намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

кан̇кха̄витаран̣ӣпура̄н̣а-т̣ӣка̄

гантха̄рамбхакатха̄

буддхам̣ дхамман̃ча сан̇гханти-а̄дина̄ йа̄ пака̄сита̄;

бхадантабуддхагхосена, ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄ субха̄;

тасса̄ хи лӣнападам̣ ви-ка̄санакойама̄рамбхо.

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄

виппасаннена̄ти вивидхаппасаннена. катхам̣? ‘‘итипи со…пе… буддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то…пе… вин̃н̃ӯхи, суппат̣ипанно…пе… локасса̄’’ти (а. ни. 5.10) евама̄дина̄. ‘‘четаса̄’’ти вуттатта̄ тӣсу вандана̄су четовандана̄ адхиппета̄. таннинната̄дивасена ка̄йа̄дӣхи пан̣а̄макаран̣ам̣ вандана̄, гун̣авасена манаса̄пи татха̄ва каран̣ам̣ ма̄нам̣, паччайаппат̣ипаттийа̄дӣхи пӯджа̄каран̣ам̣ пӯджа̄, паччайа̄дӣнам̣ абхисан̇кхаран̣ам̣ саккачча каран̣ам̣ сакка̄ро, тесам̣. бха̄джананти а̄дха̄ро, адхикаран̣ам̣ ва̄.

тхера̄ маха̄кассапа̄дайо, тесам̣ вам̣соти тхеравам̣со, а̄гама̄дхигамасампада̄йа тасса вам̣сасса падӣпабхӯта̄ти тхеравам̣саппадӣпа̄, тесам̣ тхеравам̣саппадӣпа̄нам̣. асам̣хӣратта̄ тхира̄нам̣. винайаккамети винайапит̣аке, а̄рамбха̄нурӯпавачанаметам̣. сутта̄бхидхаммесупи те тхира̄ ева. ‘‘буддхам̣ дхамман̃ча сан̇гхан̃ча пубба̄чарийасӣха̄нан̃ча̄’’ти аватва̄ касма̄ висум̣ вуттанти че? пайоджанависесадассанаттхам̣. ваттхуттайасса хи пан̣а̄макаран̣асса антара̄йанива̄ран̣ам̣ пайоджанам̣ аттано ниссайабхӯта̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ пан̣а̄макаран̣асса упака̄ран̃н̃ута̄дассанам̣. тена буддхан̃ча дхамман̃ча сан̇гхан̃ча вандитва̄, ча-саддена пубба̄чарийасӣха̄нан̃ча намо катва̄ти йоджана̄. атха ва̄ ‘‘вандитва̄’’ти четованданам̣ дассетва̄ тато ‘‘намо катва̄’’ти ва̄ча̄вандана̄, ‘‘катан̃джалӣ’’ти ка̄йавандана̄пи дассита̄ти йоджетаббам̣.

ида̄ни абхидха̄наппайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘па̄моккха’’нтиа̄дима̄ха. таттха па̄моккханти падха̄нам̣. сӣлан̃хи саббесам̣ кусаладхамма̄нам̣ падха̄нам̣ а̄дибха̄вато. йатха̄ ча сатта̄нам̣ кхаджджабходжджалеййапеййавасена чатуббидхопи а̄ха̄ро мукхена пависитва̄ ан̇гаман̇га̄ни пхарати, евам̣ йогинопи ча̄тубхӯмакам̣ кусалам̣ сӣламукхена пависитва̄ аттхасиддхим̣ сампа̄дети. тена вуттам̣ ‘‘мукха’’нтиа̄ди. атха ва̄ мукханти упа̄йо, тена моккхаппавеса̄йа нибба̄насаччхикирийа̄йа мукхам̣ упа̄йоти аттхо. махесина̄ йам̣ па̄тимоккхам̣ пака̄ситанти самбандхо. маханте сӣла̄диккхандхе еси гавесӣти махеси.

сӯратена нива̄тена̄ти ‘‘таттха катамам̣ сораччам̣? йо ка̄йико авӣтиккамо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1349) сӯратена, нӣчавуттина̄ ма̄нуддхаччавасена атта̄нам̣ ануккхипанабха̄вена нива̄тена. винайа̄ча̄райуттена ча̄риттава̄риттехи йуттена. ‘‘сон̣аттхерена йа̄чито’’ти аватва̄ ‘‘сӯратена̄’’тиа̄ди касма̄ вуттам̣, ким̣ дуссӣлена ва̄ дут̣т̣хена ва̄ аладжджина̄ ва̄ йа̄читена ван̣н̣ана̄ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти че? на на ват̣т̣ати. тхерасса вачанам̣ пат̣иккхипитум̣ на сакка̄, еварӯпагун̣о тхерова, йа̄чанавасена каттаббо а̄дарена̄ти дассетум̣ вуттам̣.

на̄мена̄ти аттано гун̣ана̄мена. саддалаккхан̣асубхато, виниччхайасубхато, вин̃н̃еййасубхато ча субхам̣.

гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нида̄наван̣н̣ана̄

‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хоти, таттха̄йасманте пуччха̄ми…пе… тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄на’’нтиа̄дина̄ найена вуттам̣. еттхева йа̄вататийа̄нуса̄ванакатха̄васа̄не атха кхо уддесака̄ле ‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣. таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена а̄гатам̣. упосатхаккхандхакепи евамева а̄гатам̣. таттха пуббе вуттам̣ паччха̄ а̄гатасуттена вируджджхати. тасма̄ йатха̄ на вируджджхати, татха̄ упапариккхитва̄ гахетаббам̣. евам̣ на вируджджхатӣти еке. катхам̣? ‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣. таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ сууддит̣т̣хам̣ хотӣти етам̣ уддесалаккхан̣ам̣ идха̄пи кхандхакепи вуттатта̄. тасма̄ ‘‘пха̄су хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не авуттампи а̄нетва̄ гахетаббам̣. касма̄? идха нида̄нам̣ на дасситам̣, уддесо уддесака̄ле уддиситаббалаккхан̣асса таттха вуттатта̄. апича ‘‘нида̄нуддесо’’ти падам̣ уддхаритва̄ нида̄нуддесам̣ дассетука̄мопи ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо…пе… а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти па̄т̣хавасена а̄гатам̣ нида̄нам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ упари ат̣т̣хакатха̄васена йоджетаббам̣ па̄л̣им̣ идха йоджетва̄ ‘‘таттха̄йасманте пуччха̄ми…пе… дха̄райа̄мӣ’’ти нида̄напа̄л̣им̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ пуна ‘‘таттха нида̄нуддесо’’ти уддхат̣ападавасена сан̇кхепато нида̄нуддесалаккхан̣ам̣ дассетум̣ ‘‘еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄на’’нтиа̄ди вуттам̣, тасма̄ евам̣ упари ча кхандхаке ча, атха кхо уддесака̄ле ‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣. таттха̄йасманте пуччха̄мӣ’’тиа̄ди нида̄нуддесова дассито, на нида̄нам̣.

савана̄н̣аттивачананти еттха сан̇гханавакатарена ваттум̣ айуттанти че? йуттамева. ‘‘па̄тимоккхуддесакена евам̣ ваттабба’’нти бхагавата̄ вуттатта̄ бхагаватова а̄н̣атти, на уддесакасса. идха навакатаравасена вуттам̣. тхеропи пана уддиситум̣ лабхатӣти дассанаттхам̣ ‘‘тхера̄дхикам̣ па̄тимоккха’’нти вуттам̣. имина̄ суттена навакатаро на лабхатӣти че? там̣ дассетум̣ ‘‘йо таттха бхиккхӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

йатха̄ чатуваггена т̣хапетва̄ упасампада̄пава̄ран̣а̄аббха̄на̄ни саббам̣ сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, евам̣ ‘‘атирекавӣсативаггена имам̣ на̄ма каммам̣ ка̄табба’’нти аватва̄ атирекавачанатта̄ ан̃н̃ам̣ аттхам̣ сӯчети, ким̣ танти ‘‘чатувагга̄дина̄’’тиа̄ди. тан̃хи техи ева сиддхам̣. катхам̣? чатуваггена упасампада̄пава̄ран̣а̄…пе… вӣсативаггена на кин̃чи сан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣти. еттха ‘‘дасаваггена аббха̄накаммаматтам̣ т̣хапетва̄’’ти вадантена чатупан̃чаваггена каран̣ӣйа̄нипи дасаваггена ка̄тум̣ анун̃н̃а̄та̄ни. тасма̄ атирекена ват̣т̣атӣти дӣпитам̣, ‘‘т̣хапетва̄’’ти вачанена ӯнатарена на ват̣т̣атӣти дӣпитамева. тасма̄ на ваттаббам̣ атирекавӣсативагготи че? ваттаббамева. чатупан̃чаваггена каттаббам̣ чхасаттаат̣т̣ханававаггена ка̄таббанти ча, дасаваггена ка̄таббам̣ ека̄дасадва̄даса…пе… екӯнавӣсативаггена ка̄таббанти ча дӣпитам̣. ӯнатарена на ват̣т̣атӣти дӣпитам̣ па̄кат̣ато. саббаппака̄рена пана атирекавӣсатианатирекавӣсативагге вуттепи дӣпитам̣ хотӣти ваджирабуддхиттхерена ликхитам̣. ито пат̣т̣ха̄йа ‘‘ликхита’’нти вутте ваджирабуддхиттхерена̄ти гахетаббам̣.

саче анупосатхепи ват̣т̣еййа, ‘‘упосатхам̣ кареййа̄’’ти на вадеййа, йасма̄ анупосатхе ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ ‘‘аджджупосатхо’’ти ватва̄ пуна ‘‘упосатхам̣ кареййа̄’’ти вуттам̣. ‘‘паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ева̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ тато парам̣ пава̄ран̣а̄дивасасса наттхита̄йа катам̣. уддхам̣ пакатиупосатхе вуттена пакатича̄риттена саддхим̣ идампи.

‘‘нимиттена нимиттам̣ самбандхитва̄’’ти на ваттаббам̣ ‘‘тивидхасампаттийутта̄’’ти вуттатта̄ти че? ваттаббамева. касма̄? тивидхасампатти на̄ма нимиттасампатти, париса̄сампатти, каммава̄ча̄сампаттӣтиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘нимиттасампатти на̄ма паббатанимиттам̣, па̄са̄н̣анимитта’’нтиа̄ди вуттам̣, на нимиттена нимиттасамбандханам̣ вуттам̣. апича ‘‘тивидхасампаттийутта̄’’ти сампайоган̇гесу дассетва̄ пуна тамева паха̄нан̇гесу дассетум̣ ‘‘нимиттена нимиттам̣ самбандхитва̄’’ти вуттам̣. надисамуддаджа̄тассаресу самматасӣма̄то камма̄ни на випаджджанти удакуккхепасӣматта̄ти ‘‘випаттисӣма̄йо на̄ма̄’’ти касма̄ вутта̄ти че? сесалаккхан̣а̄ни сампа̄детва̄ надийам̣ сӣма̄йа баддха̄йа удакапарийантам̣ катва̄ сӣма̄гататта̄ пуна там̣ надим̣ анто катва̄ тал̣а̄ке кате саче тасса̄ сӣма̄йа каммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣еййа, сӣма̄то камма̄ни на випаджджеййум̣. йасма̄ пана евам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ ‘‘удакуккхепасӣматта̄’’ти вуттам̣ ака̄ран̣ам̣.

вӣсативаггакаран̣ӣйатта̄ сан̇гхакаммасса камма̄рахена саддхим̣ екавӣсати бхиккхӯ нисӣдитум̣ на сакконтӣ’’ти вуттам̣, сукханисаджджа̄васена нисӣдитунти адхиппа̄йо. ‘‘париман̣д̣ала̄ка̄рена нисӣдиту’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тийоджанам̣ атиккамитва̄ти маджджхе т̣хатва̄ дийад̣д̣хам̣ катва̄ тийоджанам̣. кон̣ато хи кон̣ам̣ тийоджанам̣ атикка̄мети, а̄паттин̃ча а̄паджджати, сӣма̄ ча асӣма̄ хоти. киттетва̄ти нимитта̄ни сампанна̄нипи ан̃н̃аман̃н̃ана̄мавипарийа̄йена, анимитта̄нам̣ на̄мехи ча киттетва̄ти аттхо.

ра̄сикатам̣ пам̣супи руккхесу джа̄тесу суддхапам̣супаббато хоти. гул̣апин̣д̣апарима̄н̣о тхӯлата̄йа, на тулаган̣ана̄йа. бхӯмийам̣ патит̣т̣хито’’ти имина̄ кут̣асара̄ва̄дӣсу ропитам̣ пат̣иккхипати, тато апанетва̄ пана тан̇кхан̣ампи бхӯмийам̣ ропито ват̣т̣ати. навамӯласа̄кха̄ниггаманам̣ пана ака̄ран̣ам̣. кхандхам̣ чхиндитва̄ ропите пана етам̣ йуджджати. сӯчидан̣д̣акаппама̄н̣о канит̣т̣хан̇гулипарима̄н̣аматто. ‘‘ат̣т̣хан̇гулуббедхо’’ти имина̄ уббедхо париччхинно хоти, ‘‘говиса̄н̣аматто’’ти имина̄ парин̣а̄хо. ‘‘евам̣ сантепи говиса̄н̣апарин̣а̄хе париччхедо наттхи, тасма̄ кхуддакопи махантопи ват̣т̣ати ева̄ти ваданти.

джа̄тассаре парипун̣н̣амева удакам̣ нимиттӯпагам̣ дисва̄ апарипун̣н̣ам̣ антара̄ т̣хитибхӯтам̣ ‘‘джа̄тассаре саммата̄’’ти вуттам̣ випаттим̣ на а̄паджджатӣти ‘‘надийа̄ саммата̄, самудде саммата̄, джа̄тассаре саммата̄’’ти еттха̄пи лон̣ӣ на гахита̄. баддхасӣмам̣ ва̄ надисамуддаджа̄тассаре ва̄ аноккамитва̄ти еттха̄пи ‘‘надийа̄ ва̄, бхиккхаве, самудде ва̄ джа̄тассаре ва̄’’ти (маха̄ва. 147) еттха̄пи на гахита̄. тасма̄ лон̣ӣ на абаддхасӣма̄ти че? абаддхасӣма̄ва. ‘‘йопи надим̣ ва̄ самуддам̣ ва̄ бхиндитва̄ никкхантаудакена като соббхо етам̣ лаккхан̣ам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи джа̄тассаройева̄’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вуттатта̄ джа̄тассараггахан̣ена гахита̄ти таттха таттха авутта̄. ‘‘йа̄ватика̄ тасмим̣ га̄макхетте’’ти вуттатта̄ ан̃н̃ампи га̄мам̣ анто катва̄ сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄самманнанака̄ле тасмим̣ га̄ме бхиккхӯ а̄гаччханту ва̄ ма̄ ва̄, ват̣т̣ати. авиппава̄сасӣма̄самманнанака̄ле а̄гантаббамева.

агаманапатхесӯти еттха екадивасена гантва̄ пачча̄гантум̣ асаккун̣еййат̣т̣ха̄нети ваданти, баддхасӣма̄бха̄вам̣ пат̣иккхипитва̄ти аттхо.

‘‘саманта̄ удакуккхепа̄’’ти вуттатта̄ саббадиса̄су гахетаббамева̄ти че? йато лаббхати, тато гахетаббо ‘‘йасмим̣ падесе пакативӣчийо оттхаритва̄ сан̣т̣хаханти, тато пат̣т̣ха̄йа каппийабхӯми, таттха т̣хатва̄ упосатха̄дикаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄. анубандхо ад̣д̣хама̄со анвад̣д̣хама̄со, ад̣д̣хама̄сасса ва̄ ану. йо пана кеначи антамасо тираччха̄ненапи кхан̣итва̄ акатоти адхиппа̄йо.

‘‘ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева париччхедам̣ анатиккамитва̄ т̣хитопи каммам̣ копетӣ’’ти вуттатта̄ атиккамитва̄ т̣хито на копетӣти дӣпитамева хотӣти упатиссаттхеро, там̣ пана ‘‘двиннам̣ удакуккхепа̄нам̣ антаре ан̃н̃о еко удакуккхепо упача̄раттха̄йа т̣хапетаббо’’ти вачанена вируджджхати. самантапа̄са̄дика̄йан̃хи ‘‘ан̃н̃ам̣ таттакам̣йева̄’’ти падам̣ наттхи. тасма̄ тасса̄дхиппа̄йо парийеситаббо. антоудакуккхепасӣма̄йа упача̄раттха̄йа т̣хапитам̣ удакуккхепапариччхедам̣ анатиккамитва̄ти аттхо гахетаббо. тхерена ан̃н̃атха̄ папан̃читва̄ ликхитам̣.

