дӣнанти ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо аджджупосатхо’’тиа̄дӣнам̣ бхиккхупа̄тимоккхе а̄гата̄нам̣ суттапада̄нам̣. аттханиччхайанти абхидхеййаттхасса чева адхиппа̄йаттхасса ча ниччхайанам̣, ваваттха̄пананти аттхо. има̄йа хи ат̣т̣хакатха̄йа тесам̣ абхидхеййаттхо чева адхиппа̄йаттхо ча анекадха̄ ваваттха̄пӣйати. атха ва̄ ниччхинноти ниччхайо. ган̣т̣хит̣т̣ха̄несу кхӣламаддана̄ка̄рена паватта̄ виматиччхедакатха̄, аттхо ча ниччхайо ча аттханиччхайо, там̣ аттханиччхайам̣, майа̄ вуччама̄нам̣ аттхан̃ча виниччхайан̃ча̄ти вуттам̣ хоти. сӣласампанна̄ти самантато паннам̣ паттам̣ пун̣н̣анти сампаннам̣, сӣлам̣ сампаннаметесанти сӣласампанна̄, парипун̣н̣асӣла̄ти аттхо. атха ва̄ саммадева панна̄ гата̄ упа̄гата̄ти сампанна̄, сӣлена сампанна̄ сӣласампанна̄, па̄тимоккхасам̣варена упета̄ти аттхо. адхисӣлаадхичиттаадхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄ тиссопи сиккхитаббат̣т̣хена сиккха̄, там̣ ка̄ментӣти сиккха̄ка̄ма̄. сун̣анту мети те саббепи бхиккхаво мама сантика̄ ниса̄менту. имина̄ аттано сам̣ван̣н̣ана̄йа саккаччам̣ саване нийоджети. саккаччасаванапат̣ибаддха̄ хи сабба̄пи са̄санасампаттӣти. еттха ча сӣласампанна̄нам̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣йева бхиккхӯнам̣ гахан̣ам̣ тадан̃н̃есам̣ имисса̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа абха̄джанабха̄вато. на хи те винайам̣ сотаббам̣, пат̣ипаджджитаббан̃ча ман̃н̃иссанти.

еттха̄ти етасмим̣ га̄тха̄паде, етесам̣ ва̄ га̄тха̄йа сан̇гахита̄нам̣ ‘‘сун̣а̄ту ме’’тиа̄дӣнам̣ пада̄намантаре. саване а̄н̣аттивачанам̣ савана̄н̣аттивачанам̣. кин̃ча̄пи савана̄н̣аттивачанам̣, татха̄пи па̄тимоккхуддесакена евам̣ ваттаббанти бхагавата̄ вуттатта̄ бхагавато а̄н̣атти, на уддесакасса̄ти навакатарена̄пи идам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати сан̇гхага̄равена, сан̇гхабахума̄нена ча сахитатта̄ сага̄равасаппатиссавачанам̣. сан̇гхо хи суппат̣ипанната̄дигун̣ависесайуттатта̄ уттамам̣ га̄раваппатиссават̣т̣ха̄нам̣. идан̃ча саббам̣ кена каттха када̄ вуттанти а̄ха ‘‘саббамева чета’’нтиа̄ди. па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄нантена̄ти –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, па̄тимоккхам̣ уддиситум̣, еван̃ча пана, бхиккхаве, уддиситаббам̣, бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена сан̇гхо н̃а̄петаббо ‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’’ти (маха̄ва. 133-134) –

евама̄дина̄ ануджа̄нантена. ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре. тан̃хи мандха̄тумаха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ‘‘ра̄джагаха’’нти вуччати. там̣ панетам̣ буддхака̄ле, чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. тасма̄ти йасма̄ идам̣ па̄тимоккхуддесакена ваттаббавачанам̣, тасма̄. ким̣ те убхопи па̄тимоккхам̣ уддисанти, йеневам̣ ваттаббанти а̄ха ‘‘сан̇гхаттхеро ва̄ хӣ’’тиа̄ди. тхера̄дхиканти тхера̄дхӣнам̣, тхера̄йаттам̣ бхавитунти аттхо. ‘‘тхера̄дхеййа’’нти ва̄ па̄т̣хо, сойеваттхо. таттха̄ти тиссам̣ париса̄йам̣. бйаттоти пан̃н̃а̄веййаттийена саманна̄гато, пагун̣ама̄тикоти аттхо. пат̣ибалоти ваттум̣ саматтхо, абхӣтоти вуттам̣ хоти. еттха ча кин̃ча̄пи дахарасса̄пи бйаттасса па̄тимоккхо анун̃н̃а̄то, атха кхо еттха̄йам̣ адхиппа̄йо – саче тхерасса пан̃ча ва̄ чатта̄ро ва̄ тайо ва̄ па̄тимоккхуддеса̄ на̄гаччханти, две пана аккхан̣д̣а̄ сувисада̄ ва̄чуггата̄ хонти, тхера̄йаттова па̄тимоккхо. саче пана еттакампи висадам̣ ка̄тум̣ на саккоти, бйаттасса бхиккхуно а̄йаттоти.

ида̄ни ‘‘сан̇гхо’’ти ависесена вуттатта̄ идха̄дхиппетасан̇гхам̣ висесетва̄ дассетум̣ ‘‘сан̇гхоти имина̄ пана падена̄’’тиа̄дима̄ха кин̃ча̄пӣти ануггахаттхе нипа̄то, тасса йади на̄ма̄ти аттхо ведитаббо. даккханти ета̄йа сатта̄ йатха̄дхиппета̄хи сампаттӣхи вад̣д̣хантӣти даккхин̣а̄, паралокам̣ саддахитва̄ да̄таббам̣ да̄нам̣, там̣ даккхин̣ам̣ арахати, даккхин̣а̄йа ва̄ хито, йасма̄ нам̣ махаппхалака̄рита̄йа висодхетӣти даккхин̣еййо, дит̣т̣хисӣласан̇гха̄тена сам̣хатоти сан̇гхо, даккхин̣еййо ча со сан̇гхо ча̄ти даккхин̣еййасан̇гхо. саммутийа̄ чатувагга̄дивинайапан̃н̃аттийа̄ сиддхо сан̇гхо саммутисан̇гхо. ависесена̄ти ‘‘арийа̄’’ти ва̄ ‘‘путхуджджана̄’’ти ва̄ ависесетва̄ са̄ман̃н̃ена. соти саммутисан̇гхо. идха̄ти имиссам̣ упосатхан̃аттийам̣. адхиппето упосатхан̃аттийа̄ ависесатта̄. нану ча сопи пан̃чавидхо хоти, таттха катамо идха̄дхиппетоти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘со панеса̄’’тиа̄ди. каммавасена̄ти винайакаммавасена. пан̃ча видха̄ пака̄ра̄ асса саммутисан̇гхасса̄ти пан̃чавидхо. татха̄ хи видхайуттагатаппака̄расадде сама̄наттхе ван̣н̣айанти. чатуннам̣ вагго самӯхоти чатувагго, чатупарима̄н̣айутто ва̄ вагго чатувагго. евам̣ пан̃чавагга̄ди.

ида̄ни йесам̣ камма̄нам̣ васена̄йам̣ пан̃чавидхо хоти, там̣ висесетва̄ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти пан̃чавидхе сан̇гхе. маджджхимесу джанападесу упасампадакаммасса дасаваггакаран̣ӣйатта̄ вуттам̣ ‘‘т̣хапетва̄…пе… упасампадан̃ча̄’’ти. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘на кин̃чи сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти имаматтхам̣ атидисати. йади евам̣ киматтхам̣ атирекавӣсативагго вуттоти а̄ха ‘‘со пана̄’’тиа̄ди. атирекатарена̄ти чатувагга̄дикаран̣ӣйам̣ пан̃чавагга̄дина̄ атирекатарена, дасаваггакаран̣ӣйан̃ча ека̄дасавагга̄дина̄ атирекатарена. дассанаттханти н̃а̄панаттхам̣. идамева ча̄нена каттаббам̣ камманти ‘‘каммавасена пан̃чавидхо’’ти вуттам̣. каммасса̄нийаме катхаметам̣ йуджджеййа̄ти ӣдисӣ чодана̄ анавака̄са̄ти дат̣т̣хаббам̣. имасмим̣ панаттхети упосатхе.

упосатхасаддо пана̄йам̣ па̄тимоккхуддесасӣлаупава̄сапан̃н̃аттидивасесу ваттати. татха̄ хеса ‘‘а̄йа̄ма̄вусо каппина, упосатхам̣ гамисса̄ма̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.150; ма. ни. ат̣т̣ха. 3.85) тимоккхуддесе а̄гато, ‘‘евам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо, виса̄кхе, упосатхо упавуттхо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.43) сӣле, ‘‘суддхасса ве сада̄ пхаггу, суддхассупосатхо сада̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.79) упава̄се, ‘‘упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.246) пан̃н̃аттийам̣, ‘‘на, бхиккхаве, тадахупосатхе сабхиккхука̄ а̄ва̄са̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 181) дивасе, идха̄пи дивасейева ваттама̄но адхиппетоти а̄ха ‘‘аджджа упосатхадивасо’’тиа̄ди. упавасанти еттха̄ти упосатхо. упавасантӣти сӣлена ва̄ саббасо а̄ха̄расса абхун̃джанасан̇кха̄тена анасанена ва̄ кхӣрапа̄намадхупа̄на̄диматтена ва̄ упета̄ хутва̄ васантӣти аттхо.

саббесампи ва̄кйа̄нам̣ ева-ка̄раттхасахитатта̄ ‘‘упосатхо’’ти етасса ‘‘упосатхо ева̄’’ти айаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘етена анупосатхадивасам̣ пат̣иккхипатӣ’’ти. имина̄ авадха̄ран̣ена нира̄катам̣ дассети, атха ва̄ саддантараттха̄поханавасена саддо аттхам̣ вадатӣти ‘‘упосатхо’’ти етасса ‘‘анупосатхо на хотӣ’’ти айаматтхоти вуттам̣ ‘‘етена анупосатхадивасам̣ пат̣иккхипатӣ’’ти. ‘‘еса найо паннарасо’’ти имина̄ ан̃н̃ам̣ упосатхадивасам̣ пат̣иккхипатӣти еттха̄пи. етена̄ти ‘‘упосатхо’’ти етена саддена. пан̃чадасаннам̣ титхӣнам̣ пӯран̣авасена паннарасо. паннарасоти имина̄ ан̃н̃ам̣ упосатхадивасам̣ пат̣иккхипатӣ’’ти сам̣кхиттена вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘дивасавасена хӣ’’тиа̄дима̄ха. чатуддасийам̣ нийутто ча̄туддасико. евам̣ паннарасико. са̄маггиупосатхо на̄ма сан̇гхаса̄маггикатадивасе ка̄таббаупосатхо. хемантагимхавасса̄на̄нам̣ тин̣н̣ам̣ утӯнанти еттха хемантауту на̄ма апаракаттикасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа пхаггунапун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄, гимхауту на̄ма пхаггунасса ка̄лапаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа а̄са̄л̣хапун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄, васса̄науту на̄ма а̄са̄л̣хасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа апаракаттикапун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄. татийасаттамапаккхесу две две катва̄ чха ча̄туддасика̄ти хемантасса утуно татийе ча саттаме ча паккхе две ча̄туддасика̄, евамитаресам̣ утӯнанти чха ча̄туддасика̄. сеса̄ паннарасика̄ти сеса̄ ат̣т̣ха̄раса паннарасика̄. хонти четтха –

‘‘каттикасса ча ка̄л̣амха̄, йа̄ва пхаггунапун̣н̣ама̄;

‘хемантака̄ло’ти вин̃н̃еййо, ат̣т̣ха хонти упосатха̄.

‘‘пхаггунасса ча ка̄л̣амха̄, йа̄ва а̄са̄л̣хапун̣н̣ама̄;

‘гимхака̄ло’ти вин̃н̃еййо, ат̣т̣ха хонти упосатха̄.

‘‘а̄са̄л̣хасса ча ка̄л̣амха̄, йа̄ва каттикапун̣н̣ама̄;

‘вассака̄ло’ти вин̃н̃еййо, ат̣т̣ха хонти упосатха̄.

‘‘утӯнам̣ пана тин̣н̣аннам̣, паккхе татийасаттаме;

‘ча̄туддасо’ти па̄тимоккхам̣, уддисанти найан̃н̃уно’’ти.

пакатийа̄ набахутара̄ва̄сика̄дипаччайена ка̄таббам̣ пакатича̄риттам̣. бахутара̄ва̄сика̄дипаччайе пана сати ан̃н̃асмим̣ ча̄туддасепи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тена̄ха ‘‘саки’’нтиа̄ди. сакинти екасмим̣ ва̄ре. а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббанти а̄ва̄сикехи ‘‘аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти пуббакичче карийама̄не ануваттитаббам̣, на пат̣иккоситаббам̣. а̄дисаддена ‘‘а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ ануваттитабба’’нти (маха̄ва. 178) вачанам̣, ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, техи бхиккхӯхи две тайо упосатхе ча̄туддасике ка̄тум̣, катхам̣ майам̣ техи бхиккхӯхи пат̣хаматарам̣ пава̄реййа̄ма̄’’ти (маха̄ва. 240) вачанан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. еттха ча пат̣хамасуттасса екекасса утуно татийасаттамапаккхасса ча̄туддасе ва̄ авасесасса паннарасе ва̄ саким̣ па̄тимоккхам̣ уддиситаббанти пакатича̄риттавасенапи аттхасамбхавато ‘‘а̄гантукехӣ’’тиа̄дӣни сутта̄ни дассита̄нӣти ведитаббам̣. татха̄рӯпапаччайе сатӣти ан̃н̃асмимпи ча̄туддасике упосатхам̣ ка̄тум̣ анурӯпе ‘‘а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонтӣ’’ти евама̄дике паччайе сати. ан̃н̃асмимпи ча̄туддасети тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ татийасаттамапаккхача̄туддасато ан̃н̃асмим̣ ча̄туддасе.

