1. чӣваравагго

1. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄

нит̣т̣хитачӣварасминти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.462-463) нит̣т̣хитан̃ча там̣ чӣваран̃ча̄ти нит̣т̣хитачӣварам̣, нит̣т̣хите а̄нисам̣самӯлаке чӣваре, пачча̄са̄чӣваре ча̄ти аттхо. йасма̄ пана там̣ чӣварам̣ каран̣енапи нит̣т̣хитам̣ хоти на̄сана̄дӣхипи, тасма̄ ‘‘сӯчикаммапарийоса̄нена ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йам̣ кин̃чи сӯчийа̄ каттаббам̣ па̄сакапат̣т̣аган̣т̣хикапат̣т̣апарийоса̄накаммам̣, там̣ сӯчикаммапарийоса̄нам̣ на̄ма, тена. нат̣т̣ханти чора̄дӣхи хат̣ам̣. етампи хи каран̣апалибодхасса нит̣т̣хитатта̄ ‘‘нит̣т̣хита’’нти вуччати. винат̣т̣ханти упачика̄дӣхи кха̄дитам̣. дад̣д̣ханти аггина̄ дад̣д̣хам̣. чӣвара̄са̄ ва̄ упаччхинна̄ти ‘‘асукасмим̣ на̄ма куле чӣварам̣ лабхисса̄мӣ’’ти йа̄ чӣвара̄са̄ уппанна̄ хоти, са̄ упаччхинна̄. етесампи каран̣апалибодхассева нит̣т̣хитатта̄ нит̣т̣хитабха̄во ведитаббо. тена̄ха ‘‘имесу ва̄’’тиа̄ди. етена чӣварапалибодха̄бха̄во вутто. тена̄ха ‘‘чӣварасса каран̣апалибодхе упаччхиннети аттхо’’ти. катхаметам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘аттхатакатхинасса хӣ’’тиа̄ди. пан̃ча̄нисам̣се ан̃н̃аттха гантум̣ адатва̄ сан̇ган̣ханат̣т̣хена катхинам̣, тхиранти аттхо, аттхатам̣ катхинам̣ йена со аттхатакатхино, тасса аттхатакатхинасса. хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. та̄ва катхина̄нисам̣сам̣ лабхатӣти еттха йо аттхатакатхино бхиккхӯти аджджха̄харитаббам̣, та̄ва со аттхатакатхино бхиккхӯти ведитаббо, ана̄мантача̄ра̄дикам̣ катхина̄нисам̣сам̣ лабхатӣти аттхо. ‘‘аттхатакатхинасса бхиккхуно’’ти идам̣ ва̄ ‘‘аттхатакатхино бхиккхӯ’’ти вибхаттивипарин̣а̄мам̣ катва̄ йоджетаббам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – чӣварапалибодхо а̄ва̄сапалибодхоти две палибодха̄. тесу екапалибодхепи сати йасма̄ ана̄мантача̄ра̄дикам̣ а̄нисам̣сам̣ лабхати, на̄сати. касма̄? ‘‘нит̣т̣хитачӣварасми’’нти етасса чӣварасса каран̣апалибодхе упаччхиннети айаматтхо вин̃н̃а̄йатӣти. сан̇гхасса̄ти сан̇гхена. каттари четам̣ са̄мивачанам̣. уббхатети ат̣т̣ханнам̣ ма̄тика̄наман̃н̃атарена, антаруббха̄рена ва̄ уддхат̣е.

татра̄ти тасмим̣ катхине. уббха̄ро уддхаран̣ам̣. пуримавассам̣вут̣т̣хе тим̣саматте па̄веййаке бхиккхӯ уддисса ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ катхинам̣ аттхариту’’нти катхинаккхандхаке (маха̄ва. 306) бхагавата̄ катхинасса анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘айан̃хи катхинаттха̄ро на̄ма…пе… анун̃н̃а̄то’’ти вуттам̣. таттха пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нанти вассаччхедам̣ акатва̄ пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нанти аттхо. етена вут̣т̣хавассавасена та̄ва пуримика̄йа вассам̣ упагата̄йева катхинаттха̄рам̣ лабханти, на паччхимика̄йа упагата̄ти дассети. вут̣т̣хавассавасена та̄ва евам̣ хоту, ган̣анавасена там̣ киттака̄ лабхантӣти а̄ха ‘‘со’’тиа̄ди. соти катхинаттха̄ро. саббантимена париччхедена̄ти ган̣анавасена паччхимакот̣ийа̄. пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ ват̣т̣атӣти паччхимакот̣ийа̄ чатта̄ро катхинадуссасса да̄йака̄, еко пат̣игга̄хакоти пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ ват̣т̣ати. кечи пана ‘‘пан̃чаваггакаран̣ӣйатта̄ ‘пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ ват̣т̣атӣ’ти вутта’’нти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ ‘‘татра, бхиккхаве, йва̄йам̣ чатувагго бхиккхусан̇гхо т̣хапетва̄ тӣн̣и камма̄ни упасампадам̣ пава̄ран̣ам̣ аббха̄на’’нти чампеййаккхандхаке (маха̄ва. 388) вуттатта̄. тасма̄ти йасма̄ вут̣т̣хавассавасена пуримавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ анан̃н̃а̄то, йасма̄ ча саббантимена париччхедена пан̃чаннам̣ джана̄нам̣ ват̣т̣ати, тасма̄. йаттха̄ти йасмим̣ виха̄ре. а̄нисам̣сети ана̄мантача̄ра̄дике катхина̄нисам̣се. атха пана чатта̄ро бхиккхӯ вассам̣ упагата̄, еко парипун̣н̣авассо са̄ман̣еро саче паччхимика̄йа упасампаджджати, ган̣апӯрако чева хоти, а̄нисам̣сан̃ча лабхати. тайо бхиккхӯ, две са̄ман̣ера̄, две бхиккхӯ, тайо са̄ман̣ера̄, еко бхиккху, чатта̄ро са̄ман̣ера̄ти еттха̄пи есева найо.

кхандхаке вутта̄йа н̃аттидутийакаммава̄ча̄йа̄ти –

‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, идам̣ сан̇гхасса катхинадуссам̣ уппаннам̣. йади сан̇гхасса паттакаллам̣, сан̇гхо имам̣ катхинадуссам̣ иттханна̄масса бхиккхуно дадеййа катхинам̣ аттхаритум̣, еса̄ н̃атти. сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, идам̣ сан̇гхасса катхинадуссам̣ уппаннам̣, сан̇гхо имам̣ катхинадуссам̣ иттханна̄масса бхиккхуно дети катхинам̣ аттхаритум̣. йасса̄йасмато кхамати имасса катхинадуссасса иттханна̄масса бхиккхуно да̄нам̣ катхинам̣ аттхаритум̣, со тун̣хасса. йасса наккхамати, со бха̄сеййа. диннам̣ идам̣ сан̇гхена катхинадуссам̣ иттханна̄масса бхиккхуно катхинам̣ аттхаритум̣, кхамати сан̇гхасса, тасма̄ тун̣хӣ, еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’’ти (маха̄ва. 307) –

евам̣ катхинаккхандхаке вутта̄йа н̃аттидутийакаммава̄ча̄йа. катхинаттха̄ра̄рахасса̄ти катхинам̣ аттхаритум̣ бхаббасса. со ча кхо пуббакаран̣аджа̄нана̄дӣхи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатоти ведитаббо. вуттан̃хетам̣ винайавиниччхайе ‘‘ат̣т̣хадхаммаковидо бхиккху, катхинаттха̄рамарахатӣ’’ти. парива̄репи (пари. 409) вуттам̣ –

‘‘ат̣т̣хахан̇гехи саманна̄гато пуггало бхаббо катхинам̣ аттхаритум̣. катамехи ат̣т̣хахан̇гехи саманна̄гато пуггало бхаббо катхинам̣ аттхаритум̣? пуббакаран̣ам̣ джа̄на̄ти, паччуддха̄рам̣ джа̄на̄ти, адхит̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄ти, аттха̄рам̣ джа̄на̄ти, ма̄тикам̣ джа̄на̄ти, палибодхам̣ джа̄на̄ти, уддха̄рам̣ джа̄на̄ти, а̄нисам̣сам̣ джа̄на̄ти, имехи ат̣т̣хахан̇гехи саманна̄гато пуггало бхаббо катхинам̣ аттхариту’’нти.

еттха ча пуббакаран̣ам̣ на̄ма дхованавича̄ран̣аччхеданабандханасиббанараджанакаппакаран̣ам̣. паччуддха̄ро на̄ма пура̄н̣асан̇гха̄т̣иа̄дӣнам̣ паччуддхаран̣ам̣. адхит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма катхиначӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣. аттха̄ро на̄ма катхинаттха̄ро. ма̄тика̄ на̄ма ат̣т̣ха ма̄тика̄. палибодхо на̄ма а̄ва̄сапалибодхо чӣварапалибодхоти две палибодха̄. уддха̄ро на̄ма паккаманантика̄дайо. а̄нисам̣со на̄ма пан̃ча̄нисам̣са̄.

йам̣ пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 306) вуттам̣ ‘‘катхинам̣ пана кена аттхаритаббам̣? йасса сан̇гхо катхиначӣварам̣ дети, сан̇гхена пана касса да̄таббам̣? йо джин̣н̣ачӣваро хоти, саче бахӯ джин̣н̣ачӣвара̄ хонти, вуд̣д̣хасса да̄таббам̣. вуд̣д̣хесупи йо маха̄парисо тадахева чӣварам̣ катва̄ аттхаритум̣ саккоти, тасса да̄таббам̣. саче вуд̣д̣хо на саккоти, навакатаро саккоти, тасса да̄таббам̣. апича сан̇гхена маха̄тхерасса сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ ‘тумхе, бханте, ган̣хатха, майам̣ катва̄ дасса̄ма̄’ти ваттабба’’нти, тампи катхинаттха̄ра̄рахам̣йева гахетва̄ва да̄таббам̣. дентена пана тӣсу чӣваресу йам̣ йам̣ джин̣н̣ам̣ хоти, там̣ тадаттха̄йа да̄таббам̣. пакатийа̄ дупат̣т̣ачӣварасса дупат̣т̣аттха̄йева да̄таббам̣. сачеписса екапат̣т̣ачӣварам̣ гханам̣ хоти, катхинаса̄т̣ако ча пелаво, са̄руппаттха̄йа дупат̣т̣аппахонакамева да̄таббам̣. ‘‘ахам̣ алабханто екапат̣т̣ам̣ па̄рупа̄мӣ’’ти вадантасса̄пи дупат̣т̣ам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати. йо пана лобхапакатико хоти, тасса на да̄таббам̣. тена̄пи катхинам̣ аттхаритва̄ паччха̄ сиббетва̄ ‘‘две чӣвара̄ни карисса̄мӣ’’ти на гахетаббам̣.

тена̄ти катхинаттха̄ракена бхиккхуна̄. тадахева̄ти тасмим̣йева дивасе. пан̃ча ва̄ атирека̄ни ва̄ кхан̣д̣а̄ни чхиндитва̄ти йатха̄ пан̃чакхан̣д̣ика̄дӣнам̣ сан̇гха̄т̣иа̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атараппахонака̄ни маха̄ман̣д̣алаад̣д̣хаман̣д̣ала̄дивасена пан̃ча кхан̣д̣а̄ни ва̄ атирека̄ни ва̄ сатта̄дикхан̣д̣а̄ни хонти, евам̣ чхиндитва̄. тасмин̃ча катхиначӣваре карийама̄не ‘‘ахам̣ тхеро’’ти ва̄ ‘‘бахуссуто’’ти ва̄ екена̄пи ака̄тум̣ на лаббхати. ана̄дарийена акаронтасса дуккат̣ам̣. тасма̄ саббехева саннипатитва̄ дхованачхеданасиббанараджана̄ни нит̣т̣ха̄петабба̄ни. тена̄ха ‘‘сесабхиккхӯхипи тасса саха̄йехи бхавитабба’’нти. катачӣварамева̄ти нит̣т̣хитапарикаммамева катхинадуссам̣. саббантимена париччхедена антарава̄сакопи чхиндитва̄ва ка̄таббо ан̃н̃атха̄ аттха̄равипаттито. йатха̄ха –

‘‘катхан̃ча пана, бхиккхаве, анаттхатам̣ хоти катхинам̣? на улликхитаматтена аттхатам̣ хоти катхинам̣…пе… на ан̃н̃атра пан̃чакена ва̄ атирекапан̃чакена ва̄ тадахева сан̃чхиннена̄’’ти (маха̄ва. 308).

тенева̄ха ‘‘аччхинна̄сиббитам̣ пана на ват̣т̣атӣ’’ти. тена бхиккхуна̄ти аттха̄ракена бхиккхуна̄. аттхаритаббанти аттхаран̣ам̣ ка̄таббам̣. тан̃ча кхо татха̄вачӣбхедакаран̣амева̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ха –

‘‘саче сан̇гха̄т̣ийа̄ катхинам̣ аттхаритука̄мо хоти, пора̄н̣ика̄ сан̇гха̄т̣и паччуддхаритабба̄, нава̄ сан̇гха̄т̣и адхит̣т̣ха̄табба̄, ‘има̄йа сан̇гха̄т̣ийа̄ катхинам̣ аттхара̄мӣ’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄’’ти (пари. 413) –

виттха̄ро. ‘‘бханте, а̄вусо’’ти ча ‘‘анумодатха, анумода̄хӣ’’ти ча вачанабхедам̣ сандха̄йа ‘‘тхера̄нан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣.

евам̣ аттха̄ракена пат̣ипаджджитаббавидхим̣ дассетва̄ ида̄ни анумодакехи пат̣ипаджджитаббавидхим̣ дассетум̣ ‘‘техипӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘анумода̄ма̄’’ти аттана̄ва аттани га̄рававасена вуттам̣. кин̃ча̄пи евам̣ вуттам̣, татха̄пи екакена ‘‘анумода̄ма̄’’ти ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘анумода̄ми’’ччева ваттаббанти ваданти, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. ида̄ни катхина̄нисам̣се дассетум̣ бхӯмим̣ вича̄райанто ‘‘пуримавассам̣вут̣т̣хесупӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха тесам̣йева̄ти аттха̄ракаанумодака̄нам̣йева. вуттан̃хетам̣ парива̄ре ‘‘двиннам̣ пуггала̄нам̣ аттхатам̣ хоти катхинам̣ аттха̄ракасса ча анумодакасса ча̄’’ти (пари. 403). тети аттха̄ракаанумодака̄. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти аттха̄ра̄нумоданато пат̣т̣ха̄йа. йа̄ва катхинассуббха̄ра̄ти на кевалам̣ чӣварама̄сейева, атха кхо ат̣т̣ханнам̣ ма̄тика̄нам̣ ан̃н̃атарена ва̄ антаруббха̄рена ва̄ йа̄ва катхинассуббха̄ра̄ пан̃ча̄нисам̣се лабханти, уддхат̣е пана на лабхантӣти аттхо.

ида̄ни те пан̃ча̄нисам̣се сарӯпато дассетум̣ ‘‘ана̄мантача̄ро’’тиа̄дима̄ха. таттха ана̄мантача̄ро на̄ма пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена нимантитасса сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄ кулесу ча̄ритта̄паджджанам̣. асама̄да̄нача̄ро на̄ма на̄мена̄дхит̣т̣хитасса чӣварасса асама̄да̄начаран̣ам̣, на̄мена̄дхит̣т̣хита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ чӣвара̄наман̃н̃атарам̣ чӣварам̣ йаттха каттхачи никкхипитва̄ ан̃н̃аттха арун̣ут̣т̣ха̄пананти аттхо, чӣваравиппава̄соти вуттам̣ хоти. йа̄вадаттхачӣваранти йа̄вата̄ чӣварена аттхо хоти, та̄ватакам̣ анадхит̣т̣хитам̣ авикаппитам̣ чӣварадха̄ран̣ам̣, даса̄хаматиккамитва̄ чӣварасса т̣хапананти аттхо. ган̣асса бходжанам̣ ган̣абходжанам̣. ган̣оти четтха чатта̄ро ва̄ татуттари ва̄ бхиккхӯ. тесам̣ вин̃н̃аттито ва̄ нимантанато ва̄ ладдхасса одана̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ ан̃н̃атарабходжанасса саха гахан̣анти аттхо. йо ча таттха чӣваруппа̄доти таттха катхинаттхатасӣма̄йа матакачӣварам̣ ва̄ хоту, сан̇гхам̣ уддисса диннам̣ ва̄ сан̇гхикена татруппа̄дена а̄бхатам̣ ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена йам̣ сан̇гхикам̣ чӣварам̣ уппаджджати, там̣ тесам̣ бхависсатӣти аттхо. тена̄ха ‘‘тасмим̣ а̄ва̄се сан̇гхасса уппанначӣваран̃ча̄’’ти.

