10. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄
ра̄джато бхогганти ра̄джато ладдхабхоггам̣. ра̄джабхогготи ра̄джа̄матто. ра̄джато бхоготи ран̃н̃а̄ диннам̣ иссарийам̣. имина̄тиа̄дӣти ‘‘имина̄ чӣварачета̄паннена чӣварам̣ чета̄петва̄ иттханна̄мам̣ бхиккхум̣ чӣварена аччха̄дехӣ’’ти идам̣. а̄гаманасуддхинти мӯласуддхим̣. йади хи имина̄ каппийанӣха̄рена апесетва̄ ‘‘идам̣ иттханна̄масса бхиккхуно дехӣ’’ти песеййа, сопи дӯто там̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа ‘‘идам̣ кхо, бханте, а̄йасмантам̣ уддисса чӣварачета̄паннам̣ а̄бхатам̣, пат̣игган̣ха̄ту а̄йасма̄ чӣварачета̄панна’’нти (па̄ра̄. 538), тада̄ пат̣иккхипитва̄пи каппийака̄ракам̣ пут̣т̣хена там̣ ниддиситум̣ на ват̣т̣ати. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди. акаппийаваттхум̣ а̄раббха̄ти хиран̃н̃а̄дим̣ а̄раббха. ӣдисена дӯтавачанена̄ти ‘‘пат̣игган̣ха̄ту а̄йасма̄ чӣварачета̄панна’’нти еварӯпена дӯтавачанена. тасма̄ти йасма̄ сампат̣иччхитум̣ акаппийам̣ хоти, тасма̄. суван̣н̣анти джа̄тарӯпам̣. раджатанти рӯпийам̣. каха̄пан̣ена̄ти суван̣н̣амайо ва̄ рӯпийамайо ва̄ па̄катико ва̄ каха̄пан̣о. ма̄сакоти лохама̄сако ва̄ хоту, да̄рума̄сако ва̄ хоту, джатума̄сако ва̄ хоту, йо йо йаттха йаттха джанападе йада̄ йада̄ воха̄рам̣ гаччхати, антамасо ат̣т̣химайопи чаммамайопи руккхапхалабӣджамайопи самут̣т̣ха̄питарӯпопи асамут̣т̣ха̄питарӯпопи саббо идха ма̄сакоти ведитаббо. еттха ча йам̣ ваттаббам̣, там̣ рӯпийасиккха̄паде ваккха̄ма.
мутта̄ти хаттхикумбхаджа̄дика̄ ат̣т̣хавидха̄ мутта̄. татха̄ хи хаттхикумбхам̣ вара̄хада̄т̣хам̣, бхуджан̇гасӣсам̣, вала̄хакам̣, вел̣у, маччхасиро, сан̇кхо, сиппӣти ат̣т̣ха мутта̄йонийо. таттха йа̄ маччхасан̇кхасиппиджа̄та̄, са̄ са̄муддика̄, бхуджан̇гаджа̄пи ка̄чи са̄муддика̄ хоти. итара̄ аса̄муддика̄. йасма̄ пана бахулам̣ са̄муддика̄ва мутта̄ локе диссанти, таттха̄пи сиппиджа̄ва, итара̄ када̄чи. тасма̄ саммохавиноданийам̣ ‘‘мутта̄ти са̄муддикамутта̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 172) вуттам̣. ман̣ӣти т̣хапетва̄ вел̣урийа̄дике антамасо джа̄типхаликам̣ упа̄да̄йа саббопи нӣлапӣта̄диван̣н̣абхедо ман̣ӣти ведитаббо, пачитва̄ като пана ка̄чаман̣ийевеко патта̄дибхан̣д̣амӯлаттхам̣ сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. вел̣урийо на̄ма вам̣саван̣н̣аман̣и. сан̇кхоти дхаманасан̇кхо дхотавиддхо ратанамиссо, па̄нӣйасан̇кхо пана ратана̄миссакато, со ча ан̃джана̄дибхесаджджаттха̄йа, бхан̣д̣амӯлаттха̄йа ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. сила̄ти дхотавиддха̄ ратанасам̣йутта̄ муггаван̣н̣а̄ сила̄. ратанена пана амисса̄ саттхаканиса̄на̄диаттха̄йа пат̣игган̣хитум̣ ват̣т̣ати. еттха ча ‘‘ратанасам̣йутта̄ти суван̣н̣ена саддхим̣ йоджетва̄ пачитва̄ ката̄’’ти ваданти. пава̄л̣анти дхотампи адхотампи саббам̣ пава̄л̣ам̣. лохитан̇коти раттаман̣и. маса̄рагалланти кабараман̣и. йам̣ ‘‘мараката’’нтипи вуччати.