на кевалам̣ упосатхадиваса̄ва хонтӣти а̄ха ‘‘пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. ма̄ ити чандо вуччати тасса гатийа̄ дивасасса минитаббато, со еттха саббакала̄па̄рипӯрийа̄ пун̣н̣оти пун̣н̣ама̄, пуббакаттика̄йа пун̣н̣ама̄ пуббакаттикапун̣н̣ама̄, ассайуджапун̣н̣ама̄. са̄ хи паччхимакаттикам̣ ниваттетум̣ евам̣ вутта̄. тесам̣йева̄ти пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣йева. бхан̣д̣анака̄ракехӣти калахака̄ракехи. паччуккад̣д̣хантӣти уккад̣д̣ханти. бхан̣д̣анака̄ракехи анува̄давасена ассайуджапун̣н̣ама̄дим̣ париччаджанта̄ пава̄ран̣ам̣ ка̄л̣апаккхам̣, джун̣хапаккханти уддхам̣ кад̣д̣хантӣти аттхо. ‘‘сун̣анту ме а̄йасманто а̄ва̄сика̄, йада̄йасманта̄нам̣ паттакаллам̣, ида̄ни упосатхам̣ кареййа̄ма, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄ма, а̄гаме ка̄л̣е пава̄реййа̄ма̄’’ти (маха̄ва. 240) ‘‘сун̣анту ме а̄йасманто а̄ва̄сика̄, йада̄йасманта̄нам̣ паттакаллам̣, ида̄ни упосатхам̣ кареййа̄ма, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄ма, а̄гаме джун̣хе пава̄реййа̄ма̄’’ти ча евам̣ н̃аттийа̄ пава̄ран̣ам̣ уккад̣д̣хантӣти вуттам̣ хоти.

атха̄ти анантараттхе нипа̄то. чатуддасаннам̣ пӯран̣о ча̄туддасо, дивасо. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄гаме джун̣хе пава̄реййа̄ма̄’’ти н̃аттим̣ т̣хапайим̣су, тасмим̣ пана а̄гаме джун̣хе комудийа̄ ча̄тума̄синийа̄ авассам̣ пава̄ретаббам̣. на хи там̣ атиккамитва̄ пава̄ретум̣ лаббхати. вуттан̃хетам̣ –

‘‘те че, бхиккхаве, бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ тампи джун̣хам̣ анувасеййум̣, техи, бхиккхаве, бхиккхӯхи саббехева а̄гаме джун̣хе комудийа̄ ча̄тума̄синийа̄ ака̄ма̄ пава̄ретабба’’нти (маха̄ва. 240).

тенева̄ха ‘‘паччхимавассам̣вут̣т̣ха̄нан̃ча паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ева̄’’ти. йади хи там̣ атиккамитва̄ пава̄реййа, дуккат̣а̄паттим̣ а̄паджджеййа. вуттан̃хетам̣ ‘‘на ча, бхиккхаве, апава̄ран̣а̄йа пава̄ретаббам̣ ан̃н̃атра сан̇гхаса̄маггийа̄’’ти (маха̄ва. 233). висуддхипава̄ран̣а̄йогато пава̄ран̣а̄диваса̄. писаддена на кевалам̣ пава̄ран̣а̄диваса̄йева, атха кхо упосатхадиваса̄пи хонтӣти дассети. ида̄ни йо со са̄маггиупосатхадивасо вутто, тан̃ча таппасан̇гена са̄маггипава̄ран̣а̄дивасан̃ча дассенто ‘‘йада̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. оса̄рите тасмим̣ бхиккхусминти уккхиттаке бхиккхусмим̣ оса̄рите, там̣ гахетва̄ сӣмам̣ гантва̄ а̄паттим̣ деса̄петва̄ каммава̄ча̄йа каммаппат̣иппассаддхивасена павеситети вуттам̣ хоти. тасса ваттхусса̄ти тасса адхикаран̣асса. тада̄ т̣хапетва̄…пе… упосатхадивасо на̄ма хотӣти самбандхо. ким̣ ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘та̄вадева̄’’тиа̄ди. таттха та̄вадева̄ти там̣ дивасамева. вачанатоти косамбакаккхандхаке (маха̄ва. 475) вуттатта̄. йаттха пана паттачӣвара̄дӣнам̣ аттха̄йа аппаматтакена ка̄ран̣ена виваданта̄ упосатхам̣ ва̄ пава̄ран̣ам̣ ва̄ т̣хапенти, таттха тасмим̣ адхикаран̣е виниччхите ‘‘самагга̄ джа̄тамха̄’’ти антара̄ са̄маггиупосатхам̣ ка̄тум̣ на лабханти. каронтехи анупосатхе упосатхо като на̄ма хоти. каттикама̄саббхантарети еттха каттикама̄со на̄ма пуббакаттикама̄сасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва апаракаттикапун̣н̣ама̄, та̄ва екӯнатим̣сараттидиво, тассаббхантаре, тато паччха̄ ва̄ пана пуре ва̄ на ват̣т̣ати. айамева йо кочи дивасойева. идха̄пи косамбакаккхандхаке са̄маггийа̄ садиса̄ва са̄маггӣ ведитабба̄. йе пана кисмин̃чидева аппаматтаке пава̄ран̣ам̣ т̣хапетва̄ самагга̄ хонти, техи пава̄ран̣а̄йамева пава̄ран̣а̄ ка̄табба̄, та̄вадева на ка̄табба̄. каронтехи аппава̄ран̣а̄йа пава̄ран̣а̄ ката̄ хоти. на ка̄таббойева̄ти нийамена йади кароти, дуккат̣анти дассети. таттха хи упосатхакаран̣е дуккат̣ам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘на, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо ан̃н̃атра сан̇гхаса̄маггийа̄’’ти (маха̄ва. 183).

‘‘паттака̄ламева паттакалла’’нти имина̄ сакаттхе бха̄ваппаччайоти дассети. на̄сатӣти анвайато вуттамева бйатирекато дал̣хам̣ кароти.

анурӯпа̄ти араха̄ ануччхавика̄, са̄миноти вуттам̣ хоти. саббантимена̄ти саббахет̣т̣химена чатта̄ро, на техи вина̄ там̣ упосатхакаммам̣ карӣйати, на тесам̣ чхандо ва̄ па̄рисуддхи ва̄ ети. авасеса̄ пана сачепи сахассаматта̄ хонти, саче сама̄насам̣ва̄сака̄, саббе чханда̄раха̄ва хонти, чхандапа̄рисуддхим̣ датва̄ а̄гаччханту ва̄, ма̄ ва̄, каммам̣ на куппати. пакататта̄ти ануккхитта̄, па̄ра̄джикам̣ анаджджха̄панна̄ ча. хаттхапа̄со на̄ма дийад̣д̣хахаттхаппама̄н̣о.

сӣма̄ ча на̄меса̄ катама̄, йаттха хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ т̣хита̄ каммаппатта̄ на̄ма хонтӣти ануйогам̣ сандха̄йа сӣмам̣ дассенто вибха̄гаванта̄нам̣ сабха̄вавибха̄ванам̣ вибха̄гадассанамукхенева хотӣти ‘‘сӣма̄ ча на̄меса̄’’тиа̄дима̄ха. самбхиндантена̄ти миссӣкаронтена. аджджхоттхарантена̄ти маддантена, анто каронтена̄ти вуттам̣ хоти. има̄ випаттисӣма̄йо на̄ма̄ти самбандхо. касма̄ випаттисӣма̄йо на̄ма̄ти а̄ха ‘‘ека̄дасахӣ’’тиа̄ди. а̄ка̄рехӣти ка̄ран̣ехи. вачанатоти каммавагге (пари. 482 а̄дайо) катхитатта̄. сан̇гхакаммам̣ на̄метам̣ вӣсативаггакаран̣ӣйапараманти а̄ха ‘‘йаттха екавӣсати бхиккхӯ нисӣдитум̣ на сакконтӣ’’ти. йассам̣ сӣма̄йам̣ хет̣т̣химапариччхедена камма̄рахена саддхим̣ екавӣсати бхиккхӯ париман̣д̣ала̄ка̄рена нисӣдитум̣ на сакконти, айам̣ атикхуддака̄ на̄ма̄ти аттхо. еварӯпа̄ ча сӣма̄ саммата̄пи асаммата̄, га̄макхеттасадиса̄ва хоти, таттха катам̣ каммам̣ куппати. еса найо сесасӣма̄супи.

саммата̄ти баддха̄, ва̄читакаммава̄ча̄ти аттхо. каммава̄ча̄йа ва̄чанамева хи бандханам̣ на̄ма. нимиттам̣ на упагаччхатӣти анимиттупаго, там̣ анимиттупагам̣, анимитта̄раханти вуттам̣ хоти. тачаса̄раруккхо на̄ма та̄лана̄л̣икера̄дика̄. пам̣супун̃джава̄лука̄пун̃джа̄нанти пам̣сура̄сива̄лука̄ра̄сӣнам̣ маджджхе. ниддха̄ран̣е четам̣ са̄мивачанам̣. поттхакесу пана каттхачи ‘‘пам̣супун̃джам̣ ва̄ ва̄лука̄пун̃джам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти па̄т̣хо диссати, со пана апа̄т̣хо. на хи со ‘‘ан̃н̃атара’’нти имина̄ йуджджатӣти. антара̄ти нимиттупаганимитта̄намантара̄. еттха ча йа̄ тӣхи нимиттехи баджджхама̄на̄ анимиттупагесу тачаса̄раруккха̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ антара̄ екам̣ нимиттам̣ катва̄ саммата̄, са̄ кхан̣д̣анимитта̄ на̄ма хоти. йа̄ пана чатупан̃чанимитта̄дӣхи баджджхама̄на̄ имесу тачаса̄раруккха̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ антара̄ екам̣ нимиттам̣ катва̄ саммата̄, са̄ кхан̣д̣анимитта̄ на̄ма на хотӣти вин̃н̃а̄йати нимиттупага̄нам̣ нимитта̄нам̣ тин̣н̣ам̣ саббха̄вато. ат̣т̣хакатха̄су пана ависесена вуттам̣, тасма̄ упапариккхитва̄ гахетаббам̣. саббена саббанти саббаппака̄рена. нимитта̄нам̣ бахи т̣хитена саммата̄ти тесам̣ бахи т̣хитена ва̄читакаммава̄ча̄. нимитта̄ни пана анто ча бахи ча т̣хатва̄ киттетум̣ ват̣т̣анти.

евам̣ саммата̄пӣти нимитта̄ни киттетва̄ каммава̄ча̄йа саммата̄пи. имасса ‘‘асаммата̄ва хотӣ’’ти имина̄ самбандхо. сабба̄, бхиккхаве, надӣ асӣма̄ти йа̄ ка̄чи надӣлаккхан̣аппатта̄ надӣ нимитта̄ни киттетва̄ ‘‘етам̣ баддхасӣмам̣ карома̄’’ти ката̄пи асӣма̄, баддхасӣма̄ на хотӣти аттхо. аттано сабха̄вена пана са̄ баддхасӣма̄садиса̄. саббаттха сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. самуддаджа̄тассаресупи есева найо. ‘‘сам̣сат̣т̣хавит̣апа̄’’ти имина̄ ан̃н̃аман̃н̃асса а̄саннатам̣ дӣпети. баддха̄ хотӣти паччхимадиса̄бха̄ге сӣмам̣ сандха̄йа вуттам̣. тасса̄ падесанти тасса̄ екадесам̣. йаттха т̣хатва̄ бхиккхӯхи каммам̣ ка̄тум̣ сакка̄ хоти, та̄дисам̣ екадесанти вуттам̣ хоти. йаттха пана т̣хитехи каммам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, та̄дисам̣ падесам̣ анто каритва̄ бандханта̄ сӣма̄йа сӣмам̣ самбхинданти на̄ма, на ту аджджхоттхаранти на̄ма̄ти гахетаббам̣. ган̣т̣хипадесу пана ‘‘самбхинданам̣ паресам̣ сӣма̄йа екам̣ ва̄ две ва̄ нимитте киттетва̄ лекха̄маттам̣ гахетва̄ бандханам̣. аджджхоттхаран̣ам̣ на̄ма паресам̣ сӣма̄йа нимитте киттетва̄ там̣ сакалам̣ ва̄ тассекадесам̣ ва̄ анто каронтена тасса̄ бахи екиссам̣ двӣсу ва̄ диса̄су нимитте киттетва̄ бандхана’’нти вуттам̣.