‘‘йам̣ пана таттха сан̇гхасса уппаннам̣ патта̄ди ва̄ ан̃н̃ам̣ бхан̣д̣ам̣ ва̄, там̣ саббесам̣ па̄пун̣а̄ти. йам̣ пана татруппа̄дена тан̣д̣ула̄дина̄ ваттхам̣ чета̄питам̣, аттхатакатхина̄намева та̄ни ваттха̄ни па̄пун̣анти. ваттхехи пана тан̣д̣ула̄дӣсу чета̄питесу саббесам̣ та̄ни па̄пун̣антӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣, тампи чета̄питака̄лато пат̣т̣ха̄йа чӣваруппа̄до на хотӣти сувуттанти дат̣т̣хаббам̣. анаттхатакатхина̄ пана имесу пан̃часу а̄нисам̣сесу чӣварама̄се асама̄да̄нача̄рам̣ т̣хапетва̄ сеса̄нисам̣се лабханти. йади асама̄да̄нача̄ропи лаббхеййа, па̄веййака̄ бхиккхӯ вассам̣вут̣т̣ха̄ окапун̣н̣ехи чӣварехи на бхагавантам̣ упасан̇камеййум̣. йасма̄ там̣ на лаббхати, тасма̄ чӣварама̄сепи чӣварам̣ сама̄да̄йа ева бхагавантам̣ упасан̇камим̣су.

евам̣ катхинаттха̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни уббха̄рам̣ дассенто ‘‘там̣ панетам̣ катхина’’нтиа̄дима̄ха. таттха ма̄тика̄ти ма̄таро, джанеттийоти аттхо. катхинуббха̄ран̃хи ета̄ ат̣т̣ха джаненти. та̄су паккаманам̣ анто етисса̄ти паккаманантика̄. евам̣ сеса̄пи ведитабба̄. таттха йо бхиккху аттхатакатхино катхиначӣварам̣ а̄да̄йа тасмим̣ а̄ва̄се нирапеккхо ‘‘на паччесса’’нти паккамати, тассевам̣ паккамато катхинуддха̄ро атиккантаматта̄йа сӣма̄йа хотӣти паккаманантико катхинуддха̄роти ведитаббо.

йо пана а̄нисам̣сачӣварам̣ а̄да̄йа паккамати, тасса бахисӣма̄гатасса евам̣ хоти ‘‘идхевимам̣ карисса̄ми, на пуна там̣ виха̄рам̣ гаччхисса̄мӣ’’ти тасмим̣ а̄ва̄се нирапеккхо хутва̄ там̣ чӣварам̣ ка̄рети, тасса бхиккхуно нит̣т̣ха̄нантико катхинуддха̄ро.

йади пана а̄нисам̣самӯлачӣварам̣ а̄да̄йа бахисӣма̄гато ‘‘невимам̣ чӣварам̣ карисса̄ми, на ча там̣ а̄ва̄сам̣ гаччхисса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ кароти, тада̄ саннит̣т̣ха̄нантико катхинуддха̄ро.

тадева а̄нисам̣сачӣварам̣ ладдха̄ там̣ а̄да̄йа бахисӣмам̣ гантва̄ ‘‘идхевимам̣ чӣварам̣ карисса̄ми, на гаччхисса̄мӣ’’ти каронтасса саче там̣ чӣварам̣ нассати винассати д̣айхати, на̄санантико катхинуддха̄ро хоти.

саче пана а̄нисам̣сачӣварам̣ ладдха̄ тасмим̣ виха̄ре са̄пеккхова бахисӣма̄гато ‘‘виха̄ре бхиккхӯхи антаруббха̄рам̣ ката’’нти сун̣а̄ти, тасса саванантико катхинуддха̄ро хоти.

а̄са̄йа аваччхедо етисса̄ти а̄са̄ваччхедика̄. йо пана йена кеначи ‘‘туйхам̣ чӣварам̣ дасса̄мӣ’’ти вутто тасмим̣ чӣваре а̄са̄йа виха̄ре апеккхам̣ паха̄йа бахисӣма̄гато пуна тена ‘‘на саккоми да̄ту’’нти вутте а̄сам̣ чхиндати, тасса а̄са̄ваччхедико катхинуддха̄ро хоти.

йо пана вассам̣вут̣т̣хавиха̄рато ан̃н̃ам̣ виха̄рам̣ са̄пеккхова гантва̄ а̄гаччханто антара̄маггейева катхинуддха̄рам̣ вӣтина̄мети, тасса сӣма̄тиккаманантико катхинуддха̄ро.

саха уббха̄рена̄ти сахуббха̄ра̄. а̄нисам̣сачӣварам̣ а̄да̄йа са̄пеккхова бахи гантва̄ катхинуддха̄рам̣ самбхун̣антасса катхинуддха̄ро сахуббха̄роти ведитаббо.

‘‘етасмим̣ пана паккаманантике катхинуддха̄ре пат̣хамам̣ чӣварапалибодхо чхиджджатӣ’’тиа̄дина̄ чӣварапалибодхупаччхеда̄дикасса виниччхайасса виттха̄рато самантапа̄са̄дика̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 311) вуттатта̄ 8 ‘‘таттха виттха̄равиниччхайо’’тиа̄дима̄ха. аттха̄руббха̄ра̄нам̣йева ва̄ виттха̄равиниччхайасса таттха̄гататта̄ евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. сесапалибодха̄бха̄ванти авасесасса палибодхасса абха̄вам̣, а̄ва̄сапалибодха̄бха̄ванти аттхо.

асса̄ти ка̄ласса. даса̄хапараманти аччантасам̣йоге упайогавачананти а̄ха ‘‘там̣ даса̄хапарамам̣ ка̄ла’’нти. атиреканти адхикам̣, со ча адхикабха̄во адхит̣т̣хитавикаппитачӣваратоти а̄ха ‘‘адхит̣т̣хитавикаппитесӯ’’тиа̄ди. кхоманти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.636-638) кхомасуттехи ва̄йитам̣ кхомапат̣т̣ачӣварам̣. татха̄ сеса̄ни. камбалам̣ на̄ма мануссаломава̄л̣аломе т̣хапетва̄ сесаломехи ва̄йитва̄ катаваттхам̣. са̄н̣ам̣ на̄ма са̄н̣ава̄кехи катаваттхам̣. бхан̇гам̣ на̄ма кхомасутта̄дӣхи пан̃чахи миссетва̄ катаваттхам̣. ‘‘па̄т̣еккам̣ ва̄камайамева̄’’типи ваданти. таданулома̄нам̣ ва̄ти дукӯлам̣ паттун̣н̣ам̣ сома̄рапат̣т̣ам̣ чӣнапат̣т̣ам̣ иддхиджам̣ девадиннанти тесам̣ кхома̄дӣнам̣йева анулома̄нам̣ чханнам̣ чӣвара̄нам̣ ва̄, таттха дукӯлам̣ са̄н̣асса ануломам̣ ва̄камайатта̄. паттун̣н̣адесе па̄н̣акехи сан̃джа̄таваттхам̣ паттун̣н̣ам̣. сома̄радесе джа̄там̣ ваттхам̣ сома̄рапат̣т̣ам̣. татха̄ чӣнапат̣т̣ам̣. има̄ни тӣн̣ипи косеййасса анулома̄ни па̄н̣акехи катасуттамайатта̄. иддхиджам̣ ехибхиккхӯнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ ниббаттачӣварам̣. там̣ пана кхома̄дӣнаман̃н̃атарам̣ хотӣти тесам̣йева ануломам̣. девехи диннам̣ чӣварам̣ девадиннам̣, там̣ каппаруккхе ниббаттам̣ джа̄линийа̄ девакан̃н̃а̄йа ануруддхаттхерасса диннаваттхасадисам̣, тампи кхома̄дӣнам̣йева ануломам̣ хоти тесу ан̃н̃атарабха̄вато.

дӣгхато вад̣д̣хакихаттхаппама̄н̣ам̣, виттха̄рато тато упад̣д̣хаппама̄н̣ам̣ викаппанупагам̣ паччхимам̣. ат̣т̣хан̇гулам̣ сугатан̇гулена̄ти еттха сугатан̇гулам̣ на̄ма ида̄ни маджджхимасса пуримасса тӣн̣и ан̇гула̄ни, тена сугатан̇гулена ат̣т̣хан̇гулам̣ вад̣д̣хакихаттхаппама̄н̣анти аттхо. чатуран̇гулавиттхатанти еттха̄пи йатха̄вутта̄нуса̄ренева аттхо ведитаббо. йесам̣ пана адхит̣т̣ха̄навикаппана̄нам̣ абха̄вато адхит̣т̣хитавикаппитесу апарийа̄паннатта̄ идам̣ атирекачӣварам̣ на̄ма хоти.

там̣ адхит̣т̣ха̄навикаппанам̣ кена̄ка̄рена джа̄нитаббанти ануйогам̣ сандха̄йа там̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ пана вутта’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йам̣ пана вуттанти атирекачӣварам̣ дассетум̣ ‘‘адхит̣т̣хитавикаппитесу апарийа̄паннатта̄’’ти амхехи йам̣ вуттанти аттхо. тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тунти на̄мам̣ ватва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣. на викаппетунти сан̇гха̄т̣иа̄дина̄мена викаппетум̣ на ануджа̄на̄мӣти аттхо. ‘‘имам̣ чӣварам̣ викаппемӣ’’ти пана викаппетум̣ ват̣т̣атийева. са̄ман̃н̃авачанам̣ пана тичӣварасса кан̣д̣упат̣иччха̄дивассикаса̄т̣ика̄нам̣ вийа ка̄лавасена висеса̄бха̄ва̄ часса викаппетаббата̄ти дассанаттхам̣, на пана саббатха̄ викаппанапат̣иседханаттханти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи пура̄н̣ачӣварам̣ паччуддхаритва̄ навасса адхит̣т̣ха̄навачанато, ‘‘ана̄патти адхит̣т̣хети викаппетӣ’’тиа̄дивачанато (па̄ра̄. 469) ча тичӣварассапи викаппана̄йа ока̄со динно. еса найо саббаттха. тичӣвара̄дӣни хи адхит̣т̣хахантена ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ там̣ там̣ на̄мам̣ ватва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣. викаппентена пана ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣и’’нтиа̄дина̄ тасса тасса чӣварасса на̄мам̣ аггахетва̄ ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’ти викаппетаббам̣. тичӣварам̣ ва̄ хоту, ан̃н̃ам̣ ва̄, йади там̣ там̣ на̄мам̣ гахетва̄ викаппети, авикаппитам̣ хоти, атирекачӣварат̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хати. тато парам̣ викаппетунти чатума̄сато парам̣ ‘‘имам̣ чӣварам̣ викаппемӣ’’ти викаппетум̣. идан̃ча парибхун̃джитум̣ анун̃н̃а̄там̣. кечи пана (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) ‘‘тато парам̣ викаппетва̄ йа̄ва а̄га̄мисам̣ваччхаре васса̄нам̣ чатума̄сам̣, та̄ва т̣хапетум̣ анун̃н̃а̄та’’нти ваданти. тато паранти а̄ба̄дхато парам̣. ‘‘има̄сан̃ча пана вассикаса̄т̣икакан̣д̣упат̣иччха̄дӣнам̣ тато парам̣ викаппетва̄ парибхогасса анун̃н̃а̄татта̄ татха̄викаппитам̣ ан̃н̃ана̄мена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитабба’’нти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. адхит̣т̣ха̄таббавикаппетаббата̄ джа̄нитабба̄ти адхит̣т̣ха̄таббам̣ викаппетаббанти евам̣ адхит̣т̣ха̄навикаппана̄ джа̄нитабба̄ти аттхо.

пан̃чапарима̄н̣ам̣ асса̄ти пан̃чакам̣, мут̣т̣хисса мут̣т̣хихаттхасса самбандхам̣ пан̃чакам̣ мут̣т̣хипан̃чакам̣. еса на йо мут̣т̣хиттиканти еттха̄пи. па̄рупаненапи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄детунти а̄ха ‘‘двихаттхопи ват̣т̣атӣ’’ти. на кевалам̣ ад̣д̣хатеййова ват̣т̣ати, атха кхо двихаттхопи ват̣т̣атӣти пи-саддасса аттхо дат̣т̣хаббо. атирекан̃ча̄ти сугатачӣвараппама̄н̣ампи тато адхикампи. паччуддхара̄мӣти т̣хапеми, париччаджа̄мӣти ва̄ аттхо. ‘‘имам̣ чӣварам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) евампи ваттум̣ ват̣т̣ати. ка̄йавика̄рам̣ каронтена̄ти хаттха̄дина̄ чӣварам̣ пара̄масантена, ча̄лентена ва̄. идан̃хи адхит̣т̣ха̄нам̣ йена кеначи сарӣра̄вайавена апхусантасса на ват̣т̣ати. дувидханти саммукха̄параммукхабхедена дувидхам̣. ва̄ча̄ бхиндитабба̄ти вачанам̣ ниччха̄ретаббам̣. антогаббха̄дӣсӯти антогаббхаупарипа̄са̄десу. са̄мантавиха̄рети йаттха тадахева гантва̄ ниваттетум̣ сакка̄, еварӯпе самӣпавиха̄ре. идан̃ча десана̄сӣсаматтам̣, тасма̄ дӯре т̣хитампи адхит̣т̣ха̄таббанти ваданти. ‘‘т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄’’ти имина̄ чӣварасам̣лаккхан̣ам̣ вуттам̣. на хи т̣хапитат̣т̣ха̄наматтасаллаккхан̣ена кин̃чи пайоджанам̣ аттхи.

адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехӣти паччаттхаран̣амукхапун̃чханачол̣апариккха̄рачол̣авасена адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи. адхит̣т̣ха̄нато пуббе сан̇гха̄т̣иа̄дивоха̄расса абха̄вато ‘‘имам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти паччаттхаран̣а̄дӣнам̣ висум̣ паччуддхаран̣авидхим̣ дассети. паччаттхаран̣а̄дина̄мена пана адхит̣т̣ха̄таббатта̄ ‘‘имам̣ паччаттхаран̣ам̣ паччуддхара̄мӣ’’тиа̄дина̄ вуттепи неваттхи досо. пуна адхит̣т̣ха̄табба̄нӣти сан̇гха̄т̣иа̄дина̄мена адхит̣т̣ха̄табба̄ни. париккха̄рачол̣акасса пана париккха̄рачол̣авасена адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехипи сан̇гха̄т̣иа̄димхи кате паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббанти наттхи. пуббе ката̄дхит̣т̣ха̄намева адхит̣т̣ха̄нам̣. адхит̣т̣хитена пана тена саддхим̣ махантатарамева дутийам̣ пат̣т̣ам̣ ва̄ кхан̣д̣ам̣ ва̄ сам̣сиббантена адхит̣т̣ха̄таббам̣, саме ва̄ кхуддаке ва̄ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи. сукхапарибхогаттханти виппава̄садоса̄бха̄вато йаттха каттхачи т̣хапетва̄ дхаммассавана̄дина̄ киччена ан̃н̃аттха арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄петва̄ а̄гантва̄ ниссаджджанам̣ вина̄ва парибхун̃джитум̣ саккун̣еййата̄йа сукхапарибхогаттхам̣. париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тунти париккха̄рачол̣ам̣ катва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣.

анатириттапама̄н̣а̄ти ‘‘дӣгхасо чха видаттхийо сугатавидаттхийа̄, тирийам̣ ад̣д̣хатеййа̄’’ти (па̄чи. 543) вуттаппама̄н̣ато анадхикапама̄н̣а̄. паччуддхаритва̄ викаппетабба̄ти вассикаса̄т̣икабха̄вато апанетва̄ викаппетабба̄, хемантасса пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа антодаса̄хе вассикаса̄т̣ика̄вассикаса̄т̣икабха̄вато апанетва̄ ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’тиа̄дина̄ найена викаппетабба̄ти вуттам̣ хоти. ан̃н̃атха̄ хи ‘‘вассикаса̄т̣ика̄ васса̄нама̄са̄тиккамена̄пи, кан̣д̣упат̣иччха̄ди а̄ба̄дхавӯпасамена̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ваккхама̄натта̄ васса̄нама̄сато парам̣ асати адхит̣т̣ха̄не ким̣ паччуддхареййа̄ти ‘‘паччуддхаритва̄’’ти вачанамева нопападжджеййа.