сатта дхан̃н̃а̄нӣти са̄нулома̄ни са̄лиа̄дӣни сатта дхан̃н̃а̄ни. нӣва̄ра̄диупадхан̃н̃асса пана са̄лиа̄димӯладхан̃н̃антогадхатта̄ ‘‘сатта дхан̃н̃а̄нӣ’’ти вуттам̣. да̄сида̄сакхеттаваттхупуппха̄ра̄мапхала̄ра̄ма̄дайоти еттха да̄сӣ на̄ма антоджа̄тадханаккӣтакарамара̄нӣтаппабхеда̄. татха̄ да̄со. кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайампи рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄питал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева. вассика̄дӣнам̣ пуппханако пуппха̄ра̄мо. амбапхала̄дӣнам̣ пхаланако пхала̄ра̄мо. на кевалан̃ча аттанойеваттха̄йа сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣ати, сачепи кочи джа̄тарӯпараджатам̣ а̄нетва̄ ‘‘идам̣ сан̇гхасса дамми, а̄ра̄мам̣ ва̄ каротха, четийам̣ ва̄ бходжанаса̄ла̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти вадати, идампи сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘йасса кассачи хи ан̃н̃асса аттха̄йа сампат̣иччхантасса дуккат̣ам̣ хотӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539) маха̄паччарийам̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘четийасан̇гхаган̣апуггала̄нам̣ ва̄ аттха̄йа сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣антӣ’’ти.
саче пана сан̇гхам̣ ва̄ ган̣ам̣ ва̄ пуггалам̣ ва̄ ана̄маситва̄ ‘‘идам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ четийасса дема, виха̄расса дема, навакаммасса дема̄’’ти ваданти, пат̣иккхипитум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘име идам̣ бхан̣антӣ’’ти каппийака̄рака̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣. ‘‘четийа̄дӣнам̣ аттха̄йа тумхе гахетва̄ т̣хапетха̄’’ти вутте пана ‘‘амха̄кам̣ гахетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти пат̣иккхипитаббам̣.
веййа̄ваччакароти киччакаро. идха пана саббо киччакарова ‘‘веййа̄ваччакаро’’ти адхиппетоти а̄ха ‘‘каппийака̄рако’’ти. есо кхоти ‘‘асукавӣтхийам̣ асукагхаре асукана̄мо’’ти параммукхам̣ вадати. итарампӣти параммукха̄ниддит̣т̣хампи. ‘‘аттхо ме, а̄вусо, чӣварена̄’’ти етам̣ чодана̄лаккхан̣анидассананти самбандхо. таттха чодана̄лаккхан̣анидассананти ва̄ча̄йа чодана̄лаккхан̣анидассанам̣. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди. идам̣ ва̄ вачанам̣ ваттаббанти самбандхо. етасса ва̄ аттхо йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа ваттабботи самбандхо. ‘‘дехи ме чӣварам̣, а̄хара ме чӣварам̣, париваттехи ме чӣварам̣, чета̄пехи ме чӣвара’’нти ета̄ни пана вачана̄ни етесам̣ ва̄ аттхо йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа на ваттаббо. тена̄ха ‘‘дехи ме’’тиа̄ди. са̄дхеййа̄ти ниппха̄деййа. иччетам̣ кусаланти евам̣ йа̄вататийам̣ чоданена тасса чӣварасса йадетам̣ абхиниппха̄данам̣, етам̣ кусалам̣ са̄дху сут̣т̣хӯти аттхо. тена̄ха ‘‘етам̣ сундара’’нти.