паббата̄дӣнам̣ нимитта̄нам̣ сампада̄ нимиттасампатти. паббатова нимиттам̣ паббатанимиттам̣. евам̣ сесесупи. евам̣ вуттесӯти упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 138 а̄дайо) сӣма̄саммутийам̣ вуттесу. имехи ча пана ат̣т̣хахи нимиттехи асаммиссехипи ан̃н̃аман̃н̃амиссехипи сӣмам̣ самманнитум̣ ват̣т̣ати. тена̄ха ‘‘тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге йатха̄ладдха̄ни нимиттупага̄ни нимитта̄нӣ’’ти. екена, пана двӣхи ва̄ нимиттехи самманнитум̣ на ват̣т̣ати, тӣн̣и пана а̄дим̣ катва̄ вуттаппака̄ра̄нам̣ нимитта̄нам̣ сатена̄пи ват̣т̣ати. ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа ким̣ нимитта’’нти винайадхарена пуччхитаббам̣, ‘‘паббато, бханте’’ти вутте пуна винайадхаренева ‘‘есо паббато нимитта’’нти евам̣ нимиттам̣ киттетаббам̣. ‘‘етам̣ паббатам̣ нимиттам̣ карома, нимиттам̣ карисса̄ма, нимиттам̣ като, нимиттам̣ хоту, хоти бхависсатӣ’’ти евам̣ пана киттетум̣ на ват̣т̣ати. па̄са̄н̣а̄дӣсупи есева найо. тена̄ха ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа ким̣ нимитта’’нтиа̄ди. ‘‘паббато, бханте, удакам̣, бханте’’ти евам̣ пана упасампанно ва̄ а̄чиккхату, анупасампанно ва̄, ват̣т̣атийева. а̄дисаддена ‘‘пураттхима̄йа анудиса̄йа ким̣ нимиттам̣? па̄са̄н̣о, бханте, есо па̄са̄н̣о нимиттам̣. даккхин̣а̄йа диса̄йа, даккхин̣а̄йа анудиса̄йа, паччхима̄йа диса̄йа, паччхима̄йа анудиса̄йа, уттара̄йа диса̄йа, уттара̄йа анудиса̄йа ким̣ нимиттам̣? удакам̣, бханте, етам̣ удакам̣ нимитта’’нти идам̣ сан̇ган̣ха̄ти. еттха пана ат̣т̣хатва̄ пуна ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа ким̣ нимиттам̣? паббато, бханте, есо паббато нимитта’’нти евам̣ пат̣хамам̣ киттитанимиттам̣ киттетва̄ва т̣хапетаббам̣. еван̃хи нимиттена нимиттам̣ гхат̣итам̣ хоти. самма̄ киттетва̄ти ан̃н̃аман̃н̃ана̄мавипарийа̄йена, анимитта̄нам̣ на̄мена ча акиттетва̄ йатха̄вуттенева найена киттетва̄. саммата̄ти ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте’’тиа̄дина̄ найена упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 139 а̄дайо) вутта̄йа парисуддха̄йа н̃аттидутийакаммава̄ча̄йа баддха̄. таттха нимитта̄ни саким̣ киттита̄нипи киттита̄нева хонти. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тиккхаттум̣ сӣмаман̣д̣алам̣ самбандхантена нимиттам̣ киттетабба’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138) вуттам̣.

татра̄ти тесу ат̣т̣хасу нимиттесу. нимиттупагата̄ти нимиттайогйата̄. ‘‘хаттхиппама̄н̣ато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вачанато хаттхиппама̄н̣опи нимиттупагойева. хаттхӣ пана саттаратано ва̄ ад̣д̣хат̣т̣харатано (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.138) ва̄. тато омакатароти тато хаттхиппама̄н̣ато кхуддакатаро. саче чатӯсу диса̄су чатта̄ро ва̄ тӣсу ва̄ тайо паббата̄ хонти, чатӯхи, тӣхи ва̄ паббатанимиттехева самманнитумпи ват̣т̣ати, двӣхи пана нимиттехи, екена ва̄ самманнитум̣ на ват̣т̣ати. ито паресу па̄са̄н̣анимитта̄дӣсупи есева найо. тасма̄ паббатанимиттам̣ каронтена пуччхитаббам̣ ‘‘ека̄баддхо, на ека̄баддхо’’ти. саче ека̄баддхо хоти, на ка̄таббо. тан̃хи чатӯсу ва̄ ат̣т̣хасу ва̄ диса̄су киттентена̄пи екамева нимиттам̣ киттитам̣ хоти. тасма̄ йо евам̣ чаккасан̣т̣ха̄нена виха̄рам̣ париккхипитва̄ т̣хито паббато, там̣ екадиса̄йа киттетва̄ ан̃н̃а̄су диса̄су там̣ бахиддха̄ катва̄ анто ан̃н̃а̄ни нимитта̄ни киттетабба̄ни. саче паббатасса татийабха̄гам̣ ва̄ упад̣д̣хам̣ ва̄ антосӣма̄йа каттука̄ма̄ хонти, паббатам̣ акиттетва̄ йаттакам̣ падесам̣ анто каттука̄ма̄, тасса парато тасмим̣йева паббате джа̄таруккхаваммика̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ нимиттам̣ киттетаббам̣. саче йоджанадвийоджанаппама̄н̣ам̣ саббам̣ паббатам̣ анто каттука̄ма̄ хонти, паббатасса парато бхӯмийам̣ джа̄таруккхаваммика̄дӣни нимитта̄ни киттетабба̄ни (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 158).

сан̇кхам̣ гаччхатӣти ган̣анам̣ воха̄рам̣ гаччхатӣти аттхо. дваттим̣сапалагул̣апин̣д̣апарима̄н̣оти тхӯлата̄йа, на тулаган̣ана̄йа. таттха ‘‘екапалам̣ на̄ма дасакалан̃джа’’нти ваданти. ит̣т̣хака̄ маханта̄пи на ват̣т̣ати. татха̄ анимиттупагапа̄са̄н̣а̄нам̣ ра̄си, пагева пам̣сува̄лука̄ра̄си. бхӯмисамо кхаламан̣д̣аласадисо пит̣т̣хипа̄са̄н̣о ва̄ бхӯмито кха̄н̣уко вийа ут̣т̣хитапа̄са̄н̣о ва̄ хоти, сопи пама̄н̣ӯпаго че, ват̣т̣ати. ‘‘пит̣т̣хипа̄са̄н̣о пана атимахантопи па̄са̄н̣асан̇кхамева гаччхатӣти а̄ха ‘‘пит̣т̣хипа̄са̄н̣о пана̄’’тиа̄ди. тасма̄ саче махато пит̣т̣хипа̄са̄н̣асса екам̣ падесам̣ антосӣма̄йам̣ каттука̄ма̄ хонти, там̣ акиттетва̄ тассупари ан̃н̃о па̄са̄н̣о киттетаббо. саче пит̣т̣хипа̄са̄н̣упари виха̄рам̣ каронти, виха̄рамаджджхена ча пит̣т̣хипа̄са̄н̣о винивиджджхитва̄ гаччхати, еварӯпо пит̣т̣хипа̄са̄н̣о на ват̣т̣ати. саче хи там̣ киттенти, нимиттассупари виха̄ро хоти, нимиттан̃ча на̄ма бахисӣма̄йам̣ хоти, виха̄ропи бахисӣма̄йам̣ а̄паджджати. виха̄рам̣ париккхипитва̄ т̣хитапит̣т̣хипа̄са̄н̣о пана екаттха киттетва̄ ан̃н̃аттха на киттетаббо.

вананимитте тин̣аванам̣ ва̄ тачаса̄раруккхаванам̣ ва̄ на ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘антоса̄рехӣ’’тиа̄ди. антоса̄ра̄ на̄ма амбаджамбупанаса̄дайо. антоса̄рамиссакехӣти анто са̄ро йесам̣ те антоса̄ра̄, техи миссака̄ антоса̄рамиссака̄, техи. чатупан̃чаруккхаматтампӣти хет̣т̣химапариччхедана̄ха. уккам̣сато пана йоджанасатикампи ванам̣ ват̣т̣ати. еттха пана чатуруккхаматтан̃че, тайо са̄рато, еко аса̄рато. пан̃чаруккхаматтан̃че, тайо са̄рато, две аса̄ратоти гахетаббам̣. саче пана ванамаджджхе виха̄рам̣ каронти, там̣ ванам̣ на киттетаббам̣. екадесам̣ антосӣма̄йам̣ каттука̄мехипи ванам̣ акиттетва̄ таттха руккхапа̄са̄н̣а̄дайо киттетабба̄, виха̄рам̣ париккхипитва̄ т̣хитаванам̣ екаттха киттетва̄ ан̃н̃аттха на киттетаббам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138).

руккханимиттепи тачаса̄раруккхо на ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘антоса̄ро’’ти. ‘‘бхӯмийам̣ патит̣т̣хито’’ти имина̄ кут̣асара̄ва̄дӣсу т̣хитам̣ пат̣иккхипати. тато апанетва̄ пана тан̇кхан̣ампи бхӯмийам̣ ропетва̄ кот̣т̣хакам̣ катва̄ удакам̣ а̄син̃читва̄ киттетум̣ ват̣т̣ати, навамӯласа̄кха̄ниггаманам̣ ака̄ран̣ам̣. кхандхам̣ чхиндитва̄ ропите пана етам̣ йуджджати. сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣оти ‘‘сӣхал̣адӣпе лекханадан̣д̣аппама̄н̣о’’ти ваданти (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.138), со ча канит̣т̣хан̇гулипарима̄н̣оти дат̣т̣хаббо. идам̣ пана руккханимиттам̣ киттентена ‘‘руккхо’’типи, ‘‘са̄каруккхо, са̄ларуккхо’’типи ваттум̣ ват̣т̣ати. ека̄баддхам̣ пана суппатит̣т̣хитанигродхасадисам̣ руккхам̣ екаттха киттетва̄ ан̃н̃аттха киттетум̣ на ват̣т̣ати.

магганимитте аран̃н̃акхеттанадӣтал̣а̄камагга̄дайо на ват̣т̣антӣти а̄ха ‘‘джан̇гхамагго ва̄ хотӯ’’тиа̄ди. йо пана джан̇гхамагго сакат̣амаггато оккамитва̄ пуна сакат̣амаггамева отарати, йе ва̄ джан̇гхамаггасакат̣амагга̄ авалан̃джита̄, те на ват̣т̣анти. тена̄ха ‘‘джан̇гхасаттхасакат̣асаттхехӣ’’тиа̄ди. еттха ча саче сакат̣амаггасса антимачаккамаггам̣ нимиттам̣ каронти, магго бахисӣма̄йа хоти. саче ба̄хирачаккамаггам̣ нимиттам̣ каронти, ба̄хирачаккамаггова бахисӣма̄йа хоти, сесам̣ антосӣмам̣ бхаджатӣти ведитаббам̣. сачепи две магга̄ никкхамитва̄ паччха̄ сакат̣адхурамива екӣбхаванти, двидха̄ бхиннат̣т̣ха̄не ва̄ самбандхат̣т̣ха̄не ва̄ саким̣ киттетва̄ пуна на киттетабба̄. ека̄баддханимиттан̃хетам̣ хоти.

саче виха̄рам̣ париккхипитва̄ чатта̄ро магга̄ чатӯсу диса̄су гаччханти, маджджхе екам̣ киттетва̄ апарам̣ киттетум̣ на ват̣т̣ати. ека̄баддханимиттан̃хетам̣. кон̣ам̣ винивиджджхитва̄ гатам̣ пана парабха̄ге киттетум̣ ват̣т̣ати. виха̄рамаджджхена винивиджджхитва̄ гатамагго пана на киттетаббо. киттите пана нимиттасса упари виха̄ро хоти. иман̃ча маггам̣ киттентена ‘‘магго паджджо патхо’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 101) вуттесу дасасу на̄месу йена кеначи на̄мена киттетум̣ ват̣т̣ати. парикха̄сан̣т̣ха̄нена виха̄рам̣ париккхипитва̄ гатамагго екаттха киттетва̄ ан̃н̃аттха киттетум̣ на ват̣т̣ати.

йам̣ пана абаддхасӣма̄лаккхан̣е надим̣ ваккха̄ма̄ти ‘‘йасса̄ дхаммика̄нам̣ ра̄джӯнам̣ ка̄ле’’тиа̄дина̄ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) удакуккхепасӣма̄йам̣ надийа̄ ваккхама̄натта̄ вуттам̣. йа̄ пана надӣ магго вийа сакат̣адхурасан̣т̣ха̄нена ва̄ парикха̄сан̣т̣ха̄нена ва̄ виха̄рам̣ париккхипитва̄ гата̄, нам̣ екаттха киттетва̄ ан̃н̃аттха киттетум̣ на ват̣т̣ати. виха̄расса чатӯсу диса̄су ан̃н̃аман̃н̃ам̣ винивиджджхитва̄ гате надӣчатуккепи есева найо. асаммиссанадийо пана чатассопи киттетум̣ ват̣т̣ати. саче ватим̣ каронто вийа руккхапа̄де никхан̣итва̄ валлипала̄ла̄дӣхи надӣсотам̣ румбханти, удакампи аджджхоттхаритва̄ а̄варан̣ам̣ паваттатийева, нимиттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. йатха̄ пана удакам̣ наппаваттати, евам̣ сетумхи кате аппаваттама̄на̄ надӣ нимиттам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. паваттанат̣т̣ха̄не надӣнимиттам̣, аппаваттанат̣т̣ха̄не удаканимиттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

йа̄ пана дуббут̣т̣хика̄ле ва̄ гимхе ва̄ нирудакабха̄вена наппаваттати, са̄ ват̣т̣ати. маха̄надито удакама̄тикам̣ нӣхаранти, са̄ куннадӣсадиса̄ хутва̄ тӣн̣и сасса̄ни сампа̄дентӣ ниччам̣ паваттати. кин̃ча̄пи паваттати, нимиттам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. йа̄ пана мӯле маха̄надито ниггата̄пи ка̄лантарена тенева ниггатамаггена надим̣ бхиндитва̄ сайамева гаччхати, гаччхантӣ ча парато сусума̄ра̄дисама̄кин̣н̣а̄ на̄ва̄дӣхи сан̃чаритабба̄ надӣ хоти, там̣ нимиттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

асандама̄нанти аппаваттама̄нам̣. сандама̄нам̣ на̄ма огханадӣудакава̄хакама̄тика̄су удакам̣. вуттапариччхедака̄лам̣ атит̣т̣хантанти ‘‘йа̄ва каммава̄ча̄парийоса̄на̄ сан̣т̣хама̄нака’’нти вуттапариччхедака̄лам̣ атит̣т̣хантам̣. бха̄джанагатанти на̄ва̄ча̄т̣иа̄дӣсу бха̄джанесу гатам̣. йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘гамбхӣресу а̄ва̄т̣а̄дӣсу уккхепимам̣ удакам̣ нимиттам̣ на ка̄табба’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 158) вуттам̣, там̣ дувуттам̣, аттано матиматтамева. т̣хитам̣ пана антамасо сӯкаракхата̄йапи га̄мада̄рака̄нам̣ кӣл̣анава̄пийампи саче йа̄ва каммава̄ча̄парийоса̄нам̣ тит̣т̣хати, аппам̣ ва̄ хоту, баху ва̄, ват̣т̣атийева. тасмим̣ пана т̣ха̄не нимиттасан̃н̃а̄каран̣аттхам̣ па̄са̄н̣ава̄лика̄пам̣суа̄дира̄си ва̄ па̄са̄н̣аттхамбхо ва̄ да̄руттхамбхо ва̄ ка̄таббо.