‘‘сабха̄гаваттхуна̄ лахука̄патти’’нти вуттатта̄ сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄рочетум̣ ват̣т̣атӣти че? на ват̣т̣ати десана̄га̄миним̣ сандха̄йа идха вуттатта̄. тасма̄ ева самуччайаккхандхаке ‘‘сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ а̄паннасса пана сантике а̄вика̄тум̣ на ват̣т̣ати. саче а̄викароти, а̄патти а̄виката̄ хоти, дуккат̣а̄ пана на муччатӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102) вуттам̣. йатха̄ сан̇гхена ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо…пе… пат̣икариссатӣ’’ти ватва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ лабхати, евам̣ тӣхи двӣхипи ан̃н̃ам̣ суддхам̣ пасситва̄ ‘‘пат̣икарисса̄ма̄’’ти ватва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. екена̄пи ‘‘парисуддхам̣ лабхитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти. ат̣т̣хакатха̄йампи ‘‘са̄манто бхиккху евамасса вачанӣйоти еттха сабха̄го ева ваттаббо. висабха̄гасса хи вуччама̄не бхан̣д̣анакалахасан̇гхабхеда̄дӣнипи хонти, тасма̄ тасса аватва̄ ито вут̣т̣хахитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ упосатхо ка̄табботи андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’нти ватва̄ тасса аппат̣иккхиттатта̄ ват̣т̣атӣти дӣпитамева. ‘‘йада̄ ан̃н̃ам̣ суддхам̣ бхиккхум̣ ана̄паттикам̣ пассиссати, тада̄ тасса сантике’’ти вуттатта̄ лахукассева анун̃н̃а̄татта̄ самуччайаккхандхаке вуттатта̄ сабха̄гасан̇гха̄дисесам̣ пана н̃аттийа̄ а̄рочетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати.

девабрахма̄ пана ‘‘тираччха̄нагато’’ти падам̣ т̣хапетва̄ йена кеначи падена асан̇гахита̄пи имина̄ сан̇гахита̄ти дассанаттхам̣ ‘‘йасса упасампада̄ пат̣иккхитта̄’’ти вуттам̣.

‘‘ча̄тума̄синийам̣ пана пава̄рита̄нам̣ сантике анупагатена ва̄ чхиннавассена ва̄ вут̣т̣хавассена ва̄’’ти аватва̄ ‘‘анупагатена ва̄ чхиннавассена ва̄’’ти еттакамева вуттам̣. вут̣т̣хавассо пана тасмим̣ ка̄ле анупагататта̄ ‘‘анупагато’’ти сан̇кхйам̣ гатоти. сабба̄йа вут̣т̣хита̄йа саббе вут̣т̣хахитва̄ гате саннипа̄тетум̣ на сакка̄, екачче саннипа̄тетва̄ па̄рисуддхим̣ а̄рочетум̣ ват̣т̣атӣти ваданти. касма̄? н̃аттим̣ т̣хапетва̄ каттаббасан̇гхакамма̄бха̄ва̄ ваггам̣ на хотӣти. пава̄ран̣а̄йапи есева найо. айан̃хеттха висесо – саче пуримика̄йа упагатехи паччхимика̄йа упагата̄ тхокатара̄ чева хонти самасама̄ ча, сан̇гхапава̄ран̣а̄йа ча ган̣ам̣ пӯренти, сан̇гхапава̄ран̣а̄васена н̃атти т̣хапетабба̄ти. ‘‘екова бхиккху хоти…пе… ан̃н̃есам̣ ана̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄’’ти вуттатта̄ адхит̣т̣ха̄нупосатхам̣ сӣмам̣ пависитва̄ ка̄тум̣ на сакка̄ти ваданти.

‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакичча’’нти идам̣ на н̃аттим̣ т̣хапетва̄ ваттаббам̣. тан̃хи н̃аттито пуретарамева карӣйати. тасма̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, ким̣ сан̇гхасса пуббакиччам̣, йади сан̇гхасса паттакалла’’нти ваттаббам̣ сийа̄ти. татха̄пи на ваттаббам̣. на хи там̣ н̃аттийа̄ анто карӣйатӣти. евам̣ санте нетам̣ ваттаббанти а̄паджджати пайоджана̄бха̄ва̄ти че? на, йатха̄гатат̣т̣ха̄не ева ваттаббато, парапада̄пеккхата̄йа̄ти вуттам̣ хоти. идам̣ пуббакиччам̣ акатва̄ упосатхакаммам̣ каронто сан̇гхо, пуггало ва̄ т̣хапанаккхетта̄тиккаме а̄паджджати. тасмин̃хи кхетте атикканте саммаджджана̄дикаран̣е а̄паттимоккхо на хоти упосатхакаммато пуббе каттаббакамма̄каран̣апаччайатта̄ тасса̄ а̄паттийа̄. на са̄ каммапарийоса̄на̄пеккха̄ еттха̄гатасампаджа̄намуса̄ва̄да̄патти вийа, тасма̄ па̄тимоккхуддесако бхиккху ‘‘па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄’’ти ваттука̄мо пат̣хамамева па̄рисуддха̄па̄рисуддхипаччайам̣ пуббакиччам̣ сара̄пети. тан̃хи катам̣ па̄рисуддхипаччайо хоти, акатам̣ апа̄рисуддхипаччайо. тенева убхайа̄пеккха̄дхиппа̄йена катам̣, на катанти аватва̄ ‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакичча’’миччева̄ха. таттха акатапаккхе та̄ва па̄рисуддхиа̄рочанаккаманидассанаттхам̣ парато ‘‘йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа̄’’ти ча, катапаккхе ‘‘асантийа̄ а̄паттийа̄ тун̣хӣ бхавитабба’’нти ча ваккхати.

‘‘саббантимена париччхедена чатӯхи бхиккхӯхи саннипатитва̄’’ти ча, ‘‘упосатхакаран̣аттхам̣ саннипатите сан̇гхе бахи…пе… адентена чхандо да̄таббо’’ти ча ваданти. асаннипатитепи пана ват̣т̣ати. идан̃хи чхандада̄насамайадассанаттхам̣ вуттам̣. упосатхакаран̣аттхам̣ саннипатите сан̇гхе бахи упосатхам̣ катва̄ а̄гатасса каттабба̄ка̄радассанаттхан̃ча вуттам̣. падха̄нагхарава̄сино падха̄нагхарам̣ пависитука̄ма̄ аттано сабха̄габхиккхӯнам̣ чхандам̣ датва̄ саче сан̇гхо саннипатати, ‘‘майхам̣ чхандо а̄рочетаббо’’ти ватва̄ падха̄нагхарам̣ пависанти. айам̣ сӣхал̣адӣпе пайого. а̄рочентена пана саннипатите а̄рочетаббам̣. пан̃часу бхиккхӯсу екасмим̣ виха̄ре васантесу екасса чхандапа̄рисуддхим̣ а̄харитва̄ чатуннам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ анун̃н̃а̄татта̄ саннипатите чхандо гахетаббо а̄рочетабботи вачанам̣ нираттхакам̣ вийа. ‘‘тхеййасам̣ва̄сако пат̣иджа̄на̄тӣти (маха̄ва. 165) вачанато са̄ман̣ерена а̄хат̣а̄пи ват̣т̣ати. каммам̣ на копетӣ’’ти ча, ‘‘саче пуббе чхандам̣ датва̄ бахисӣма̄гато пуна пависати, паччха̄ чхандаггахан̣акиччам̣ наттхи, тасса пайого сӣма̄саммутивасена ведитаббо’’ти ча ‘‘чхандада̄не тиккхаттум̣ вачане идам̣ пайоджанам̣ – пат̣хамам̣ самаггабха̄вам̣, дутийам̣ паччха̄ видха̄таббабха̄вам̣, татийам̣ чхандаха̄ракасса дуккат̣амочанам̣ дӣпетӣ’’ти (ваджира. т̣ӣ. маха̄вагга 164) ча ликхитам̣. бил̣а̄ласан̇кхалика̄баддха̄ва хоти антогехе ева сампайоджанатта̄, йатха̄ са̄ на каттхачи гаччхати, татха̄ са̄пи на каттхачи гаччхатӣти адхиппа̄йо. итаратха̄ висесанам̣ нираттхакам̣ хотӣти а̄чарийена гахитам̣.

‘‘на хи там̣ акатва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуббе дасситатта̄ ‘‘идампи хи убхайа’’нти касма̄ вуттанти че? сеса̄ни тхерена а̄н̣аттена ка̄табба̄ни дассита̄ни, име пана две тхерена ва̄ па̄тимоккхуддесакена ва̄ н̃аттит̣т̣хапанакена ва̄ йена ва̄ тена ва̄ ка̄табба̄нӣти ча, саммаджджана̄дӣни таттха таттха та̄диса̄ни пайоджана̄ни ниппха̄денти, име пана две таттха таттха на кин̃чи каммам̣ са̄дхенти, тасма̄ ‘‘ким̣ имина̄’’ти аватва̄ ка̄таббамева̄ти дассетун̃ча ‘‘идампи хи убхайа’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘а̄йасманта̄нам̣ па̄де вандатӣ’’ти ган̣авасена ватва̄ пуггалавасена на вуттам̣ тена а̄рочетаббасса ан̃н̃асса абха̄ва̄.

сан̇гхасса уддит̣т̣хам̣ хотӣти сан̇гхена уддит̣т̣хам̣ хотӣти аттхо. самаггасса хи сан̇гхасса̄ти еттха самаггабха̄васса ка̄йаса̄маггика̄ран̣атта̄ наттхи досоти че? там̣ на, уддесепи саванепи самаггабха̄васса иччхитаббатта̄. ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте’’ти хи имина̄ читтаса̄маггим̣ дӣпети саване саббехи екӣбхӯтабха̄вато.

сан̃чичча а̄паттим̣ а̄паджджатӣти еттха ана̄дарийавасена а̄паджджанто ева аладжджӣ хоти, на итароти. а̄паттим̣ паригӯхатӣти еттха ладжджа̄йа паригӯханто аладжджӣ на хоти, ‘ким̣ имина̄’ти ана̄дарийавасена паригӯханто хотӣ’’ти ча ликхитам̣.

‘‘саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄на’’нти на ваттаббам̣, ‘‘чханна’’нти ваттаббанти че? саттаннамева̄ти ваттаббам̣. па̄ра̄джика̄паттим̣ а̄панно хи саче аттано са̄паттикабха̄вам̣ пака̄сети, сан̇гхасса ча упосатхо сампаджджати, тасса ча гихибха̄вена ва̄ са̄ман̣ерабха̄вена ва̄ суддхи хотӣти.

екачче а̄чарийа̄ на̄ма дхаммабха̄рико кира а̄чарийо. касма̄ евам̣ вуттанти че? йа̄вататийа̄нуса̄вана̄ на̄ма тиккхаттум̣ вачанам̣. татха̄ па̄т̣хе ана̄гататта̄ кевалам̣ ‘‘йа̄вататийам̣ ануса̄вита’’нти падамева дисва̄ ‘‘йасса сийа̄ а̄патти, со а̄викареййа̄’’ти идам̣ ‘‘саче а̄паттим̣ а̄панна̄, а̄викаротха̄’’ти имаматтхам̣ дӣпети. ‘‘асантийа̄ а̄паттийа̄ тун̣хӣ бхавитабба’’нти идампи тамеваттхам̣ дӣпети. ‘‘тун̣хӣбха̄вена кхо пана̄йасманте парисуддха̄ти ведисса̄мӣ’’ти идампи тамева̄ти еваматтхам̣ гахетва̄ вуттам̣ кира.

апарети аттхадасситтхеро кира. етам̣ сандха̄йа̄ти еттха ‘‘сакимпи ануса̄вита’’нти падасса вачанена тиккхаттум̣ ануса̄вана̄ ка̄табба̄ти еттакамева дӣпитам̣ вийа диссати.

имаматтхам̣ сандха̄йа вуттанти катхам̣ вин̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘айаметтха а̄чарийапарампара̄бхато виниччхайо’’ти вуттам̣.

‘‘сарама̄нена̄’’ти имина̄ сампаджа̄намуса̄ва̄дасса сачиттакаттам̣ дассети. сан̇гхамаджджхе ва̄тиа̄ди лаккхан̣авачанам̣ кира. сан̇гхупосатхакаран̣аттхам̣ сан̇гхамаджджхе че нисинно, тасмим̣ сан̇гхамаджджхе а̄вика̄табба̄. ган̣упосатхакаран̣аттхан̃че ган̣амаджджхе нисинно, тасмим̣ ган̣амаджджхе. екассева сантике че па̄рисуддхиупосатхам̣ каттука̄мо, тасмим̣ екапуггале а̄вика̄табба̄ти, етена на кевалам̣ сан̇гхамаджджхе ева̄йам̣ муса̄ва̄до самбхавати, атха кхо еттха вутталаккхан̣ена асатипи ‘‘па̄рисуддхим̣ а̄йасманто а̄рочетха̄’’тиа̄дивидха̄не ган̣упосатхепи са̄паттико хутва̄ упосатхам̣ каттука̄мо ана̄рочетва̄ тун̣хӣбхӯтова че кароти, айам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄да̄паттим̣ а̄паджджатӣти имассаттхасса а̄викаран̣ато лаккхан̣авачанам̣ киретанти вуттанти таккика̄. ан̃н̃атха̄ ‘‘ган̣амаджджхе ва̄’’ти на ваттаббанти тесам̣ адхиппа̄йо. а̄рочана̄дхиппа̄йавасена вуттанти а̄чарийасса такко. а̄роченто хи ‘‘сан̇гхасса а̄рочемӣ’’ти адхиппа̄йена а̄викаронто сан̇гхамаджджхе а̄викароти на̄ма, убхатопассе нисинна̄нам̣ а̄роченто ган̣амаджджхе а̄викароти на̄ма, ‘‘екассева а̄рочесса̄мӣ’’ти адхиппа̄йена а̄викаронто екапуггале а̄викароти на̄ма. сачепи вематико хоти…пе… пат̣икарисса̄мӣти евам̣ кате йа̄ва вематико хоти, та̄ва сабха̄га̄паттим̣ пат̣иггахетум̣ лабхати, ан̃н̃есан̃ча камма̄нам̣ парисуддхо на̄ма хоти. пуна ниббематико хутва̄ десетаббам̣ ва̄ на ва̄ти нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ аттхи, десите пана досо наттхи. татха̄ ито вут̣т̣хахитва̄ там̣ а̄паттим̣ пат̣икарисса̄мӣти еттха ча сакаласан̇гхе сабха̄га̄паттим̣ а̄панне, вематике ча̄ти ликхитам̣ (ваджира. т̣ӣ. маха̄вагга 169-170).

нида̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

па̄ра̄джикакан̣д̣ам̣

1. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

идха пана т̣хатва̄ сиккха̄пада̄нам̣ камабхедо пака̄сетаббо. катхам̣ – саббасиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ десана̄ккамо, паха̄наккамо, пат̣ипаттиккамо, уппаттиккамоти чатуббидхо камо лаббхати. таттха бхагавата̄ ра̄джагахе бхиккхӯнам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄нантена па̄тимоккхуддесасса йо десана̄ккамо анун̃н̃а̄то, там̣ десана̄ккамам̣ ануккамантова маха̄кассапо пат̣хамам̣ па̄ра̄джикуддесам̣ пуччхи, таданантарам̣ сан̇гха̄дисесуддесам̣, таданантарам̣ анийатуддесам̣, таданантарам̣ виттха̄руддесам̣. таданантарам̣ бхиккхунивибхан̇ган̃ча тенева ануккамена пуччхи. тато парам̣ тайо а̄паттиккхандхе сан̇гахетум̣ вина̄ ган̣анапариччхедена секхийадхамме пуччхи. а̄паттиккхандхе сабха̄гато пат̣т̣ха̄йа пуччханто вӣсатикхандхаке пуччхи. нида̄нуддесантогадха̄нам̣ ва̄ сарӯпена ануддит̣т̣ха̄нам̣ пуччханаттхам̣ кхандхаке пуччхи. етена кхандхаке пан̃н̃атта̄ тхуллаччайа̄пи сан̇гахита̄ хонти. пуччхита̄нуккаменева а̄йасма̄ упа̄литтхеро бйа̄ка̄си. айаметтха десана̄ккамо. убхатовибхан̇гакхандхакато пана уччинитва̄ тада̄ парива̄ро висум̣ па̄л̣и като, имамева вачанам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘етенева упа̄йена кхандхакам̣ парива̄репи а̄ропайим̣сӯ’’тиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гаӣтикатха̄). апича па̄л̣ийам̣ ‘‘етенева упа̄йена убхатовибхан̇ге пуччхи. пут̣т̣хо пут̣т̣хо а̄йасма̄ упа̄ли виссаджджесӣ’’ти (чӯл̣ава. 439) еттакамева вуттам̣. тасма̄ тхеро убхатовибхан̇ге ева пуччхи. виссаджджанто пана а̄йасма̄ упа̄ли ниравасесам̣ дассенто кхандхакапарива̄ре анто катва̄ десеси. ган̣асаджджха̄йака̄ле пана тада̄ кхандхакапарива̄ра̄ висум̣ па̄л̣и ката̄ти айаметтха десана̄ккамо.