чхаккхаттум̣ парамо париччхедо асса̄ти чхаккхаттупарамам̣. идан̃хи ‘‘т̣ха̄табба’’нти имисса̄ кирийа̄йа висесанам̣, чхаккхаттупарамам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄таббанти аттхо. тена̄ха ‘‘бха̄ванапум̣сакавачанамета’’нти, етам̣ бха̄ве т̣ха̄таббанти вуттадха̄тваттхаматте са̄дхетаббе напум̣сакалин̇гавачананти аттхо. на нисӣдитаббанти ‘‘идха, бханте, нисӣдатха̄’’ти вуттепи на нисӣдитаббам̣. на а̄мисам̣ пат̣иггахетаббанти йа̄гукхаджджака̄дибхедам̣ кин̃чи а̄мисам̣ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти йа̄чийама̄нена̄пи на ган̣хитаббам̣. на дхаммо бха̄ситабботи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539) ‘‘ман̇галам̣ ва̄ анумоданам̣ ва̄ бха̄сатха̄’’ти йа̄чийама̄нена̄пи на кин̃чи бха̄ситаббам̣. т̣ха̄нам̣ бхан̃джатӣти т̣хитим̣ вина̄сети. т̣хатва̄ чӣварам̣ гахетум̣ а̄гатена хи там̣ уддисса тун̣хӣбхӯтена т̣ха̄таббамева, на нисаджджа̄дикам̣ ка̄таббам̣. имина̄ пана там̣ катанти т̣ха̄нам̣ вина̄ситам̣ хоти. тена̄ха ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ вина̄сетӣ’’ти. ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ на̄ма т̣ха̄намева, тасма̄ ‘на ка̄табба’нти ва̄ритасса кататта̄ нисаджджа̄дӣсу катесу чхасу т̣ха̄несу екам̣ т̣ха̄нам̣ бхан̃джатӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.537-539) айаметтха адхиппа̄йо. чхаккхаттупарамам̣ тун̣хӣбхӯтена уддисса т̣ха̄таббам̣. ‘‘на ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄табба’’нти хи идам̣ т̣ха̄налаккхан̣ам̣. тенева̄ха ‘‘ида’’нтиа̄ди. таттха иданти ‘‘чатуккхаттум̣ пан̃чаккхаттум̣, чхаккхаттупарамам̣ тун̣хӣбхӯтена уддисса т̣ха̄табба’’нти вачанам̣. еттха ча ‘‘нисӣдана̄димхи кате пуна чӣварам̣ гахетум̣ на лабхатӣ’’ти кечи. ‘‘две т̣ха̄на̄ни париха̄йантӣ’’ти ан̃н̃е. ‘‘екам̣ т̣ха̄нам̣ париха̄йатӣ’’ти апаре. убхайам̣ каротӣти чодетипи тит̣т̣хатипи.
‘‘татра татра т̣ха̄не тит̣т̣хатӣ’’ти идам̣ чодакасса т̣хитат̣т̣хитат̣т̣ха̄нато апаккамма татра татра чӣварам̣ уддисса т̣ха̄нам̣йева сандха̄йа вуттам̣. еттха̄ти етесу двӣсу чодана̄т̣т̣ха̄несу.
ким̣ пана саббакаппийака̄ракесу (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) евам̣ пат̣ипаджджитаббанти? на пат̣ипаджджитаббам̣. айан̃хи каппийака̄рако на̄ма сан̇кхепато дувидхо ниддит̣т̣хо ча аниддит̣т̣хо ча. таттха ча ниддит̣т̣хо дувидхо бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хо, дӯтена ниддит̣т̣хоти. аниддит̣т̣хопи дувидхо мукхавеват̣икакаппийака̄рако, параммукхакаппийака̄ракоти. тесу бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хо саммукха̄саммукхавасена чатуббидхо хоти, татха̄ дӯтена ниддит̣т̣хопи.