кечи пана (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) ‘‘йатха̄ катхинама̄саббхантаре уппанначӣварам̣ катхинама̄са̄тиккаме ниссаггийам̣ хоти, евамайам̣ вассикаса̄т̣ика̄пи васса̄нама̄са̄тиккаме ниссаггийа̄ хоти. тасма̄ каттикапун̣н̣амадивасе паччуддхаритва̄ тато парам̣ хемантасса пат̣хамадивасе викаппетабба̄ти еваматтхо гахетаббо, паччуддхаритва̄ тато парам̣ викаппетабба̄ти падайоджана̄ ведитабба̄’’ти ча ваданти, там̣ на йуттам̣. катхинама̄се уппаннан̃хи чӣварам̣ атирекачӣварат̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ аваса̄надивасе анадхит̣т̣хитам̣ катхинама̄са̄тиккаме ниссаггийам̣ хоти. айам̣ пана вассикаса̄т̣ика̄ адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитатта̄ на тена садиса̄ти васса̄на̄тиккаме катхам̣ ниссаггийам̣ хоти анадхит̣т̣хитаавикаппитамева хи там̣ ка̄ла̄тиккаме ниссаггийам̣ хоти, тасма̄ хемантепи вассикаса̄т̣ика̄ даса̄хапариха̄рам̣ лабхати. евам̣ кан̣д̣упат̣иччха̄дипи адхит̣т̣ха̄навиджаханато парам̣ даса̄хапариха̄рам̣ лабхати. даса̄хам̣ пана анатикка̄метва̄ викаппетабба̄. наха̄наттха̄йа анун̃н̃а̄татта̄ ван̣н̣абхедаматтаратта̄пи чеса̄ ват̣т̣атӣти вуттам̣. ‘‘две пана на ват̣т̣антӣ’’ти двиннам̣ адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вато вуттам̣. ‘‘саче васса̄не апара̄ вассикаса̄т̣ика̄ уппанна̄ хоти, пуримавассикаса̄т̣икам̣ паччуддхаритва̄, викаппетва̄ ча адхит̣т̣ха̄табба̄’’ти ваданти.

пама̄н̣айуттанти ‘‘дӣгхасо сугатавидаттхийа̄ две видаттхийо, виттха̄рато дийад̣д̣хам̣ даса̄ видаттхӣ’’ти (па̄чи. 531 а̄дайо) имина̄ пама̄н̣ена йуттам̣. пама̄н̣ика̄ти ‘‘сугатавидаттхийа̄ дӣгхасо чатассо видаттхийо, тирийам̣ две видаттхийо’’ти евам̣ вуттаппама̄н̣айутта̄. паччуддхаритва̄ викаппетабба̄ти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. йасма̄ бхиккхӯнам̣ тичӣваре парипун̣н̣е, аттхе ча сати парисса̄вана̄дӣхи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, париккха̄рачол̣ака’’нти (маха̄ва. 357) бахӯнам̣ паттаттхавикапарисса̄вана̄дӣнам̣ сан̇гахавасена париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄наманун̃н̃а̄там̣, тасма̄ ‘‘париккха̄рачол̣е ган̣ана̄ наттхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бхагавата̄ хи йам̣ йам̣ бхиккхӯ лабханти, там̣ там̣ имина̄ видха̄нена адхит̣т̣хахитва̄ пуна ‘‘йена йена парисса̄вана̄дина̄ аттхо хоти, там̣ там̣ катва̄ ган̣хантӯ’’ти анукампа̄йа анун̃н̃а̄там̣. тенева̄ха ‘‘тхавика̄пӣ’’тиа̄ди. а̄дисаддена ‘‘ета̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти асаммукха̄дхит̣т̣ха̄нам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘сена̄санапариккха̄раттха̄йа диннапаччаттхаран̣е ча̄’’ти имина̄ аттано сантакам̣ пат̣иккхипати. кечи пана (са̄раттха. т̣ӣ. 2.469) ‘‘анива̄сетва̄, апа̄рупитва̄ ча кевалам̣ пан̃чапӣт̣хесуйева аттхаритва̄ парибхун̃джийама̄нам̣ паччаттхаран̣ам̣ аттано сантакампи анадхит̣т̣хитам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ айуттам̣ сена̄санапариккха̄раттха̄йа динна’’нти паччаттхаран̣асса висеситатта̄. бхисибиббоханапа̄ва̄ракоджава̄нампи сена̄санапариккха̄ратойева адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхӣти ведитаббам̣.

адхит̣т̣хитан̃ча панетам̣ чӣварам̣ парибхун̃джато катхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти а̄ха ‘‘саббан̃ча панета’’нтиа̄ди. таттха аччхиндитва̄ гахан̣ена̄ти чора̄дӣхи аччхиндитва̄ гахан̣ена. хӣна̄йа̄ваттанена̄ти гихибха̄ва̄йа а̄ваттанена, виббхамена̄ти аттхо, ‘‘сӣлавантова хутва̄ гихӣ бхависса̄мӣ’’ти сетаваттханива̄санена̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘антимаваттхум̣ аджджха̄паннасса сетаваттханива̄со ва̄ ка̄са̄йачаджанам̣ ва̄ хӣна̄йа̄ваттана’’нти кечи. ‘‘‘хӣна̄йа̄ваттанена̄’ти имина̄ бхиккхунийа̄ ева адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ гахитам̣ хоти. са̄ хи йада̄ виббхамати, тада̄ ассаман̣ӣ хоти. бхиккху пана виббхамантопи йа̄ва сиккхам̣ на паччаккха̄ти, та̄ва бхиккхуйева̄ти адхит̣т̣ха̄нам̣ на виджахатӣ’’ти апаре. сиккха̄паччаккха̄нена̄ти лин̇ге т̣хитассева сиккха̄йа паччаккха̄нена. йо хи бхиккхулин̇ге т̣хитова сиккхам̣ паччаккха̄ти, тасса ка̄йалаггампи чӣварам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти. ка̄лан̇кирийа̄йа̄ти маран̣ена. лин̇гапариваттанена̄ти пурисалин̇гасса, иттхилин̇гасса ва̄ париваттанена, пурисасса иттхилин̇гапа̄тубха̄вена, иттхийа̄ ва̄ пурисалин̇гапа̄тубха̄вена̄ти вуттам̣ хоти.

канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хиппама̄н̣ена̄ти хет̣т̣химапариччхедам̣ дассети. оратоти аббхантарато. йо пана дуббалат̣т̣ха̄не пат̣хамам̣ аггал̣ам̣ датва̄ паччха̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ апанети, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. ман̣д̣алапариваттанепи есева найо. дупат̣т̣асса пана екасмим̣ пат̣але чхидде ва̄ джа̄те, галите ва̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. кхуддакам̣ чӣварам̣ махантам̣ кароти, махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ кароти, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. убхо кот̣ийо маджджхе каронто саче пана пат̣хамам̣ чхиндитва̄ паччха̄ гхат̣ети, адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиджджати. атха гхат̣етва̄ чхиндати, на бхиджджати. раджакехи дхова̄петва̄ сетам̣ каронтасса̄пи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева. васса̄нама̄са̄тиккамена̄пӣти еттха пи-саддо сампин̣д̣анаттхо. тена на кевалам̣ пуббе вуттена да̄на̄дина̄ ат̣т̣хавидхенева ка̄ран̣ена вассикаса̄т̣ика̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, атха кхо васса̄нама̄са̄тиккаменапӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. еса найо а̄ба̄дхавӯпасамена̄пӣти еттха̄пи. викаппанасиккха̄падети (па̄чи. 372 а̄дайо) па̄читтийе сура̄па̄наваггасса навамасиккха̄паде.

там̣ атикка̄майатоти еттха танти чӣварам̣, ка̄лам̣ ва̄ пара̄масатӣти а̄ха ‘‘там̣ йатха̄вуттаджа̄типпама̄н̣а’’нтиа̄ди. асса̄ти бхиккхусса. тасса йо арун̣оти тасса чӣваруппа̄дадивасасса йо атикканто арун̣о. чӣваруппа̄дадивасена саддхинти чӣваруппа̄дадивасасса арун̣ена саддхим̣. дивасасаддена четтха там̣дивасаниссито арун̣о вутто. ида̄ни йасса ча ниссаджджитаббам̣, йатха̄ ча ниссаджджитаббам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘там̣ гахетва̄’’тиа̄ди вуттам̣. татра̄йам̣ найоти тасмим̣ ниссаджджане айам̣ видхи. ан̃н̃атха̄пӣти бха̄сантарена̄пи, йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йапӣти аттхо. пат̣ибалена̄ти ваттум̣ саматтхена. а̄йатим̣ сам̣вареййа̄сӣти упари сам̣варама̄паджджеййа̄си, сам̣вутака̄йавачӣдва̄ро бхавеййа̄сӣти аттхо. има̄ни ча ‘‘пассасӣ’’тиа̄дӣни йатха̄ккамам̣ пат̣игга̄хакадесакехи ваттаббавачана̄ни. татха̄ хи ‘‘пассасӣ’’ти пат̣игга̄хакена ваттаббавачанам̣, ‘‘а̄ма пасса̄мӣ’’ти таданудесакена ваттаббавачанам̣. ‘‘а̄йатим̣ сам̣вареййа̄сӣ’’ти тадануппат̣игга̄хакена ваттаббавачанам̣, ‘‘са̄дху сут̣т̣ху сам̣варисса̄мӣ’’ти таданудесакена ваттаббавачанам̣. имина̄ ча аттано а̄йатим̣ сам̣варе патит̣т̣хитабха̄вам̣ дассети. двӣсу, пана самбахула̄су ва̄ти двӣсу ва̄ самбахула̄су ва̄ а̄паттӣсу пуриманайенева вачанабхедо ка̄таббо. н̃аттийам̣ а̄паттим̣ сарати виваратӣти еттха ‘‘две а̄паттийо’’ти ва̄ ‘‘самбахула̄ а̄паттийо’’ти ва̄ вачанабхедо ка̄таббо. двӣсу, бахӯсу ва̄ вачанабхедо ка̄табботи ‘‘сан̇гхо има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ваттхувасена вачанабхедо ка̄таббо.

евам̣ сан̇гхасса ниссаджджанавидхим̣ дассетва̄ ган̣асса ниссаджджанавидхим̣ дассетум̣ ‘‘ган̣асса пана ниссаджджантена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сесам̣ пуримасадисамева̄ти ниссаджджана̄паттиппат̣иггахан̣аниссат̣т̣хачӣварада̄несу ‘‘а̄йасманта̄на’’нтиа̄дина̄ вуттавачанабхедам̣ вина̄ авасесам̣ сан̇гхасса ниссаджджана̄дӣсу вуттасадисамева̄ти аттхо.

ида̄ни пуггаласса ниссаджджанавидхим̣ дассетум̣ ‘‘пуггаласса пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха двӣсу, тӣсу ва̄ти двӣсу, тӣсу ва̄ а̄паттӣсу чева да̄таббачӣваресу ча. йатха̄ ча ган̣асса ниссаджджане, евам̣ двиннам̣ ниссаджджанепи па̄л̣и ведитабба̄. йади хи висесо бхавеййа, йатхева ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тин̣н̣ам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ ка̄тум̣, еван̃ча пана, бхиккхаве, ка̄таббо – бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена те бхиккхӯ н̃а̄петабба̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 168) найена тин̣н̣ам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ ватва̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, двиннам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ ка̄тум̣, еван̃ча пана, бхиккхаве, каттаббо – тхерена бхиккхуна̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇га’’нтиа̄дина̄ найена висум̣йева двиннам̣ па̄рисуддхиупосатхо вутто, евам̣ идха̄пи висум̣ па̄л̣им̣ вадеййа. йасма̄ пана наттхи, тасма̄ аватва̄ва гатоти ган̣асса вутта̄ па̄л̣ийеветтха па̄л̣и. а̄паттиппат̣иггахан̣е пана айам̣ висесо – йатха̄ ган̣асса ниссаджджитва̄ а̄паттийа̄ десийама̄на̄йа а̄паттиппат̣игга̄хако бхиккху н̃аттим̣ т̣хапети, евам̣ ат̣т̣хапетва̄ двӣсу ан̃н̃атарена йатха̄ екапуггало пат̣игган̣ха̄ти, евам̣ а̄патти пат̣иггахетабба̄. двиннан̃хи н̃аттит̣т̣хапанам̣ на̄ма наттхи. йади сийа̄, двиннам̣ па̄рисуддхиупосатхам̣ висум̣ на вадеййа. ниссат̣т̣хачӣварада̄непи йатха̄ ‘‘имам̣ чӣварам̣ а̄йасмато даммӣ’’ти еко вадати, евам̣ ‘‘майам̣ имам̣ чӣварам̣ а̄йасмато дема̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. ито гарукатара̄нипи хи н̃аттидутийакамма̄ни апалокетва̄ ка̄табба̄нӣти вутта̄ни аттхи, тесам̣ етам̣ ануломам̣. тенева̄ха ‘‘двиннам̣ пана̄’’тиа̄ди. ниссат̣т̣хачӣварам̣ пана да̄таббамева, ада̄тум̣ на лаббхати. винайакаммаматтамева хетам̣. на там̣ тена сан̇гхасса ва̄ ган̣асса ва̄ пуггаласса ва̄ диннамева хоти. тена̄ха ‘‘ниссат̣т̣хаваттху’’нтиа̄ди.

аниссаджджитва̄ парибхун̃джантасса дуккат̣анти саким̣ ниваттхам̣ ва̄ саким̣ па̄рутам̣ ва̄ ка̄йато амочетва̄ дивасампи чарати, екамева дуккат̣ам̣. мочетва̄ нива̄сети ва̄ па̄рупати ва̄, пайоге пайоге дуккат̣ам̣. дунниваттхам̣ ва̄ дуппа̄рутам̣ ва̄ сан̣т̣ха̄пентасса ана̄патти. ан̃н̃асса там̣ парибхун̃джатопи ана̄патти. ‘‘ан̃н̃ена катам̣ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’тиа̄дивачанан̃четтха (па̄ра̄. 570) са̄дхакам̣. даса̄хам̣ анатиккантепи атиккантасан̃н̃ино, вематикасса ча дуккат̣анти еттха̄пи ‘‘парибхун̃джантасса̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. атикканте анатиккантасан̃н̃инопӣти даса̄хам̣ атикканте чӣваре ‘‘анатиккантам̣ ида’’нти евам̣ сан̃н̃ино, даса̄хе ва̄ атикканте ‘‘анатикканто даса̄хо’’ти евам̣ сан̃н̃ино.

ида̄ни ‘‘анадхит̣т̣хите адхит̣т̣хитасан̃н̃ино ниссаггийа’’нтиа̄диа̄паттива̄рам̣ сан̇гахетва̄ дассенто ‘‘татха̄’’тиа̄дима̄ха. татха̄ти йатха̄ даса̄хам̣ атикканте сан̃н̃а̄бхедена тикапа̄читтийам̣, татха̄ анадхит̣т̣хита̄дӣсу саттасу викаппесу адхит̣т̣хита̄дисан̃н̃а̄бхедатоти аттхо. таттха ависсаджджите виссаджджитасан̃н̃иноти кассачи адинне апариччатте ‘‘диннам̣ париччаттам̣ майа̄’’ти евам̣ сан̃н̃ино. анат̣т̣хе нат̣т̣хасан̃н̃иноти аттано чӣварена саддхим̣ бахӯни ан̃н̃есам̣ чӣвара̄ни екато т̣хапита̄ни, та̄ни че чора̄ харанти, татреса аттано чӣваре анат̣т̣хе нат̣т̣хасан̃н̃ӣ хоти, тасса нат̣т̣хасан̃н̃ино. еса найо авинат̣т̣ха̄дӣсупи. авилуттети еттха пана габбхам̣ бхиндитва̄ пасайха̄ваха̄равасена авилуттети ведитаббам̣.