евам̣ нимиттасампаттийуттатам̣ дассетва̄ ида̄ни йехи а̄ка̄рехи баддха̄ париса̄сампаттийутта̄ на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘париса̄сампаттийа̄ йутта̄ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. имасса пана каммасса чатуваггакаран̣ӣйатта̄ ‘‘чатӯхи бхиккхӯхӣ’’ти вуттам̣. иман̃ча сӣмам̣ бандхитука̄мехи са̄мантавиха̄ресу бхиккхӯ тасса тасса виха̄расса сӣма̄париччхедам̣ пуччхитва̄ баддхасӣмавиха̄ра̄нам̣ сӣма̄йа сӣмантарикам̣, абаддхасӣмавиха̄ра̄нам̣ сӣма̄йа упача̄рам̣ т̣хапетва̄ диса̄ча̄рикабхиккхӯнам̣ ниссан̃ча̄расамайе саче екасмим̣ га̄макхетте сӣмам̣ бандхитука̄ма̄, йе таттха баддхасӣмавиха̄ра̄, тесу бхиккхӯнам̣ ‘‘майам̣ аджджа сӣмам̣ бандхисса̄ма, тумхе сакасакасӣма̄париччхедато ма̄ никкхамиттха̄’’ти песетаббам̣. йе абаддхасӣмавиха̄ра̄, тесу бхиккхӯ екаджджхам̣ саннипа̄та̄петабба̄, чханда̄раха̄нам̣ чхандо а̄хара̄петаббо. тена вуттам̣ ‘‘йа̄ватика̄ тасмим̣ га̄макхетте’’тиа̄ди. тасмим̣ га̄макхеттети йасмим̣ га̄макхетте т̣хатва̄ каммава̄чам̣ ва̄ченти, тасмим̣ га̄макхетте. ‘‘саче ан̃н̃а̄нипи га̄макхетта̄ни анто каттука̄ма̄, тесу га̄месу йе бхиккхӯ васанти, техипи а̄гантаббам̣, ана̄гаччханта̄нам̣ чхандо а̄харитаббо’’ти маха̄суматтхеро а̄ха. маха̄падуматтхеро пана̄ха ‘‘на̄на̄га̄макхетта̄ни на̄ма па̄т̣ийеккам̣ баддхасӣма̄садиса̄ни, на тато чхандапа̄рисуддхи а̄гаччхати. антонимиттагатехи пана бхиккхӯхи а̄гантабба’’нти ватва̄ пуна а̄ха ‘‘сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄самманнанака̄ле а̄гаманампи ана̄гаманампи ват̣т̣ати, авиппава̄сасӣма̄самманнанака̄ле пана антонимиттагатехи а̄гантаббам̣. ана̄гаччханта̄нам̣ чхандо а̄харитаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138).

ида̄ни йехи а̄ка̄рехи саммата̄ каммава̄ча̄сампаттийутта̄ на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘каммава̄ча̄сампаттийа̄ йутта̄ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. а̄дисаддена. ‘‘йади сан̇гхасса паттакаллам̣, сан̇гхо етехи нимиттехи сӣмам̣ самманнеййа сама̄насам̣ва̄сам̣ екӯпосатхам̣, еса̄ н̃атти. сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, йа̄вата̄ саманта̄ нимитта̄ киттита̄, сан̇гхо етехи нимиттехи сӣмам̣ самманнати сама̄насам̣ва̄сам̣ екӯпосатхам̣, йасса̄йасмато кхамати етехи нимиттехи сӣма̄йа саммути сама̄насам̣ва̄са̄йа екӯпосатха̄йа, со тун̣хасса. йасса наккхамати, со бха̄сеййа. саммата̄ сӣма̄ сан̇гхена етехи нимиттехи сама̄насам̣ва̄са̄ екӯпосатха̄, кхамати сан̇гхасса, тасма̄ тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти (маха̄ва. 139) имам̣ па̄л̣исесам̣ сан̇ган̣ха̄ти. вутта̄йа̄ти упосатхаккхандхаке вутта̄йа. н̃аттидосаанусса̄ванадосехи вирахитатта̄ парисуддха̄йа.

кхан̣д̣асӣма̄ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138; са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.138; ваджира. т̣ӣ. маха̄вагга 138) на̄ма кхуддакасӣма̄. сама̄насам̣ва̄сакаттхам̣ саммата̄ сӣма̄ сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄. авиппава̄саттхам̣ саммата̄ сӣма̄ авиппава̄сасӣма̄. има̄су пана тӣсу сӣмам̣ самманнантехи паббаджджупасампада̄дӣнам̣ сан̇гхакамма̄нам̣ сукхакаран̣аттхам̣ пат̣хамам̣ кхан̣д̣асӣма̄ бандхитабба̄. там̣ пана бандхантехи ваттам̣ джа̄нитаббам̣. саче хи бодхичетийабхаттаса̄ла̄дӣни саббаваттхӯни патит̣т̣ха̄петва̄ катавиха̄ре бандханти, виха̄рамаджджхе бахӯнам̣ самосаран̣ат̣т̣ха̄не абандхитва̄ виха̄рапаччанте вивиттока̄се бандхитабба̄. акатавиха̄ре бандхантехи бодхичетийа̄дӣнам̣ саббаваттхӯнам̣ т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ йатха̄ патит̣т̣хитесу ваттхӯсу виха̄рапаччанте вивиттока̄се хоти, евам̣ бандхитабба̄. са̄ хет̣т̣химапариччхедена саче екавӣсатибхиккхӯ ган̣ха̄ти, ват̣т̣ати. тато орам̣ на ват̣т̣ати. парам̣ бхиккхусахассам̣ ган̣хантӣпи ват̣т̣ати. там̣ бандхантехи сӣма̄ма̄л̣акасса саманта̄ нимиттупага̄ па̄са̄н̣а̄ т̣хапетабба̄, на кхан̣д̣асӣма̄йа т̣хитехи маха̄сӣма̄ бандхитабба̄, на маха̄сӣма̄йа т̣хитехи кхан̣д̣асӣма̄. кхан̣д̣асӣма̄йамева пана т̣хатва̄ кхан̣д̣асӣма̄ бандхитабба̄, маха̄сӣма̄йамева т̣хатва̄ маха̄сӣма̄.

татра̄йам̣ бандханавидхи – саманта̄ ‘‘есо па̄са̄н̣о нимитта’’нти евам̣ нимитта̄ни киттетва̄ каммава̄ча̄йа сӣма̄ самманнитабба̄. атха тасса̄ ева дал̣хӣкамматтхам̣ авиппава̄сакаммава̄ча̄ ка̄табба̄. еван̃хи ‘‘сӣмам̣ самӯханисса̄ма̄’’ти а̄гата̄ самӯханитум̣ на саккхиссанти. сӣмам̣ самманнитва̄ бахи сӣмантарикапа̄са̄н̣а̄ т̣хапетабба̄, сӣмантарика̄ паччхимакот̣ийа̄ чатуран̇гулаппама̄н̣а̄пи (маха̄ва. ат̣т̣ха. 138; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 163) ват̣т̣ати. саче пана виха̄ро маха̄ хоти, двепи тиссопи татуттарипи кхан̣д̣асӣма̄йо бандхитабба̄.

евам̣ кхан̣д̣асӣмам̣ самманнитва̄ маха̄сӣма̄саммутика̄ле кхан̣д̣асӣмато никкхамитва̄ маха̄сӣма̄йам̣ т̣хатва̄ саманта̄ анупарийа̄йантехи сӣмантарикапа̄са̄н̣а̄ киттетабба̄. тато авасесанимитте киттетва̄ хаттхапа̄сам̣ авиджахантехи каммава̄ча̄йа сама̄насам̣ва̄сакасӣмам̣ самманнитва̄ тасса̄ дал̣хӣкамматтхам̣ авиппава̄сакаммава̄ча̄пи ка̄табба̄. еван̃хи ‘‘сӣмам̣ самӯханисса̄ма̄’’ти а̄гата̄ самӯханитум̣ на саккхиссанти. саче пана кхан̣д̣асӣма̄йа нимитта̄ни киттетва̄ тато сӣмантарика̄йа нимитта̄ни киттетва̄ маха̄сӣма̄йа нимитта̄ни киттенти, евам̣ тӣсу т̣ха̄несу нимитта̄ни киттетва̄ йам̣ сӣмам̣ иччханти, там̣ пат̣хамам̣ бандхитум̣ ват̣т̣ати. евам̣ сантепи йатха̄вуттанайена кхан̣д̣асӣматова пат̣т̣ха̄йа бандхитабба̄. евам̣ баддха̄су пана сӣма̄су кхан̣д̣асӣма̄йам̣ т̣хита̄ бхиккхӯ маха̄сӣма̄йам̣ каммам̣ каронта̄нам̣ на копенти, маха̄сӣма̄йам̣ ва̄ т̣хита̄ кхан̣д̣асӣма̄йам̣ каронта̄нам̣. сӣмантарика̄йа пана т̣хита̄ убхиннампи на копанти. га̄макхетте т̣хатва̄ каммам̣ каронта̄нам̣ пана сӣмантарика̄йа т̣хита̄ копенти. сӣмантарика̄ хи га̄макхеттам̣ бхаджати. авиппава̄сасӣма̄самманнане кате сати са̄ ча авиппава̄сасӣма̄ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘тасса̄йева пабхедо’’ти. тасса̄йева̄ти баддхасӣма̄йа ева.

айам̣ пана висесо – ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) вачанато авиппава̄сасӣма̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча на отарати, сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄ пана таттха̄пи отарати. сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄ четтха аттано дхаммата̄йа гаччхати, авиппава̄сасӣма̄ пана йаттха сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄, таттхева гаччхати. на хи тасса̄ висум̣ нимиттакиттанам̣ аттхи. таттха саче авиппава̄са̄йа саммутика̄ле га̄мо аттхи, там̣ са̄ на отарати. саче пана саммата̄йа сӣма̄йа паччха̄ га̄мо нивисати, сопи сӣма̄сан̇кхамева гаччхати. йатха̄ ча паччха̄ нивит̣т̣хо, евам̣ пат̣хамам̣ нивит̣т̣хасса паччха̄ вад̣д̣хитаппадесопи сӣма̄сан̇кхамева гаччхати. сачепи сӣма̄саммутика̄ле геха̄ни ката̄ни, ‘‘пависисса̄ма̄’’ти а̄лайопи аттхи, манусса̄ пана аппавит̣т̣ха̄, пора̄н̣ага̄мам̣ ва̄ сагехамева чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃аттха гата̄, ага̄мойева еса, сӣма̄ отарати. саче пана екампи кулам̣ павит̣т̣хам̣ ва̄ агатам̣ ва̄ аттхи, га̄мойева, сӣма̄ на отарати.

евам̣ баддхасӣмам̣ дассетва̄ ида̄ни абаддхасӣмам̣ дассенто ‘‘абаддхасӣма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. га̄мо ева сӣма̄ га̄масӣма̄. га̄маггахан̣ена четтха нигаманагара̄нампи сан̇гахо ведитаббо. йаттаке падесе тасса га̄масса га̄мабходжака̄ балим̣ лабханти, со падесо аппо ва̄ хоту, маханто ва̄, екам̣ га̄макхеттам̣ на̄ма. йампи екасмим̣йева га̄макхетте екам̣ падесам̣ ‘‘айам̣ висум̣ га̄мо хотӯ’’ти париччхиндитва̄ ра̄джа̄ кассачи дети, сопи висум̣га̄масӣма̄ хотийева. тасма̄ са̄ ча итара̄ ча пакатига̄масӣма̄ баддхасӣма̄садиса̄ва хоти. кевалам̣ пана тичӣваравиппава̄сапариха̄рам̣ на лабхатӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147).

ага̄маке аран̃н̃ети вин̃джха̄т̣ависадисе аран̃н̃е. тена̄ха ‘‘ага̄макам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди. айам̣ пана сӣма̄ тичӣваравиппава̄сапариха̄рампи лабхати. маччхабандха̄нанти кеват̣т̣а̄нам̣. агаманапатхесӯти гантум̣ асаккун̣еййапатхесу. йаттха тадахева гантва̄ тадахева пачча̄гантум̣ на сакка̄ хоти, та̄дисесӯти вуттам̣ хоти. тесам̣ гаманапарийантасса орато пана га̄масӣма̄сан̇кхам̣ гаччхати. таттха га̄масӣмам̣ асодхетва̄ каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. маджджхе т̣хита̄нам̣ саббадиса̄су саттаббхантара̄ти маджджхе т̣хита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ т̣хитока̄сато саббадиса̄су саттаббхантара̄. таттха̄ти тесу аббхантаресу. тасма̄ти йасма̄ парисавасена вад̣д̣хати, тасма̄. упача̄раттха̄йа̄ти сӣмопача̄раттха̄йа. сӣма̄бха̄вам̣ пат̣иккхипитва̄ти баддхасӣма̄бха̄вам̣ пат̣иккхипитва̄. сама̄но сам̣ва̄со еттха̄ти сама̄насам̣ва̄са̄. еко упосатхо еттха̄ти екӯпосатха̄. еттха ча упосатхасса висум̣ гахитатта̄ авасесакаммавасена сама̄насам̣ва̄сата̄ ведитабба̄. вутта̄ти абаддхасӣма̄париччхедам̣ дассетум̣ упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 149) вутта̄. ану ану ад̣д̣хама̄сам̣ анвад̣д̣хама̄сам̣, ад̣д̣хама̄се ад̣д̣хама̄сети аттхо. евам̣ ‘‘анудаса̄ха’’нтиа̄дӣсупи. девети мегхе. вала̄хакесу вигатаматтесӯти бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣. сотанти удакаппава̄хо вуччати. титтхена ва̄ атиттхена ва̄ отаритва̄ти па̄т̣хасесо. тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄детва̄ти йатха̄ тиман̣д̣алапат̣иччха̄данам̣ хоти, евам̣ нива̄сетва̄. уттарантийа̄ти йаттха каттхачи уттарантийа̄. бхиккхунӣвибхан̇ге (па̄чи. 692) бхиккхунийа̄ васена надӣлаккхан̣асса па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ ‘‘бхиккхунийа̄’’ти вуттам̣, на пана висесасаббха̄вато.