катхам̣? идхекаччо бхиккхусса чӣвараттха̄йа дӯтена акаппийаваттхум̣ пахин̣ати, дӯто ча там̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ ‘‘идам̣, бханте, иттханна̄мена тумха̄кам̣ чӣвараттха̄йа пахитам̣, ган̣хатха на’’нти вадати. бхиккху ‘‘идам̣ на каппатӣ’’ти пат̣иккхипати. дӯто ‘‘аттхи пана те, бханте, веййа̄ваччакаро’’ти пуччхати, пун̃н̃аттхикехи ча упа̄сакехи ‘‘бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’ти а̄н̣атта̄ ва̄ бхиккхӯнам̣ ва̄ сандит̣т̣ха̄ самбхатта̄ кечи веййа̄ваччакара̄ хонти, тесам̣ ан̃н̃атаро тасмим̣ кхан̣е бхиккхусса сантике нисинно хоти, бхиккху там̣ ниддисати ‘‘айам̣ бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччакаро’’ти. дӯто тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ кин̣итва̄ дехӣ’’ти гаччхати, айам̣ бхиккхуна̄ саммукха̄ниддит̣т̣хо.
но че бхиккхусса (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.537; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) сантике нисинно хоти, апича кхо бхиккху ниддисати ‘‘асукасмим̣ на̄ма га̄ме иттханна̄мо бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччакаро’’ти. со гантва̄ тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ кин̣итва̄ дадеййа̄сӣ’’ти а̄гантва̄ бхиккхусса а̄рочетва̄ гаччхати, айамеко бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хо.
на хева кхо со дӯто аттана̄ а̄гантва̄ а̄рочети, апича кхо ан̃н̃ам̣ пахин̣ати ‘‘диннам̣ майа̄, бханте, тасса хаттхе чӣварачета̄паннам̣, чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти, айам̣ дутийо бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хо.
на хева кхо ан̃н̃ам̣ пахин̣ати, апича кхо гаччхантова бхиккхум̣ вадати ‘‘ахам̣ тасса хаттхе чӣварачета̄паннам̣ дасса̄ми, тумхе чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти, айам̣ татийо бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хоти евам̣ еко саммукха̄ниддит̣т̣хо тайо асаммукха̄ниддит̣т̣ха̄ти име чатта̄ро бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хавеййа̄ваччакара̄ на̄ма. етесу имасмим̣ ра̄джасиккха̄паде вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣.
апаро бхиккху пуриманайенева дӯтена пуччхито наттхита̄йа ва̄ авича̄ретука̄мата̄йа ва̄ ‘‘наттхамха̄кам̣ каппийака̄рако’’ти вадати, тасмин̃ча кхан̣е кочи мануссо а̄гаччхати, дӯто тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘имасса хаттхато чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ватва̄ гаччхати, айам̣ дӯтена саммукха̄ниддит̣т̣хо.
апаро дӯто га̄мам̣ пависитва̄ аттана̄ абхиручитасса кассачи хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ пуриманайенева а̄гантва̄ ва̄ а̄рочети, ан̃н̃ам̣ ва̄ пахин̣ати, ‘‘ахам̣ асукасса на̄ма хаттхе чӣварачета̄паннам̣ дасса̄ми, тумхе чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ватва̄ ва̄ гаччхати, айам̣ татийо дӯтена асаммукха̄ниддит̣т̣хоти евам̣ еко саммукха̄ниддит̣т̣хо, тайо асаммукха̄ниддит̣т̣ха̄ти име чатта̄ро дӯтена ниддит̣т̣хавеййа̄ваччакара̄ на̄ма. етесу мен̣д̣акасиккха̄паде вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣.
вуттан̃хетам̣ –
‘‘санти, бхиккхаве, манусса̄ саддха̄ пасанна̄, те каппийака̄рака̄нам̣ хаттхе хиран̃н̃ам̣ упаниккхипанти ‘имина̄ аййасса йам̣ каппийам̣, там̣ детха̄’ти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йам̣ тато каппийам̣, там̣ са̄дитум̣, на твева̄хам̣, бхиккхаве, кеначи парийа̄йена джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дитаббам̣ парийеситаббанти вада̄мӣ’’ти (маха̄ва. 299).