йади евам̣ нида̄нуддесо пат̣хамадесана̄ти че? на, упосатхаккхандхаке (маха̄ва. 133) ‘‘йа̄ни майа̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни, та̄ни несам̣ па̄тимоккхуддесам̣ ануджа̄неййа’’нти вачанато, ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 134) вачанато ча. акусала̄бйа̄ката̄нам̣ а̄паттӣнам̣ дит̣т̣хадхаммасампара̄йика̄сават̣т̣ха̄нийатта̄ йатха̄бхӯтам̣ сӣласам̣варакена париваджджанена паха̄таббатта̄ паха̄наккамопеттха самбхавати ‘‘та̄вадева чатта̄ри акаран̣ӣйа̄ни а̄чиккхитабба̄нӣ’’ти вачанато. татха̄ ‘‘сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти (ма. ни. 3.75; вибха. 508) вачанато йатха̄бхӯтам̣ а̄чиккханасиккханена пат̣ипаттиккамопи самбхавати. йатхуддесаккамам̣ парийа̄пун̣итаббапарийаттиаттхена̄пи пат̣ипаттиккамо, евамимехи тӣхи камехи десетабба̄наметесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ уппаттиккамо самбхавати. татха̄ хи йам̣ йам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, там̣ там̣ бхиккхум̣ а̄раббха уппанне ева ваттхусмим̣ ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ чхандасо метхунам̣ дхамма’’нтиа̄дина̄ найена бхиккхунӣнампи пан̃н̃аттам̣. йато бхиккхунӣнам̣ там̣ ануппаннапан̃н̃атти на сийа̄, тато ануппаннапан̃н̃атти тасмим̣ наттхӣти (пари. 201-202) парива̄равачанам̣ на вируджджхати. етта̄вата̄ пуримена каматтайена йам̣ пат̣хамам̣ десетаббам̣, там̣ па̄ра̄джикуддесе пат̣хамуппаннатта̄ метхунадхаммапа̄ра̄джикам̣ саббапат̣хамам̣ десетука̄мо а̄йасма̄ упа̄литтхеро ‘‘татра судам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихаратӣ’’ти (па̄ра̄. 23) веса̄лийамева па̄петва̄ т̣хапеси.

ида̄ни саббесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ пан̃н̃а̄панавидха̄нам̣ ведитаббам̣. катхам̣? ‘‘еван̃ча пана, бхиккхаве, имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти (па̄ра̄. 39, 43) евам̣ сауддесаануддесабхедато дувидхам̣. таттха па̄тимоккхе сарӯпато а̄гата̄ пан̃ча а̄паттиккхандха̄ сауддесапан̃н̃атти на̄ма. са̄пи двидха̄ сапуггала̄пуггаланиддесабхедато. таттха йасса̄ пан̃н̃аттийа̄ анто а̄паттийа̄ саха, вина̄ ва̄ пуггало дассито, са̄ сапуггаланиддеса̄. итара̄ апуггаланиддеса̄.

таттха сапуггаланиддеса̄ двидха̄ адасситадассита̄паттибхедато. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма ат̣т̣ха па̄ра̄джика̄ дхамма̄ ведитабба̄. ‘‘па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти (па̄ра̄. 39, 44, 89, 91, 167, 171, 195, 197) хи пуггалова таттха дассито, на̄патти. дассита̄паттика̄ на̄ма бхиккхунипа̄тимоккхе а̄гата̄ саттараса сан̇гха̄дисеса̄ дхамма̄. ‘‘айампи бхиккхунӣ пат̣хама̄паттикам̣ дхаммам̣ а̄панна̄ нисса̄ран̣ӣйам̣ сан̇гха̄дисеса’’нти (па̄чи. 683, 687) хи таттха а̄патти дассита̄ саддхим̣ пуггалена.

татха̄ апуггаланиддеса̄пи адасситадассита̄паттибхедато двидха̄. таттха адассита̄паттика̄ на̄ма секхийа̄ дхамма̄. вутта̄васеса̄ дассита̄паттика̄ти ведитабба̄.

са̄пи двидха̄ аниддит̣т̣хака̄раканиддит̣т̣хака̄ракабхедато. таттха аниддит̣т̣хака̄рака̄ на̄ма суккависат̣т̣химуса̄ва̄домасава̄дапесун̃н̃абхӯтага̄маан̃н̃ава̄дакауджджха̄панакаган̣абходжанапарампарабходжанасура̄мерайаан̇гулипатодакахасадхаммаана̄дарийаталагха̄такаджатумат̣т̣хакасиккха̄пада̄нам̣ васена пан̃чадасавидха̄ хонти. таттха ниддит̣т̣хака̄раке мисса̄миссабхедо ведитаббо – таттха упайогабхуммавибхаттийо екам̣сена мисса̄. авасеса̄ мисса̄ ча амисса̄ ча. сеййатхидам̣ – паччаттам̣ та̄ва двӣсу анийатесу упайогена миссам̣, два̄дасасу па̄т̣идесанӣйесу каран̣ена миссам̣, ӯнапан̃чабандханапаттасиккха̄падесу са̄микаран̣ехи, ӯнавӣсативассе бхуммена, моханаке упайогаса̄мибхуммехи. йасма̄ ‘‘виван̣н̣ака’’нти бха̄во адхиппето, на катта̄, тасма̄ виван̣н̣акасиккха̄падам̣ йада̄ на самбхавати, евам̣ паччаттам̣ пан̃чавидхам̣ миссам̣ хоти. сесесу пат̣хама̄нийатам̣ т̣хапетва̄ а̄димхи ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти евама̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, дутийа̄нийатам̣ т̣хапетва̄ пан̣ӣтабходжанасаман̣уддесататийачатуттхапа̄т̣идесанӣйасиккха̄падесу маджджхе ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти евама̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, дуббачакуладӯсакасам̣сат̣т̣хасиккха̄падесу а̄димхи кевалам̣ ‘‘бхиккхӯ’’ти а̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄, бхеда̄нуваттакасиккха̄паде маджджхе а̄гатам̣ паччаттам̣ ва̄ ан̃н̃а̄йа вибхаттийа̄ амиссамева хоти. таттха бхеда̄нуваттакатуват̣т̣анадвайасам̣сат̣т̣хадутийапа̄т̣идесанӣйасиккха̄падесу бахувачанам̣, итараттха саббаттха екавачанамева̄ти ведитаббам̣.

татха̄ упайого двӣсу викаппанасиккха̄падесу, тантава̄йасиккха̄паде ча паччаттена миссо, абхихат̣асиккха̄паде каран̣ена, ра̄джасиккха̄паде каран̣аса̄мипаччаттехӣти упайого тидха̄ миссо хоти. каран̣ан̃ча кут̣ика̄рамахаллакадутийакатхинадвебха̄ганисӣданасантхатадуббан̣н̣акаран̣асиккха̄падесу чхасу паччаттена миссам̣, пат̣хамататийакатхинаат̣т̣хан̇гулапа̄даканисӣданакан̣д̣уппат̣иччха̄дикавассикаса̄т̣икаудакаса̄т̣икадведхаммапачча̄сӣсанасиккха̄падесу ат̣т̣хасу са̄мина̄ миссанти каран̣ам̣ двидха̄ миссам̣ хоти. авасесесу чхаббассавассикаса̄т̣икадваттиччхадана̄васатхапин̣д̣амаха̄на̄магарулахупа̄вуран̣асиккха̄падесу саттасу каран̣авибхатти ан̃н̃авибхаттийа̄ амисса̄, аччекаел̣акаломасиккха̄падесу са̄мивибхатти каран̣авибхаттийа̄ мисса̄. атирекапаттабхесаджджасиккха̄падесу аггахитаггахан̣ена са̄мивибхатти амисса̄ва хотӣти ведитабба̄. евам̣ та̄ва ниддит̣т̣хака̄ракесу сиккха̄падесу –

пан̃чадха̄ ча тидха̄ чева, двидха̄ чепи татхекадха̄;

бхинна̄ вибхаттийо пан̃ча, саббека̄дасадха̄ сийум̣.

евам̣ та̄ва йатха̄вуттесу сауддесапан̃н̃аттисан̇кха̄тесу сиккха̄падесу аггахитаггахан̣ена пан̃н̃а̄суттаресу тисатесу навутианиддит̣т̣хака̄раке ваджджетва̄ ниддит̣т̣хака̄рака̄ни атирекасат̣т̣хидвисата̄ни хонти. тесу паччаттакаран̣а̄ни тим̣суттара̄ни двисата̄ни хонти. тесу амиссапаччаттакаран̣а̄ни два̄дасуттара̄ни двисата̄ни, миссапаччаттакаран̣а̄ни ат̣т̣ха̄раса хонти. авасесесу тим̣сатийа̄ сиккха̄падесу миссопайогакаран̣а̄ни пан̃ча хонти, миссакаран̣а̄ни чуддаса, амисса̄ни сатта, мисса̄миссакаран̣а̄ни две, амисса̄ни двети саббесупи ниддит̣т̣хака̄ракесу бхеда̄нуваттакадуббачакуладӯсакапат̣хамадутийататийакатхинаабхихат̣акут̣ика̄рамахаллакавикаппанадвайадвебха̄гачхаббассанисӣданасантхатаел̣акалома̄тирекапаттабхесаджджавассикаса̄т̣икатантава̄йааччекачха̄раттадва пан̃чаттим̣сесу ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти наттхи. дутийа̄нийатапан̣ӣтабходжанасаман̣уддесататийачатуттхапа̄т̣идесанӣйесу маджджхе аттхи.

етта̄вата̄ сауддеса̄нуддесадукам̣, сапуггала̄пуггаланиддесадукам̣, паччекадассита̄паттидукадвайам̣, аниддит̣т̣хака̄ракадукам̣, таттха ниддит̣т̣хака̄ракесу паччаттабхуммадукам̣, сайопана̄йопанадукам̣, айопанамаджджхейопанадукам̣, ека̄некавачанадуканти нава дука̄ни дассита̄ни хонти. висесака̄ран̣ам̣ тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде сампатте а̄вибхависсати. евам̣ та̄ва сауддесапан̃н̃аттим̣ н̃атва̄ сесавинайапит̣аке йа̄ ка̄чи пан̃н̃атти ануддесапан̃н̃аттӣти ведитабба̄. са̄ падабха̄джанантара̄паттивинӣтаваттхупат̣иккхепапан̃н̃аттиавуттасиддхисиккха̄падавасена чхаббидха̄ хоти.

таттха ‘‘йебхуййена кхайите а̄патти тхуллаччайасса (пари. 157-158), ват̣т̣акате мукхе аччхупантасса а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 73) евама̄дика̄ падабха̄джане сандиссама̄на̄патти падабха̄джанасиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘на ча, бхиккхаве, саббаматтика̄майа̄ кут̣и ка̄табба̄, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 85) антара̄паттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дива̄пат̣исаллӣйантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 77) евама̄ди винӣтаваттхусиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘сан̇гхабхедако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо’’ти (маха̄ва. 115) евама̄ди пат̣иккхепасиккха̄падам̣ на̄ма.

йасма̄ пана тена тена пат̣иккхепена ‘‘йо пана бхиккху самаггам̣ сан̇гхам̣ адхаммасан̃н̃ӣ бхиндеййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со. йо пана бхиккху дут̣т̣хачитто бхагавато джӣвама̄накасарӣре лохитам̣ уппа̄деййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни хонти. йа̄ни сандха̄йа ‘‘екасса чхеджджака̄ хоти, чатуннам̣ тхуллаччайам̣, чатуннан̃чева ана̄патти, саббесам̣ екаваттхука̄’’ти вуттам̣. ‘‘аттха̄патти тит̣т̣ханте бхагавати а̄паджджати, но париниббуте’’ти (пари. 323) ча вуттам̣. тена на кевалам̣ ‘‘на, бхиккхаве, джа̄нам̣ сан̇гхабхедако анупасампанно упасампа̄детаббо…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идамева сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти са̄дхакам̣ хоти. ‘‘пан̣д̣ако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. 109) евама̄дӣсу пана упаджджха̄йа̄дӣнам̣ дуккат̣амева пан̃н̃аттам̣, на пан̣д̣ака̄дӣнам̣ па̄ра̄джика̄патти. на хи тесам̣ бхиккхубха̄во аттхи. йато сийа̄ па̄ра̄джика̄патти. татха̄ ‘‘на аччхинне тхеве паккамитабба’’нти (маха̄ва. 66, 67, 78, 79) евама̄дикан̃ча пат̣иккхепасиккха̄падамева на̄ма.

кхандхакесу пан̃н̃аттадуккат̣атхуллаччайа̄ни пан̃н̃аттисиккха̄падам̣ на̄ма. ‘‘тена хи, са̄рипутта, бхеда̄нуваттаке тхуллаччайам̣ деса̄пехӣ’’ти (чӯл̣ава. 345) вуттам̣, тхуллаччайампи таттхева самодха̄нам̣ гаччхати. идам̣ тесам̣ вибхаттикаммаккхан̣е апан̃н̃аттатта̄ авиджджама̄нампи бхагавато вачанена висуддхаккхан̣епи виджджама̄нам̣ джа̄танти еке. ‘‘бхеда̄нуваттаке деса̄пехӣ’’ти вачанато сесабхеда̄нуваттака̄нам̣ ‘‘йо пана бхиккху джа̄нам̣ сан̇гхабхедака̄нам̣ ануваттеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣти ведитаббам̣. татха̄ сабба̄ни кхандхакаватта̄ни, винайакамма̄ни ча таттхева самодха̄нам̣ гаччханти. йатха̄ха ‘‘пан̃н̃атте там̣ упа̄ли майа̄ а̄гантука̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄гантукаваттам̣…пе… евам̣ супан̃н̃атте кхо майа̄ упа̄ли сиккха̄паде’’тиа̄ди. ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ наччам̣ ва̄ гӣтам̣ ва̄ ва̄дитам̣ ва̄ дассана̄йа гаччхеййа, па̄читтийа’’нти (па̄чи. 834) имина̄ суттена бхиккхунӣ наччеййа ва̄ га̄йеййа ва̄ ва̄деййа ва̄, па̄читтийанти евама̄дикам̣ йам̣ кин̃чи ат̣т̣хакатха̄йа диссама̄нам̣ а̄паттиджа̄там̣ винайакаммам̣ ва̄ авуттасиддхисиккха̄падам̣ на̄ма. чхаббидхампетам̣ чхахи а̄ка̄рехи уддеса̄рахам̣ на хотӣти ануддесасиккха̄падам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. сеййатхидам̣ – пан̃чахи уддесехи йатха̄самбхавам̣ висабха̄гатта̄ тхуллаччайадуббха̄сита̄нам̣ сабха̄гаваттхукампи дуккат̣атхуллаччайадвайам̣ асабха̄га̄паттикатта̄ антара̄паттипан̃н̃аттисиккха̄пада̄нам̣, на̄на̄ваттхука̄паттикатта̄ пат̣иккхепасиккха̄пада̄нам̣, кесан̃чи винӣтаваттхупан̃н̃аттисиккха̄пада̄нан̃ча адассита̄паттикатта̄, адасситаваттхукатта̄ бхеда̄нуваттакатхуллаччайасса, адассита̄паттиваттхукатта̄ авуттасиддхисиккха̄пада̄нанти. етта̄вата̄ ‘‘дувидхам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ сауддеса̄нуддесабхедато’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ сама̄сато пака̄ситам̣ хоти.