кеначи кхан̣итва̄ акатоти антамасо тираччха̄ненапи кхан̣итва̄ акато. надим̣ ва̄ самуддам̣ ва̄ бхиндитва̄ти надӣкӯлам̣ ва̄ самуддавелам̣ ва̄ бхиндитва̄. етам̣ лаккхан̣анти ‘‘йаттха надийам̣ вуттаппака̄ре вассака̄ле удакам̣ сантит̣т̣хатӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вуттаппака̄ралаккхан̣ам̣. лон̣ӣпи джа̄тассарасан̇кхамева гаччхати. йаттха пана вуттаппака̄ре вассака̄ле вассе паччхиннаматте пивитум̣ ва̄ хаттхапа̄де дховитум̣ ва̄ удакам̣ на хоти суккхати, айам̣ джа̄тассаро га̄макхеттасан̇кхамева гаччхати.

удакуккхепа̄ти каран̣аттхе ниссаккавачананти а̄ха ‘‘удакуккхепена̄’’ти. катхам̣ пана удакам̣ кхипитаббанти а̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. маджджхимена пурисена̄ти тха̄мамаджджхимена пурисена. айам̣ удакуккхепо на̄ма̄ти айам̣ удакуккхепена париччхинна̄ сӣма̄ на̄ма̄ти аттхо. йа̄ва париса̄ вад̣д̣хати, та̄ва айам̣ сӣма̄пи вад̣д̣хати, парисапарийантато удакуккхепойева пама̄н̣ам̣. саче пана надӣ на̄тидӣгха̄ хоти, пабхавато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мукхадва̄рам̣ саббаттха сан̇гхо нисӣдати, удакуккхепасӣма̄каммам̣ наттхи. сакала̄пи надӣ етесам̣йева бхиккхӯнам̣ пахоти.

пакативассака̄лети пуббе вуттаппака̄ре пакативассака̄ле. чатӯсу ма̄сесӯти васса̄насса чатӯсу ма̄сесу. ативут̣т̣хика̄ле огхена оттхатока̄со на гахетаббо. со хи га̄масӣма̄сан̇кхамева гаччхати. антонадийам̣ джа̄тассаре джа̄тапит̣т̣хипа̄са̄н̣адӣпакесупи айамева виниччхайо ведитаббо. саче пана надӣ парипун̣н̣а̄ хоти саматиттхика̄, удакаса̄т̣икам̣ нива̄сетва̄пи антонадийам̣йева каммам̣ ка̄таббам̣. саче на сакконти, на̄ва̄йапи т̣хатва̄ ка̄таббам̣. гаччхантийа̄ пана на̄ва̄йа ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. касма̄? удакуккхепаматтамева хи сӣма̄, там̣ на̄ва̄ сӣгхамева атикка̄мети. евам̣ сати ан̃н̃исса̄ сӣма̄йа н̃атти, ан̃н̃исса̄ анусса̄вана̄ хоти, тасма̄ на̄вам̣ ариттена ва̄ т̣хапетва̄, па̄са̄н̣е ва̄ ламбитва̄, антонадийам̣ джа̄таруккхе ва̄ бандхитва̄ каммам̣ ка̄таббам̣. антонадийам̣ баддхаат̣т̣акепи антонадийам̣ джа̄таруккхепи т̣хитехи каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

саче пана руккхасса са̄кха̄ ва̄ тато никкхантапа̄рохо ва̄ бахинадӣтӣре виха̄расӣма̄йа ва̄ га̄масӣма̄йа ва̄ патит̣т̣хито, сӣмам̣ ва̄ содхетва̄, са̄кхам̣ ва̄ чхиндитва̄ каммам̣ ка̄таббам̣. бахинадӣтӣре джа̄таруккхасса антонадийам̣ павит̣т̣хаса̄кха̄йа ва̄ па̄рохе ва̄ на̄вам̣ бандхитва̄ каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. каронтехи сӣма̄ ва̄ содхетабба̄, са̄кхам̣ чхиндитва̄ ва̄ тасса бахипатит̣т̣хитабха̄го на̄сетаббо. надӣтӣре пана кха̄н̣укам̣ кот̣т̣етва̄ таттха бандхана̄ва̄йа на ват̣т̣атийева.

надийам̣ сетум̣ каронти, саче антонадийам̣йева сету ва̄ сетупа̄да̄ ва̄, сетумхи т̣хитехи каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. саче пана сету ва̄ сетупа̄да̄ ва̄ бахитӣре патит̣т̣хита̄, каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, сӣмам̣ содхетва̄ каммам̣ ка̄таббам̣. атха сетупа̄да̄ анто, сету пана убхиннампи тӣра̄нам̣ упариа̄ка̄се т̣хито, ват̣т̣ати. джа̄тассарепи есева найо.

‘‘йасмим̣ падесе пакативӣчийо оттхаритва̄ сан̣т̣хахантӣ’’ти етена йам̣ падесам̣ уддхам̣ вад̣д̣ханакаудакам̣ ва̄ пакативӣчийо ва̄ вегена а̄гантва̄ оттхаранти, таттха каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147) дассети. саче ӯмивего ба̄дхати, на̄ва̄йа ва̄ ат̣т̣аке ва̄ т̣хатва̄ ка̄таббам̣. тесу виниччхайо надийам̣ вуттанайенева ведитаббо. саче пана самуддо га̄масӣмам̣ ва̄ нигамасӣмам̣ ва̄ оттхаритва̄ тит̣т̣хати, самуддова хоти. таттха каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тато пат̣т̣ха̄йа каппийабхӯмӣти оттхаритва̄ сан̣т̣хитаудакантато пат̣т̣ха̄йа анто надӣджа̄тассарасамуддо на̄ма̄ти аттхо. дуббут̣т̣хика̄лети васса̄нахеманте сандха̄йа вуттам̣. суккхесупӣти нирудакесупи. йатха̄ ча ва̄пикхан̣ане, евам̣ а̄ва̄т̣апоккхаран̣ӣа̄дӣнам̣ кхан̣анепи га̄макхеттам̣ хотийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ваппам̣ ва̄ каронтӣти ла̄бутипусака̄диваппам̣ ва̄ каронти. там̣ т̣ха̄нанти йаттха ва̄пиа̄дикам̣ катам̣, там̣ т̣ха̄нам̣. ан̃н̃ам̣ пана каппийабхӯми. саче пана джа̄тассарам̣ пӯретва̄ тхалам̣ каронти, екасмим̣ диса̄бха̄ге па̄л̣им̣ бандхитва̄ саббамева нам̣ маха̄тал̣а̄кам̣ ва̄ каронти, саббопи аджа̄тассаро хоти. га̄масӣма̄сан̇кхамева гаччхати.

саче надимпи вина̄сетва̄ тал̣а̄кам̣ каронти, хет̣т̣ха̄ па̄л̣и баддха̄, удакам̣ а̄гантва̄ тал̣а̄кам̣ пӯретва̄ тит̣т̣хати, еттха каммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. упари паваттанат̣т̣ха̄не чхад̣д̣итам̣ удакам̣ надим̣ оттхаритва̄ санданат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа ват̣т̣ати. ка̄чи надӣ ка̄лантарена уппатитва̄ га̄манигамасӣмам̣ оттхаритва̄ паваттати, надӣйева хоти, каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. саче виха̄расӣмам̣ оттхарати ‘‘виха̄расӣма̄’’твева сан̇кхам̣ гаччхати. тасма̄ти йасма̄ анто гаччхати, тасма̄. саманта̄ удакуккхепапариччхедо ка̄табботи пахонакат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. йаттха пана куннадӣа̄дӣсу наппахоти, таттха пахонакат̣т̣ха̄нато удакуккхепапариччхедо ка̄таббо. упача̄раттха̄йа̄ти сӣмопача̄раттха̄йа.

касма̄ пана ан̃н̃амекам̣ саттаббхантарам̣, ан̃н̃о еко удакуккхепо ча упача̄раттха̄йа т̣хапетабботи а̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди. идам̣ вуттам̣ хоти (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.147; ви. ви. т̣ӣ. маха̄вагга 2.147) – йасма̄ айам̣ саттаббхантарасӣма̄ ча удакуккхепасӣма̄ ча бхиккхӯнам̣ т̣хитока̄сато пат̣т̣ха̄йа лаббхати, те ча бхиккхӯ на саббада̄ екасадиса̄, када̄чи вад̣д̣ханти, када̄чи париха̄йанти. йада̄ ча вад̣д̣ханти, тада̄ сӣма̄сан̇каро хоти. тасма̄ ан̃н̃амекам̣ саттаббхантарам̣, ан̃н̃о еко удакуккхепо ча упача̄раттха̄йа т̣хапетабботи. йам̣ пана маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тато адхикам̣ ват̣т̣атийева, ӯнакам̣ пана на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147) вуттам̣, тампи етадаттхамева, на пана таттха катасса каммасса куппатта̄ти гахетаббам̣. париччхедато бахи ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопӣти аттано саттаббхантарена, удакуккхепена ва̄ йо тесам̣ саттаббхантарасса, удакуккхепасса ва̄ париччхедо, тато бахи ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопӣти аттхо. катхаметам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘идам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су саннит̣т̣ха̄на’’нти, идам̣ ‘‘каммам̣ копетӣ’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄дӣсу ваваттха̄нанти аттхо. ‘‘ити има’’нтиа̄ди йатха̄вуттасса нигаманам̣. хоти четтха –

‘‘баддха̄баддхавасенедха, сӣма̄ на̄ма двидха̄ тахим̣;

тисампаттийутта̄ ваджджи-тека̄даса випаттика̄;

баддхасӣма̄ тидха̄ кхан̣д̣а̄-дито га̄ма̄дито пара̄’’ти.

сабха̄га̄патти ча на̄меса̄ дувидха̄ ваттхусабха̄га̄, а̄паттисабха̄га̄ти. таттха идха ваттхусабха̄га̄ адхиппета̄, нетара̄ти дассетум̣ ‘‘йам̣ саббо сан̇гхо вика̄лабходжана̄дина̄’’тиа̄дима̄ха. лахука̄паттинти лахукена винайакаммена висуджджханато лахука̄ тхуллаччайапа̄читтийапа̄т̣идесанӣйадуккат̣адуббха̄ситасан̇кха̄та̄ пан̃ча̄паттийо. ваттхусабха̄га̄йа сан̇гха̄дисеса̄паттийа̄пи сати упосатхакаммам̣ паттакаллам̣ на хотийева. йатха̄ха ‘‘сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄паннасса пана сантике а̄ви ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. саче а̄ви кароти, а̄патти а̄виката̄ хоти, дуккат̣а̄ пана на муччатӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102). тасса̄ пана адесана̄га̄минито евам̣ вуттам̣. ваттхусабха̄га̄ти ваттхувасена сама̄набха̄га̄, екакот̣т̣ха̄са̄ти вуттам̣ хоти. имамева ваттхусабха̄гам̣ десетум̣ на ват̣т̣ати ‘‘на, бхиккхаве, сабха̄га̄ а̄патти десетабба̄, йо десеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 169) вуттатта̄, на пана а̄паттисабха̄гам̣. тена̄ха ‘‘вика̄лабходжанапаччайа̄ а̄паннам̣ пана̄’’тиа̄ди. а̄паттисабха̄ганти а̄паттийа̄ сама̄набха̄гам̣.

са̄манта̄ а̄ва̄са̄ти са̄мантаа̄ва̄сам̣, самӣпавиха̄ранти аттхо. саджджуканти тадахева̄гаманаттха̄йа. па̄хетабботи песетаббо. иччетам̣ кусаланти ити етам̣ сундарам̣ бхаддакам̣, ладдхакаппанти вуттам̣ хоти. но че лабхетха̄ти виха̄ра̄нам̣ дӯрата̄йа ва̄ магге парипантха̄дина̄ ва̄ йади на лабхетха. ‘‘тасса сантике пат̣икариссатӣ’’ти имина̄ вачанена сабха̄га̄патти а̄ви ка̄тумпи на лаббхатӣти дӣпитам̣ хоти. йади лабхеййа, а̄ви катва̄пи упосатхам̣ кареййа. йади пана саббо сан̇гхо сабха̄гам̣ сан̇гха̄дисесам̣ а̄панно хоти, н̃аттим̣ т̣хапетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, упосатхасса антара̄йова хоти. убхопи дуккат̣ам̣ а̄паджджанти ‘‘на, бхиккхаве, сабха̄га̄ а̄патти десетабба̄, йо десеййа, а̄патти дуккат̣асса. на, бхиккхаве, сабха̄га̄ а̄патти пат̣иггахетабба̄, йо пат̣игган̣хеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 169) вуттатта̄. вимати сам̣сайо, таттха нийутто вематико. ‘‘пуна ниббематико хутва̄ десетаббамева̄’’ти нева па̄л̣ийам̣, на ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ аттхи, десите пана досо наттхи. вуттанайенева̄ти ‘‘па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄’’тиа̄дина̄ найена са̄паттикасса упосатхакаран̣е пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ а̄паджджантӣти вуттанайенева. касма̄ сабха̄га̄паттийева вутта̄ти а̄ха ‘‘ета̄су хӣ’’тиа̄ди. висабха̄га̄паттӣсу виджджама̄на̄супи паттакаллам̣ хотийева̄ти висабха̄га̄су пана виджджама̄на̄су тесам̣йева пуггала̄нам̣ а̄патти, на сан̇гхасса̄ти сан̇гхасса паттакаллам̣ хотийева.