еттха ча чодана̄йа парима̄н̣ам̣ наттхи. мӯлам̣ аса̄дийантена сахассаккхаттумпи чодана̄йа ва̄ т̣ха̄нена ва̄ каппийабхан̣д̣ам̣ са̄дитум̣ ват̣т̣ати. но че дети, ан̃н̃ам̣ каппийака̄ракам̣ т̣хапетва̄пи а̄хара̄петаббам̣. саче иччхати, мӯласа̄мика̄нампи катхетаббам̣. но че иччхати, на катхетаббам̣.
апаро бхиккху пуриманайенева дӯтена пуччхито ‘‘наттхамха̄кам̣ каппийака̄рако’’ти вадати, тадан̃н̃о самӣпе т̣хито сутва̄ ‘‘а̄хара, бхо, ахам̣ аййасса чӣварам̣ чета̄петва̄ дасса̄мӣ’’ти вадати. дӯто ‘‘ханда, бхо, дадеййа̄сӣ’’ти тасса хаттхе датва̄ бхиккхусса ана̄рочетва̄ва гаччхати, айам̣ мукхавеват̣икакаппийака̄рако.
апаро (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) бхиккхуно упат̣т̣ха̄касса ва̄ ан̃н̃асса ва̄ хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ дадеййа̄сӣ’’ти еттова паккамати, айам̣ параммукхакаппийака̄ракоти име две аниддит̣т̣хакаппийака̄рака̄ на̄ма. етесу ан̃н̃а̄такааппава̄ритесу вийа пат̣ипаджджитаббам̣.
саче сайамева чӣварам̣ а̄нетва̄ денти, гахетаббам̣. но че, на кин̃чи ваттабба̄. тена̄ха ‘‘саче’’тиа̄ди. каппийака̄ракети саммукха̄саммукхавасена чатта̄ро каппийака̄ракети аттхо. ‘‘да̄йако сайамева̄’’ти имина̄ бхиккхум̣ пат̣иккхипати, на дӯтам̣. тасма̄ дӯтена ниддит̣т̣хопи йатха̄ручи чодетум̣ ват̣т̣ати. мукхам̣ виваритва̄ сайамева каппийака̄ракаттам̣ упагатоти мукхавеват̣икакаппийака̄рако. еванти ‘‘есо кхо’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттена а̄ка̄рена. дассита̄ хонти сан̇кхепатоти адхиппа̄йо.
вуттачодана̄т̣т̣ха̄напарима̄н̣атоти вуттачодана̄парима̄н̣ато ча вуттат̣т̣ха̄напарима̄н̣ато ча. сантиканти самӣпам̣. таттха̄ти еттха катхамайаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘самӣпаттхе хи идам̣ бхуммавачана’’нти. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ган̇га̄йам̣ гойӯтха̄ни чаранти, кӯпе гаггакӯла’’нтиа̄дӣсу вийа йасма̄ самӣпа̄дха̄ре идам̣ саттамӣвибхаттивачанам̣, тасма̄ айаматтхо лаббхатӣти. евам̣ акаронтоти са̄мам̣ ва̄ агаччханто, дӯтам̣ ва̄ апа̄хенто.
аджджан̣хо, бханте, а̄гамехӣти, бханте, аджджа екадивасам̣ амха̄кам̣ тит̣т̣ха, адхива̄сехӣти аттхо. тикапа̄читтийанти атирекесу чодана̄т̣т̣ха̄несу атирекасан̃н̃ивематикаӯнакасан̃н̃ӣнам̣ васена тӣн̣и па̄читтийа̄ни. тиккхаттум̣ чодана̄йа чхаккхаттум̣ т̣ха̄нена, ӯнакатиккхаттум̣ чодана̄йа ӯнакаччхаккхаттум̣ т̣ха̄нена ладдхепи ана̄патти. аппитата̄ти патит̣т̣ха̄питата̄, ‘‘сан̃н̃атто со майа̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 538) катхитата̄ти вуттам̣ хоти.
ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чӣваравагго пат̣хамо.