пан̃н̃аттийам̣ та̄ва –

‘‘ка̄рако идха ниддит̣т̣хо, апеккха̄йа абха̄вато;

пуббе ваттаббавидха̄на̄-бха̄вато ча а̄дито йопанена саха̄’’ти. –

айам̣ найо ведитаббо. тассаттхо – йе те аниддит̣т̣хака̄рака̄ пуббе вуттаппабхеда̄ суккависат̣т̣хиа̄дайо сиккха̄падависеса̄, тесу адхиппа̄йакаммаваттхупуггалапайоге апеккха̄йа бха̄вато ка̄рако на ниддит̣т̣хо тесам̣ са̄пеккхабха̄вадассанаттхам̣. там̣ саббам̣ тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде а̄вибхависсати, идха пана па̄ра̄джикапан̃н̃аттийам̣ апеккха̄йа абха̄вато ка̄рако ниддит̣т̣хо. йо пана ка̄рако ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄ уббхатасми’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 462, 472, 475) вийа пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато каран̣а̄дивасена аниддиситва̄ паччаттавасена ниддит̣т̣хо апеккха̄йа абха̄вато. таттха ниддисийама̄но сесадутийа̄нийатапан̣ӣтабходжанам̣ саман̣уддесататийачатауттхапа̄т̣идесанӣйесу вийа маджджхе аниддиситва̄ ‘‘на хева кхо пана…пе… обха̄ситу’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 453) вийа пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато ева а̄димхи ниддит̣т̣хо. а̄димхи ниддисийама̄нопи пуббе вуттаппабхедесу бхеда̄нуваттака̄дӣсу пан̃чаттим̣сесу сиккха̄падесу вийа аниддиситва̄ пуббе ваттаббавидха̄на̄бха̄вато ева ‘‘йо пана бхиккхӯ’’тиа̄дитова йопана-саддена саха ниддит̣т̣хо. евам̣ ниддисийама̄нопи со йасма̄ ‘‘йа̄ пана бхиккхунийо две екаман̃че туват̣т̣еййу’’нтиа̄ди (па̄чи. 933) а̄патти вийа параппабхавам̣ а̄паттим̣ на а̄паджджати, тасма̄ ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти екавачанена ниддит̣т̣хо. метхунадхамма̄паттипи параппабхава̄ ‘‘двайам̣двайасама̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 39) вачанатоти че? там̣ на, адхиппа̄йаджа̄нанато. анекисса̄ ева бхиккхунийа̄ а̄патти, на екисса̄ти нийамо таттха аттхи, на евам̣ идха нийамоти анийамита̄дхиппа̄йо. ламбӣмудупит̣т̣хӣнам̣ куто ‘‘двайам̣двайасама̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 55) вачанато тесам̣ метхунадхамма̄патти. айаматтхо чатассо метхунадхаммапаччайа̄ти ат̣т̣хаваттхукам̣ сандха̄йа ‘‘чхеджджам̣ сийа̄ метхунадхаммапаччайа̄’’ти (пари. 481) ча парива̄ре вуттавачанена са̄дхетаббо.

бхеда̄нуваттакасиккха̄паде тин̣н̣ам̣ уддхам̣ на саманубха̄ситабба̄, на сан̇гхена сан̇гхам̣ екато ка̄таббанти. найадассанаттхам̣ а̄дитова ‘‘бхиккхӯ хонтӣ’’ти бахувачананиддесам̣ катва̄ пуна ‘‘еко ва̄ две ва̄ тайо ва̄’’ти (па̄ра̄. 418) вуттам̣, ан̃н̃атха̄ на тато уддхам̣ ‘‘ануваттака̄ хонтӣ’’ти а̄паджджати. тато нида̄навиродхо. пан̃часатаматта̄ хи тадануваттака̄ ахесум̣. йам̣ пана саттасатикаккхандхаке ‘‘сан̇гхо чатта̄ро па̄чӣнаке бхиккхӯ, чатта̄ро па̄веййаке бхиккхӯ самманнеййа …пе… саммата̄’’тиа̄ди (чӯл̣ава. 456) н̃аттидутийакаммам̣ вуттам̣, там̣ ‘‘убба̄хика̄йа имам̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасамету’’нти вуттатта̄ техи каттаббавидха̄нам̣. саммутикаран̣амева ва̄ татийам̣ катва̄ каппати. на хи те тена каммена камма̄раха̄ каммаката̄ хонти. йасса сан̇гхо каммам̣ кароти, со камма̄рахоти лаккхан̣ам̣. на ча тада̄ сан̇гхо тесам̣ ат̣т̣ханнампи бхиккхӯнам̣ каммам̣ ака̄си. бхаджа̄пийама̄на̄ те каммапаттабха̄вам̣ бхаджанти. адхикаран̣авӯпасамакаммасса патта̄ йутта̄ сан̇гхена ката̄ти катва̄ каммапатта̄ ева хи те хонти. ‘‘те бхиккхӯ бхиккхӯхи йа̄вататийам̣ саманубха̄ситабба̄ тасса пат̣иниссагга̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 418) вачанато техи каттаббавидха̄нам̣. саммутикаран̣амева каммам̣ хотӣти че? там̣ на, адхиппа̄йаджа̄нанато, тасса пат̣иниссагга̄йа ева те бхиккхӯ камма̄раха̄ ка̄табба̄, на доса̄гативасена̄ти айаметтха адхиппа̄йо. на хи па̄чӣнака̄дӣнам̣ саммутийа̄ адхикаран̣авӯпасамасиддхи вийа тесам̣ саманубха̄санакаммена тасса пат̣иниссаггасиддхи хоти, саммути на̄меса̄ пат̣хамам̣ ануматим̣ гахетва̄ йа̄читва̄ва карӣйати, на татха̄ камманти. каммакаран̣е пана тадаттхасиддхи хотийева. парасаммутийа̄ бахутара̄ва самманнитабба̄ти ведитаббам̣.

‘‘метхунадхамма’’нти евам̣ ба̄хулланайена ладдхана̄макам̣ сакапайогена ва̄ парапайогена ва̄ аттано нимиттасса сакамагге ва̄ парамагге ва̄ паранимиттасса ва̄ сакамагге ева павесанапавит̣т̣хат̣т̣хитауддхаран̣есу йам̣ кин̃чи екам̣ пат̣иса̄дийанавасена севеййа, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄соти. кечи пана ‘‘павесана̄дӣни чатта̄ри ва̄ тӣн̣и ва̄ две ва̄ екам̣ ва̄ пат̣исевеййа, па̄ра̄джико хоти. вуттан̃хетам̣ ‘со че павесанам̣ са̄дийати, павит̣т̣хам̣ са̄дийати, т̣хитам̣ са̄дийати, уддхаран̣ам̣ са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’тиа̄дӣ’’ти (па̄ра̄. 58) ваданти. тесам̣ матена чатӯсупи чатассо па̄ра̄джика̄паттийо а̄паджджати. тейева евам̣ ваданти – а̄паджджату метхунадхаммапа̄ра̄джика̄патти, метхунадхаммапа̄ра̄джика̄паттийа̄ там̣бха̄гийа̄ти аттано вӣтиккаме па̄ра̄джика̄паттийо, сан̇гха̄дисеса̄паттин̃ча а̄паджджитва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа гахат̣т̣хака̄ле метхуна̄дикам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитва̄ пуна паббаджитва̄ упасампаджджитва̄ екам̣ сан̇гха̄дисеса̄паттим̣ екаманекам̣ ва̄ пат̣икаритва̄ва со пуггало йасма̄ нира̄паттико хоти, тасма̄ со гахат̣т̣хака̄ле са̄паттикова̄ти. антимаваттхуаджджха̄паннасса̄пи аттхева а̄патти. вут̣т̣ха̄надесана̄хи пана асуджджханато ‘‘пайоге пайоге а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти на вуттам̣. ган̣анапайоджана̄бха̄вато кин̃ча̄пи на вуттам̣, атха кхо падабха̄джане (па̄ра̄. 58) ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти вачанена̄йаматтхо сиддхоти йуттин̃ча ваданти.

йади евам̣ ма̄тика̄йампи ‘‘йо пана бхиккху метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа, па̄ра̄джика’’нти ваттаббам̣ бхавеййа, па̄ра̄джикасса анавасесавачанампи на йуджджеййа. саббепи хи а̄паттиккхандхе, бхиккхуган̣анан̃ча анавасесетва̄ тит̣т̣хатӣти анавасесавачананти катва̄ павесева а̄патти, на павит̣т̣ха̄дӣсу. тамевекам̣ сандха̄йа ‘‘йасса сийа̄ а̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 134) па̄ра̄джика̄паттимпи анто катва̄ нида̄нуддесавачанам̣ ведитаббам̣. тасма̄ ма̄тика̄йам̣ ‘‘па̄ра̄джика’’нти аватва̄ ‘‘па̄ра̄джико хотӣ’’ти (па̄ра̄. 42, 44) пуггаланиддесавачанам̣ тена сарӣрабандханена упасампада̄йа абхаббабха̄вадӣпанаттхам̣. ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти падабха̄джане вачанам̣ антимаваттхум̣ аджджха̄паннасса̄пи па̄ра̄джикасса асам̣ва̄сасса сато пуггаласса атхеййасам̣ва̄сакабха̄вадӣпанаттхам̣. на хи со сам̣ва̄сам̣ са̄дийантопи тхеййасам̣ва̄сако хоти, тасма̄ упасампанно ‘‘бхиккхӯ’’твева вуччати. тенева̄ха ‘‘асуддхо хоти пуггало ан̃н̃атарам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панно, тан̃че суддхадит̣т̣хи сама̄но анока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ аккоса̄дхиппа̄йо вадати, а̄патти омасава̄дена дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 389) анупасампаннасса тадабха̄вато сиддхо со упасампанно ‘‘бхиккхӯ’’твева вуччатӣти, тена падасодхаммам̣, сахасеййан̃ча джанети, бхиккхупесун̃н̃а̄дин̃ча джанетӣти ведитаббам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 39).

нида̄на̄ ма̄тика̄бхедо, вибхан̇го таннийа̄мако;

тато а̄паттийа̄ бхедо, ана̄патти тадан̃н̃атха̄ти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 43-44) –

айам̣ найо ведитаббо. таттха судиннаваттху (па̄ра̄. 24 а̄дайо)-маккат̣иваттху (па̄ра̄. 40 а̄дайо)-ваджджипуттакаваттху (па̄ра̄. 43) ча̄ти типпабхедаваттху имасса сиккха̄падасса нида̄нам̣ на̄ма. тато нида̄на̄ ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣…пе… асам̣ва̄со’’ти (па̄ра̄. 44) имисса̄ ма̄тика̄йа бхедо джа̄то. таттха хи ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 44) иттхилин̇гавасена ‘‘саччам̣, а̄вусо, бхагавата̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тан̃ча кхо иттхийа̄, но пурисе, но пан̣д̣аке, но убхатобйан̃джанаке ча̄’’ти маккат̣ипа̄ра̄джико вийа ан̃н̃опи лесам̣ од̣д̣етум̣ саккоти, тасма̄ та̄дисасса алесока̄сасса дассанаттхам̣ идам̣ вуччати, маккат̣исан̇кха̄та̄ нида̄на̄ ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти ма̄тика̄йа вачанабхедо, на иттхийа̄ ева метхунасиддхидассанато. тасма̄ вибхан̇го таннийа̄мако тасса̄ ма̄тика̄йа адхиппетаттханийа̄мако вибхан̇готи. вибхан̇ге хи ‘‘тиссо иттхийо, тайо убхатобйан̃джанака̄, тайо пан̣д̣ака̄, тайо пуриса̄. манусситтхийа̄ тайо магге, тираччха̄нагатапурисасса две магге’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 56) найена саббалесока̄сам̣ пидахитва̄ нийамо като. еттха̄ха – йади евам̣ са̄дха̄ран̣асиккха̄падавасена ва̄ лин̇гапариваттанавасена ва̄ на кевалам̣ бхиккхӯнам̣, бхиккхунӣнампи ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти вибхан̇ге ваттаббам̣ сийа̄. тадавачанена хи бхиккхунӣ пурисалин̇гапа̄тубха̄вена бхиккхубха̄ве т̣хита̄ евам̣ вадеййа ‘‘на̄хам̣ упасампада̄каран̣ака̄ле бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панна̄, тасма̄ на апаччаккха̄тасиккха̄пи метхунадхаммена па̄ра̄джика̄ хомӣ’’ти. вуччате – йатха̄ вуттам̣, татха̄ на ваттаббам̣ анит̣т̣хаппасан̇гато. татха̄ вутте бхиккхунӣнампи сиккха̄паччаккха̄нам̣ аттхӣти а̄паджджати. тан̃ча̄нит̣т̣хам̣. идамапараманит̣т̣хам̣ ‘‘саббасиккха̄пада̄ни са̄дха̄ран̣а̄нева на̄са̄дха̄ран̣а̄нӣ’’ти. апича̄йам̣ бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панна̄ва хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, там̣йева упаджджхам̣ тамева упасампадам̣ та̄ни васса̄ни бхиккхӯхи сан̇гамиту’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 69) вуттам̣. тато а̄паттийа̄ бхедоти тато вибхан̇гато ‘‘аккхайите сарӣре па̄ра̄джикам̣, йебхуййена кхайите тхуллаччайа’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 73, пари. 157) а̄паттийа̄ бхедо хоти. ана̄патти тадан̃н̃атха̄ти тато ева вибхан̇гато йена а̄ка̄рена а̄патти вутта̄, тато ан̃н̃ена̄ка̄рена ана̄паттибхедова хоти. ‘‘са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса, на са̄дийати, ана̄паттӣ’’ти хи вибхан̇ге асати на пан̃н̃а̄йати. етта̄вата̄ ‘‘нида̄на̄ ма̄тика̄бхедо’’ти айам̣ га̄тха̄ сама̄сато вуттаттха̄ хоти. висесака̄ран̣ам̣ пана тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде а̄вибхависсати.

пат̣хамапан̃н̃атти та̄ва пат̣хамабодхим̣ атиккамитва̄ пан̃н̃аттатта̄, а̄йасмато судиннасса ат̣т̣хавассикака̄ле пан̃н̃аттатта̄ ча раттан̃н̃умахаттам̣ паттака̄ле пан̃н̃атта̄, дутийапан̃н̃атти ба̄хусаччамахаттам̣ паттака̄ле. со хи а̄йасма̄ маккат̣ипа̄ра̄джико йатха̄ ма̄туга̄маппат̣исам̣йуттесу сиккха̄падесу тираччха̄нагатиттхӣ на адхиппета̄, татха̄ идха̄пӣти сан̃н̃а̄йа ‘‘саччам̣, а̄вусо…пе… тан̃ча кхо манусситтхийа̄, но тираччха̄нагата̄йа̄’’ти (па̄ра̄. 41) а̄ха. татийапан̃н̃атти ла̄бхаггамахаттам̣ паттака̄ле уппанна̄ ‘‘йа̄вадаттхам̣ бхун̃джитва̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 43) вачанато, вепулламахаттампи еттхева лаббхатӣти имам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падам̣ тивидхампи ваттхум̣ упа̄да̄йа чатуббидхампи там̣ ка̄лам̣ патва̄ пан̃н̃аттанти ведитаббам̣.

таттха йо пана̄ти анавасесапарийа̄да̄нападам̣. бхиккхӯти тасса атиппасан̇ганийамападам̣. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти тасса висесанавачанам̣. на хи саббопи бхиккхуна̄мако, йа̄ бхагавата̄ йа̄йа ка̄йачи упасампада̄йа упасампаннабхиккхӯнам̣ хет̣т̣химапариччхедена сиккхитабба̄ сиккха̄ вихита̄, ‘‘еттха саха джӣвантӣ’’ти йо ча са̄джӣво вутто, там̣ убхайам̣ сама̄паннова хоти. када̄ пана сама̄панно хоти? йа̄йа ка̄йачи упасампада̄йа упасампаннасаманантарамева тадубхайам̣ джа̄нантопи аджа̄нантопи тададжджхупагататта̄ сама̄паннова на̄ма хоти. саха джӣвантӣти йа̄ва сиккхам̣ на паччаккха̄ти, па̄ра̄джикабха̄вам̣ ва̄ на па̄пун̣а̄ти. йам̣ пана вуттам̣ андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сиккхам̣ парипӯренто сиккха̄сама̄панно са̄джӣвам̣ авӣтиккаманто са̄джӣвасама̄панно’’ти, там̣ уккат̣т̣хапариччхедавасена вуттам̣. на хи сиккхам̣ апарипӯренто, ка̄мавитакка̄дибахуло ва̄ екаччам̣ са̄васесам̣ са̄джӣвам̣ вӣтиккаманто ва̄ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно на̄ма на хоти.