антимаваттхуаджджха̄паннако на̄ма чатуннам̣ па̄ра̄джика̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ аджджха̄паннако. пан̣д̣ака̄дӣнам̣ виниччхайо парато па̄ра̄джикуддесе а̄ви бхависсати. тираччха̄нагатоти антамасо саккам̣ девара̄джа̄нам̣ упа̄да̄йа йо кочи на̄гама̄н̣авака̄дико амануссаджа̄тико ведитаббо, на ассагон̣а̄дайо. тена̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди. таттха еттха̄ти етиссам̣ ваджджанӣйапуггалакатха̄йам̣. йасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄ти ‘‘тираччха̄нагато, бхиккхаве, анупасампанно, на упасампа̄детаббо’’ти (маха̄ва. 111) йасса на̄гасупан̣н̣а̄дино тираччха̄нагатасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄, со идха̄пи тираччха̄нагато на̄ма̄ти аттхо. таттха хи антамасо деве упа̄да̄йа на̄гама̄н̣авака̄дико йо кочи амануссаджа̄тико ‘‘тираччха̄нагато’’ти адхиппето. вуттан̃хи самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘тираччха̄нагато, бхиккхавети еттха на̄го ва̄ хоту супан̣н̣ама̄н̣авака̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаро, антамасо саккам̣ девара̄джа̄нам̣ упа̄да̄йа йо кочи амануссаджа̄тийо, со саббова имасмим̣ аттхе ‘тираччха̄нагато’ти ведитаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 111). титтхам̣ вуччати ладдхи, там̣ етесам̣ аттхӣти титтхика̄, титтхика̄ ева титтхийа̄, ито ан̃н̃аладдхика̄ти аттхо.

суттасса уддесо суттуддесо. па̄рисуддхи ева упосатхо па̄рисуддхиупосатхо. есева найо адхит̣т̣ха̄нупосатхоти еттха̄пи. соти па̄тимоккхуддесо. ова̄дова па̄тимоккхам̣, тасса уддесо сарӯпена катханам̣ ова̄дапа̄тимоккхуддесо. ‘‘имасмим̣ вӣтиккаме айам̣ на̄ма а̄паттӣ’’ти евам̣ а̄паттивасена а̄н̣а̄панам̣ пан̃н̃а̄панам̣ а̄н̣а̄, сесам̣ анантарасадисамева.

кхантӣ парамам̣ тапо титиккха̄…пе… вутта̄ тиссо га̄тха̄йо на̄ма –

‘‘кхантӣ парамам̣ тапо титиккха̄;

нибба̄нам̣ парамам̣ ваданти буддха̄;

на хи паббаджито парӯпагха̄тӣ;

на саман̣о хоти парам̣ вихет̣хайанто.

‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;

сачиттапарийодапанам̣, етам̣ буддха̄на са̄санам̣.

‘‘анӯпава̄до анӯпагха̄то, па̄тимоккхе ча сам̣варо;

маттан̃н̃ута̄ ча бхаттасмим̣, пантан̃ча сайана̄санам̣;

адхичитте ча а̄його, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти.(дӣ. ни. 2.90; дха. па. 183-185) –

има̄ тиссо га̄тха̄йо.

таттха кхантӣ парамам̣ тапоти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.90; дха. па. ат̣т̣ха. 2.185) адхива̄санакханти на̄ма парамам̣ тапо. титиккха̄ти кхантийа̄ ева вевачанам̣, титиккха̄сан̇кха̄та̄ адхива̄санакханти уттамам̣ тапоти аттхо. нибба̄нам̣ парамам̣ вадантӣти сабба̄ка̄рена пана нибба̄нам̣ ‘‘парама’’нти ваданти буддха̄. на хи паббаджито парӯпагха̄тӣти йо адхива̄санакхантивирахитатта̄ парам̣ упагха̄тети ба̄дхати вихим̣сати, со паббаджито на̄ма на хоти. чатуттхапа̄до пана тассева вевачанам̣. ‘‘на хи паббаджито’’ти етасса хи ‘‘насаман̣о хотӣ’’ти вевачанам̣. ‘‘парӯпагха̄тӣ’’ти етасса ‘‘парам̣ вихет̣хайанто’’ти вевачанам̣. атха ва̄ парӯпагха̄тӣти сӣлӯпагха̄тӣ. сӣлан̃хи уттамат̣т̣хена ‘‘пара’’нти вуччати. йо ча саман̣о парам̣ йам̣ кан̃чи саттам̣ вихет̣хайанто парӯпагха̄тӣ хоти, аттано сӣлавина̄сако, со паббаджито на̄ма на хотӣти аттхо. атха ва̄ йо адхива̄санакхантийа̄ абха̄ва̄ парӯпагха̄тӣ хоти, парам̣ антамасо д̣ам̣самакасампи сан̃чичча джӣвита̄ воропети, со на хи паббаджито. ким̣ ка̄ран̣а̄? маласса апабба̄джитатта̄. ‘‘пабба̄джайаматтано малам̣, тасма̄ ‘паббаджито’ти вуччатӣ’’ти (дха. па. 388) идан̃хи паббаджиталаккхан̣ам̣. йопи на хева кхо упагха̄тети на ма̄рети, апича дан̣д̣а̄дӣхи вихет̣хети, со парам̣ вихет̣хайанто саман̣о на хоти. ким̣ ка̄ран̣а̄? вихеса̄йа асамитатта̄. ‘‘самитатта̄ хи па̄па̄нам̣, ‘саман̣о’ти павуччатӣ’’ти (дха. па. 265) идан̃хи саман̣алаккхан̣ам̣.

дутийага̄тха̄йа саббапа̄пасса̄ти сабба̄кусаласса. акаран̣анти ануппа̄данам̣. кусаласса̄ти чатубхӯмакакусаласса. упасампада̄ти упасампа̄данам̣ пат̣ила̄бхо. сачиттапарийодапананти аттано читтасса вода̄панам̣ пабхассарабха̄вакаран̣ам̣ саббасо парисодханам̣, там̣ пана арахаттена хоти. ити сӣласам̣варена саббапа̄пам̣ паха̄йа локийалокуттара̄хи саматхавипассана̄хи кусалам̣ сампа̄детва̄ арахаттапхалена читтам̣ парийода̄петаббанти етам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄до анусит̣т̣хи.

татийага̄тха̄йа анӯпава̄доти ва̄ча̄йа кассачи анупаваданам̣. анӯпагха̄тоти ка̄йена кассачи упагха̄тасса акаран̣ам̣. па̄тимоккхети йам̣ там̣ па̄тимоккхам̣ паатимоккхам̣ атипамоккхам̣ уттамам̣ сӣлам̣, па̄ти ва̄ агативисесехи, моккхети дуггатибхайехи. йо ва̄ нам̣ па̄ти, там̣ моккхетӣти ‘‘па̄тимоккха’’нти вуччати, тасмим̣ па̄тимоккхе ча. сам̣вароти саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ авӣтиккамалаккхан̣о сам̣варо. маттан̃н̃ута̄ти пат̣иггахан̣апарибхогавасена пама̄н̣ан̃н̃ута̄. пантан̃ча сайана̄сананти джанасан̇гхат̣т̣анавирахитам̣ ниджджанасамба̄дхам̣ вивиттам̣, сена̄санан̃ча. еттха ча двихийева паччайехи чатупаччайасантосо дӣпитоти ведитаббо паччайасантосаса̄ман̃н̃ена итарадвайасса̄пи лаккхан̣аха̄ранайена джотитатта̄. адхичитте ча а̄йоготи випассана̄па̄дакам̣ ат̣т̣хасама̄паттичиттам̣, татопи маггапхалачиттамева адхичиттам̣, тасмим̣ йатха̄вутте адхичитте а̄його ча ануйого ча̄ти аттхо. етам̣ буддха̄на са̄сананти етам̣ парасса анупаваданам̣, анупагха̄танам̣, па̄тимоккхе сам̣варо, пат̣иггахан̣апарибхогесу маттан̃н̃ута̄, ат̣т̣хасама̄паттивасибха̄ва̄йа вивиттасена̄санасеванан̃ча буддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄до анусит̣т̣хӣти. има̄ пана тиссо га̄тха̄ саббабуддха̄нам̣ па̄тимоккхуддесага̄тха̄йо хонтӣти ведитабба̄. там̣ буддха̄ ева уддисанти, на са̄вака̄.

‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 134) найена вуттам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣ на̄ма. там̣ са̄вака̄ ева уддисанти, на буддха̄ сан̇гхакаммам̣ каронти, на ча таттха парийа̄панна̄ти а̄ха ‘‘там̣ са̄вака̄ ева уддисанти, на буддха̄’’ти. имасмим̣ аттхети ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄’’ти етасмим̣ аттхе.

анупагато на̄ма таттхева упасампанно, асатийа̄ пуримика̄йа анупагато ва̄. ча̄тума̄синийанти ча̄тума̄сийам̣. са̄ хи чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ па̄рипӯрибхӯта̄ти ча̄тума̄сӣ, са̄ ева ‘‘ча̄тума̄синӣ’’ти вуччати, тассам̣ ча̄тума̄синийам̣. паччхимакаттикапун̣н̣ама̄синийанти аттхо. ка̄йаса̄маггинти ка̄йена самаггабха̄вам̣, хаттхапа̄сӯпагамананти вуттам̣ хоти.

айам̣ панеттха виниччхайо – саче пуримика̄йа пан̃ча бхиккхӯ вассам̣ упагата̄, паччхимика̄йапи пан̃ча, пуримехи н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄рите паччхимехи тесам̣ сантике па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо, на екасмим̣ упосатхагге две н̃аттийо т̣хапетабба̄. сачепи паччхимика̄йа упагата̄ чатта̄ро, тайо, две, еко ва̄ хоти, есева найо. атха пуримика̄йа чатта̄ро, паччхимика̄йапи чатта̄ро, тайо, две, еко ва̄, есева найо. атха пуримика̄йа тайо, паччхимика̄йа тайо, две ва̄, есева найо. идан̃хеттха лаккхан̣ам̣ – саче пуримика̄йа упагатехи паччхимика̄йа упагата̄ тхокатара̄ чева хонти самасама̄ ча, сан̇гхаппава̄ран̣а̄йа ча ган̣ам̣ пӯренти, сан̇гхаппава̄ран̣а̄васена н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пуримехи пава̄ретабба̄. саче пана пуримика̄йа тайо, паччхимика̄йа еко хоти, тена саддхим̣ те чатта̄ро хонти, чатуннам̣ сан̇гхан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ретум̣ на ват̣т̣ати. ган̣ан̃аттийа̄ пана со ган̣апӯрако хоти, тасма̄ ган̣авасена н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пуримехи пава̄ретаббам̣, итарена тесам̣ сантике па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. саче пуримика̄йа две, паччхимика̄йа две ва̄ еко ва̄, еттха̄пи есева найо. саче пуримика̄йа еко, паччхимика̄йапи еко, екена екасса сантике пава̄ретаббам̣, екена па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. саче пуримавассӯпагатехи паччхимавассӯпагата̄ екенапи адхикатара̄ хонти, пат̣хамам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситва̄ паччха̄ тхокатарехи тесам̣ сантике пава̄ретаббам̣. каттикача̄тума̄синипава̄ран̣а̄йа пана саче пат̣хамам̣ вассӯпагатехи маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄ритехи паччха̄ упагата̄ адхикатара̄ ва̄ самасама̄ ва̄ хонти, пава̄ран̣а̄н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ретаббам̣. техи пава̄рите паччха̄ итарехи па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. атха маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ бахӯ хонти, паччха̄ вассӯпагата̄ тхока̄ ва̄ еко ва̄, па̄тимоккхе уддит̣т̣хе паччха̄ тесам̣ сантике тена пава̄ретаббанти.

екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ти екасмим̣ ам̣се са̄дхукам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ти аттхо. ан̃джалим̣ паггахетва̄ти дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ уккхипитва̄. саче пана таттха па̄рива̄сикопи аттхи, сан̇гханавакат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ таттхева нисиннена аттано па̄л̣ийа̄ па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. па̄тимоккхе уддисийама̄не пана па̄л̣ийа̄ анисӣдитва̄ па̄л̣им̣ виха̄йа хаттхапа̄сам̣ амун̃чантена нисӣдитаббам̣. пава̄ран̣а̄йапи есева найо.

саббам̣ пуббакаран̣ӣйанти саммаджджана̄дим̣ нававидхам̣ пуббакиччам̣. йатха̄ ча саббо сан̇гхо сабха̄га̄паттим̣ а̄паджджитва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо…пе… пат̣икариссатӣ’’ти (маха̄ва. 171) н̃аттим̣ т̣хапетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ лабхати, еваметтха̄пи тӣхи ‘‘сун̣анту ме а̄йасманта̄ име бхиккхӯ сабха̄гам̣ а̄паттим̣ а̄панна̄, йада̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ суддхам̣ ана̄паттикам̣ пассиссанти, тада̄ тасса сантике там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссантӣ’’ти ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄, двӣхипи ‘‘ан̃н̃ам̣ суддхам̣ пасситва̄ пат̣икарисса̄ма̄’’ти ватва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. екена̄пи ‘‘парисуддхам̣ лабхитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тадахӯти тасмим̣ аху, тасмим̣ дивасети аттхо. на̄на̄сам̣ва̄сакехӣти ладдхина̄на̄сам̣ва̄сакехи. ана̄ва̄со на̄ма навакаммаса̄ла̄дико йо кочи падесо. ан̃н̃атра сан̇гхена̄ти сан̇гхаппахонакехи бхиккхӯхи вина̄. ан̃н̃атра антара̄йа̄ти пуббе вуттам̣ дасавидхамантара̄йам̣ вина̄. саббантимена пана париччхедена аттачатуттхена антара̄йе ва̄ сати гантум̣ ват̣т̣ати. йатха̄ ча а̄ва̄са̄дайо на гантабба̄, евам̣ саче виха̄ре упосатхам̣ каронти, упосатха̄дхит̣т̣ха̄наттхам̣ сӣма̄пи надӣпи на гантабба̄. саче панеттха кочи бхиккху хоти, тасса сантикам̣ гантум̣ ват̣т̣ати. виссат̣т̣хаупосатха̄пи а̄ва̄са̄ гантум̣ ват̣т̣ати. евам̣ гато адхит̣т̣ха̄тумпи лабхати. а̄ран̃н̃акена̄пи бхиккхуна̄ упосатхадивасе га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ аттано виха̄рамева а̄гантаббам̣. саче ан̃н̃ам̣ виха̄рам̣ оккамати, таттха упосатхам̣ катва̄ва а̄гантаббам̣, акатва̄ а̄гантум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ джан̃н̃а̄ ‘‘аджджева таттха гантум̣ саккомӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 181) еварӯпо пана а̄ва̄со гантаббо. таттха бхиккхӯхи саддхим̣ упосатхам̣ каронтена̄пи хи имина̄ нева упосатхантара̄йо като бхависсатӣти.