виссаджджитети (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) ан̃н̃асса динне. катхам̣ пана диннам̣ хоти, катхам̣ гахитам̣? ‘‘имам̣ туйхам̣ деми, дада̄ми, даджджа̄ми, он̣оджеми, париччаджа̄ми, виссаджджа̄ми, ниссаджджа̄мӣ’’ти ва̄ вадати, ‘‘иттханна̄масса деми…пе… ниссаджджа̄мӣ’’ти ва̄ вадати, саммукха̄пи параммукха̄пи диннам̣йева хоти. ‘‘туйхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вутте ‘‘майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти вадати, судиннам̣, суггахитан̃ча. ‘‘тава сантакам̣ карохи, тава сантакам̣ хоту, тава сантакам̣ кариссасӣ’’ти вутте ‘‘мама сантакам̣ кароми, мама сантакам̣ хоту, мама сантакам̣ карисса̄мӣ’’ти вадати, дуддиннам̣, дуггахитан̃ча. нева да̄та̄ да̄тум̣ джа̄на̄ти, на итаро гахетум̣. саче пана ‘‘тава сантакам̣ карохӣ’’ти вутте ‘‘са̄дху, бханте, майхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти ган̣ха̄ти, суггахитам̣, саче пана еко ‘‘ган̣ха̄хӣ’’ти вадати, итаро ‘‘на ган̣ха̄мӣ’’ти вадати, пуна со ‘‘диннам̣ майа̄ туйхам̣, ган̣ха̄хӣ’’ти вадати, итаропи ‘‘на майхам̣ имина̄ аттхо’’ти вадати. тато пуримопи ‘‘майа̄ динна’’нти даса̄хам̣ атикка̄мети, паччхимопи ‘‘майа̄ пат̣иккхитта’’нти, касса̄паттӣти? на кассачи. йасса пана руччати, тена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитаббам̣. йо пана адхит̣т̣ха̄не вематико, тена ким̣ ка̄таббам̣? вематикабха̄вам̣ а̄рочетва̄ ‘‘саче анадхит̣т̣хитам̣ бхависсати, евам̣ ме каппийам̣ хотӣ’’ти ватва̄ вуттанайенева ниссаджджитаббам̣. на хи евам̣ джа̄на̄петва̄ винайакаммам̣ каронтасса муса̄ва̄до хоти.

йатха̄ ча идам̣, евам̣ ито пара̄нипӣти йатха̄ идам̣ атирекачӣварадха̄ран̣асиккха̄падам̣ а̄ча̄равипатти, евам̣ ито пара̄нипи сиккха̄пада̄ни а̄ча̄равипаттийева̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘убхатопа̄тимоккхесӯ’’тиа̄ди. а̄джӣвавипаттипаччайа̄ пана т̣хапетва̄ дуббха̄ситам̣ чха а̄паттиккхандха̄ пан̃н̃атта̄ти –

‘‘а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ па̄пиччхо иччха̄пакато асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапати, а̄патти па̄ра̄джикасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ сан̃чариттам̣ сама̄паджджати, а̄патти сан̇гха̄дисесасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ ‘йо те виха̄ре васати, со бхиккху араха̄’ти бхан̣ати, пат̣ивиджа̄нантасса а̄патти тхуллаччайасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ бхиккху пан̣ӣтабходжана̄ни агила̄но аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти па̄читтийасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ бхиккхунӣ пан̣ӣтабходжана̄ни агила̄на̄ аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти па̄т̣идесанӣйасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ бхиккху сӯпам̣ ва̄ оданам̣ ва̄ агила̄но аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (пари. 287) –

евам̣ па̄ра̄джика̄дивасена т̣хапетва̄ дуббха̄ситам̣ а̄джӣвавипаттипаччайа̄ чха а̄паттиккхандха̄ пан̃н̃атта̄. дит̣т̣хивипаттипаччайа̄ па̄читтийадуккат̣авасена две а̄паттиккхандха̄ пан̃н̃атта̄ти саманубха̄сана̄йа па̄пика̄йа дит̣т̣хийа̄ аппат̣иниссаджджане н̃аттийа̄ дуккат̣ам̣, каммава̄ча̄парийоса̄не па̄читтийанти евам̣ дит̣т̣хивипаттипаччайа̄ па̄читтийадуккат̣авасена две а̄паттиккхандха̄ пан̃н̃атта̄. еттха̄ти випаттикатха̄су.

ган̣анупагата̄ти дивасаган̣анам̣ упагатабха̄во. ан̃н̃ехи ‘‘имам̣ чӣварам̣ иттханна̄масса дема̄’’ти парахаттхе диннампи ‘‘на та̄ва там̣ ган̣анупагам̣, йа̄ва на хаттхам̣ гаччхатӣ’’ти (маха̄ва. 259) чаммаккхандхаке вуттатта̄ йа̄ва а̄харитва̄ ва̄ на диннам̣, ‘‘тумха̄кам̣, бханте, чӣварам̣ уппанна’’нти пахин̣итва̄ ва̄ ана̄рочитам̣, та̄ва дивасаган̣анам̣ на упети, анадхит̣т̣хитам̣ ват̣т̣ати. йада̄ пана а̄нетва̄ диннам̣ хоти, ‘‘уппанна’’нти ва̄ сутам̣, тато пат̣т̣ха̄йа ган̣анупагам̣ хоти, антодаса̄хе адхит̣т̣ха̄таббам̣. катхинасан̃н̃итам̣ самут̣т̣ха̄намасса̄ти катхинасамут̣т̣ха̄нам̣, татийачхат̣т̣хасамут̣т̣ха̄навасена двисамут̣т̣ха̄нанти аттхо. ка̄йава̄ча̄хи каттаббаадхит̣т̣ха̄навикаппана̄нам̣ акаран̣ена ка̄йава̄чато, читте пана сати ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄тӣти вуттам̣ хоти. анадхит̣т̣ха̄на̄викаппанавасена а̄паджджанато акирийам̣. аджа̄нантопи а̄паджджатӣти носан̃н̃а̄вимоккхам̣. ка̄йадва̄ре ча вачӣдва̄ре ча каттабба̄каран̣ато ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣.

катхинасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄

бхиккхуна̄ти бхиккхусса̄ти аттхо, са̄миаттхе четам̣ каран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘пуримасиккха̄паде вийа̄’’тиа̄ди. атха касма̄ каран̣авасенева каран̣авачанасса аттхам̣ аггахетва̄ са̄мивасена аттхо ведитабботи а̄ха ‘‘каран̣авасена хӣ’’тиа̄ди. хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. чхиннапалибодхоти чхинначӣвара̄ва̄сапалибодхо. ека̄ва ратти екараттам̣, сама̄сантагатасса аттхам̣. тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ сама̄ха̄роти тичӣварам̣. тена тичӣварена, тӣхи чӣварехӣти аттхо. екена виппавуттхопи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.475-476) хи тичӣварена виппавуттхо на̄ма хоти пат̣исиддхапарийа̄паннена виппавуттхатта̄, авайавепи ва̄ самуда̄йавоха̄рато. тена̄ха ‘‘тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нанайена̄’’тиа̄ди.

ида̄ни виппава̄салаккхан̣ававаттха̄панаттхам̣ ‘‘га̄мо екӯпача̄ро’’тиа̄дима̄ха. таттха нивесананти удосита̄дӣнам̣ васена аката̄йа патиссайавикатийа̄ адхивачанам̣. удоситоти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.482-487) йа̄на̄дӣнам̣ бхан̣д̣а̄нам̣ са̄ла̄. йо ‘‘удавасито’’типи вуччати. ат̣т̣оти пат̣ира̄джа̄дипат̣иба̄ханаттхам̣ ит̣т̣хака̄хи като бахалабхиттико чатупан̃чабхӯмико патиссайависесо. ‘‘ат̣т̣оти бахалабхиттикагехам̣, йасса гопа̄насийо аггахетва̄ ит̣т̣хака̄хи ева чхаданам̣ хотӣ’’ти апаре. ‘‘ат̣т̣а̄ка̄рена карӣйатӣ’’типи ваданти. ма̄л̣оти екакӯт̣асан̇гахито чатурассапа̄са̄до, екакӯт̣асан̇гахито ва̄ анекакон̣аванто патиссайависесо. ‘‘ма̄л̣оти ват̣т̣а̄ка̄рена катасена̄сана’’нти апаре. па̄са̄доти дӣгхапа̄са̄до, ад̣д̣хайога̄дибхедо ат̣т̣ама̄л̣ахаммийаваджджито саббо ва̄ па̄са̄до. хаммийанти мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. ‘‘чандийан̇ган̣айутта’’нти апаре. на̄ва̄ти тхалат̣т̣хаудакат̣т̣хавасена двидха̄ на̄ва̄. саттхоти джан̇гхасаттхо, сакат̣асаттхо ва̄. дхан̃н̃акаран̣анти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.491-494) кхалам̣ вуччати. а̄ра̄моти пуппха̄ра̄мо, пхала̄ра̄мо ва̄. виха̄роти сапариккхитто ва̄ апариккхитто ва̄ сакало а̄ва̄со. ‘‘гехампӣ’’ти кечи. нивесана̄дӣни четтха га̄мато бахи нивит̣т̣ха̄ни гахита̄ни. антога̄ме т̣хита̄нам̣ пана га̄маггахан̣енева гахитатта̄ га̄мапариха̄ройева̄ти. ‘‘нивесана̄дайо хаммийапарийоса̄на̄ га̄мапариккхепато бахи нивит̣т̣ха̄’’ти апаре. хаттхапа̄са̄тиккамети еттха хаттхапа̄со на̄ма ад̣д̣хатеййаратанаппама̄н̣о падесо, тасса атиккамо хаттхапа̄са̄тиккамо, тасмим̣ хаттхапа̄са̄тиккаме. хаттхапа̄саббхантаре пана ваттхум̣ ват̣т̣ати. там̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ сачепи иддхима̄ бхиккху а̄ка̄се арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄пети, ниссаггийамева хоти.

айам̣ панеттха виниччхайо – саче (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.477-478) га̄мо екасса ран̃н̃о ва̄ бходжакасса ва̄ васена екакуласса хоти, па̄ка̄ра̄дина̄ париккхиттатта̄ екӯпача̄ро ча, еварӯпе га̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ тасмим̣ га̄маббхантаре йатха̄ручитат̣т̣ха̄не васитаббам̣, саче апариккхитто, йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣ хоти, тасмим̣ гхаре васитаббам̣, тасса гхарасса самантато хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣.

саче га̄мо веса̄ликусина̄ра̄дайо вийа на̄на̄ра̄джӯнам̣ ва̄ бходжака̄нам̣ ва̄ хоти, вуттаппака̄рена париккхитто ча, еварӯпе га̄ме йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣ хоти, тасмим̣ гхаре ва̄ ваттхаббам̣, тасса гхарасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. йасса̄ вӣтхийа̄ гхарам̣ хоти, тасса̄ вӣтхийа̄ тасса гхарасса саммукха̄т̣т̣ха̄не сабха̄йам̣ ва̄ гхарадва̄ре ва̄ ваттхаббам̣, тесам̣ сабха̄два̄ра̄нам̣ хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣.

саче со га̄мо апариккхитто, йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣, таттха ва̄ тасса хаттхапа̄се ва̄ ваттхаббам̣. нивесане пана саче екакуласса нивесанам̣ хоти, париккхиттан̃ча, антонивесане чӣварам̣ никкхипитва̄ антонивесане ваттхаббам̣. апариккхиттам̣ че хоти, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ ваттхаббам̣, тасса габбхасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣.

саче на̄на̄куласса нивесанам̣ хоти, париккхиттан̃ча, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ габбхе ваттхаббам̣, саббесам̣ са̄дха̄ран̣адва̄рамӯле ва̄ тесам̣ габбхадва̄рамӯла̄нам̣ хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. апариккхиттам̣ че, йасмим̣ габбхе чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ габбхе ваттхаббам̣, тасса габбхасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. еса найо удосита̄дӣсупи.

саттхо пана джан̇гхасаттхо ва̄ хоту, сакат̣асаттхо ва̄. саче екакуласса саттхо хоти, саттхе чӣварам̣ никкхипитва̄ пурато ва̄ паччхато ва̄ саттаббхантара̄ на виджахитабба̄, пассато аббхантарам̣ на виджахитаббам̣. саче (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.489) саттхо гаччханто га̄мам̣ ва̄ надим̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ тит̣т̣хати, антопавит̣т̣хена саддхим̣ ека̄баддхо хутва̄ оран̃ча па̄ран̃ча пхаритва̄ т̣хито хоти, саттхапариха̄рова лаббхати. атха га̄ме ва̄ надийа̄ ва̄ парийа̄панно хоти антопавит̣т̣хо, га̄мапариха̄ро чева надипариха̄ро ча лаббхати. саче виха̄расӣмам̣ атиккамитва̄ тит̣т̣хати, антосӣма̄йа ча чӣварам̣ хоти, виха̄рам̣ гантва̄ васитаббам̣. саче бахисӣма̄йа чӣварам̣ хоти, саттхасамӣпейева васитаббам̣. саче гаччханто сакат̣е ва̄ бхагге, гон̣е ва̄ нат̣т̣хе антара̄ чхиджджати, йасмим̣ кот̣т̣ха̄се чӣварам̣ никкхиттам̣, таттха васитаббам̣.

кхеттепи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.490) саче екакуласса кхеттам̣ хоти, париккхиттан̃ча, антокхетте чӣварам̣ никкхипитва̄ антокхетте ваттхаббам̣. саче апариккхиттам̣, хаттхапа̄са̄ чӣварам̣ на виджахитаббам̣. саче на̄на̄куласса кхеттам̣ хоти, париккхиттан̃ча, антокхетте чӣварам̣ никкхипитва̄ кхеттадва̄рамӯле ва̄ ваттхаббам̣, тасса хаттхапа̄са̄ ва̄ на виджахитаббам̣. саче апариккхиттам̣, чӣварам̣ хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣. еса найо дхан̃н̃акаран̣а̄ра̄месу двӣсупи. виха̄ре пана нивесане вуттасадисова виниччхайо.

руккхамӯле пана йам̣ маджджханхике ка̄ле саманта̄ чха̄йа̄ пхарати, тасмим̣ т̣ха̄не авирал̣е падесе тасса чха̄йа̄йа пхут̣т̣хока̄сасса антойева никкхипитаббам̣. саче вирал̣аса̄кхасса руккхасса а̄тапена пхут̣т̣хока̄се т̣хапети, арун̣уггамане ча со бхиккху тасса хаттхапа̄се на хоти, ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не тасса чха̄йа̄йапи хоти, ниссаггийам̣ хоти. саче на̄на̄куласса руккхо хоти, чӣварасса хаттхапа̄са̄ на виджахитаббам̣.

аджджхока̄се пана вин̃джха̄т̣авиа̄дӣсу аран̃н̃есупи самуддамаджджхе маччхабандха̄нам̣ агаманапатхадӣпакесупи чӣварам̣ т̣хапетва̄ тато саманта̄ саттаббхантаре падесе йаттха каттхачи васитаббам̣, ито ан̃н̃аттха васанто виппавуттхо на̄ма хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

имасса пана виттха̄расса идха авуттатта̄, самантапа̄са̄дика̄йан̃ча вуттатта̄ ‘‘айаметтха сан̇кхепо’’тиа̄ди вуттам̣. еттха̄ти ‘‘тичӣварена виппавасеййа̄’’ти етасмим̣ паде. сан̇кхепоти сан̇кхепаван̣н̣ана̄. еттха пана па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 477) ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄дина̄ ависесена ма̄тикам̣ никкхипитва̄пи га̄манивесанаудоситакхеттадхан̃н̃акаран̣аа̄ра̄мавиха̄ра̄нам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄ма екакуласса га̄мо хоти париккхитто ча апариккхитто ча̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 478) париккхитта̄париккхиттавасена вибхатта̄. ат̣т̣ама̄л̣апа̄са̄дахаммийана̄ва̄саттхаруккхамӯлааджджхока̄са̄нам̣ пана евам̣ аватва̄ ‘‘екакуласса ат̣т̣о хоти, на̄на̄куласса ат̣т̣о хотӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 484) найена екакулана̄на̄кулавасена ча анте ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро на̄ма ага̄маке аран̃н̃е саманта̄ саттаббхантара̄ екӯпача̄ро, тато парам̣ на̄нӯпача̄роти (па̄ра̄. 494) ча евам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ вибхатта̄. тасма̄ га̄ма̄дӣсу париккхиттам̣ екӯпача̄рам̣, апариккхиттам̣ на̄нӯпача̄ранти ча, ат̣т̣а̄дису йам̣ екакуласса, там̣ екӯпача̄рам̣, йам̣ на̄на̄куласса, там̣ на̄нӯпача̄ранти ча гахетаббам̣. аджджхока̄се вуттанайена гахетаббам̣. упача̄роти хи ‘‘га̄мо екӯпача̄ро на̄нӯпача̄ро’’тиа̄дӣсу два̄рам̣, ‘‘аджджхока̄со екӯпача̄ро’’ти еттха саманта̄ саттаббхантарасан̇кха̄там̣ пама̄н̣анти апаре.