уккат̣т̣хапариччхедена пана чатуккам̣ лаббхати – ‘‘аттхи бхиккху сиккха̄сама̄панно сӣла̄ни паччавеккханто на са̄джӣвасама̄панно ачиттакам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккаманто, аттхи на сиккха̄сама̄панно ка̄мавитакка̄дибахуло са̄джӣвасама̄панно нира̄паттико, аттхи на сиккха̄сама̄панно на ча са̄джӣвасама̄панно анавасесам̣ а̄паттим̣ а̄панно, аттхи убхайасама̄панно сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто’’ти. айаметтха чатуттхо бхиккху уккат̣т̣хо идха адхиппето сийа̄. на хи бхагава̄ ануккат̣т̣хам̣ ваттум̣ йуттоти че? на, ‘‘татра йа̄йам̣ адхисӣласиккха̄, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппета̄ сиккха̄’’ти вачанавиродхато, уккат̣т̣хаггахан̣а̄дхиппа̄йе сати ‘‘сиккха̄ти тиссо сиккха̄’’ти еттакамева ваттаббанти адхиппа̄йо. сиккхаттайасама̄панно хи саббуккат̣т̣хо. ‘‘метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти парато вачанам̣ апеккхитва̄ адхисӣласиккха̄ва вутта̄ти че? на, тасса̄пи абхаббатта̄. на хи адхисӣласиккхам̣ парипӯренто, са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто метхунадхаммам̣ пат̣исевитум̣ бхаббо, там̣ сиккхам̣ апарипӯренто, са̄джӣван̃ча вӣтиккамантойева хи пат̣исевеййа̄ти адхиппа̄йа̄. тасма̄ еваметтха аттхо гахетаббо. йасма̄ сиккха̄падасан̇кха̄то са̄джӣво адхисӣласиккхамева сан̇ган̣ха̄ти, на итарасиккха̄двайам̣, тасма̄ ‘‘татра йа̄йам̣ адхисӣласиккха̄, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппета̄ сиккха̄’’ти вуттам̣. тасма̄ адхисӣласиккха̄йа сан̇га̄хако са̄джӣво сиккха̄са̄джӣвоти вутто. ити са̄джӣвависесанаттхам̣ сиккха̄ггахан̣ам̣ катам̣. тадаттхадӣпанаттхамева вибхан̇ге сиккхам̣ апара̄маситва̄ ‘‘тасмим̣ сиккхати, тена вуччати са̄джӣвасама̄панно’’ти (па̄ра̄. 45) вуттам̣. тена екамевидам̣ аттхападанти дӣпитам̣ хоти. тан̃ча упасампадӯпагаманантарато пат̣т̣ха̄йа сиккхана̄дхика̄ратта̄ ‘‘сиккхатӣ’’ти ча ‘‘сама̄панно’’ти ча вуччати. йо евам̣ ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти сан̇кхам̣ гато, та̄дисам̣ паччайам̣ пат̣ичча апарабха̄ге са̄джӣвасан̇кха̄тамева сиккхам̣ апаччаккха̄йа тасмим̣йева дуббалйам̣ ана̄викатва̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄ти айаматтхо йуджджати.

кинту ат̣т̣хакатха̄найо пат̣иккхитто хоти, со ча на пат̣иккхепа̄рахо хоти, адхиппа̄йо панеттха парийеситаббо. саббесу сиккха̄падесу идамева бхиккхулаккхан̣ам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ йадидам̣ ‘‘бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти. кхӣн̣а̄савопи са̄вако а̄паттим̣ а̄паджджати ачиттакам̣, татха̄ секкхо, путхуджджано пана сачиттакампи, тасма̄ секкха̄секкхапутхуджджана̄нам̣ са̄ман̃н̃амидам̣ бхиккхулаккхан̣анти катва̄ кевалам̣ сиккха̄сама̄панно, кевалам̣ са̄джӣвасама̄панно, убхайасама̄панно ча̄ти сарӯпекадесаекасесанайена ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’твева сампин̣д̣етва̄ уккат̣т̣хаггахан̣ена ануккат̣т̣ха̄нам̣ гахан̣асиддхито ат̣т̣хакатха̄йам̣ уккат̣т̣хова вутто. тамева сампа̄детум̣ ‘‘тасмим̣ сиккхати, тена вуччати са̄джӣвасама̄панно’’ти еттха сиккха̄саддасса авачане париха̄рам̣ ватва̄ йасма̄ пана со сиккхампи сама̄панно, тасма̄ сиккха̄сама̄паннотипи аттхато ведитабботи ча ватва̄ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, таттха дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти вуттанти айамат̣т̣хакатха̄йа адхиппа̄йо ведитаббо. етасмим̣ пана адхиппа̄йе адхисӣласиккха̄йа ева гахан̣ам̣ саббаттхикатта̄, сӣла̄дхика̄рато ча винайасса̄ти ведитаббам̣. йатха̄ ча сиккха̄падам̣ сама̄дийанто сӣлам̣ сама̄дийатӣти вуччати, евам̣ сиккха̄падам̣ паччаккханто сӣлам̣ паччаккха̄тӣти ваттум̣ йуджджати, тасма̄ таттха вуттам̣ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. сиккха̄паччаккха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄). етта̄вата̄ сама̄сато ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти еттха ваттаббавиниччхайо нит̣т̣хито хоти.

ким̣ имина̄ висесавачанена пайоджанам̣, нану ‘‘йо пана бхиккху сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄…пе… асам̣ва̄со’’ти еттакамева ваттаббанти че? на ваттаббам̣ анит̣т̣хаппасан̇гато. ‘‘йо пана сиккха̄са̄джӣвасама̄панно тхеййасам̣ва̄са̄дико кевалена саман̃н̃а̄маттена, пат̣ин̃н̃а̄маттена ва̄ бхиккху, тасса̄пи сиккха̄паччаккха̄нам̣ аттхи, сиккхам̣ апаччаккха̄йа ча метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевантасса па̄ра̄джика̄патти. йо ва̄ паччха̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, тасса ча, йо ва̄ паккхапан̣д̣акатта̄ пан̣д̣акабха̄вӯпагаманена на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, тасса ча тадубхайам̣ аттхӣти а̄паджджати. пан̣д̣акабха̄вапаккхе ча пан̣д̣ако упасампада̄йа на ваттхӯ’’ти вуттам̣. тасма̄ итарасмим̣ паккхе ваттхӯти сиддхам̣. тасмим̣ паккхе упасампанно пан̣д̣акабха̄вапаккхе пан̣д̣акатта̄ на сиккха̄са̄джӣвасама̄панно, со париччаджитабба̄йа сиккха̄йа абха̄вена сиккхам̣ апаччаккха̄йа мукхена парасса ан̇гаджа̄таггахан̣анайена метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа, тасса куто па̄ра̄джика̄паттӣти адхиппа̄йо. айам̣ найо апан̣д̣акапаккхам̣ алабхама̄нассева парато йуджджати, лабхантасса пана арӯпасатта̄нам̣ кусала̄дисама̄паттиккхан̣е бхаван̇гавиччхеде сатипи амаран̣ам̣ вийа пан̣д̣акабха̄вапаккхепи бхиккхубха̄во аттхи. сам̣ва̄сам̣ ва̄ са̄дийантасса на тхеййасам̣ва̄сакабха̄во аттхи антимаваттхуаджджха̄паннасса вийа. на ча сахасеййа̄дим̣ джанети. ган̣апӯрако пана на хоти антимаваттхум̣ аджджха̄панно вийа. на со сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. итарасмим̣ пана паккхе хоти, айам̣ имасса тато висесо. кимайам̣ сахетуко, уда̄ху ахетукоти? на ахетуко. йато упасампада̄ тасса апан̣д̣акапаккхе анун̃н̃а̄та̄ сахетукаппат̣исандхикатта̄. пан̣д̣акабха̄вапаккхепи кисса на̄нун̃н̃а̄та̄ти че? пан̣д̣акабхӯтатта̄ опаккамикапан̣д̣акасса вийа.

апича ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти имина̄ тасса сиккха̄сама̄да̄нам̣ дӣпетва̄ там̣ сама̄диннам̣ сиккхам̣ апаччаккха̄йа, таттха ча дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти ваттум̣ йуджджати, на ан̃н̃атха̄ти имина̄ ка̄ран̣ена йатха̄вутта̄нит̣т̣хаппасан̇гато ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄ адиннам̣…пе… йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ сугатачӣвараппама̄н̣ам̣ чӣварам̣ ка̄ра̄пеййа̄’’ти саббаттха йоджетаббам̣.

‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти манусситтхим̣ упа̄да̄йа вуттам̣. на хи пагева пан̣д̣аке, пурисе ва̄ти ваттум̣ йуджджати. сесам̣ таттха таттха вуттанайамева. айам̣ та̄ва ма̄тика̄йа виниччхайо ан̃н̃аттха̄пи йатха̄самбхавам̣ йоджетва̄ дӣпетаббо.

са̄рипуттабелат̣т̣хасӣса̄нанда̄дайопи сиккха̄падапан̃н̃аттика̄ран̣атта̄ ча а̄паттиа̄паджджанато ча касма̄ маха̄вибхан̇ге н̃аттичатуттхаупасампада̄йева а̄гата̄ти? пат̣иккхитта̄йа саран̣агаманӯпасампада̄йа анун̃н̃а̄таппасан̇габхайа̄ти упатиссаттхеро. а̄паттийа̄ бхаббатам̣ сандха̄йа тасмимпи вутте пуббе пат̣иккхитта̄пи бхагавата̄ пуна анун̃н̃а̄та̄ти бхиккхӯнам̣ миччха̄га̄хо ва̄ вимати ва̄ уппаджджати, тасма̄ на вутта̄ти вуттам̣ хоти.

‘‘адхаммакаммам̣ ваггакамма’’ти (маха̄ва. 387) вачанато куппакаммампи каттхачи ‘‘камма’’нти вуччати, тасма̄ ‘‘акуппена̄’’ти вуттам̣. йасма̄ акуппакаммампи екаччам̣ на т̣ха̄на̄рахам̣, йена апатто оса̄ран̣ам̣ суоса̄ритоти вуччати, тасма̄ ‘‘т̣ха̄на̄рахена̄’’ти вуттам̣. йади евам̣ ‘‘т̣ха̄на̄рахена̄’’ти идамева ваттаббам̣ имина̄ акуппасиддхитоти че? на, ат̣т̣ха̄на̄рахена акуппена упасампанно имасмим̣ аттхе на адхиппето анит̣т̣хаппасан̇гато. двӣхи панетехи екато вуттехи айаматтхо пан̃н̃а̄йати – кевалам̣ тена акуппена упасампанно айампи имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти, т̣ха̄на̄рахена ча акуппена ча упасампанно айампи имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти, куппена упасампанно на̄дхиппетоти.

‘‘пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа апарипун̣н̣авӣсативассо’’ти вуттатта̄ опапа̄тикан̃ча̄ти сол̣асавассуддесика̄ опапа̄тика̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа апарипун̣н̣авӣсативасса̄ти ваданти. ‘сол̣асавассуддесика̄ хонтӣ’ти вуттатта̄ пуна чатта̄ри васса̄ни иччхитабба̄ни, ‘пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа̄’ти идам̣ габбхасеййака̄нам̣ васена вутта’’нти еке. ‘‘кечи вадантӣ’’ти йаттха йаттха ликхӣйати, таттха таттха вича̄ретва̄ аттхам̣ сут̣т̣ху упалаккхайе. опаккамике пан̣д̣акабха̄во а̄рул̣ханайена ведитаббо. ‘‘паккхапан̣д̣ако апан̣д̣акапаккхе пабба̄джетва̄ пан̣д̣акапаккхе на̄сетаббо’’ти (ваджира. т̣ӣ. маха̄вагга 109) ликхитам̣.

‘‘биндум̣ адатва̄ че нива̄сети, тхеййасам̣ва̄сако на хотӣ’’ти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. лин̇га̄нурӯпасса̄ти са̄ман̣ера̄рахасса сам̣ва̄сасса са̄дитатта̄ти адхиппа̄йо.

ра̄джабхайа̄дӣхи гахиталин̇га̄нам̣ ‘‘гихӣ мам̣ ‘саман̣о’ти джа̄нантӯ’’ти ван̃чаначитте сатипи бхиккхӯнам̣ ван̃четука̄мата̄йа ча техи сам̣васитука̄мата̄йа ча абха̄ва̄ досо на джа̄тоти. ‘‘йо евам̣ паббаджати, со тхеййасам̣ва̄сако на̄ма хотӣ’’ти ва̄ ‘‘евам̣ ка̄тум̣ на лаббхатӣ’’ти ва̄ ‘‘евам̣ паббаджито са̄ман̣еро на хотӣ’’ти ва̄ на джа̄на̄ти, ват̣т̣ати. ‘‘джа̄на̄ти, на ват̣т̣атӣ’’ти ча ликхитам̣. ‘‘ра̄джадуббхиккха̄диаттха̄йа чӣварам̣ па̄рупитва̄ сам̣ва̄сам̣ са̄дийанто тхеййасам̣ва̄сако хоти. касма̄? асуддхачиттатта̄. пуна со ‘суддхам̣ брахмачарийам̣ карисса̄ми, ким̣ етена̄ти виппат̣иса̄рена ва̄ паччайа̄дисулабхата̄йа ва̄ карисса̄мӣ’ти суддхама̄насо хутва̄ йа̄ва со сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, та̄ва тхеййасам̣ва̄сако на хоти. евам̣ суддхачиттуппаттито пат̣т̣ха̄йа сам̣ва̄сам̣ са̄дийати че, тхеййасам̣ва̄сако хотӣти адхиппето. итаратха̄ саббам̣ вируджджхатӣ’’ти еке.

‘‘на̄бхипара̄ма̄са̄дина̄ джа̄то татха̄рӯпам̣ питарам̣ гха̄тети че, питугха̄тако хотӣ’’ти ваданти.

йо пана ка̄йасам̣саггена сӣлавина̄сам̣ па̄пети, на со бхиккхунидӯсако ‘‘тин̣н̣ам̣ магга̄на’’нти вачанато. бхиккхуним̣ пана екатоупасампаннам̣ дӯсетва̄пи бхиккхунидӯсако хоти, сопи па̄ра̄джико хотӣти виниччхайо. бхиккхунӣ пана тхеййасам̣ва̄сика̄, ма̄тупитуарахантагха̄тика̄, лохитуппа̄дика̄, титтхийапаккантика̄ ча хоти, ат̣т̣хакатха̄су ана̄гатам̣ винайадхара̄ сампат̣иччханти.

‘‘сампаджа̄намуса̄ва̄де па̄читтийа’’нти (па̄чи. 2) вуттам̣ марийа̄дам̣ авӣтиккаманто тасмин̃ча сиккха̄паде сиккхатӣти вуччати. сиккха̄паданти асабха̄вадхаммо сан̇кетова, идха пан̃н̃атти адхиппета̄. ‘‘метхунасам̣варассетам̣ адхивачана’’нти самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуттам̣, там̣ панаттхам̣ сандха̄йа̄ти ликхитам̣. сиккха̄ти там̣ там̣ сиккха̄падам̣, сиккханабха̄вена паваттачиттуппа̄до. са̄джӣванти пан̃н̃атти. тадаттхадассанаттхам̣ пуббе ‘‘метхунасам̣варассетам̣ адхивачана’’нти вуттам̣. йасма̄ сиккха̄йа гун̣асаммата̄йа пун̃н̃асаммата̄йа тантийа̄ абха̄вато локасса дуббалйа̄викаммам̣ таттха на самбхавати. паттханӣйа̄ хи са̄, тасма̄ ‘‘йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, тасмим̣ дуббалабха̄вам̣ аппака̄сетва̄’’ти вуттам̣. а̄н̣а̄йа хи дуббалйам̣ самбхаватӣти упатиссо. дуббалйа̄викаммападам̣ сиккха̄паччаккха̄нападасса бйан̃джанасилит̣т̣хата̄йа ва̄ парива̄ракабха̄вена ва̄ ведитаббам̣. атха ва̄ йасма̄ сиккха̄паччаккха̄насса екаччам̣ дуббалйа̄викаммам̣ акатам̣ хоти, тасма̄ там̣ сандха̄йа ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти падасса аттхам̣ виваранто ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти а̄ха. таттха сийа̄ йасма̄ на саббам̣ дуббалйа̄викаммам̣ сиккха̄паччаккха̄нам̣, тасма̄ ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти пат̣хамам̣ ватва̄ тасса аттханийаматтхам̣ ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ваттаббанти? там̣ на, касма̄? аттха̄нуккама̄бха̄вато. ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти хи вуттатта̄ ‘‘йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, таттха дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти вуччама̄не ануккаменева аттхо вутто хоти, на ан̃н̃атха̄, тасма̄ идамева пат̣хамам̣ вуттанти. тесам̣йева̄ти чуддасаннам̣.

‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти саббасиккха̄пада̄нам̣ са̄дха̄ран̣аттхам̣ ‘‘айаметтха анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣.

павесанам̣ на̄ма ан̇гаджа̄там̣ павесентасса ан̇гаджа̄тена сампхусанам̣. павит̣т̣хам̣ на̄ма йа̄ва мӯлам̣ павесентасса виппакатака̄ло ва̄йа̄мака̄ло. суккависат̣т̣хисамайе ан̇гаджа̄там̣ т̣хитам̣ на̄ма. уддхаран̣ам̣ на̄ма нӣхаран̣ака̄ло. винайаган̣т̣хипаде пана ‘‘ва̄йа̄мато орамитва̄ т̣ха̄нам̣ т̣хитам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣, там̣ асан̇карато дассанаттхам̣ вуттам̣. павесанапавит̣т̣хауддхаран̣ака̄лесупи суккависат̣т̣хи хотийева. са̄дийанам̣ на̄ма севаначиттасса адхива̄саначиттасса уппа̄данам̣.