удакам̣ а̄санена ча̄ти а̄санена саха па̄нӣйапарибходжанӣйам̣ удакан̃ча̄ти аттхо. сан̇гхасаннипа̄тато пат̣хамам̣ каттаббам̣ пуббакаран̣ам̣. пуббакаран̣ато паччха̄ каттаббампи упосатхакаммато пат̣хамам̣ каттаббатта̄ пуббакиччам̣. убхайампи четам̣ упосатхакаммато пат̣хамам̣ каттаббатта̄ ‘‘пуббакичча’’миччева еттха вуттанти а̄ха ‘‘евам̣ двӣхи на̄мехи нававидхам̣ пуббакиччам̣ дассита’’нти. ким̣ там̣ катанти пуччхатӣти а̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. там̣ акатва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати ‘‘на, бхиккхаве, тхерена а̄н̣аттена агила̄нена на саммаджджитаббам̣, йо на саммаджджеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (маха̄ва. 159) вачанато. тенева̄ха ‘‘тасма̄ тхерена а̄н̣аттена̄’’тиа̄ди.

саче пана а̄н̣атто саммаджджаним̣ та̄вака̄ликампи на лабхати, са̄кха̄бхан̇гам̣ каппийам̣ ка̄ретва̄ саммаджджитаббам̣. тампи алабхантасса ладдхакаппийам̣ хоти. па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петаббанти а̄гантука̄нам̣ аттха̄йа па̄нӣйапарибходжанӣйам̣ упат̣т̣ха̄петаббам̣. а̄санам̣ пан̃н̃а̄петаббанти пӣт̣хапхалака̄диа̄санам̣ пан̃н̃а̄петаббам̣. саче упосатха̄га̄ре а̄сана̄ни наттхи, сам̣гхика̄ва̄сатопи а̄харитва̄ пан̃н̃а̄петва̄ пуна харитабба̄ни. а̄санесу асати кат̣аса̄ракепи тат̣т̣ика̄йопи пан̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣ати. тат̣т̣ика̄супи асати са̄кха̄бхан̇га̄ни каппийам̣ ка̄ретва̄ пан̃н̃а̄петабба̄ни. каппийака̄ракам̣ алабхантасса ладдхакаппийам̣ хоти. падӣпо ка̄табботи падӣпетаббо, падӣпуджджаланам̣ ка̄таббанти вуттам̣ хоти. а̄н̣а̄пентена пана ‘‘асукасмим̣ на̄ма ока̄се телам̣ ва̄ ват̣т̣и ва̄ капаллика̄ ва̄ аттхи, там̣ гахетва̄ карохӣ’’ти ваттаббо. саче тела̄дӣни наттхи, парийеситабба̄ни. парийеситва̄ алабхантасса ладдхакаппийам̣ хоти. апича капа̄ле аггипи джа̄летаббо. а̄н̣а̄пентена ча кин̃чи каммам̣ каронто ва̄ сада̄ка̄ламева еко ва̄ бха̄раниттхаран̣ако ва̄ сарабха̄н̣акадхаммакатхика̄дӣсу ан̃н̃атаро ва̄ на а̄н̣а̄петаббо, авасеса̄ пана ва̄рена а̄н̣а̄петабба̄. тена̄ха ‘‘тхерена̄пи патирӯпам̣ н̃атва̄ а̄н̣а̄петабба’’нти.

бахи упосатхам̣ катва̄ а̄гатена̄ти надийа̄ ва̄ сӣма̄йа ва̄ йаттха каттхачи упосатхам̣ катва̄ а̄гатена чхандо да̄таббо, ‘‘като майа̄ упосатхо’’ти аччхитум̣ на лабхатӣти адхиппа̄йо. киччаппасуто ва̄ти гила̄нупат̣т̣ха̄ка̄дикиччаппасуто ва̄. саче гила̄но чхандапа̄рисуддхим̣ да̄тум̣ на саккоти, ман̃чена ва̄ пӣт̣хена ва̄ сан̇гхамаджджхам̣ а̄нетва̄ упосатхо ка̄таббо. саче гила̄нупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ бхиккхӯнам̣ евам̣ хоти ‘‘саче кхо майам̣ имам̣ гила̄нам̣ т̣ха̄на̄ ча̄весса̄ма, а̄ба̄дхо ва̄ абхивад̣д̣хиссати, ка̄лакирийа̄ ва̄ бхависсатӣ’’ти, на твева со гила̄но т̣ха̄на̄ ча̄ветаббо, сан̇гхена таттха гантва̄ упосатхо ка̄таббо, на твева ваггена сан̇гхена упосатхо ка̄таббо. кареййа че, а̄патти дуккат̣асса. саче бахӯ та̄диса̄ гила̄на̄ хонти, сан̇гхена пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хатва̄ саббе хаттхапа̄се ка̄табба̄. саче дӯре дӯре хонти, сан̇гхо наппахоти, там̣ дивасам̣ упосатхо на ка̄таббо, на твева ваггена сан̇гхена упосатхо ка̄таббо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тадахупосатхе па̄рисуддхим̣ дентена чхандампи да̄тум̣, санти сан̇гхасса каран̣ӣйа’’нти (маха̄ва. 165) вуттатта̄ бхагавато а̄н̣ам̣ каронтена ‘‘чхандам̣ даммӣ’’ти вуттам̣. ‘‘чхандаха̄рако че, бхиккхаве, динне чханде таттхева паккамати, ан̃н̃асса да̄таббо чхандо’’тиа̄дивачанато (маха̄ва. 165) пуна аттано чхандада̄напариссамавиноданаттхам̣ ‘‘чхандам̣ ме хара̄’’ти вуттам̣. ‘‘чхандаха̄рако че, бхиккхаве, динне чханде сан̇гхаппатто сан̃чичча на а̄рочети, а̄хат̣о хоти чхандо, чхандаха̄ракасса а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 165) вуттатта̄ дуккат̣ато там̣ мочетум̣ ‘‘чхандам̣ ме а̄рочехӣ’’ти вуттам̣.

ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ убхайена ва̄ вин̃н̃а̄петабботи манаса̄ чинтетва̄ ка̄йаппайогам̣ каронтена йена кеначи ан̇гапаччан̇гена ва̄, ва̄чам̣ пана ниччха̄ретум̣ сакконтена татхева ва̄ча̄йа ва̄, убхайатха̄пи сакконтена ка̄йава̄ча̄хи ва̄ вин̃н̃а̄петаббо, джа̄на̄петабботи аттхо. ‘‘айам̣ аттхо’’ти вачанато пана йа̄йа ка̄йачипи бха̄са̄йа вин̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣ати, па̄рисуддхида̄непи чхандада̄не вуттасадисова виниччхайо. там̣ пана дентена пат̣хамам̣ сантӣ а̄патти десетабба̄. на хи са̄паттико сама̄но ‘‘па̄рисуддхим̣ дамми, па̄рисуддхим̣ ме хара, па̄рисуддхим̣ ме а̄рочехӣ’’ти (маха̄ва. 164) ваттум̣ лабхати. ‘‘санти сан̇гхасса каран̣ӣйа̄нӣ’’ти ваттаббе вачанавипалла̄сена ‘‘санти сан̇гхасса каран̣ӣйа’’нти вуттам̣. тесан̃ча аттано ча чхандапа̄рисуддхим̣ детӣти еттха чхандо ча чхандапа̄рисуддхи ча чхандапа̄рисуддхи, там̣ детӣти сарӯпекасесанайена аттхо дат̣т̣хаббо. итара̄ти ан̃н̃есам̣ чхандапа̄рисуддхи. бил̣а̄ласан̇кхалика̄ чхандапа̄рисуддхӣти еттха бил̣а̄ласан̇кхалика̄ на̄ма бил̣а̄лабандханам̣. таттха хи сан̇кхалика̄йа пат̣хамавалайам̣ дутийавалайам̣йева па̄пун̣а̄ти, на татийам̣, евамайампи чхандапа̄рисуддхи да̄йакена йасса динна̄, тато ан̃н̃аттха на гаччхатӣти (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.164; ви. ви. т̣ӣ. маха̄вагга 2.164). тасма̄ са̄ бил̣а̄ласан̇кхаликасадисатта̄ ‘‘бил̣а̄ласан̇кхалика̄’’ти вутта̄. бил̣а̄ласан̇кхаликаггахан̣ан̃четтха йа̄сам̣ ка̄сан̃чи сан̇кхалика̄нам̣ упалаккхан̣аматтанти дат̣т̣хаббам̣.

утуккха̄нанти там̣ там̣ кирийам̣ арати ваттетӣти уту, тасса аккха̄нам̣ утуккха̄нам̣, утуа̄чиккхананти аттхо. йатха̄ ча тасса а̄чиккханам̣, там̣ сарӯпато дассетум̣ ‘‘хеманта̄дӣна’’нтиа̄ди вуттам̣. ган̣ана̄ти калана̄. бхиккхунӣнам̣ ат̣т̣хагарудхаммехи оваданам̣ бхиккхунова̄до. све упосатхоти а̄гантва̄ти ‘‘све упосатхо хотӣ’’ти вутте аджджева а̄гантва̄ паннарасике упосатхе паккхасса ча̄туддасийам̣, ча̄туддасике терасийам̣ а̄гантва̄ти вуттам̣ хоти. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘паккхасса терасийам̣йева а̄гантва̄ ‘айам̣ упосатхо ча̄туддасико ва̄ паннарасико ва̄’ти пуччхитабба’’нти (па̄чи. ат̣т̣ха. 149) вуттам̣. евам̣ пуччхитена ча бхиккхуна̄ саче ча̄туддасийам̣ упосатхам̣ каронти, ‘‘ча̄туддасико бхагинӣ’’ти ваттаббам̣. саче паннарасийам̣ каронти, ‘‘паннарасико бхагинӣ’’ти ваттаббам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, т̣хапетва̄ ба̄лам̣, т̣хапетва̄ гила̄нам̣, т̣хапетва̄ гамикам̣ авасесехи ова̄дам̣ гахету’’нти (чӯл̣ава. 414) вуттатта̄ ‘‘там̣ т̣хапетва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха а̄рочанавидха̄нам̣ аджа̄нанто ба̄ло. ча̄туддасикапаннарасикесу упосатхесу ва̄ па̄т̣ипаде ва̄ гантука̄мо гамийо, дутийапаккхадивасато пана пат̣т̣ха̄йа тато уддхам̣ гаччханто идха гамийо на̄ма на хоти. аран̃н̃е нива̄со асса̄ти а̄ран̃н̃ико. сопи ‘‘ахам̣ аран̃н̃ава̄сӣ, све упосатхо, виха̄ре на васа̄мӣ’’ти аппат̣иггахитум̣ на лабхати. йади на ган̣хеййа, дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа. вуттан̃хетам̣ ‘‘на, бхиккхаве, ова̄до на гахетаббо, йо на ган̣хеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 414). тена пана пачча̄харан̣аттха̄йа сан̇кето ка̄таббо. вуттан̃хетам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄ран̃н̃икена бхиккхуна̄ ова̄дам̣ гахетум̣, сан̇кетан̃ча ка̄тум̣ атра патихарисса̄мӣ’’ти (чӯл̣ава. 415). тасма̄ а̄ран̃н̃икена бхиккхуна̄ саче бхиккхунӣнам̣ васанага̄ме бхиккха̄ лаббхати, таттхева чаритва̄ бхиккхунийо дисва̄ а̄рочетва̄ гантаббам̣. но часса таттха бхиккха̄ сулабха̄ хоти, са̄мантага̄ме чаритва̄ бхиккхунӣнам̣ га̄мам̣ а̄гамма татхева ка̄таббам̣. саче дӯрам̣ гантаббам̣ хоти, сан̇кето ка̄таббо ‘‘ахам̣ асукам̣ на̄ма тумха̄кам̣ га̄мадва̄ре сабхам̣ ва̄ ман̣д̣апам̣ ва̄ руккхамӯлам̣ ва̄ упасан̇камисса̄ми, татра а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти. бхиккхунӣхи татра гантаббам̣, агантум̣ на лаббхати. вуттан̃хетам̣ ‘‘на, бхиккхаве, бхиккхунийа̄ сан̇кетам̣ на гантаббам̣, йа̄ на гаччхеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 415). упосатхаггети упосатхакаран̣ат̣т̣ха̄не. ат̣т̣хахи ан̇гехӣти –

‘‘сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно, ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо, йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти, дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄, манаса̄ анупеккхита̄, дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. убхайа̄ни кхо панасса па̄тимоккха̄ни виттха̄рена сва̄гата̄ни хонти сувибхатта̄ни суппаваттӣни сувиниччхита̄ни суттасо анубйан̃джанасо. калйа̄н̣ава̄чо хоти калйа̄н̣ава̄ккаран̣о. йебхуййена бхиккхунӣнам̣ пийо хоти мана̄по. пат̣ибало хоти бхиккхунийо овадитум̣. на кхо панетам̣ бхагавантам̣ уддисса паббаджита̄йа ка̄са̄йаваттхавасана̄йа гарудхаммам̣ аджджха̄паннапуббо хоти. вӣсативассо ва̄ хоти атирекавӣсативассо ва̄’’ти (па̄чи. 147) –

имехи ат̣т̣хахи ан̇гехи. па̄са̄дикена̄ти паса̄да̄вахена ниддосена ка̄йавачӣманокаммена. сампа̄детӯти тивидхам̣ сиккхам̣ сампа̄дету. йада̄ пана та̄хи бхиккхунӣхи па̄тимоккхуддесакам̣йева дисва̄ ова̄до йа̄чито, тада̄ упосатхагге саннипатитехи бхиккхусан̇гхехи пуббакиччавасена ‘‘аттхи ка̄чи бхиккхунийо ова̄дам̣ йа̄чама̄на̄’’ти пуччхите ‘‘евам̣ вадехӣ’’ти аттана̄ ваттаббавачанам̣ ан̃н̃ена катха̄петва̄ ‘‘аттхи кочи бхиккху бхиккхунова̄дако саммато’’тиа̄дим̣ сайам̣ ватва̄ пуна сайамева гантва̄ бхиккхунӣнам̣ а̄рочетаббам̣. ан̃н̃ена ва̄ бхиккхуна̄ тасмим̣ дивасе па̄тимоккхам̣ уддиса̄петаббам̣. иданти ‘‘та̄хӣ’’ти бахувачанам̣. екато сахева.