ан̃н̃атра бхиккхусаммутийа̄ти бхиккхуно сан̇гхена динна̄ саммути бхиккхусаммути, там̣ вина̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘йам̣ сан̇гхо’’тиа̄ди. авиппава̄сасаммутим̣ детӣти авиппава̄са̄ саммути, авиппава̄са̄йа ва̄ саммути авиппава̄сасаммути, там̣ н̃аттидутийена каммена детӣти аттхо.

сантаруттарена̄ти ‘‘антара’’нти антарава̄сако вуччати, ‘‘уттара’’нти уттара̄сан̇го, саха антарена уттарам̣ сантаруттарам̣, тена сантаруттарена, саха антарава̄сакена уттара̄сан̇гена̄ти аттхо. антоарун̣е паччуддхат̣ети ниваттитва̄ сампа̄пун̣итумасакконтена таттхева т̣хатва̄ анто арун̣е паччуддхат̣е. пачча̄гантаббанти йатха̄ рого на куппати, татха̄ пуна чӣварасса т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантаббам̣. йато пат̣т̣ха̄йа хи саттхам̣ ва̄ парийесати, ‘‘гаччха̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ ва̄ кароти, тато пат̣т̣ха̄йа ват̣т̣ати. ‘‘на да̄ни гамисса̄мӣ’’ти евам̣ пана дхураниккхепам̣ каронтена паччуддхаритаббам̣ ‘‘атирекачӣварат̣т̣ха̄не т̣хассатӣ’’ти. тена̄ха ‘‘таттхева ва̄ т̣хитена паччуддхаритабба’’нти. соти йасса саммути динна̄, со рого. ладдхакаппийамева пуна саммутида̄накиччам̣ наттхӣти адхиппа̄йо.

адхит̣т̣хитачӣварата̄ти тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нанайена адхит̣т̣хитачӣварата̄. виппава̄со на̄ма йади баддхасӣма̄йам̣ чӣварам̣ хоти, тато бахи арун̣ут̣т̣ха̄панам̣. атха абаддхасӣма̄йам̣, йатха̄вуттага̄ма̄дӣнам̣ бахи хаттхапа̄са̄тиккаме арун̣ут̣т̣ха̄панам̣. баддхасӣма̄йам̣ пана йаттха каттхачи чӣварам̣ т̣хапетва̄ антосӣма̄йамева йаттха каттхачи васитум̣ ват̣т̣ати. идха апаччуддхаран̣ам̣ акирийа̄ти самбандхо.

удоситасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. ака̄лачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄

пуримасиккха̄паде вийа еттха̄пи бхиккхуна̄ти са̄миаттхе каран̣авачананти а̄ха ‘‘нит̣т̣хитачӣварасмим̣ бхиккхуна̄’’тиа̄ди. ‘‘ака̄лачӣварам̣ на̄ма анаттхате катхине ека̄дасама̄се уппаннам̣, аттхате катхине саттама̄се уппаннам̣, ка̄лепи а̄дисса диннам̣, етам̣ ака̄лачӣварам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 500) падабха̄джанийам̣ вуттатта̄ ‘‘йва̄йам̣ анаттхате катхине’’тиа̄дима̄ха. йва̄йам̣ чӣварака̄ло вуттоти самбандхо. васса̄насса̄ти васса̄насан̇кха̄тасса утуно. паччхимо ма̄со на̄ма чӣварама̄со. тасмин̃хи анаттхатепи катхине уппаннам̣ чӣварам̣ анадхит̣т̣хитам̣, авикаппитам̣ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. пан̃ча ма̄са̄ти паччхимакаттикама̄со, хемантика̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃ча ма̄са̄. ан̃н̃ада̄ти анаттхате катхине ека̄дасама̄се, аттхате катхине саттама̄се. ка̄лепӣти ‘‘анаттхате катхине чӣварама̄со, аттхате катхине пан̃ча ма̄са̄’’ти йатха̄вуттачӣварака̄лепи. ‘‘а̄дина̄ найена̄’’ти имина̄ ‘‘дада̄ми даджджа̄мӣ’’тиа̄дӣнам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) сан̇гахо. кин̃ча̄пи чета̄ни сабба̄ни ‘‘ака̄лачӣвара’’нти вутта̄ни, татха̄пи пит̣т̣хисамайейева уппанна̄ни ‘‘ака̄лачӣвара’’нти идха̄дхиппета̄ни.

‘‘ка̄ле сан̇гхасса идам̣ ака̄лачӣвара’’нти диннам̣ пана ака̄лачӣвараса̄ман̃н̃ато аттхуддха̄равасена вуттам̣. йатха̄ пит̣т̣хисамайе уппаннам̣ чӣварам̣ вут̣т̣хавассехи, сесехи ча саммукхӣбхӯтехи бха̄джетум̣ лаббхатӣти ака̄лачӣварам̣ на̄ма джа̄там̣, татхевидампӣти тадидам̣ ака̄лачӣвараса̄ман̃н̃ам̣. йади евам̣ ‘‘пуггаласса ва̄ идам̣ туйхам̣ ‘даммӣ’тиа̄дина̄ найена динна’’нти касма̄ вуттам̣, на хи пуггаласса а̄дисса диннам̣ кеначи бха̄джанӣйам̣ хотӣти? на̄йам̣ виродхо, а̄дисса да̄наса̄ман̃н̃ато лаббхама̄наматтхам̣ дассетум̣ татха̄ вуттанти. аттано ва̄ дханена̄ти аттано каппа̄сасутта̄дина̄ дханена. имасса ‘‘уппаджджеййа̄’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо. ‘‘сӣма̄йа детӣ’’тиа̄ди пуггала̄дхит̣т̣ха̄нанайена вуттам̣. еттха пана сӣма̄йа да̄нам̣ ека̄ ма̄тика̄, катика̄йа да̄нам̣ дутийа̄…пе… пуггаласса да̄нам̣ ат̣т̣хама̄.

‘‘париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нена̄’’ти имина̄ апариккхиттасса виха̄расса дхувасаннипа̄тат̣т̣ха̄на̄дито пат̣хамалед̣д̣упа̄тасса анто упача̄расӣма̄ти дассети. ида̄ни дутийалед̣д̣упа̄тассапи анто упача̄расӣма̄йева̄ти дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дхувасаннипа̄тат̣т̣ха̄нампи сӣма̄парийантагатамева ведитаббам̣. а̄ва̄се вад̣д̣ханте вад̣д̣хатӣти саче упача̄рато абахибхӯто хутва̄ а̄ва̄со вад̣д̣хатӣти адхиппа̄йо. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘бхиккхӯсупи вад̣д̣хантесу вад̣д̣хатӣ’’ти вуттам̣. ‘‘саче виха̄ре саннипатитабхиккхӯхи саддхим̣ ека̄баддха̄ хутва̄ йоджанасатампи пӯретва̄ нисӣданти, йоджанасатампи упача̄расӣма̄ва хоти, саббесам̣ ла̄бхо па̄пун̣а̄тӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуттам̣. бхиккхунӣнам̣ а̄ра̄мапавесанасена̄сана̄пуччхана̄нӣти а̄гантукагамика̄нам̣ бхиккхунӣнам̣ а̄ра̄мапавесана̄пуччханам̣, сена̄сана̄пуччханан̃ча̄ти аттхо. татха̄ хи а̄гантука̄йа бхиккхунийа̄ а̄ра̄мапавесанам̣ а̄пуччхитаббам̣, гамика̄йа сан̇гхикам̣ дасавидхам̣ сена̄санам̣. еттха ча кин̃ча̄пи ‘‘бхиккхунӣна’’нти вуттам̣, гамикасса пана бхиккхусса̄пи имисса̄йева сӣма̄йа васена сена̄сана̄пуччханам̣ ведитаббам̣.

парива̄сама̄натта̄рочананти па̄рива̄сикама̄наттача̄рӣнам̣ парива̄са̄рочанам̣, ма̄натта̄рочанан̃ча. вассаччхеданиссайасена̄санагга̄ха̄дивидха̄нанти вассаччхедавидха̄нам̣, ниссайагга̄хавидха̄нам̣, сена̄санагга̄хавидха̄нанти аттхо. а̄дисаддена ниссайапат̣иппассаддхи, ла̄бхагга̄хо а̄гантукаваттам̣ пӯретва̄ а̄ра̄мапавесананти евама̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. имисса̄ва сӣма̄йа васена̄ти упача̄расӣма̄йева̄ти йатха̄самбхавам̣ анто, бахи ча имасса саббасса лаббханато вуттам̣.

ла̄бхаттха̄йа т̣хапита̄ сӣма̄ ла̄бхасӣма̄ (маха̄ва. 379), са̄ ча кхо нева самма̄самбуддхена анун̃н̃а̄та̄, на дхаммасан̇га̄хакаттхерехи т̣хапита̄, апича кхо ла̄бхада̄йакехи. тена̄ха ‘‘йам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дайо’’тиа̄ди. саманта̄ти виха̄расса саманта̄. йанти сун̇касасса̄ди. ‘‘сӣмам̣ т̣хапентӣ’’ти па̄т̣хасесо. екасса ран̃н̃о а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нанти чол̣абхого керал̣абхоготи евам̣ екекасса ран̃н̃о а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣. двидха̄ а̄по гато еттха̄ти дӣпо, огхена анаджджхоттхато бхӯмибха̄го, сова сӣма̄ дӣпасӣма̄. тена̄ха самуддантена̄’’тиа̄ди. чаккава̄л̣асӣма̄ чаккава̄л̣апаббатенева париччхинна̄ти а̄ха ‘‘екачаккава̄л̣апаббатапариккхепаббхантарам̣ чаккава̄л̣асӣма̄’’ти.

сеса̄ти кхан̣д̣асӣма̄дайо. кхан̣д̣асӣма̄йа дема̄ти диннанти кхан̣д̣асӣма̄йа кеначи каммена саннипатитам̣ сан̇гхам̣ дисва̄ ‘‘кхан̣д̣асӣма̄йам̣ сан̇гхасса дема̄’’ти диннам̣. кхан̣д̣асӣма̄йа т̣хите руккхе ва̄ паббате ва̄ т̣хитопи хет̣т̣ха̄ ва̄ патхавивемаджджхагатопи кхан̣д̣асӣма̄йева т̣хитоти ведитаббо. сама̄насам̣ва̄сасӣма̄йа диннанти ‘‘сама̄насам̣ва̄сасӣма̄йа даммӣ’’ти диннам̣. еса найо сесесупи. кхан̣д̣асӣма̄ сӣмантарикат̣т̣ха̄нам̣ на па̄пун̣а̄ти таттха сама̄насам̣ва̄сасӣма̄йа абха̄ватоти адхиппа̄йо. сама̄насам̣ва̄саавиппава̄сасӣма̄су диннасса идам̣ на̄на̄ттам̣ – ‘‘авиппава̄сасӣма̄йа даммӣ’’ти диннам̣ га̄мат̣т̣ха̄нам̣ на па̄пун̣а̄ти. касма̄? ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти (маха̄ва. 144) вуттатта̄. ‘‘сама̄насам̣ва̄сасӣма̄йа даммӣ’’ти диннам̣ пана га̄ме т̣хита̄нампи па̄пун̣а̄тӣти. аббхантарасӣма̄удакуккхепасӣма̄су диннанти таттха упосатха̄диаттха̄йа саннипатите дисва̄ ‘‘имисса̄ аббхантарасӣма̄йа дема̄’’тиа̄дина̄ диннам̣. джанападарат̣т̣хараджджадӣпачаккава̄л̣асӣма̄супи га̄масӣма̄дӣсу вуттасадисова виниччхайоти а̄ха ‘‘джанападасӣма̄дӣсӯ’’тиа̄ди. екопи гантва̄ саббесам̣ сан̇ган̣хитум̣ лабхатӣти екопи гантва̄ идха вассаггена бха̄джетва̄ гахетва̄ а̄гантум̣ лабхатӣти аттхо. екоти сабха̄го еко бхиккху, айампи бха̄гамева гахетум̣ лабхати. тена̄ха ‘‘сабха̄га̄нам̣ бха̄гам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти.

евам̣ та̄ва йо сӣмам̣ пара̄маситва̄ дети, тасса да̄не виниччхайам̣ ватва̄ ида̄ни йо ‘‘асукасӣма̄йа̄’’ти ваттум̣ на джа̄на̄ти, кевалам̣ ‘‘сӣма̄’’ти вачанаматтамева джа̄нанто виха̄рам̣ а̄гантва̄ ‘‘сӣма̄йа даммӣ’’ти ва̄ ‘‘сӣмат̣т̣хакасан̇гхасса даммӣ’’ти ва̄ бхан̣ати, таттха виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘йо пана виха̄рам̣ пависитва̄’’тиа̄дима̄ха. катаранти катарасӣмам̣. ахаметам̣ бхедам̣ на джа̄на̄мӣти ахам̣ ‘‘асука̄ сӣма̄’’ти етам̣ вибха̄гам̣ на джа̄на̄ми. упача̄расӣмат̣т̣хехи бха̄джетаббам̣ ла̄бхасса упача̄расӣма̄йа париччхиннатта̄ти адхиппа̄йо. са̄ти сама̄нала̄бхакатика̄.

йаттха майхам̣ дхувака̄ра̄ карӣйантӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) еттха йасмим̣ виха̄ре тасса чӣварада̄йакасса сантакам̣ сан̇гхасса па̄каваттам̣ ва̄ ваттати. йасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ аттано бха̄рам̣ катва̄ сада̄ гехе бходжети, йаттха ва̄ анена а̄ва̄со ва̄ ка̄рито, сала̄кабхатта̄дӣни ва̄ нибаддха̄ни, име дхувака̄ра̄ на̄ма. йена пана сакалопи виха̄ро патит̣т̣ха̄пито, таттха ваттаббамева наттхи. тена̄ха ‘‘йаттха тасса па̄каваттам̣ ва̄ ваттатӣ’’тиа̄ди. таттха па̄каваттанти да̄наваттам̣. ваттатӣти паваттати. йатоти йасма̄ виха̄ра̄. йаттха̄ти йасмим̣ виха̄ре. саббаттха̄ти саббесу виха̄ресу. ма̄тикам̣ а̄ропетва̄ти екасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ бахутара̄, екасмим̣ тхокатара̄, екан̃ча ваттхам̣, дхувака̄рат̣т̣ха̄нан̃ча бахукам̣, каттха дема̄ти пуччхитва̄, йади пана ман̃чо ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ екамева хоти, там̣ пуччхитва̄ йасса ва̄ виха̄расса, екавиха̄репи ва̄ йасса сена̄санасса со вича̄рети, таттха да̄таббам̣. сачепи ‘‘асукабхиккху ган̣хатӯ’’ти вадати, ват̣т̣ати. атха ‘‘майхам̣ дхувака̄ре детха̄’’ти ватва̄ авича̄ретва̄ва гаччхати, сан̇гхассапи вича̄ретум̣ ват̣т̣ати. евам̣ пана вича̄ретаббам̣ – ‘‘сан̇гхаттхерасса васанат̣т̣ха̄не детха̄’’ти ваттаббам̣. саче таттха сена̄санам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, йаттха наппахоти, таттха да̄таббам̣. саче еко бхиккху ‘‘майхам̣ васанат̣т̣ха̄не сена̄санапарибхогабхан̣д̣ам̣ наттхӣ’’ти вадати, таттха да̄таббам̣.