убхатовибхан̇ге ева пан̃н̃атта̄ни сандха̄йа ‘‘идан̃хи саббасиккха̄пада̄нам̣ нида̄на’’нти вуттам̣. ‘‘винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампада̄’’ти (маха̄ва. 259) вуттатта̄ идха татийа̄ сахайогена вутта̄. тасма̄ вӣсатипи бхиккхӯ че нисинна̄, пан̃чамо винайадхарова иччхитаббо, евам̣ сати па̄ра̄джико че винайадхаро, упасампада̄каммам̣ копетӣти че? на, парива̄ра̄васа̄не каммавагге (пари. 482 а̄дайо) йам̣ каммавипаттилаккхан̣ам̣ вуттам̣, тасса тасмим̣ наттхита̄йа. ‘‘катхам̣ ваттхуто ва̄ н̃аттито ва̄ анусса̄ванато ва̄ сӣмато ва̄ парисато ва̄’’ти еттакам̣ вуттам̣, нану айам̣ ‘‘парисато ва̄’’ти вачанена сан̇гахитоти че? на, ‘‘два̄дасахи а̄ка̄рехи парисато камма̄ни випаджджантӣ’’ти (пари. 487) суттасса хи вибхан̇ге тасса ана̄мат̣т̣хатта̄ти айаматтхо йасма̄ таттха таттха сарӯпена вуттапа̄л̣ивасенева сакка̄ джа̄нитум̣, тасма̄ найамукхам̣ дассетва̄ сам̣кхиттоти ликхитам̣. ‘‘ан̇га’’нти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘саббасиккха̄падесу а̄паттӣнам̣ ан̇га̄нан̇гам̣ ведитабба’’нти вуттам̣, идха пана ‘‘ан̇га’’нти вуттам̣, касма̄? самут̣т̣хана̄дӣнам̣ парива̄ра̄дӣсу сан̇кхепена а̄гататта̄ таттха гахетва̄ идха̄пи ниддит̣т̣ха̄нам̣ анан̇га̄нам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато, саббаттха сан̇кхепато ча виттха̄рато ча анан̇гатте вуччама̄не ативиттха̄рата̄йа тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде анӯнам̣ ваттаббато ча̄ти ведитаббо, сабба̄паттӣнам̣ сан̇га̄хакавасена̄ти аттхо.

йа̄ни сиккха̄пада̄ни ‘‘кирийа̄нӣ’’ти вуччанти, тесам̣ васена ка̄йава̄ча̄ саха вин̃н̃аттийа̄ ведитабба̄, акирийа̄нам̣ васена вина̄ вин̃н̃аттийа̄ ведитабба̄. читтам̣ панеттха аппама̄н̣ам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄насса кирийатта̄, ачиттакатта̄ ча. таттха кирийа̄ а̄паттийа̄ анан̇гантарачиттасамут̣т̣ха̄на̄ ведитабба̄. авин̃н̃аттиджанакампи екаччам̣ ба̄хулланайена ‘‘кирийа’’нти вуччати йатхева пат̣хамапа̄ра̄джикам̣. вин̃н̃аттийа̄ абха̄вепи ‘‘со че са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса, на са̄дийати, ана̄паттӣ’’ти хи вуттам̣, вин̃н̃аттисан̇кха̄та̄пи кирийа̄ вина̄ севаначиттена на хоти вуттачиттаджатта̄, вика̄рарӯпатта̄, читта̄нупариваттикатта̄ ча. тасма̄ кирийа̄сан̇кха̄тамидам̣ вин̃н̃аттирӯпам̣, итарам̣ читтаджарӯпам̣ вийа джанакачиттена вина̄ на тит̣т̣хати, итарам̣ садда̄йатанам̣ тит̣т̣хати, тасма̄ кирийа̄йа сати екантато таджджанакам̣ севаначиттам̣ аттхи ева̄ти катва̄ на са̄дийати, ана̄паттӣти на йуджджатӣти. йасма̄ вин̃н̃аттиджанакампи сама̄нам̣ севаначиттам̣ на саббака̄лам̣ вин̃н̃аттим̣ джанети, тасма̄ вина̄пи вин̃н̃аттийа̄ сайам̣ уппаджджатӣти катва̄ ‘‘са̄дийати, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти вуттам̣. нуппаджджати че, на са̄дийати на̄ма, тасса ана̄патти. тенева бхагава̄ ‘‘ким̣читто твам̣ бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) читтенева а̄паттим̣ париччхиндати, на кирийа̄йа̄ти ведитаббам̣.

еттха самут̣т̣ха̄наггахан̣ам̣ каттаббато ва̄ акаттаббато ва̄ ка̄йа̄дибхеда̄пеккхамева а̄паттим̣ а̄паджджати, на ан̃н̃атха̄ти дассанаппайоджанам̣. тесу кирийа̄ггахан̣ам̣ ка̄йа̄дӣнам̣ савин̃н̃аттика̄вин̃н̃аттикабхедадассанаппайоджанам̣. сан̃н̃а̄ггахан̣ам̣ а̄паттийа̄ ан̇га̄нан̇гачиттависесадассанаппайоджанам̣. тена йам̣ читтам̣ кирийалаккхан̣е ва̄ акирийалаккхан̣е ва̄ саннихитам̣, йато ва̄ кирийа̄ ва̄ акирийа̄ ва̄ хоти, на там̣ ависесена а̄паттийа̄ ан̇гам̣ ва̄ анан̇гам̣ ва̄ хоти. кинту йа̄йа сан̃н̃а̄йа ‘‘сан̃н̃а̄вимоккха’’нти вуччати, та̄йа сампайуттам̣ читтам̣ ан̇гам̣, итарам̣ анан̇ганти дасситам̣ хоти. ида̄ни йена читтена сиккха̄падам̣ сачиттакам̣ хоти, тадабха̄ва̄ ачиттакам̣, тена тасса ависесена са̄ваджджата̄йа ‘‘локаваджджамева̄’’ти вуттам̣. кинту са̄ваджджам̣йева сама̄нам̣ екаччам̣ локаваджджам̣, екаччам̣ пан̣н̣аттиваджджанти дассанаппайоджанам̣ читталокаваджджаггахан̣ам̣. читтамева йасма̄ ‘‘локаваджджа’’нти вуччати, тасма̄ манокаммампи сийа̄ а̄паттӣти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аппайоджанам̣ каммаггахан̣ам̣.

йам̣ панеттха акирийалаккхан̣ам̣ каммам̣, там̣ кусалаттикавинимуттам̣ сийа̄ти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аппайоджанам̣ кусалаттикаггахан̣ам̣. йа̄ панеттха абйа̄ката̄патти, там̣ екаччам̣ аведанампи ниродхам̣ сама̄панно а̄паджджатӣти ведана̄ттикам̣ еттха на лаббхатӣти анит̣т̣хаппасан̇ганива̄ран̣аттхам̣ ведана̄ттикаггахан̣ам̣. сиккха̄падан̃хи сачиттакапуггалавасена ‘‘тичиттам̣ тиведана’’нти ладдхавоха̄рам̣ ачиттакена̄паннампи ‘‘тичиттам̣ тиведана’’мичева вуччати. татридам̣ са̄дхакасуттам̣ – ‘‘аттха̄патти ачиттако а̄паджджати ачиттако вут̣т̣ха̄ти (пари. 324), аттха̄патти кусалачитто а̄паджджати кусалачитто вут̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄ди (пари. 470). ‘‘сачиттакам̣ а̄паттидӣпанам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣ ана̄паттидӣпанам̣, ачиттакам̣ ваттхуаджа̄нанам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣ вӣтиккамана̄джа̄нанам̣. идамева тесам̣ на̄на̄тта’’нти (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 61-66 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄) ликхитам̣.

сачиттакапаккхети еттха айам̣ та̄ва ган̣т̣хипаданайо – сачиттакапаккхети сура̄па̄на̄диачиттаке сандха̄йа вуттам̣. сачиттакесу пана йам̣ екантамакусаленева самут̣т̣ха̄ти, тан̃ча убхайам̣ локаваджджам̣ на̄ма. сура̄па̄насмин̃хи ‘‘сура̄’’ти ва̄ ‘‘па̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ва̄ джа̄нитва̄ пиване акусаламева̄ти. таттха ‘‘на ват̣т̣атӣти джа̄нитва̄’’ти вуттавачанам̣ на йуджджати пан̣н̣аттиваджджассапи локаваджджата̄пасан̇гато. имам̣ анит̣т̣хаппасан̇гам̣ парихаритука̄мата̄йа ча ваджирабуддхиттхерена ликхитам̣ – ‘‘идха ‘сачиттака’нти ча ‘ачиттака’нти ча вича̄ран̣а̄ ваттхувиджа̄нане ева хоти, на пан̃н̃аттивиджа̄нане. йади пан̃н̃аттивиджа̄нане хоти, саббасиккха̄пада̄ни локаваджджа̄нева сийум̣, на ча саббасиккха̄пада̄ни локаваджджа̄ни. тасма̄ ваттхувиджа̄нане ева хотӣти идам̣ йуджджати. касма̄? йасма̄ секхийесу пан̃н̃аттивиджа̄нанамева пама̄н̣ам̣, на ваттхуматтавиджа̄нана’’нти. айам̣ панеттха аттхо сиккха̄падасӣсена а̄паттим̣ гахетва̄ йасса сиккха̄падасса сачиттакасса читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджам̣, сачиттака̄читтакасан̇кха̄тасса ачиттакасса ча сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, тампи сура̄па̄на̄дилокаваджджанти имаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, айам̣ локаваджджа̄ на̄ма̄’’ти вуттам̣. ‘‘сачиттакапаккхе’’ти хи идам̣ вачанам̣ ачиттакам̣ сандха̄йа̄ха. на хи екам̣сато сачиттака̄йа ‘‘сачиттакапаккхе’’ти висесане пайоджанам̣ аттхӣти, евам̣ сантепи анийамена вуттан̃ча нийамавасена ева гахетаббанти аттхо.

тираччха̄на̄нам̣ пана̄ти пана-саддена тхуллаччайа̄дика̄рам̣ ниваттети. кирийа̄ти еттха ‘‘т̣хитам̣ са̄дийатӣ’’ти (па̄ра̄. 58) вуттатта̄ там̣ катханти че? ‘‘са̄дийатӣ’’ти вуттатта̄ кирийа̄ ева. евам̣ санте ‘‘ка̄йакаммам̣ манокамма’’нти ваттаббанти че? на, пачуравоха̄равасена ‘‘ка̄йакамма’’нти вуттатта̄. уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄йа лаббхати ева̄ти ликхитам̣. пуббе вуттанайена сам̣сандетва̄ гахетаббам̣. ‘‘дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хотӣ’’ти (а. ни. 2.20) вадантена̄пи аттхасса сукхаггахан̣аттхамева падабйан̃джанасса суниккхиттабха̄во иччхито, на аккхаравачана̄йа, тасма̄ а̄ха ‘‘аттхан̃хи на̄тхо саран̣ам̣ авоча̄’’тиа̄ди.

пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄ти лаккхан̣а̄нупан̃н̃аттикатта̄ а̄димхи вутта̄. саббасмин̃хи винайапит̣аке га̄мо, га̄мӯпача̄ро, га̄маккхеттам̣, га̄масӣма̄, га̄масӣмӯпача̄роти пан̃чавидхо га̄мабхедо ведитаббо. татха̄ а̄ран̃н̃акасӣма̄йа екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃ам̣, сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ (па̄чи. 180 а̄дайо) екам̣, сага̄макам̣ екам̣, авиппава̄сасӣма̄йа екам̣, ган̣амха̄охӣйанакасса (па̄чи. 691) еканти пан̃чавидхо аран̃н̃абхедо ведитаббо. таттха аттхи га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи лабхати, аттхи га̄мо на га̄макиччам̣ кароти, татха̄ аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃апариха̄рам̣ каттхачи лабхати, аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃акиччам̣ каротӣти айампи бхедо ведитаббо.

таттха авиппава̄сасӣма̄самманнанакаммава̄ча̄йа т̣хапетва̄ ‘‘га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха га̄мо на̄ма париккхитто че, париккхепасса анто, апариккхитто че, париккхепока̄сато анто ведитаббо. айам̣ удоситасиккха̄паде ‘‘антога̄мо’’ти (па̄ра̄. 478) а̄гато. са̄сан̇касиккха̄паде ‘‘антарагхара’’нти (па̄ра̄. 654) а̄гато ана̄сан̇като. йатха̄ха ‘‘антарагхаре никкхипеййа̄ти саманта̄ гочарага̄ме никкхипеййа̄’’ти (па̄ра̄. 654). татха̄ антарагхараппат̣исам̣йутта̄нам̣ секхийа̄нам̣ айамева париччхедо ведитаббо. ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ ека̄ га̄мантарам̣ гаччхеййа̄’’ти (па̄чи. 687) еттха̄пи айамева париччхедо адхиппето ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантийа̄, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантийа̄’’ти вуттатта̄.

йесу пура̄н̣апоттхакесу ‘‘упача̄рам̣ оккамантийа̄’’ти ликхитам̣, там̣ вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падесу а̄чин̣н̣ам̣ найам̣ гахетва̄ пама̄дена ликхӣйати, на пама̄н̣ам̣. йесу ча поттхакесу вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падасса вибхан̇ге (па̄чи. 513) ‘‘га̄мам̣ пависеййа̄ти париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантасса̄’’ти ликхӣйати, са̄ пама̄далекха̄. упача̄рам̣ оккамантасса̄ти таттха па̄т̣хо. вуттан̃хи самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитаббо’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 512). идха кан̇кха̄витаран̣ийампи вуттам̣ ‘‘сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччхитва̄ти…пе… упача̄рам̣ оккамантасса̄’’тиа̄ди (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. вика̄лага̄маппавесанасиккха̄падаван̣н̣ана̄).

йам̣ пана каттхачи поттхаке ‘‘бхиккхунийа̄ га̄мантара̄дхика̄ре екена па̄дена итарасса га̄масса париккхепам̣ ва̄ атиккаманте, упача̄рам̣ ва̄ окканте тхуллаччайам̣, дутийена атиккантаматте, оккантаматте ча сан̇гха̄дисесо’’ти па̄т̣хо диссати. таттха ‘‘окканте, оккантаматте’’ти ета̄ни пада̄ни адхика̄ни, кевалам̣ ликхитакехи ан̃н̃ехи ликхита̄ни. каттхачи поттхаке ‘‘оккантаматте ча̄’’ти падам̣ на диссати, итарам̣ диссати. та̄ни две пада̄ни па̄л̣ийа̄ вируджджханти. ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атикка̄ментийа̄’’ти (па̄чи. 692) хи па̄л̣и. татха̄ самантапа̄са̄дика̄йа (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) вируджджханти. ‘‘париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ екена па̄дена атиккамати, тхуллаччайам̣, дутийена атиккамати, сан̇гха̄дисесо. апичеттха сакага̄мато…пе… екена па̄дена итарасса га̄масса париккхепе ва̄ упача̄ре ва̄ атикканте тхуллаччайам̣, дутийена атиккантаматте сан̇гха̄дисесо’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) хи вуттам̣.

ган̣т̣хипаде часса ‘‘париккхепам̣ атикка̄ментийа̄’’ти ватва̄ ‘‘упача̄репи есева найо’’ти вуттам̣. ануган̣т̣хипаде ча ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ ‘оккамантийа̄’типи поттхакесу екаччесу диссати, там̣ на гахетабба’’нти вуттам̣. апарампи вуттам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ ‘атикка̄ментийа̄’ти вачанена̄пи евам̣ ведитаббам̣ – вика̄ле га̄маппавесане двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣ ева васена упача̄ро париччхиндитаббо, итаратха̄ йатха̄ еттха париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ париккхепам̣ вийа катва̄ ‘атикка̄ментийа̄’ти вуттам̣, евам̣ таттха̄пи ‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атикка̄ментасса̄’ти вадеййа. йасма̄ пана таттха париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато уттаримеко лед̣д̣упа̄то упача̄роти адхиппето. тасма̄ тадаттхадӣпанаттхам̣ ‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса̄’ти вутта’’нти.

йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣йева упача̄ранти саллаккхетва̄ ‘‘париккхепапааккхепа̄рахат̣т̣ха̄на̄нам̣ нинна̄на̄каран̣адӣпанаттхам̣ упача̄рам̣ оккамантасса̄’’ти вуттам̣, па̄л̣ивисесамасаллаккхетва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ атиккамантасса идха упача̄ро париккхепо йатха̄ бхавеййа, там̣ упача̄рам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄ментасса а̄патти дуккат̣асса, дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄ментасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти вуттам̣, там̣ на гахетаббамева па̄л̣ийа̄ висесасамбхаватоти. пора̄н̣аган̣т̣хипаде ‘‘упача̄рам̣ атикка̄ментийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ идха кан̇кха̄витаран̣ийа̄ ‘‘екена па̄дена итарасса…пе… атиккантаматте сан̇гха̄дисесо’’ти айамева па̄т̣хо ведитаббо. етта̄вата̄ имесу йатха̄вуттесу т̣ха̄несу йатха̄вуттапариччхедова га̄моти ведитаббо. имасса аттхасса дӣпанаттхам̣ ‘‘га̄мо на̄ма екакут̣икопӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 92) вуттам̣. имасса васена асатипи париккхепа̄тиккаме, упача̄роккамане ва̄ антара̄ра̄мато ва̄ бхиккхунупассайато ва̄ титтхийасеййато ва̄ пат̣иккаманато ва̄ там̣ га̄мам̣ пависантасса антара̄ра̄мапариккхепасса, упача̄расса ва̄ атиккаманавасена га̄мапаччайа̄ а̄паттийо ведитабба̄.