н̃аттит̣т̣хапакена ва̄ти йаттха тин̣н̣ам̣ васанат̣т̣ха̄не па̄тимоккхуддесо наттхи, таттха н̃аттит̣т̣хапанакена ва̄. итарена ва̄ти йаттха две бхиккхӯ васанти, еко ва̄, таттха итарена ва̄ бхиккхуна̄ саче сайамева саммато, ‘‘аха’’нти ваттаббам̣. татхева̄ти упосатхагге вуттасадисамева. ‘‘а̄рочетва̄ва̄’’ти имина̄ ана̄рочанам̣ пат̣иккхипати. ‘‘на, бхиккхаве, ова̄до на а̄рочетаббо, йо на а̄рочеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 415) вачанато ова̄дам̣ гахетва̄ упосатхагге ана̄рочетум̣ на ват̣т̣ати.

парисуддхабха̄ванти а̄паттийа̄ парисуддхатам̣. а̄рочетха̄ти а̄ви каротха. еттха сийа̄ти ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти етасмим̣ паде айамануйого бхавеййа. ким̣ там̣, йам̣ сийа̄ти а̄ха ‘‘сан̇гхо упосатхам̣ кареййа̄’’тиа̄ди. пуббена̄парам̣ сандхийатӣти пуббавачанена апарам̣ вачанам̣ сандха̄нам̣ гаччхати. са̄маггийа̄ти ка̄йачиттехи сахитата̄йа. ган̣асса̄ти уддесакам̣ т̣хапетва̄ чатувагге сесабхиккхӯнам̣. сан̇гхасса уддит̣т̣хам̣ хотӣти сан̇гхена уддит̣т̣хам̣ хоти. каран̣аттхе четам̣ са̄мивачанам̣. еттха̄ти па̄тимоккхуддесе. лаккхан̣анти сабха̄во.

тхера̄ ча нава̄ ча маджджхима̄ ча̄ти еттха дасавасса̄, атирекадасавасса̄ ча тхера̄. ӯнапан̃чавасса̄ нава̄. пан̃чавасса̄, атирекапан̃чавасса̄ ча маджджхима̄. ат̣т̣хим̣ катва̄ти атта̄нам̣ тена па̄тимоккхена аттхикам̣ катва̄, там̣ ва̄ па̄тимоккхам̣ ‘‘идам̣ майхам̣ па̄тимоккха’’нти аттхим̣ катва̄. манаси каритва̄ти читте т̣хапетва̄. сотадва̄равасена̄ти сотадва̄рикаджаванавин̃н̃а̄н̣авасена. саббачетаса̄ саманна̄хара̄ма̄ти читтасса тхокампи бахи гантум̣ адента̄ саббена читтена а̄ваджджема, саллаккхема̄ти аттхо. манаси карома̄ти а̄ваджджема, саманна̄хара̄ма̄ти аттхо. со ча кхо манасика̄ро на еттха а̄рамман̣аппат̣ипа̄даналаккхан̣о, атха кхо вӣтхиппат̣ипа̄данаджаванаппат̣ипа̄данаманасика̄рапуббакачитте т̣хапаналаккхан̣оти а̄ха ‘‘екаггачитта̄ хутва̄ читте т̣хапеййа̄ма̄’’ти. на саметӣти на сам̣гаччхати. касма̄ на сам̣гаччхатӣти а̄ха ‘‘самаггасса хӣ’’тиа̄ди. кин̃ча бхиййоти а̄ха ‘‘па̄тимоккхуддесако ча̄’’тиа̄ди. сан̇гхапарийа̄панноти сан̇гхе парийа̄панно антогадхо.

ида̄ни там̣ дассетунти самбандхо. а̄йасмантоти саннипатита̄нам̣ пийавачанена а̄лапанам̣.

аладжджита̄ти аладжджита̄йа, аладжджанабха̄вена̄ти аттхо. татийаттхе хи идам̣ паччаттавачанам̣. ‘‘ан̃н̃а̄н̣ата̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. куккуччаппакатата̄ти куккуччена абхибхӯтата̄йа. сатисаммоса̄ти сативиппава̄сато. вӣтиккаманти сиккха̄падавӣтиккаманам̣.

сан̃чичча̄ти сан̃чететва̄, акаппийабха̄вам̣ джа̄нантойева вӣтиккамачиттам̣ песетва̄ти аттхо. паригӯхатӣти нигӯхати на десети на вут̣т̣ха̄ти. ладжджа̄йа паригӯханто аладжджӣ на хоти, ‘‘ким̣ имина̄’’ти ана̄дарийена паригӯханто аладжджӣ хотӣти дассети. агатигаманан̃ча гаччхатӣти бхан̣д̣абха̄джанӣйат̣т̣ха̄на̄дӣсу чханда̄гатиа̄дибхедам̣ агатигаманан̃ча гаччхати. аладжджипуггалоти аджджхаттикасамут̣т̣ха̄наладжджа̄вирахито пуггало. еттха ча ‘‘сан̃чичча̄’’ти имина̄ ана̄дарийавасенева а̄паттим̣ а̄паджджанто, а̄паннан̃ча а̄паттим̣ паригӯханто, бхан̣д̣абха̄джанӣйат̣т̣ха̄на̄дӣсу агатигаманам̣ гаччханто ча аладжджӣ хоти, на итароти дассети.

мандоти мандапан̃н̃о, апан̃н̃ассеветам̣ на̄мам̣. момӯхоти атисам̣мӯл̣хо. вира̄дхетӣти на ра̄дхети на са̄дхети. куккуччети винайасам̣сайе. каппийам̣ че каттаббам̣ сийа̄ти винайадхарам̣ пуччхитва̄ тена ваттхум̣ олокетва̄ ма̄тикам̣, падабха̄джанам̣, антара̄паттим̣, ана̄паттин̃ча олокетва̄ ‘‘каппати, а̄вусо, ма̄ еттха кан̇кхӣ’’ти вутте каттаббам̣ бхавеййа.

сахасеййачӣваравиппава̄са̄дӣнӣти еттха сахасеййа̄ на̄ма анупасампаннена уттаридираттатираттам̣ сахасеййа̄патти, виппава̄со на̄ма екараттачха̄раттавасена виппава̄со. а̄дисаддена сатта̄ха̄тиккама̄дӣсу а̄паттим̣ сан̇ган̣ха̄ти. саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нанти па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесатхуллаччайапа̄читтийапа̄т̣идесанӣйадуккат̣адуббха̄ситасан̇кха̄та̄нам̣ саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣.

десету ва̄ пака̄сету ва̄ти сан̇гхамаджджхе ва̄ ган̣амаджджхе ва̄ екапуггале ва̄ десету ва̄ пака̄сету ва̄. еттха ча па̄ра̄джика̄паттидесана̄ на̄ма бхиккхубха̄васса паричча̄го. вут̣т̣ха̄нам̣ пана десана̄висесатта̄ ‘‘десана̄’’ти дат̣т̣хаббам̣. пака̄сету ва̄ти а̄рочету ва̄.

евам̣ ана̄панна̄ ва̄ти евам̣ чханнам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена ана̄панна̄ ва̄. вут̣т̣хита̄ ва̄ти парива̄са̄дина̄ вут̣т̣хита̄ ва̄. а̄рочита̄ ва̄ти а̄виката̄ ва̄. а̄роченто ча ‘‘туйхам̣ сантике екам̣ а̄паттим̣ а̄викаромӣ’’ти ва̄ ‘‘а̄чиккха̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘а̄рочемӣ’’ти ва̄ ‘‘мама екам̣ а̄паттим̣ а̄паннабха̄вам̣ джа̄на̄хӣ’’ти ва̄ вадату, ‘‘екам̣ гарукам̣ а̄паттим̣ а̄викаромӣ’’ти ва̄ а̄дина̄ найена вадату, саббехипи а̄ка̄рехи а̄рочита̄ва хоти. саче пана гарука̄паттим̣ а̄викаронто ‘‘лахука̄паттим̣ а̄викаромӣ’’тиа̄дина̄ найена вадати, ана̄виката̄ хоти а̄патти. ваттхум̣ а̄рочети, а̄паттим̣ а̄рочети, убхайам̣ а̄рочети, тивидхена̄пи а̄рочита̄ва хоти. асантийа̄ а̄паттийа̄ти бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣. тун̣хӣбха̄вена̄пи хӣти еттха на кевалам̣ ‘‘а̄ма, майам̣ парисуддха̄’’ти вуттейева, атха кхо тун̣хӣбха̄вена̄пӣти аписаддасса аттхо ведитаббо.

ким̣ там̣ йа̄вататийа̄нуса̄витам̣ на̄ма, катхан̃четам̣ йа̄вататийа̄нуса̄витам̣ хотӣти вича̄ран̣а̄йам̣ а̄чарийа̄нам̣ матибхедамукхена таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ хотӣти еттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йадетам̣ тиккхаттум̣ ануса̄витанти самбандхо. аттхабйан̃джанабхедатоти арӣйати н̃а̄йатӣти аттхо, абхидхеййам̣, бйан̃джӣйати аттхо анена̄ти бйан̃джанам̣, аккхарам̣, аттхо ча бйан̃джанан̃ча аттхабйан̃джана̄ни, тесам̣ бхедо аттхабйан̃джанабхедо, тато, аттхасса ча бйан̃джанасса ча висадисатта̄ти аттхо.

ида̄ни тамеваттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘ануса̄ванан̃хи на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. тасса пана ‘‘абхинна’’нти имина̄ самбандхо ведитаббо. тена̄ти бхиннатта̄. асса̄ти ‘‘йасса сийа̄’’тиа̄дивачанаттайасса. авассан̃четамевам̣ сампат̣иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ атиппасан̇гопи сийа̄ти дассетум̣ ‘‘йади чета’’нтиа̄дима̄ха. етанти ‘‘йасса сийа̄’’тиа̄дивачанаттайам̣. апаре ‘‘ануса̄вита’’нти падам̣ на атӣтаттхам̣ дӣпети, атха кхо ана̄гататтхам̣. дха̄тваттхасамбандхо ка̄лантаравихитопи паччайо ка̄лантаре са̄дху хотӣти викаппесум̣. тена̄ха ‘‘апаре ‘ануса̄вита’нти падасса̄’’тиа̄ди. упари уддеса̄васа̄нети па̄ра̄джикуддеса̄васа̄не. аттхайуттӣнам̣ абха̄ватоти ана̄гататтхасса ча ка̄ран̣асса ча абха̄вато. ида̄ни тамева вибха̄ветум̣ ‘‘идам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. катхаметам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘йади часса̄’’тиа̄ди. айанти ана̄гатака̄ло. ануса̄витам̣ хессатӣти вадеййа̄ти ануппайогам̣ ана̄гатака̄лам̣ катва̄ ‘‘ануса̄витам̣ хессатӣ’’ти буддхо вадеййа. айам̣ хеттха̄дхиппа̄йо – йади четтха дха̄тваттхасамбандхо та-паччайо сийа̄, татха̄ сати дха̄тваттхасамбандхо на̄ма висесанависесйабха̄во, со ча ануппайогасса сама̄наттхабха̄ве сати уппаджджати, на̄сатӣти ‘‘хессатӣ’’ти ануппайогам̣ вадеййа, на ча вуттам̣. тасма̄ ана̄гатам̣ на дӣпети, атӣтака̄ламева дӣпетӣти. ануса̄вийама̄нети вачанатоти ‘‘ануса̄вийама̄не’’ти ваттама̄нака̄лавачанато. йади евам̣ ‘‘йа̄вататийам̣ ануса̄витам̣ хотӣ’’ти кимиданти а̄ха ‘‘йа̄вататийа’’нтиа̄ди. ким̣ тена лаккхӣйати, йенетам̣ лаккхан̣авачанаматтам̣ сийа̄ти а̄ха ‘‘тена̄’’тиа̄ди. тена̄ти лаккхан̣авачанаматтена хетуна̄.

тадетанти па̄тимоккхам̣. там̣ панетанти ‘‘таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄дикам̣ йа̄вататийа̄нуса̄ванам̣. на диссатӣти нопалаббхати. имамева ча аттханти имам̣ амхехи вуттамеваттхам̣. йади хи ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’тиа̄дивачанаттайам̣ йа̄вататийа̄нуса̄ванам̣ сийа̄, тадева упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 132 а̄дайо) вадеййа, на пана ‘‘сакимпи ануса̄витам̣ хотӣ’’тиа̄диканти адхиппа̄йо. нану ча̄йам̣ виниччхайо ат̣т̣хакатха̄су на а̄гато, атха куто ладдхоти а̄ха ‘‘айаметтха̄’’тиа̄ди. винайат̣т̣ха̄несу катапаричайа̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ там̣ там̣ аттхам̣ н̃а̄пентӣ павен̣и а̄чарийапарампара̄, та̄йа а̄бхато а̄нӣто а̄чарийапарампара̄бхато.