сан̇гхасса даммӣти диннанти ‘‘има̄ни чӣвара̄ни сан̇гхасса даммӣ’’ти евам̣ диннам̣. тато бахиддха̄пӣти упача̄расӣма̄то бахиддха̄пи. техи саддхинти упача̄расӣма̄гатехи саддхим̣. ека̄баддха̄нан̃ча па̄пун̣а̄ти париса̄васена вад̣д̣хита̄ сӣма̄ хотӣти катва̄ти адхиппа̄йо. тасма̄ти йасма̄ упача̄расӣма̄гата̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, йасма̄ ча тато бахиддха̄пи упача̄расӣмоккантехи ека̄баддха̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, тасма̄. тесанти упача̄расӣма̄гата̄нам̣, тато бахиддха̄ техи саддхим̣ ека̄баддха̄нан̃ча. га̄хате сатӣти антева̄сика̄дике ган̣ханте сати. асампатта̄нампӣти упача̄расӣма̄йам̣ т̣хитехи гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ ка̄лам̣ гхосетва̄ ла̄бхабха̄джанат̣т̣ха̄нам̣ асампатта̄нампи упача̄расӣма̄йа павит̣т̣ха̄нам̣, техи ва̄ саддхим̣ ека̄баддха̄нам̣ хутва̄ аттано виха̄радва̄ре ва̄ антовиха̄рейева ва̄ т̣хита̄нан̃ча̄ти аттхо. бха̄го да̄табботи сан̇гханавакасса диннепӣти адхиппа̄йо. дутийабха̄ге пана тхера̄санам̣ а̄рул̣хе а̄гата̄нам̣ пат̣хамабха̄го на па̄пун̣а̄ти. дутийабха̄гато вассаггена да̄таббам̣.

саче пана ‘‘бахиупача̄расӣма̄йам̣ т̣хита̄нам̣ детха̄’’ти ваданти, на да̄таббам̣. йади пана виха̄ро маха̄ хоти, тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа ваттхесу дӣйама̄несу аласаджа̄тика̄ маха̄тхера̄ паччха̄ а̄гаччханти, ‘‘бханте, вӣсативасса̄нам̣ дӣйати, тумха̄кам̣ т̣хитика̄ атикканта̄’’ти на ваттабба̄. т̣хитикам̣ т̣хапетва̄ тесам̣ датва̄ паччха̄ т̣хитика̄йа да̄таббам̣.

‘‘асукавиха̄ре кира бахучӣварам̣ уппанна’’нти сутва̄ йоджанантарикавиха̄ратопи бхиккхӯ а̄гаччханти, сампаттасампатта̄нам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа да̄таббам̣, айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йа чӣвараккхандхакаван̣н̣ана̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) вуттанайена ведитаббо.

евам̣ виха̄рам̣ пависитва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни сан̇гхасса даммӣ’’ти диннесу виниччхайам̣ ватва̄ ида̄ни бахиупача̄расӣма̄йам̣ бхиккхум̣ дисва̄ ‘‘сан̇гхасса даммӣ’’ти диннесу виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ека̄баддхапариса̄йа па̄пун̣а̄тӣти саче йоджанам̣ пхаритва̄ париса̄ т̣хита̄ хоти, ека̄баддха̄ че, саббесам̣ па̄пун̣а̄тӣти аттхо. ека̄баддхата̄ четтха два̄дасахаттхаббхантарато париччхиндитабба̄. тена̄ха ‘‘йе пана̄’’тиа̄ди.

убхатосан̇гхасса диннанти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) ‘‘убхатосан̇гхасса даммӣ’’ти диннам̣. ‘‘дведха̄сан̇гхасса дамми, двиннам̣ сан̇гха̄нам̣ дамми, бхиккхусан̇гхасса ча бхиккхунисан̇гхасса ча даммӣ’’ти вуттепи убхатосан̇гхасса диннамева хоти. упад̣д̣хам̣ бхиккхӯнам̣, упад̣д̣хам̣ бхиккхунӣнам̣ да̄таббанти две бха̄ге саме катва̄ еко бха̄го бхиккхӯнам̣, еко бха̄го бхиккхунӣнам̣ да̄таббо. гахетум̣ лабхати убхатосан̇гхаггахан̣ена гахитатта̄ти адхиппа̄йо. четийасса̄ти тхӯпа̄дино. тан̃хи дха̄та̄йатана̄дибха̄вена читатта̄, локасса читтӣка̄рат̣т̣ха̄ната̄йа ча ‘‘четийа’’нти вуччати. на кочи висесоти а̄ха ‘‘идха пана четийасса̄’’тиа̄ди.

‘‘убхатосан̇гхасса ча туйхан̃ча четийасса ча̄’’ти вутте пана два̄вӣсатикот̣т̣ха̄се катва̄ даса бхиккхӯнам̣, даса бхиккхунӣнам̣, еко пуггаласса, еко четийасса да̄таббо. таттха пуггало сан̇гхатопи аттано вассаггена пуна гахетум̣ лабхати, четийасса екойева. айам̣ пана ва̄ро йатха̄вуттенева найена н̃а̄йатӣти катва̄ идха на вутто. самантапа̄са̄дика̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) пана вуттойева.

на маджджхе бхиндитва̄ да̄таббам̣ ‘‘бхиккхунӣна’’нти пуггаликавасена вуттатта̄. пуггало висум̣ на лабхатӣти пуббе вийа висум̣ пуггаликакот̣т̣ха̄сам̣ на лабхати. па̄пун̣анат̣т̣ха̄нато екамева лабхатӣти аттано вассаггена паттаббат̣т̣ха̄нато екамева кот̣т̣ха̄сам̣ лабхати. касма̄? бхиккхусан̇гхаггахан̣ена гахитатта̄. ‘‘бхиккхусан̇гхасса ча бхиккхунӣнан̃ча туйхан̃ча четийасса ча̄’’ти вуттепи четийасса екапуггалапат̣ивӣсо лаббхати, пуггаласса висум̣ на лаббхати. тасма̄ екам̣ четийасса датва̄ авасесам̣ бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча ган̣етва̄ бха̄джетаббам̣. тена̄ха ‘‘четийасса ча̄ти вутте пана̄’’тиа̄ди.

техи саддхим̣ пуггалачетийапара̄масанам̣ анантаранайасадисамева̄ти техи бхиккхӯхи бхиккхунӣхи саддхим̣ пуггаласса ча четийасса ча гахан̣ам̣ анантаранайасадисамева̄ти аттхо. ‘‘бхиккхӯнан̃ча бхиккхунӣнан̃ча туйхан̃ча, бхиккхӯнан̃ча бхиккхунӣнан̃ча четийасса ча, бхиккхӯнан̃ча бхиккхунӣнан̃ча туйхан̃ча четийасса ча̄’’ти вуттепи четийасса екапат̣ивӣсо лаббхати, пуггаласса висум̣ наттхи, бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча ган̣етва̄ва бха̄джетаббанти вуттам̣ хоти. пуггаласса висум̣ на лаббхатӣти пуггаласса висум̣ пат̣ивӣсо на лаббхати, вассаггена екова лаббхатӣти аттхо. ‘‘бхиккхусан̇гхасса ча четийасса ча̄’’ти вутте пана четийасса висум̣ пат̣ивӣсо лаббхатӣти а̄ха ‘‘четийасса пана лаббхатӣ’’ти. ‘‘бхиккхусан̇гхасса ча туйхан̃ча четийасса ча̄’’ти вуттепи четийассева висум̣ лаббхати, на пуггаласса. четийасса пана лаббхатийева̄ти ‘‘бхиккхӯнан̃ча четийасса ча̄’’ти вутте пана четийасса висум̣ пат̣ивӣсо лаббхатӣти аттхо. ‘‘бхиккхӯнан̃ча туйхан̃ча четийасса ча̄’’ти вуттепи четийассева висум̣ лаббхати, на пуггаласса. бхиккхунисан̇гхам̣ а̄дим̣ катва̄пи евамева йоджетаббам̣.

еттха̄ха – йам̣ панетарахи (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) пан̣д̣итаманусса̄ садха̄тукам̣ пат̣имам̣ ва̄ четийам̣ ва̄ т̣хапетва̄ буддхаппамукхасса убхатосан̇гхасса да̄нам̣ денти, пат̣има̄йа ва̄ четийасса ва̄ пурато а̄дха̄раке паттам̣ т̣хапетва̄ даккхин̣одакам̣ датва̄ ‘‘буддха̄нам̣ дема̄’’ти, таттха йам̣ пат̣хамам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ денти, виха̄рам̣ ва̄ а̄харитва̄ ‘‘идам̣ четийасса дема̄’’ти пин̣д̣апа̄тан̃ча ма̄ла̄гандха̄дӣни ча денти, таттха катхам̣ пат̣ипаджджитаббанти? вуччате – ма̄ла̄гандха̄дӣни та̄ва четийе а̄ропетабба̄ни, ваттхехи пат̣а̄ка̄, телена падӣпа̄ ка̄табба̄, пин̣д̣апа̄тамадхупха̄н̣ита̄дӣни пана йо нибаддхачетийаджаггако хоти паббаджито ва̄ гахат̣т̣хо ва̄, тасса да̄табба̄ни. нибаддхаджаггаке асати а̄хат̣абхаттам̣ т̣хапетва̄ ваттам̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. упакат̣т̣хе ка̄ле бхун̃джитва̄ паччха̄пи ваттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атийева.

ма̄ла̄гандха̄дӣсу ча йам̣ кин̃чи ‘‘идам̣ харитва̄ четийапӯджам̣ каротха̄’’ти вутте дӯрампи харитва̄ пӯджетаббам̣. ‘‘бхиккхусан̇гхасса хара̄’’ти вуттепи харитаббам̣. саче пана ‘‘ахам̣ пин̣д̣а̄йа чара̄ми, а̄санаса̄ла̄йам̣ бхиккхӯ аттхи, те хариссантӣ’’ти вутте ‘‘бханте, туйхам̣йева даммӣ’’ти вадати, бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. атха пана ‘‘бхиккхусан̇гхасса дасса̄мӣ’’ти харантасса гаччхато антара̄ва ка̄ло упакат̣т̣хо хоти, аттано па̄петва̄ бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати.

вассам̣вут̣т̣хасан̇гхасса даммӣти вадатӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) ‘‘вассам̣вут̣т̣хасан̇гхасса има̄ни чӣвара̄ни даммӣ’’ти вадати. тесам̣ бахисӣмат̣т̣ха̄нампи па̄пун̣а̄тӣти аттхате катхине бахисӣмат̣т̣ха̄нампи йа̄ва катхинасса уббха̄ра̄ па̄пун̣а̄ти, тасма̄ диса̄паккантасса̄пи сати пат̣игга̄хаке да̄таббам̣. анаттхате пана катхине антохеманте, еван̃ча пана ватва̄ диннам̣ паччхимавассам̣вут̣т̣ха̄нампи па̄пун̣а̄ти. йаттха каттхачӣти йесу кесучи виха̄ресу. евам̣ вадатӣти ‘‘вассам̣вут̣т̣хасан̇гхасса даммӣ’’ти вадати. татра саммукхӣбхӯта̄нам̣ саббесам̣ па̄пун̣а̄ти пит̣т̣хисамайе уппаннатта̄. саче пана ‘‘вассам̣ васанта̄нам̣ даммӣ’’ти вадати, антовассейева вассам̣ васанта̄ва лабханти, чхиннавасса̄ на лабханти. чӣварама̄се пана ‘‘вассам̣ васанта̄нам̣ даммӣ’’ти вутте паччхимика̄йа вассӯпагата̄нам̣йева па̄пун̣а̄ти, пуримика̄йа вассӯпагата̄нан̃ча чхиннавасса̄нан̃ча на па̄пун̣а̄ти.

чӣварама̄сато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва хемантасса паччхимо дивасо, та̄ва ‘‘васса̄ва̄сикам̣ дема̄’’ти вутте катхинам̣ аттхатам̣ ва̄ хоту, анаттхатам̣ ва̄, атӣтавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣йева па̄пун̣а̄ти. гимха̄нам̣ пат̣хамадивасато пат̣т̣ха̄йа вутте пана ма̄тика̄ а̄ропетабба̄ ‘‘атӣтавасса̄ва̄сасса пан̃ча ма̄са̄ атикканта̄, ана̄гато чатума̄саччайена бхависсати, катаравасса̄ва̄сасса десӣ’’ти. саче ‘‘атӣтавассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ даммӣ’’ти вадати, там̣антовассам̣вут̣т̣ха̄намева па̄пун̣а̄ти, диса̄ пакканта̄нампи сабха̄га̄ ган̣хитум̣ лабханти.

саче ‘‘ана̄гате васса̄ва̄сикам̣ даммӣ’’ти вадати, там̣ т̣хапетва̄ вассӯпана̄йикадивасе гахетаббам̣. атха ‘‘агутто виха̄ро, чорабхайам̣ аттхи, на сакка̄ т̣хапетум̣, ган̣хитва̄ ва̄ а̄хин̣д̣иту’’нти вутте ‘‘сампатта̄нам̣ даммӣ’’ти вадати, бха̄джетва̄ гахетаббам̣. саче вадати ‘‘ито ме, бханте, татийе вассе васса̄ва̄сикам̣ на диннам̣, там̣ даммӣ’’ти, тасмим̣ антовассе вут̣т̣хабхиккхӯнам̣ па̄пун̣а̄ти. саче те диса̄ пакканта̄, ан̃н̃о висса̄сико ган̣ха̄ти, да̄таббам̣. атха екойева авасит̣т̣хо, сеса̄ ка̄лан̇ката̄, саббам̣ екассева па̄пун̣а̄ти. саче екопи наттхи, сан̇гхикам̣ хоти, саммукхӣбхӯтехи бха̄джитаббам̣.

йехи нимантитехи йа̄гу пӣта̄ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) нимантитехи йехи бхиккхӯхи йа̄гу пӣта̄, йехи пана бхиккха̄ча̄раваттена гхарадва̄рена гаччхантехи ва̄ гхарам̣ павит̣т̣хехи ва̄ йа̄гу ладдха̄, йесам̣ ва̄ а̄санаса̄лато паттам̣ а̄харитва̄ мануссехи нӣта̄, йесам̣ ва̄ тхерехи песита̄, тесам̣ на па̄пун̣а̄ти. саче пана нимантитабхиккхӯхи саддхим̣ ан̃н̃епи бахӯ а̄гантва̄ антогехан̃ча бахигехан̃ча пӯретва̄ нисинна̄, да̄йако ча евам̣ вадати ‘‘нимантита̄ ва̄ хонту, анимантита̄ ва̄, йесам̣ майа̄ йа̄гу динна̄, саббесам̣ има̄ни ваттха̄ни хонтӯ’’ти, саббесам̣ па̄пун̣а̄ти. йехи пана тхера̄нам̣ хаттхато йа̄гу ладдха̄, тесам̣ на па̄пун̣а̄ти. атха со ‘‘йехи майхам̣ йа̄гу пӣта̄, саббесам̣ хотӯ’’ти вадати, саббесам̣ па̄пун̣а̄ти. бхаттакхаджджака̄дӣхӣти еттха а̄дисадденапи чӣварасена̄санабхесаджджа̄нам̣ гахан̣ам̣.

пуггаласса̄ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) саммукха̄саммукхабхӯтасса пуггаласса. тена̄ха ‘‘идам̣ чӣвара’’нтиа̄ди. саче пана ‘‘идам̣ тумха̄кан̃чева тумха̄кам̣ антева̄сика̄нан̃ча даммӣ’’ти евам̣ вадати, тхерасса ча антева̄сика̄нан̃ча па̄пун̣а̄ти. уддесам̣ гахетум̣ а̄гато, гахетва̄ гаччханто ча аттхи, тасса̄пи па̄пун̣а̄ти. тумхехи саддхим̣ нибаддхача̄рикабхиккхӯнам̣ даммӣ’’ти вутте уддесантева̄сика̄нам̣ ваттам̣ катва̄ уддесапарипуччха̄дӣни гахетва̄ вичаранта̄нам̣ саббесам̣ па̄пун̣а̄ти. еттха̄ти ат̣т̣хасу ма̄тика̄су. йади пана айаметтха сан̇кхепакатха̄, виттха̄ро пана катхам̣ н̃а̄табботи а̄ха ‘‘самантапа̄са̄дика̄йам̣ вутто’’ти. самантапа̄са̄дика̄йам̣ чӣвараккхандхакаван̣н̣ана̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 379) вуттоти аттхо.