га̄мӯпача̄ро пана ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха париккхиттасса га̄масса париккхепова, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄сова. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘га̄мӯпача̄роти париккхиттасса га̄масса париккхепо, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄со. тесу адхит̣т̣хитатечӣварико бхиккху париха̄рам̣ на лабхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 144). ким̣ панеттха ка̄ран̣ам̣, йена айам̣ га̄мо, га̄мӯпача̄ро ча идха ан̃н̃атха̄, ан̃н̃аттха татха̄ти? ат̣т̣хуппаттито ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ ‘бхагавата̄ тичӣварена авиппава̄сасаммути анун̃н̃а̄та̄’ти антарагхаре чӣвара̄ни никкхипантӣ’’ти (маха̄ва. 143) имисса̄ хи ат̣т̣хуппаттийа̄ ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) вуттам̣. тасма̄ йаттха антарагхарасан̃н̃а̄, таттха авиппава̄сасӣма̄ на гаччхатӣти ведитабба̄. тена ча удоситасиккха̄паде ‘‘антога̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ антога̄ме ваттхабба’’нти (па̄ра̄. 478) ча ‘‘сабха̄йе ва̄ два̄рамӯле ва̄, хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитабба’’нти ча вуттам̣. каппийабхӯмийам̣ васантойева хи каппийабхӯмийам̣ никкхиттачӣварам̣ раккхати. са̄сан̇касиккха̄паде пана ‘‘йасма̄ йаттха га̄ме чӣварам̣ никкхиттам̣, тена га̄мена виппавасанто чӣварена виппавасатӣти вуччати, тасма̄ пуна га̄масӣмам̣ оккамитва̄ васитва̄ паккаматӣ’’ти вуттам̣. тасмин̃хи сиккха̄паде га̄масӣма̄ га̄мо на̄ма̄ти адхиппето. таттха вика̄ле га̄маппавесанасиккха̄падавибхан̇ге ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 513) вачанато париккхепо на га̄мо. кинту га̄мӯпача̄роти лесена дасситам̣ хоти. имасмим̣ пана сиккха̄падавибхан̇ге ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти а̄рабхитва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти имина̄ апариккхиттасса париккхепока̄со га̄мӯпача̄роти сиддхам̣. тадаттхасамбхавато тасмим̣ гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄роти курундат̣т̣хакатха̄йам̣, маха̄паччарийампи вуттам̣. упача̄ро хи ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄дӣсу два̄рам̣, ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро’’ти еттха саманта̄ саттаббхантарасан̇кха̄там̣ пама̄н̣ам̣, тасма̄ ‘‘га̄мӯпача̄роти париккхиттасса га̄масса париккхепо, апариккхиттасса га̄масса париккхепока̄со’’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти ведитаббам̣. татха̄ курундийам̣, маха̄паччарийан̃ча. татха̄ па̄л̣ийампи ‘‘аджджха̄ра̄мо на̄ма париккхиттасса а̄ра̄масса анто а̄ра̄мо, апариккхиттасса упача̄ро. аджджха̄васатхо на̄ма париккхиттасса а̄васатхасса анто а̄васатхо, апариккхиттасса упача̄ро’’тиа̄дӣсу диссати. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘га̄мӯпача̄ро’’тиа̄дӣсу диссати. тасма̄ дутийо лед̣д̣упа̄то упача̄роти адхиппето.

‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти па̄л̣ивисесасамбхавато ча пат̣хамо лед̣д̣упа̄то га̄мо ева, дутийо га̄мӯпача̄роти вуттам̣. париккхиттасса пана га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄роти вуттанти еттха бхедо наттхи. етта̄вата̄ париккхиттасса дувидхо упача̄ро, апариккхиттасса чатуббидхо упача̄ро йаттха самбхавати, йаттха ча на самбхавати, там̣ саббам̣ дасситам̣ хоти.

га̄макхеттасса ча га̄масӣма̄йа ча лаккхан̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йамева вуттам̣. убхайан̃хи аттхато екам̣. таттха га̄масӣма̄йа га̄мабха̄во са̄сан̇касиккха̄падавасена ведитаббо.

га̄масӣмӯпача̄ро на̄ма манусса̄нам̣ кат̣т̣хатин̣апуппхапхала̄диаттхика̄нам̣ ваначарака̄нам̣ валан̃джанат̣т̣ха̄нам̣. имасса га̄масӣмӯпача̄рабха̄во удоситасиккха̄паде, ‘‘ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄’’ти (па̄ра̄. 494) а̄гатат̣т̣ха̄не кхандхаке (маха̄ва. 147) ча ведитаббо. еттха хи бхагава̄ га̄мантава̄сӣнам̣ бхиккхӯнам̣ сӣмам̣ дассенто ‘‘йам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихаратӣ’’ти (маха̄ва. 147) ватва̄ дассети. таданантарамева ‘‘ага̄маке’’тиа̄дина̄ саттаббхантарасӣмам̣ дассети. тасма̄ йо бхиккху га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа на вихарати, кевалам̣ на̄ва̄йам̣ ва̄ тхаламаггена ва̄ аддха̄намаггаппат̣ипанно хоти, тасса таттха таттха саттаббхантарасӣма̄ лаббхатӣти ведитаббо. вуттан̃хи ‘‘екакуласса саттхо хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ пурато ва̄ паччхато ва̄ саттаббхантара̄ на виджахитабба’’нтиа̄ди (па̄ра̄. 489). идамева аран̃н̃ам̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акасӣма̄йа екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃а’’нти вуттам̣.

йам̣ сандха̄йа ‘‘ага̄маке аран̃н̃е аддхайоджане аддхайоджане а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 414) па̄л̣ийам̣ вуттам̣. идам̣ сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ екам̣ ага̄макам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма.

пуримена пана сагхарам̣ сан̇гахитам̣, имина̄ тамасан̇гахитанти. йам̣ сандха̄йа ган̣амха̄ охӣйана̄дхика̄ре ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 692) ‘‘ага̄маке аран̃н̃ети еттха ‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’нти евам̣ вуттам̣ лаккхан̣ам̣ аран̃н̃ам̣. там̣ панета кевалам̣ га̄ма̄бха̄вена ‘ага̄мака’нти вуттам̣, на вин̃джха̄т̣ависадисата̄йа̄’’ти вуттам̣. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654; па̄чи. 573) вуттам̣. идам̣ а̄ран̃н̃акасена̄санам̣ на̄ма париккхиттасса париккхепато бахи, апариккхиттасса пана париккхепока̄сато бахи саруккхам̣ ва̄ аруккхам̣ ва̄ виха̄ре куннадисама̄кин̣н̣ампи аран̃н̃ам̣ на̄ма. татха̄ ‘‘ган̣амха̄ охӣйанакасса ека’’нти вуттам̣. идам̣ аран̃н̃ам̣ва. идам̣ пана пуббе ага̄макабха̄вена а̄гатат̣т̣ха̄не вутталаккхан̣амева хутва̄ никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ дассанӯпача̄равиджахане екамева а̄паттим̣ кароти, тато уддхам̣ ана̄патти. ‘‘сам̣видха̄насиккха̄пада̄нам̣ ека’’нти вуттам̣ пана аддхайоджане аддхайоджане екекам̣ а̄паттим̣ кароти, на тато орам̣. итара̄ни тӣн̣и йатха̄вуттапариччхедато орамева таттха вуттавидхим̣ на сампа̄денти, парам̣ сампа̄денти. еваметесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ана̄наттам̣ ведитаббам̣.

таттха пан̃чавидхе га̄ме йо ‘‘париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) вутто, со на каттхачи винайапит̣аке упайогам̣ гато, кевалам̣ апариккхиттасса париккхепока̄сато апаро еко лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти дӣпанаттхам̣ вутто. париккхиттассапи че га̄масса еко лед̣д̣упа̄то каппийабхӯмисама̄но упача̄роти вутто, пагева апариккхиттасса париккхепока̄сато еко. со пана па̄кат̣атта̄ ча аджджхока̄сатта̄ ча оккамантасса а̄паттим̣ кароти т̣хапетва̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттим̣. бхиккхунийо хи тасмим̣ дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄те га̄мӯпача̄ре васантӣ а̄паттин̃ча а̄паджджанти, га̄мам̣ пависантӣ га̄мантара̄паттин̃ча. та̄сан̃хи т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ аран̃н̃асан̇кхйам̣ гаччхати ‘‘та̄вадева чха̄йа̄ метабба̄…пе… тасса̄ тайо ча ниссайе, ат̣т̣ха ча акаран̣ӣйа̄ни а̄чиккхеййа̄тха̄’’ти (чӯл̣ава. 430) вачанато. аран̃н̃аппат̣исам̣йутта̄нам̣ сиккха̄пада̄нам̣, вика̄лега̄маппавесанасиккха̄падасса (па̄чи. 508) ча бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣атта̄ ча антара̄ра̄мабхиккхунупассайаппат̣иккамана̄дӣнам̣ каппийабхӯмибха̄вавачанато ча ‘‘ека̄ ган̣амха̄ охӣйеййа̄ти ага̄маке аран̃н̃е дутийика̄йа бхиккхунийа̄ дассанӯпача̄рам̣ ва̄ саванӯпача̄рам̣ ва̄ виджахантийа̄ а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дисиккха̄падапан̃н̃аттито (па̄чи. 692) ча бхиккхуниккхандхаканайаена ва̄ йасма̄ париккхиттасса га̄масса индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа апариккхиттасса упача̄рато пат̣т̣ха̄йа нӣйати, таттха антарагхаре никкхиттачӣваре сати чатуран̇гасамодха̄нена бхиккхӯ васанти, тасма̄ сага̄макам̣ на̄ма хоти.

авиппава̄сасӣма̄йа екам̣ на̄ма ‘‘на, бхиккхаве, бхиккхунийа̄ аран̃н̃е ваттхаббам̣, йа̄ васеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 431) вачанато бхиккхунӣнам̣ аран̃н̃ава̄со на̄ма наттхӣти сиддхам̣. та̄йа хи аран̃н̃е бхиккхунупассайе сати антоа̄ва̄сепи дутийика̄йа дассанасаванӯпача̄рам̣ виджахантийа̄ а̄патти. тасма̄ авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха йам̣ т̣ха̄нам̣ т̣хапитам̣, таттхева бхиккхунупассайопи каппати, на тато парам̣.

та̄сан̃ча авиппава̄сасӣма̄каммава̄ча̄йам̣ ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти вачанам̣ наттхӣти катва̄ тесвева га̄мага̄мӯпача̄ресу пхарати. тато парам̣ дутийесу лед̣д̣упа̄та̄дӣсу та̄сам̣ акаппийабхӯмикатта̄ на сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄ аран̃н̃е пхарати бхиккхӯнам̣ га̄мага̄мӯпача̄рам̣ вийа. тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхиккхунийа̄ т̣хапетва̄ га̄мантара̄патти’’нти.

евам̣ та̄ва пан̃чавидхам̣ га̄мабхедам̣, аран̃н̃абхедан̃ча н̃атва̄ ида̄ни ‘‘аттхи га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи лабхатӣ’’тиа̄дибхедо ведитаббо. таттха йо ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘амануссо на̄ма йо саббасо ва̄ манусса̄нам̣ абха̄вена йаккхапариггахабхӯто’’ти вутто, со га̄мо на га̄мапариха̄рам̣ каттхачи сиккха̄паде лабхати. йан̃хи сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘там̣ панетам̣ буддхака̄ле, чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахита’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.84; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.150) вуттам̣. йо пана пат̣ира̄джачора̄дӣхи вилуттатта̄, кевалам̣ бхайена ва̄ чхад̣д̣ито сагхарова антарахитага̄мабхӯто, со ‘‘га̄мантаре га̄мантаре а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 183) вуттапа̄читтийам̣ джанети, вика̄ле га̄маппавесанам̣, секхийе чатта̄ри джанетӣти ведитабба̄. йо пана га̄мо йато ва̄ манусса̄ кеначидева каран̣ӣйена пунапи а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄ти вутто, амануссо со пакатига̄масадисова.

аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃апариха̄рам̣ каттхачи лабхатӣти еттха ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро на̄ма ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄ екӯпача̄ро, тато парам̣ на̄нӯпача̄ро’’ти (па̄ра̄. 494) еттха йва̄йам̣ на̄нӯпача̄роти вутто, там̣ ведитаббам̣. йо пана париккхиттасса екалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄то га̄мӯпача̄рана̄мако га̄мо, йо ва̄ саттхо на̄тирекача̄тума̄санивит̣т̣хо, со аттхи га̄мо на га̄макиччам̣ кароти. на хи там̣ т̣ха̄нам̣ оккаманто га̄маппавесана̄паттим̣ а̄паджджати. йам̣ пана га̄масӣма̄йа парийа̄паннам̣ манусса̄нам̣ валан̃джанат̣т̣ха̄набхӯтам̣ аран̃н̃ам̣, там̣ аттхи аран̃н̃ам̣ на аран̃н̃акиччам̣ кароти на̄ма. на хи таттха а̄ран̃н̃акасӣма̄ лаббхатӣти. етта̄вата̄ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти имисса̄ анупан̃н̃аттийа̄ лаккхан̣а̄нупан̃н̃аттибха̄во дассито хоти.

‘‘гониса̄динивит̣т̣хопи га̄мо’’ти еттха саче тасса га̄масса га̄макхеттапариччхедо аттхи, саббопи еко га̄мо. но че, упача̄рена ва̄ париккхепена ва̄ париччхиндитаббо. саче га̄макхетте сати ка̄ничи та̄ни гхара̄ни ан̃н̃аман̃н̃аупача̄раппахонакам̣ т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ дӯре дӯре ката̄ни хонти, вика̄ле га̄маппавесе упача̄рова пама̄н̣ам̣. антарагхараппат̣исам̣йуттесу секхийесу, бхиккхунийа̄ га̄мантара̄паттӣсу ча гхара̄нам̣ париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ пама̄н̣ам̣, упосатха̄дикамма̄нам̣ га̄макхеттам̣ пама̄н̣ам̣, а̄ран̃н̃акасена̄санасса а̄саннагхарасса дутийалед̣д̣упа̄тато пат̣т̣ха̄йа пан̃чадханусатантарата̄ пама̄н̣анти евам̣ но пат̣ибха̄нанти а̄чарийа̄.

‘‘йампи екасмим̣йева га̄макхетте екам̣ падесам̣ ‘айампи висум̣га̄мо хотӯ’ти париччхиндитва̄ ра̄джа̄ кассачи дети, сопи висум̣га̄масӣма̄ хотийева̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 147) ат̣т̣хакатха̄вачанато там̣ пависантийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄патти хоти ева. саче таттха виха̄ро ва̄ девакулам̣ ва̄ сабха̄ ва̄ гехам̣ ва̄ наттхи, кевалам̣ ваттхуматтакамева хоти, га̄моти винайакаммам̣ саббам̣ таттха каппати. ‘‘амануссо га̄мо’’ти хи вуттам̣. тан̃ча т̣ха̄нам̣ итарасса га̄масса париккхепаббхантаре ва̄ упача̄раббхантаре ва̄ хоти, вика̄ле га̄маппавесанам̣ а̄пуччхитва̄ва гантаббам̣. но че, аран̃н̃ам̣ вийа йатха̄сукхам̣ гантаббам̣. таттха че а̄ра̄мо ва̄ титтхийасеййа̄дӣсу ан̃н̃атарова̄ хоти, ладдхакаппамева. бхиккхунупассайо че хоти, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависантийа̄ бхиккхунийа̄ га̄мантара̄патти парихаритабба̄. ‘‘аран̃н̃ам̣ на̄ма т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 92) еттха париккхепе сати йатха̄вуттапариччхедам̣ га̄мамева т̣хапетва̄ авасесам̣ тасса упача̄рам̣, тато паран̃ча аран̃н̃ам̣ на̄ма, париккхепе асати йатха̄вуттапариччхедам̣ га̄мӯпача̄рамева т̣хапетва̄ тато парам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄ти адхиппа̄йо. евам̣ сати ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) вутталаккхан̣е ага̄маке аран̃н̃е ган̣амха̄охӣйана̄патти, таттха авиппава̄сасӣма̄йа пхаран̣ам̣ вика̄ле га̄маппавесана̄паттийа̄ ана̄паттӣти евама̄дивинайавидхи самети, ан̃н̃атха̄ на самети.

‘‘т̣хапетва̄ га̄мӯпача̄рам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти (маха̄ва. 144) вутте га̄мӯпача̄рато паро аран̃н̃анти сиддхе ‘‘т̣хапетва̄ га̄ма’’нти висесаттхо на диссати, га̄масса пана аран̃н̃абха̄ваппасан̇габхайа̄ вуттанти че? на, га̄мӯпача̄расса абха̄ваппасан̇гато. сати хи га̄ме га̄мӯпача̄ро хоти, со ча тава матена аран̃н̃абхӯто. куто да̄ни га̄мӯпача̄ро. га̄мӯпача̄ропи че аран̃н̃асан̇кхйам̣ гаччхати, парова га̄моти катва̄ на йуттам̣ га̄масса аран̃н̃абха̄ваппасан̇гато ча. тасма̄ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти еттха га̄мӯпача̄ропи ‘‘га̄мо’’ твева сан̇гахито. тасма̄ га̄масса аран̃н̃абха̄ваппасан̇го на йуджджати. йади евам̣ ‘‘т̣хапетва̄ га̄мам̣ авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти еттакам̣ ваттаббанти че? на, аран̃н̃асса париччхедаджа̄нанаппасан̇гато. татха̄ хи вутто ‘‘аран̃н̃апариччхедо на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти но ладдхи. га̄мӯпача̄рапарийанто хи идха га̄мо на̄ма. йади евам̣ ‘‘га̄масса ча аран̃н̃асса ча париччхедадассанаттхам̣ вутта’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваттаббам̣, ‘‘аран̃н̃асса париччхедадассанаттхам̣ вутта’’нти киматтхам̣ вуттанти че? вуччате – ат̣т̣хакатха̄чарийена пат̣хамага̄мӯпача̄рам̣йева сандха̄йа вуттам̣ ‘‘аран̃н̃апариччхедадассанаттха’’нти саббасиккха̄паде хи ба̄хираиндакхӣлато пат̣т̣ха̄йа га̄мӯпача̄рам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма. га̄мапариччхедавачане пайоджанам̣ панеттха наттхи париккхепенева па̄кат̣абхӯтатта̄. дутийага̄мӯпача̄рова га̄масса париччхедадассанаттхам̣ вутто париккхепабха̄вена апа̄кат̣атта̄. таттха пат̣хамага̄мӯпача̄ро че аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вутто, таттха на ваттаббо. ‘‘никкхамитва̄ индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти ваттаббам̣. евам̣ санте субйаттатарам̣ аран̃н̃апариччхедо дассито хоти, миччха̄га̄хо ча на хоти.

‘‘маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти хи вутте айам̣ га̄мӯпача̄рова аран̃н̃ам̣ га̄мӯпача̄расса вибхан̇гатта̄. йади аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вуттам̣, авуттакамева, аран̃н̃ато паранти ча миччха̄га̄хо хотӣти че, нану вуттам̣ ‘‘пат̣хамамева идам̣ париккхиттасса га̄масса упача̄ранийаманаттхам̣ вутта’’нти? аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ кин̃ча̄пи ‘‘га̄мӯпача̄ро’’тиа̄ди а̄раддхам̣, индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄тоти пана евам̣ вачанаппайоджанам̣. апариккхиттасса ча га̄масса йва̄йам̣ лед̣д̣упа̄то упача̄ро’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, тасса нийамананти вуттам̣ хоти. катхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти че? ‘‘аран̃н̃ам̣ на̄ма̄’’ти падам̣ ануддхаритва̄ ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти уддхаран̣асса кататта̄. таттха ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти ма̄тика̄йам̣ авиджджама̄нам̣ падам̣ уддхаранто тайо аттхавасе дассети. сеййатхидам̣ – аран̃н̃апариччхедадассанамеко аттхо, апариккхиттасса га̄масса упача̄рена саддхим̣ париччхедадассанамеко, на кевалам̣ апариккхиттассайева упача̄ро винайа̄дхика̄ре саппайоджано дасситаббо, ниппайоджанопи париккхиттасса упача̄ро имина̄ парийа̄йена лаббхатӣти анусан̇гаппайоджанамеко аттхопи ведитаббо.

‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти идам̣ бхагава̄ тайо аттхавасе пат̣ичча абха̄си. сеййатхидам̣ – апариккхиттасса га̄масса париччхедадассанамеко, авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре айамева га̄мӯпача̄роти дассанамеко, таттха т̣хитасса дутийо лед̣д̣упа̄то саббаттха га̄маппат̣исам̣йуттесу сиккха̄падесу сакиччако упача̄роти дассанамекоти евам̣ бхагава̄ аттано десана̄вила̄саппаттийа̄ екекападуддха̄ран̣ена тайо аттхавасе дассетӣти ведитаббам̣.

татха̄ авиппава̄сасӣма̄каммава̄ча̄йа ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха̄пи париккхепе сати га̄мам̣ т̣хапетва̄, асати га̄мӯпача̄рам̣ т̣хапетва̄ти аттхо. париккхиттасса, апариккхиттасса ча маджджхе а̄ра̄ме авиппава̄сасӣма̄самманнанака̄ле айам̣ найо ативийа йуджджати. убхайапариваджджанато пуббе вуттанайена ва̄ убхайаттха убхайам̣ лаббхатева. ‘‘антара̄ра̄месу пана а̄чин̣н̣акаппа̄ бхиккхӯ авиппава̄сасӣмам̣ самманнантӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. ‘‘антарагхараппат̣исам̣йутта̄нам̣ секхийа̄нам̣ антара̄ра̄месу асамбхавато антара̄ра̄мо на га̄масан̇кхам̣ гаччхати, тасма̄ таттхапи авиппава̄сасӣма̄ рухатева̄’’ти еке. те бхиккхӯ дутийасса га̄мӯпача̄расса га̄масан̇кха̄сабха̄вато та̄сам̣ има̄йа дутийа̄йа авиппава̄сакаммава̄ча̄йа абха̄вам̣ дассетва̄ пат̣иккхипитабба̄. аджджха̄ра̄мо пана га̄мопи сама̄но титтхийасеййа̄ди вийа каппийабхӯмӣти ведитаббо.

а̄паттийа̄ париччхедам̣, татха̄на̄паттийа̄пи ча;

дассетум̣ га̄масамбандха-сиккха̄падавибха̄ване.

га̄мага̄мӯпача̄ра̄ две, дассита̄ идха та̄дина̄;

сӣма̄ сӣмӯпача̄ра̄ ту, анеканта̄ти нуддхат̣а̄.

упача̄ра̄ ча две хонти, ба̄хираббхантараббаса̄;

париккхитта̄париккхитта-бхеда̄ че чатуро сийум̣.

айан̃хи упача̄расаддо винайапит̣аке ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, агила̄ненапи а̄ра̄ме а̄ра̄мӯпача̄ре чхаттам̣ дха̄рету’’нти (чӯл̣ава. 270) евама̄дӣсу ба̄хире упача̄ре диссати. ба̄хиро упача̄ро на̄ма париккхепато, париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато ва̄ еко лед̣д̣упа̄то. ‘‘аджджха̄ра̄мо на̄ма париккхиттасса а̄ра̄масса антоа̄ра̄мо, апариккхиттасса упача̄ро. аджджха̄васатхо на̄ма париккхиттасса а̄васатхасса антоа̄васатхо, апариккхиттасса упача̄ро’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 506) пана упача̄расаддо аббхантаре упача̄ре диссати. аббхантаро упача̄ро ча на̄ма париккхепо, париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нан̃ча хоти. идха пана париккхепо ‘‘аджджха̄ра̄мо, аджджха̄васатхо’’ти ва̄ на вуччати, анто ева а̄ра̄мо, а̄васатхоти ва̄. тесу ба̄хираббхантарабхедабхиннесу двӣсу упача̄ресу авиппава̄сасӣма̄дхика̄ре ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) еттха га̄мӯпача̄ро на̄ма аббхантарӯпача̄ро адхиппето, на ба̄хиро. бхиккхунийа̄ аран̃н̃асан̃н̃итата̄йа тасса ба̄хирасса, тасса̄ га̄мантара̄паттийа̄ т̣ха̄набхӯтатта̄ ча аббхантараупача̄расса̄ти идаметтха ка̄ран̣адвайам̣ ведитаббам̣. таттха идха адинна̄да̄напа̄ра̄джикавибхан̇гейева пат̣хамо га̄мӯпача̄ро дассито, со ба̄хиро, дутийо аббхантароти ведитаббо. пат̣хамена ча апариккхиттасса га̄масса дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄то ба̄хиро упача̄ро, дутийена ча париккхиттасса га̄масса париккхепато ба̄хирасан̇кха̄то аббхантаро упача̄ро лесена дасситоти ведитаббо. евам̣ чатта̄ропи упача̄ра̄ идха бхагавата̄ десана̄вила̄саппаттена десана̄лӣла̄йа дассита̄ хонтӣти айам̣ найо сут̣т̣ху лаккхетва̄ а̄чарийехи саммантайитва̄ йатха̄нурӯпам̣ таттха йоджетаббо. итаратха̄ –

асамбудхам̣ буддхамаха̄нубха̄вам̣;

дхаммасса гамбхӣранайаттатан̃ча;

йо ван̣н̣айе нам̣ винайам̣ авин̃н̃ӯ;

со дуддасо са̄санана̄сахету.

па̄л̣им̣ тадаттхан̃ча асамбудхан̃хи;

на̄сети йо ат̣т̣хакатха̄найан̃ча;

аниччхайам̣ ниччхайато парехи;

га̄моти тейева пураккхато со.

ануккаменева маха̄джанена;

пураккхато пан̣д̣итама̄ни бхиккху;

апан̣д̣ита̄нам̣ виматим̣ акатва̄;

а̄чарийалӣлам̣ пурато кароти.

таттха хи па̄л̣ийам̣ ‘‘га̄масса упача̄ро га̄мӯпача̄ро, га̄масан̇кха̄то упача̄ро га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти уддхаритва̄ га̄масса упача̄рам̣ дассенто ‘‘индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) ватва̄ пуна га̄масан̇кха̄там̣ упача̄рам̣ дассенто ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти вуттам̣. имаматтхам̣ сандха̄йа вика̄ле га̄маппавесанага̄мантараааппава̄сасаммутиа̄дӣсу париккхепа̄рахат̣т̣ха̄намева га̄мӯпача̄ранти вуттанти ликхитам̣.

аттхато еканти еттха сан̇кха̄саддам̣ сан̇кха̄тасаддена сама̄найати. ‘‘а̄дийеййа̄’’ти идам̣ пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣ападам̣. т̣ха̄на̄ча̄ванавасена ча кхӣла̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча̄ти аттхо. т̣ха̄на̄ча̄ване йатха̄ са̄микасса дхураниккхепа̄дим̣ анолокетва̄ва а̄патти, татха̄ иха̄пӣти гахетабба̄.

‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ авахарисса̄мӣ’’ти саббесам̣ ека̄сайатта̄ ‘‘екена̄пӣ’’ти вуттам̣. йади а̄н̣атти иччхитабба̄, сам̣видха̄ваха̄ро на̄ма еко аваха̄ро париха̄йитаббо.

ока̄сапарикаппе т̣ха̄на̄ча̄вана̄йа гахитампи ока̄сапарикаппитатта̄ раккхати. ока̄са̄тиккамова пама̄н̣ам̣ пуббе асуддхачиттена гахитатта̄. ида̄ни суддхачиттена гахитепи хоти ева̄ти ваданти, там̣ на сундарам̣. еттха пана виниччхайо самантапа̄са̄дикам̣ олокетва̄ гахетаббо.

уддха̄ро наттхӣти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ наттхӣти аттхо.

уддхатаматте аваха̄ро сакаласса пайогасса нит̣т̣ха̄питатта̄, на аттхаса̄дхакавасена. уддха̄рейева раккхатӣти еттха ева-саддена па̄тане на раккхатӣти аттхе сиддхепи аттхаса̄дхакавасена аттхам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ уддхаритва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

‘‘патхабйа̄ра̄джападесара̄джа̄дайо бахӯ, тесам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ ‘ра̄джа̄но’ти бахувачанам̣ вутта’’нти ликхитам̣. кин̃ча̄пи бахувачанам̣ катам̣, идам̣ пана екам̣ бимбиса̄рамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ра̄джа̄ноти кин̃чи аниддиситва̄ са̄дха̄ран̣авасена кин̃ча̄пи вуттам̣, идам̣ пана бимбиса̄рамева̄ти.

пуббаппайогети еттха гаманака̄ле маггасодхана̄дхикаран̣е апа̄читтийакхетте дуккат̣ам̣, лата̄ччхедана̄дӣсу па̄читтийамева. гантва̄ пана кумбхиматтхаке джа̄талата̄диччхедане сахапайогатта̄ дуккат̣ам̣. ‘‘екабхан̣д̣е евам̣ бха̄рийамидам̣, ‘твампи екапассам̣ ган̣ха, ахампи екапассам̣ ган̣ха̄мӣ’ти сам̣видахитва̄ убхайесам̣ пайогена т̣ха̄на̄ча̄ване кате ка̄йава̄ча̄читтехи самут̣т̣ха̄ти. ан̃н̃атха̄ са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хоти, а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса̄ти вутталаккхан̣ена вируджджхатӣ’’ти винайаган̣т̣хипаде ликхитам̣. пи-саддо панеттха таттхева ликхито.

ка̄йава̄ча̄самут̣т̣ха̄нам̣, йасса̄ а̄паттийа̄ сийа̄;

татра ва̄чан̇гам̣ читтам̣ва, каммам̣ насса̄ видхӣйати.

кирийа̄кирийа̄дикам̣ йан̃че, йампи камматтайам̣ бхаве;

на йуттам̣ там̣ вируддхатта̄, каммамекам̣ва йуджджатӣти. (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 131 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄);

дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

йатха̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ дхамма̄нам̣ сабха̄ваджа̄нанамева ‘‘идам̣ рӯпам̣, айам̣ ведана̄’’ти, тӣран̣апарин̃н̃а̄ пана дхаммасабха̄вена саддхим̣ аничча̄дивасена паваттама̄нам̣ ‘‘рӯпам̣ аниччанти ва̄’’тиа̄ди, евамидха саддхим̣ чететва̄ екаттена̄пи па̄н̣а̄типа̄та̄бха̄ва̄ ‘‘джӣвита̄ воропеййа̄’’ти вуттам̣. ‘‘мануссавиггаха’’нти вуттатта̄ габбхасеййака̄нам̣ васена саббасукхумааттабха̄вато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘калалато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти а̄ха. еттха джӣвита̄ воропенто паччуппаннато вийоджети. таттха кхан̣апаччуппаннам̣ на сакка̄ воропетум̣, сантатипаччуппаннам̣ ва̄ аддха̄паччуппаннам̣ ва̄ сакка̄. катхам̣? тасмин̃хи упаккаме кате ладдхӯпаккамам̣ джӣвитадасакам̣ нируджджхама̄нам̣ дуббаласса парихӣнавегасса паччайо хоти. сантатипаччуппаннам̣ йатха̄ две тайо джаванава̄ре джавитва̄ нируджджхати, аддха̄паччуппаннан̃ча таданурӯпам̣ катва̄ нируджджхати, татха̄ паччайо хоти. тато сантатипаччуппаннам̣ ва̄ аддха̄паччуппаннам̣ ва̄ йатха̄париччхиннака̄лам̣ апатва̄ антара̄ва нируджджхати. евам̣ тадубхайампи воропетум̣ сакка̄. тасма̄ паччуппаннам̣ вийоджети.

‘‘имасса панаттхасса̄’’ти воха̄равасена вуттаматтхам̣ параматтхавасена а̄вибха̄ваттхам̣ ‘‘па̄н̣о ведитаббо’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄йавин̃н̃аттисахита̄йа четана̄йа пайуджджатӣти пайого, ко со? сарӣре саттха̄дӣнам̣ гаманам̣ пахаран̣анти ка̄йавачӣвин̃н̃аттисахита̄йа четана̄йа парасарӣре саттхапа̄танам̣. дӯре т̣хитанти дӯре ва̄ тит̣т̣хату, самӣпе ва̄. хаттхато муттена паха̄ро ниссаггийо. таттха̄ти ниссаггийаппайоге. йо кочи маратӯти еттха маха̄джанасамӯхе на сакка̄. йассӯпари саро патати, тассева джӣвитамаран̣ам̣ ка̄тум̣, на йасса кассачи джӣвитамаран̣ам̣. а̄н̣а̄пананти вачӣвин̃н̃аттисахита̄йа четана̄йа адхиппетаттхаса̄дханам̣. тенева ‘‘са̄ветука̄мо на са̄ветӣ’’ти (па̄ра̄. 54) вуттам̣. а̄н̣аттинийа̄мака̄ти а̄н̣аттикаппайогаса̄дхика̄. етесу хи авираджджхитесу ева а̄н̣аттипайого хоти, на ан̃н̃атха̄.

рӯпӯпаха̄роти еттха –

‘‘мама̄ла̄бхена еситтхӣ, маратӯ’’ти самӣпаго;