‘‘н̃а̄такехи ва̄ ме чӣвараттха̄йа песитам̣, миттехи ва̄ песитам̣, те а̄бхате чӣваре дассантӣ’’ти евам̣ н̃а̄тито ва̄ миттато ва̄ пачча̄са̄ хотӣти ведитаббам̣. каппийабхан̣д̣ена̄ти каппа̄сасутта̄дина̄ аттано дханена. сан̣ханти сукхумам̣. ан̃н̃ам̣ пачча̄са̄чӣварам̣ лабхитва̄ ева ка̄лаббхантаре ка̄ретаббанти ан̃н̃ам̣ мӯлачӣварасадисам̣ пачча̄са̄чӣварам̣ лабхитва̄йева ма̄саббхантаре ка̄ретаббам̣. тан̃ча кхо сатийа̄йева пачча̄са̄йа, асатийа̄ пана пачча̄са̄йа мӯлачӣварам̣ даса̄хам̣ че сампаттам̣, тадахева адхит̣т̣ха̄таббам̣. тена̄ха ‘‘саче на лабхатӣ’’тиа̄ди. пачча̄са̄чӣварампи париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббанти пат̣хаматарам̣ уппаннам̣ тхӯлапачча̄са̄чӣварампи сандха̄йа вуттам̣. пи-саддена на кевалам̣ мӯлачӣварамева̄ти дассети.

ака̄лачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄

‘‘амха̄камева н̃а̄тӣ’’ти н̃а̄йатӣти н̃а̄ти, са̄ва н̃а̄тика̄, на н̃а̄тика̄ ан̃н̃а̄тика̄, та̄йа ан̃н̃а̄тика̄йа. тена̄ха ‘‘на н̃а̄тика̄йа̄’’ти. ма̄тито ва̄ питито ва̄ти ма̄типаккхато ва̄ питипаккхато ва̄. йа̄ва саттамам̣ йуганти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.503-505) йа̄ва саттамасса пурисасса, саттама̄йа ва̄ иттхийа̄ а̄йуппама̄н̣ам̣, йа̄ва пита̄махайугам̣ пита̄махийугам̣ ма̄та̄махайугам̣ ма̄та̄махийуганти вуттам̣ хоти. атха ва̄ йа̄ва саттамам̣ йуганти йа̄ва саттамадванданти аттхо. йугасаддо четтха екасесанайена дат̣т̣хаббо ‘‘йуго ча йуго ча йуга̄’’ти. еван̃хи таттха таттха двандам̣ гахитам̣ хоти. кеначи а̄ка̄рена асамбаддха̄йа̄ти бха̄тубхагинибха̄гинеййапуттапапутта̄дӣсу йена кеначи а̄ка̄рена асамбаддха̄йа. пита̄, питупита̄, тасса пита̄, тасса̄пи пита̄ти евам̣ йа̄ва саттама̄ йуга̄, пита̄, питума̄та̄, тасса̄ пита̄ ча ма̄та̄ ча бха̄та̄ ча бхагинӣ ча, путта̄ ча, дхӣтаро ча̄ти евампи уддхан̃ча адхо ча йа̄ва саттама̄ йуга̄, пита̄, питубха̄та̄, питубхагинӣ, питупутта̄, питудхӣтаро, тесампи путтадхӣтупарампара̄ти евампи йа̄ва саттама̄ йуга̄, ма̄та̄, ма̄тума̄та̄, тасса̄ ма̄та̄, тасса̄пи ма̄та̄ти евам̣ йа̄ва саттама̄ йуга̄, ма̄та̄, ма̄тупита̄, тасса пита̄ ча ма̄та̄ ча бха̄та̄ ча бхагинӣ ча путта̄ ча дхӣтаро ча̄ти евампи уддхан̃ча адхо ча йа̄ва саттама̄ йуга̄, ма̄та̄, ма̄тубха̄та̄, ма̄тубхагинӣ, ма̄тупутта̄, ма̄тудхӣтаро, тесампи путтадхӣтупарампара̄ти евампи йа̄ва саттама̄ йуга̄, та̄ва нева ма̄тусамбандхена, на питусамбандхена йа̄ самбаддха̄, са̄ ‘‘ан̃н̃а̄тика̄ на̄ма̄’’ти вуттам̣ хоти.

са̄кийа̄нийо вийа̄ти пан̃часатаматта̄ са̄кийа̄нийо вийа. нидассанаматтан̃четам̣, тасма̄ бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ париватталин̇га̄ бхиккхунийопи идха суддхабхиккхусан̇гхе ‘‘упасампанна̄’’ иччева ведитабба̄. убхатосан̇гхе ва̄ти бхиккхунисан̇гхе н̃аттичатуттхена, бхиккхусан̇гхе н̃аттичатуттхена̄ти евам̣ убхатосан̇гхе ва̄. пура̄н̣ачӣваранти еттха чӣваранти нива̄санапа̄рупанупагамева адхиппетанти а̄ха ‘‘раджитва̄’’тиа̄ди. каппам̣ катва̄ти каппабиндум̣ датва̄. ‘‘имина̄ адиннакаппам̣ па̄читтийаваттху на хотӣти дассетӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.505) ваданти. парибхогасӣсена̄ти ка̄йена пхуситва̄ парибхогасӣсена. ам̣сети джаттумхи. маттхакети сӣсаматтхаке. саче пана паччаттхаран̣асса хет̣т̣ха̄ катва̄ нипаджджати, хаттхехи ва̄ уккхипитва̄ а̄ка̄се вита̄нам̣ катва̄ сӣсена асампхусанто гаччхати, айам̣ парибхого на̄ма на хоти.

ка̄йавика̄рам̣ ва̄ каротӣти йатха̄ са̄ ‘‘дхова̄петука̄мо айа’’нти джа̄на̄ти, евам̣ ка̄йавика̄рам̣ кароти. ‘‘антодва̄дасахаттхе ока̄се т̣хатва̄ упари ва̄ кхипатӣ’’ти имина̄ упача̄рам̣ мун̃читва̄ орато кхипантасса ана̄паттӣти дассети. ан̃н̃асса ва̄ хаттхе песетӣти антодва̄дасахаттхе ока̄се т̣хатва̄ сиккхама̄наса̄ман̣ераса̄ман̣ериупа̄сакаиттхийа̄дӣсу йасса кассачи ан̃н̃асса хаттхе ва̄ песети. соти упа̄сако ча са̄ман̣еро ча. упасампаджджитва̄ дховатӣти еттха упа̄сако лин̇ге париватте бхиккхунӣсу паббаджитва̄ упасампаджджитва̄ дховати, са̄ман̣еро лин̇ге париватте бхиккхунӣсу упасампаджджитва̄ дховатӣти йатха̄йогам̣ аттхо гахетаббо. саче пана бхиккхунийа̄ хаттхе диннам̣ хоти, саче лин̇ге париватте дховати, ват̣т̣ати.

еттха ча екасса тиккхаттум̣ ниссаджджана̄бха̄вато тӣн̣ипи ка̄рентасса екена ниссаггийам̣, двӣхи две дуккат̣а̄ни. две ка̄рентасса екена ниссаггийам̣, дутийена дуккат̣ам̣. тена̄ха ‘‘дхована̄дӣни тӣн̣ӣ’’тиа̄ди. ‘‘екена ваттхуна̄’’ти пат̣хамам̣ катва̄ нит̣т̣ха̄питам̣ сандха̄йа вуттам̣. саче пана ‘‘имам̣ чӣварам̣ раджитва̄ дховитва̄ а̄нехӣ’’ти вутте са̄ бхиккхунӣ пат̣хамам̣ дховитва̄ паччха̄ раджати, ниссаггийена дуккат̣амева, евам̣ саббесу випарӣтавачанесу найо нетаббо. саче пана ‘‘дховитва̄ а̄нехӣ’’ти вутта̄ дховати чева раджати ча, дхова̄панапаччайа̄ ева а̄патти, раджане ана̄патти. евам̣ саббаттха. тена̄ха ‘‘саче пана‘дхова̄’ти вутта̄’’тиа̄ди. бхиккхӯнам̣ васена екато упасампанна̄йа дхова̄пентасса йатха̄ваттхукамева̄ти а̄ха ‘‘бхиккхунисан̇гхавасена̄’’тиа̄ди.

ан̃н̃асса ва̄ сантаканти ан̃н̃асса сантакам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ дхова̄пентасса̄ти аттхо. нисӣданапаччаттхаран̣анти ан̃н̃асса ва̄ аттано ва̄ сантакам̣ нисӣданан̃чева паччаттхаран̣ан̃ча. нива̄санапа̄рупанупагассева ча идха ‘‘пура̄н̣ачӣвара’’нти адхиппетатта̄ аттано сантакампи нисӣданапаччаттхаран̣ам̣ дхова̄пентасса дуккат̣амева хоти, на ниссаггийам̣. авутта̄ ва̄ дховатӣти уддеса̄йа ва̄ ова̄да̄йа ва̄ а̄гата̄ килит̣т̣хачӣварам̣ дисва̄ т̣хапитат̣т̣ха̄нато ва̄ гахетва̄, ‘‘детха аййа, дховисса̄мӣ’’ти а̄хара̄петва̄ ва̄ дховати чева раджати ча а̄кот̣ети ча, айам̣ авутта̄ дховати на̄ма. йа̄пи ‘‘имам̣ чӣварам̣ дхова̄’’ти дахарам̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ а̄н̣а̄пентасса бхиккхуно вачанам̣ сутва̄ ‘‘а̄харатхаййа, ахам̣ дховисса̄мӣ’’ти дховати, та̄вака̄ликам̣ ва̄ гахетва̄ дховитва̄ раджитва̄ дети, айампи авутта̄ дховати на̄ма.

ан̃н̃ам̣ ва̄ париккха̄ранти упа̄ханаттхавикапаттаттхавикаам̣сабаддхакака̄йабандханаман̃чапӣт̣хатат̣т̣ика̄дим̣ йам̣ кин̃чи. ‘‘упача̄ре т̣хатва̄’’ти вачанато песитва̄ дхованепи ана̄патти. упача̄рети антодва̄дасахаттхе ока̄се.

пура̄н̣ачӣварасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

чханнанти кхома̄дӣнам̣ чханнам̣ чӣвара̄нам̣ маджджхе. упача̄рам̣ мун̃читва̄ти два̄дасахаттхӯпача̄рам̣ мун̃читва̄. пи-саддена дхаммакатхам̣ катхентасса чатассо париса̄ чӣвара̄ни ча на̄на̄вира̄гаваттха̄ни ча а̄харитва̄ па̄дамӯле т̣хапенти, упача̄ре ва̄ т̣хатва̄ упари кхипанти, ‘‘саче са̄дийати, пат̣иггахитамева̄’’ти еттха ваттаббамева наттхӣти дассети. кхипатӯти дива̄ ва̄ раттибха̄ге ва̄ кхипату. пат̣иггахитамева хотӣти кин̃ча̄пи ‘‘идам̣ бхиккхунийа̄, идам̣ ан̃н̃еса’’нти н̃а̄тум̣ на сакка̄, татха̄пи ачиттакабха̄вена гахитамева хоти. йасса кассачи пана анупасампаннасса̄ти сиккхама̄наса̄ман̣ераса̄ман̣ериупа̄сакаупа̄сика̄дӣсу йасса кассачи анупасампаннасса. т̣хапитанти бхиккхунийа̄ т̣хапитам̣. пам̣сукӯлам̣ адхит̣т̣хахитва̄ти ‘‘асса̄микам̣ ида’’нти сан̃н̃ам̣ уппа̄детва̄. асса̄микан̃хи ‘‘пам̣сукӯла’’нти вуччати. имина̄ ‘‘амха̄каматтха̄йа т̣хапита’’нтиа̄дика̄йа сан̃н̃а̄йа гахетум̣ на ват̣т̣атӣти дассети. ан̃н̃атра па̄риваттака̄ти париваттетаббам̣ париваттам̣, париваттамева па̄риваттакам̣, париваттетва̄ диййама̄нам̣, там̣ вина̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘йам̣ антамасо харӣт̣акаккхан̣д̣ампӣ’’тиа̄ди. а̄бхогам̣ катва̄ти читтена саманна̄харитва̄. саче бхиккхунӣ васса̄ва̄сикампи дети, тампи йатха̄вуттавидха̄нам̣ акатва̄ гахетум̣ на ват̣т̣атӣти ведитаббам̣.

пат̣ила̄бхена̄ти гахан̣ена. тикапа̄читтийанти тӣн̣и парима̄н̣а̄ни асса̄ти тикам̣,тикан̃ча там̣ па̄читтийан̃ча̄ти тикапа̄читтийам̣, ан̃н̃а̄тика̄йа н̃а̄тикасан̃н̃ивематикаан̃н̃а̄тикасан̃н̃ӣнам̣ васена тӣн̣и па̄читтийа̄нӣти аттхо. екатоупасампанна̄йа̄ти бхиккхунӣнам̣ сантике упасампанна̄йа. та̄йа хи хаттхато ан̃н̃атра па̄риваттака̄ чӣварам̣ пат̣игган̣хантасса дуккат̣ам̣, бхиккхӯнам̣ сантике упасампанна̄йа пана па̄читтийамева. ‘‘паттаттхавика̄димхи ча анадхит̣т̣ха̄таббапариккха̄ре’’ти имина̄ бхисиччхавимпи сан̇ган̣ха̄ти. са̄ хи маханта̄пи сена̄санасан̇гахитатта̄ чӣварасан̇кхам̣ на гаччхатӣти нева адхит̣т̣ха̄нупага̄, на викаппанупага̄ ча. вуттан̃хи самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘сачепи ман̃чаппама̄н̣а̄ бхисиччхави хоти, ват̣т̣атийева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.514). ‘‘хаттхато чӣварам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти вачанато пана ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ песитаггахан̣епи ана̄патти. пат̣иггахан̣ато, париваттана̄каран̣ато ча кирийа̄кирийам̣.

чӣвараппат̣иггахан̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄

гехасса пати джет̣т̣хоти гахапати, там̣ гахапатим̣, идха пана апаббаджито йо кочи мануссо адхиппето. тена̄ха ‘‘бхиккхӯсу апаббаджитаманусса’’нти. есева найо гахапата̄нинти еттха̄пи. ‘‘вин̃н̃а̄пеййа̄’’ти идам̣ суддхакаттуаттхе ча хетукаттуаттхе ча ваттатӣти а̄ха ‘‘йа̄чеййа ва̄ йа̄ча̄пеййа ва̄’’ти. йа̄ча̄панан̃четтха аттано аттха̄йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча пана катва̄ ‘‘ана̄н̣аттика’’нти идам̣ саматтхитам̣ хоти. ан̃н̃атра самайа̄ти самети еттха, етена ва̄ сам̣гаччхати сатто, сабха̄вадхаммо ва̄ сахаджа̄та̄дӣхи, уппа̄да̄дӣхи ва̄ти самайо, ка̄ло, дхаммаппаваттиматтата̄йа аттхато абхӯтопи хи ка̄ло дхаммаппаваттийа̄ адхикаран̣ам̣, каран̣ам̣ вийа ча каппана̄маттасиддхена рӯпена вохарӣйати, там̣ самайам̣ т̣хапетва̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘йо аччхинначӣваро ва̄ хотӣ’’тиа̄ди. таттха ра̄джа̄дӣсу йехи кехичи аччхиннам̣ чӣварам̣ етасса̄ти аччхинначӣваро. йатха̄ха ‘‘аччхинначӣваро на̄ма бхиккхусса чӣварам̣ аччхиннам̣ хоти, ра̄джӯхи ва̄ чорехи ва̄ дхуттехи ва̄ йехи кехичи ва̄ аччхиннам̣ хотӣ’’ти. аггиа̄дӣсу йена кеначи нат̣т̣хам̣ чӣвараметасса̄ти нат̣т̣хачӣваро. йатха̄ха ‘‘нат̣т̣хачӣваро на̄ма бхиккхусса чӣварам̣ аггина̄ ва̄ дад̣д̣хам̣ хоти, удакена ва̄ вӯл̣хам̣ хоти, ундӯрехи ва̄ упачика̄хи ва̄ кха̄йитам̣ хоти, парибхогаджин̣н̣ам̣ ва̄ хотӣ’’ти (па̄ра̄. 519). самайа̄ти ан̃н̃атрасадда̄пеккха̄йа упайогаттхе ниссаккавачананти а̄ха ‘‘там̣ самайа’’нти. ан̃н̃асминти ан̃н̃асмим̣ самайе.

тикапа̄читтийанти ан̃н̃а̄таке ан̃н̃а̄такасан̃н̃ивематикан̃н̃а̄такасан̃н̃ӣнам̣ васена тӣн̣и па̄читтийа̄ни. самайети йатха̄вутте аччхинначӣварака̄ле ча нат̣т̣хачӣварака̄ле ча. н̃а̄такаппава̄рите ва̄ вин̃н̃а̄пентасса̄ти н̃а̄таке, пава̄рите ча ‘‘тумха̄кам̣ сантхатам̣ детха̄’’ти йа̄чантасса. еттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.521) ча сан̇гхавасена пава̄рите пама̄н̣амева йа̄читум̣ ват̣т̣ати, пуггаликавасена пава̄рите пана йам̣ йам̣ пава̄ренти, там̣ тамева вин̃н̃а̄петаббам̣. йо хи чатӯхи паччайехи пава̄ретва̄ сайамева саллаккхетва̄ ка̄ла̄нука̄лам̣ чӣвара̄дӣни дивасе дивасе йа̄губхатта̄дӣни дети, евам̣ йена йена аттхо, там̣ там̣ дети, тасса вин̃н̃а̄панакиччам̣ наттхи. йо пана пава̄ретва̄ ба̄лата̄йа ва̄ сатисаммосена ва̄ на дети, со вин̃н̃а̄петаббо. йо ‘‘майхам̣ гехам̣ пава̄ремӣ’’ти вадати, тасса гехам̣ гантва̄ йатха̄сукхам̣ нисӣдитаббам̣ нипаджджитаббам̣, на кин̃чи гахетаббам̣. йо пана ‘‘йам̣ майхам̣ гехе аттхи, там̣ пава̄ремӣ’’ти вадати, йам̣ таттха каппийам̣, там̣ вин̃н̃а̄петаббам̣. гехе пана нисӣдитум̣ ва̄ нипаджджитум̣ ва̄ на лаббхати. тассеваттха̄йа̄ти ‘‘ан̃н̃асса̄’’ти ладдхавоха̄расса тассева буддхараккхитасса ва̄ дхаммараккхитасса ва̄ аттха̄йа. аттано дханена ган̣хантасса̄ти аттано каппийабхан̣д̣ена каппийавоха̄ренева ган̣хантасса чета̄пентасса, париватта̄пентасса̄ти аттхо.

ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄

там̣-саддо четтха пакататтхавачано. чети нипа̄таматтам̣. чети ва̄ йадӣти аттхо, тасса ‘‘пава̄реййа̄’’ти имина̄ самбандхо ведитаббо. пава̄реййа чети йади пава̄реййа̄ти аттхо. ‘‘абхӣти упасагго’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.523-524) имина̄ тасса аттхависеса̄бха̄вам̣ дассети. тена̄ха ‘‘харитунти аттхо’’ти. пава̄расаддасса иччха̄йам̣ ваттама̄натта̄ ‘‘иччха̄пеййа̄’’ти вуттам̣. иччхам̣ уппа̄деййа̄ти паччайе иччхам̣ уппа̄деййа. упанимантана̄йетам̣ адхивачанам̣. тена̄ха ‘‘йа̄ваттака’’нтиа̄ди. неккхамманти паббаджджам̣. дат̣т̣хӯти дат̣т̣хум̣. чханда̄нураккхан̣аттхан̃хеттха ануна̄сикалопо. кхематоти ниббхайато. ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ абхихаритва̄ нимантеййа̄ти самбандхо. йатха̄ ча ка̄йена абхихареййа, ва̄ча̄йа ча, там̣ видхим̣ дассетум̣ ‘‘упанетва̄’’тиа̄ди вуттам̣ саантаранти антарава̄сакасахитам̣. уттаранти уттара̄сан̇гам̣. параманти аваса̄нам̣. асса чӣварасса̄ти асса самуда̄йабхӯтасса харитаббасса чӣварасса. таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣о хи айам̣ ба̄хираттхасама̄со йатха̄ ‘‘ламбакан̣н̣о’’ти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘нива̄санена̄’’тиа̄ди. уккат̣т̣хапариччхедена хи саббе там̣парамам̣йева гахетум̣ лабханти.

йасма̄ аччхиннасаббачӣварена тичӣвараматтакенева бхиккхуна̄ евам̣ пат̣ипаджджитаббам̣, ан̃н̃ена пана ан̃н̃атха̄пи, тасма̄ там̣ вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘татра̄йам̣ виниччхайо’’тиа̄ди вуттам̣. адхит̣т̣хитачӣварасса̄ти тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нанайена ва̄ париккха̄рачол̣авасена ва̄ йена кеначи адхит̣т̣хитачӣварасса, идан̃ча йебхуййена адхит̣т̣хахитва̄ чӣварам̣ парибхун̃джато вуттам̣, на пана анадхит̣т̣хитачӣварасса чӣваре аччхинне айам̣ видхи на самбхаватӣти. йасса ва̄ тичӣварато адхикампи чӣварам̣ ан̃н̃аттха аттхи, таттха наттхи, тена̄пи тада̄ таттха абха̄вато две са̄дитум̣ ват̣т̣ати. пакатийа̄ва сантаруттарена чаратӣти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.523-524) аттхатакатхинатта̄ ва̄ са̄сан̇касиккха̄падавасена ва̄ авиппава̄сасаммутивасена ва̄ татийасса ала̄бхена ва̄ чарати. ‘‘две нат̣т̣ха̄нӣ’’ти адхика̄ратта̄ вуттам̣ ‘‘две са̄дитабба̄нӣ’’ти. екам̣ са̄дийантенева само бхависсатӣти тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ двӣсу нат̣т̣хена екам̣ са̄дийантена само бхависсати убхиннампи сантаруттарапарамата̄йа ават̣т̣ха̄нато. йасса екам̣йева хоти ан̃н̃ена кеначи ка̄ран̣ена винат̣т̣хасесачӣваратта̄.

пан̃часу нат̣т̣хесӯти тичӣварам̣ удакаса̄т̣ика̄ сам̣каччика̄ти имесу пан̃часу чӣваресу нат̣т̣хесу. ‘‘екасмим̣ ва̄ нат̣т̣хе’’ти вачанавипарин̣а̄мам̣ катва̄ йоджетаббам̣. тато уттарӣти сантаруттарапарамато уттари.

сесакам̣ а̄харисса̄мӣти две чӣвара̄ни катва̄ ‘‘сесакам̣ пуна а̄харисса̄мӣ’’ти аттхо. сесакам̣ туйхам̣йева хотӯти вуттасса̄ти да̄насамайе евам̣ вуттасса. саче пана ‘‘сесакам̣ а̄харисса̄мӣ’’ти ватва̄ гахетва̄ гаманасамайепи ‘‘сесакам̣ туйхам̣йева хотӯ’’ти ваданти, ладдхакаппийамева. на аччхиннанат̣т̣хака̄ран̣а̄ диннанти ба̄хусачча̄дигун̣авасена диннам̣. вуттанайена̄ти ‘‘н̃а̄такаппава̄рите ва̄ вин̃н̃а̄пентасса, самайе ча ан̃н̃асса ва̄ н̃а̄такаппава̄рите тассеваттха̄йа вин̃н̃а̄пентасса’’ти вуттанайена.

татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

бхиккхум̣ панева уддисса̄ти еттха пана̄ти нипа̄таматтам̣, татха̄ ева-саддопи. тена̄ха ‘‘иттханна̄масса̄’’тиа̄ди. ападиситва̄ти катхетва̄, а̄раббха̄ти ва̄ аттхо. ан̃н̃а̄такасса гахапатисса̄ти ан̃н̃а̄такагахапатина̄ти аттхо. каран̣аттхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана идам̣ сувин̃н̃еййанти на вича̄ритам̣. чӣварам̣ чета̄пенти париваттенти етена̄ти чӣварачета̄паннам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.528-529), чӣварамӯлам̣, на-ка̄ро панеттха а̄гамо, ‘‘чӣварачета̄пана’’нтипи пат̣ханти. там̣ пана йасма̄ хиран̃н̃а̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ хоти, тасма̄ ‘‘хиран̃н̃а̄дика’’нти вуттам̣. таттха хиран̃н̃анти каха̄пан̣о вуччати. а̄дисаддена суван̣н̣а̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. упаккхат̣анти упат̣т̣ха̄питам̣. там̣ упаккхаран̣ам̣ тесам̣ татха̄ саджджитанти а̄ха ‘‘упаккхат̣ам̣ хотӣти саджджитам̣ хотӣ’’ти. сам̣харитва̄ т̣хапитанти ра̄сим̣ катва̄ т̣хапитам̣. париваттанан̃ча акатасса ка̄ра̄панам̣, катасса кин̣ананти а̄ха ‘‘ка̄ретва̄ ва̄ кин̣итва̄ ва̄ти аттхо’’ти. аччха̄десса̄мӣти па̄рупесса̄мӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘воха̄равачанамета’’нти. воха̄равачананти ча упача̄равачананти аттхо.

‘‘татра че со бхиккхӯ’’тиа̄дӣсу ко падасамбандхоти а̄ха ‘‘йатра со гахапати ва̄’’тиа̄ди. пуббе аппава̄ритоти ‘‘дасса̄ми, кӣдисена те, бханте, чӣварена аттхо, кӣдисам̣ те чӣварам̣ чета̄пемӣ’’ти пуббе авутто. упасан̇камитва̄ти гантва̄. падабха̄джане пачуравоха̄равасена ‘‘гхарам̣ гантва̄’’ти (па̄ра̄. 529) вуттам̣. еттха ча пачуравоха̄равасена̄ти йебхуййавоха̄равасена. йебхуййена хи гхараса̄микам̣ дат̣т̣хука̄ма̄ тасса гхарам̣ гаччхантӣти татхева бахулавоха̄ро. викаппанти висит̣т̣хо каппо викаппо, ви-саддо четтха висит̣т̣хаттхо. тена̄ха ‘‘висит̣т̣хакаппа’’нти. имина̄ вачанаттхама̄ха. ‘‘адхикавидха̄на’’нти имина̄ пана адхиппа̄йаттхам̣. йатха̄ пана тама̄паджджатӣти йена̄ка̄рена там̣ викаппам̣ а̄паджджати. там̣ дассетунти там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣.

‘‘са̄дхӯ’’ти айам̣ саддо сампат̣иччханасампахам̣санасундара̄йа̄чана̄дӣсу диссати. татха̄ хеса ‘‘са̄дху, бхантети кхо со бхиккху бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.86) сампат̣иччхане диссати, ‘‘са̄дху са̄дху са̄рипутта̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.349; ма. ни. 1.340) сампахам̣сане.

‘‘са̄дху дхаммаручи ра̄джа̄, са̄дху пан̃н̃а̄н̣ава̄ наро;

са̄дху митта̄намаддуббхо, па̄пасса̄каран̣ам̣ сукха’’нтиа̄дӣсу. (джа̄. 2.18.101) –

сундаре, ‘‘са̄дху ме, бханте бхагава̄, сам̣кхиттена дхаммам̣ десетӯ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.64-68) а̄йа̄чане, идха̄пи а̄йа̄чанейева дат̣т̣хабботи (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.189; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.1 мӯлапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄; су. ни. ат̣т̣ха. 1.115 аггикабха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄; бу. вам̣. ат̣т̣ха. 1.49) а̄ха ‘‘са̄дхӯтиа̄йа̄чане нипа̄то’’ти. таттха а̄йа̄чанети абхимукхам̣ йа̄чане, абхипаттхана̄йанти аттхо. паривитакке нипа̄тоти самбандхо. а̄лапатӣти а̄мантети. а̄йата̄дӣсӯти еттха а̄дисаддена виттхатааппитасан̣ха̄нам̣ гахан̣ам̣. йасма̄ пана на имасса а̄паджджанаматтенева а̄патти сӣсам̣ ети, тасма̄ ‘‘тасса вачанена̄’’тиа̄ди вуттам̣. пайогети суттапарийесана̄дипайоге.

махаггхам̣ чета̄петука̄мам̣ аппаггханти вӣсатиаггханакам̣ чӣварам̣ чета̄петука̄мам̣ ‘‘алам̣ майхам̣ тена, дасааггханакам̣ ва̄ ат̣т̣хаггханакам̣ ва̄ дехӣ’’ти вадантасса̄ти аттхо. еварӯпанти евам̣ самабха̄гам̣, имина̄ самаканти вуттам̣ хоти. тан̃ча кхо аггхавасенева, на пама̄н̣авасена. аггхавад̣д̣ханакан̃хи идам̣ сиккха̄падам̣.

пат̣хамаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄

касма̄ имина̄ найена аттхо ведитабботи а̄ха ‘‘идан̃хӣ’’тиа̄ди. хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. на кочи висесоти а̄ха ‘‘кевала’’нтиа̄ди.

дутийаупаккхат̣асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄

ра̄джато бхогганти ра̄джато ладдхабхоггам̣. ра̄джабхогготи ра̄джа̄матто. ра̄джато бхоготи ран̃н̃а̄ диннам̣ иссарийам̣. имина̄тиа̄дӣти ‘‘имина̄ чӣварачета̄паннена чӣварам̣ чета̄петва̄ иттханна̄мам̣ бхиккхум̣ чӣварена аччха̄дехӣ’’ти идам̣. а̄гаманасуддхинти мӯласуддхим̣. йади хи имина̄ каппийанӣха̄рена апесетва̄ ‘‘идам̣ иттханна̄масса бхиккхуно дехӣ’’ти песеййа, сопи дӯто там̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадеййа ‘‘идам̣ кхо, бханте, а̄йасмантам̣ уддисса чӣварачета̄паннам̣ а̄бхатам̣, пат̣игган̣ха̄ту а̄йасма̄ чӣварачета̄панна’’нти (па̄ра̄. 538), тада̄ пат̣иккхипитва̄пи каппийака̄ракам̣ пут̣т̣хена там̣ ниддиситум̣ на ват̣т̣ати. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди. акаппийаваттхум̣ а̄раббха̄ти хиран̃н̃а̄дим̣ а̄раббха. ӣдисена дӯтавачанена̄ти ‘‘пат̣игган̣ха̄ту а̄йасма̄ чӣварачета̄панна’’нти еварӯпена дӯтавачанена. тасма̄ти йасма̄ сампат̣иччхитум̣ акаппийам̣ хоти, тасма̄. суван̣н̣анти джа̄тарӯпам̣. раджатанти рӯпийам̣. каха̄пан̣ена̄ти суван̣н̣амайо ва̄ рӯпийамайо ва̄ па̄катико ва̄ каха̄пан̣о. ма̄сакоти лохама̄сако ва̄ хоту, да̄рума̄сако ва̄ хоту, джатума̄сако ва̄ хоту, йо йо йаттха йаттха джанападе йада̄ йада̄ воха̄рам̣ гаччхати, антамасо ат̣т̣химайопи чаммамайопи руккхапхалабӣджамайопи самут̣т̣ха̄питарӯпопи асамут̣т̣ха̄питарӯпопи саббо идха ма̄сакоти ведитаббо. еттха ча йам̣ ваттаббам̣, там̣ рӯпийасиккха̄паде ваккха̄ма.

мутта̄ти хаттхикумбхаджа̄дика̄ ат̣т̣хавидха̄ мутта̄. татха̄ хи хаттхикумбхам̣ вара̄хада̄т̣хам̣, бхуджан̇гасӣсам̣, вала̄хакам̣, вел̣у, маччхасиро, сан̇кхо, сиппӣти ат̣т̣ха мутта̄йонийо. таттха йа̄ маччхасан̇кхасиппиджа̄та̄, са̄ са̄муддика̄, бхуджан̇гаджа̄пи ка̄чи са̄муддика̄ хоти. итара̄ аса̄муддика̄. йасма̄ пана бахулам̣ са̄муддика̄ва мутта̄ локе диссанти, таттха̄пи сиппиджа̄ва, итара̄ када̄чи. тасма̄ саммохавиноданийам̣ ‘‘мутта̄ти са̄муддикамутта̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 172) вуттам̣. ман̣ӣти т̣хапетва̄ вел̣урийа̄дике антамасо джа̄типхаликам̣ упа̄да̄йа саббопи нӣлапӣта̄диван̣н̣абхедо ман̣ӣти ведитаббо, пачитва̄ като пана ка̄чаман̣ийевеко патта̄дибхан̣д̣амӯлаттхам̣ сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. вел̣урийо на̄ма вам̣саван̣н̣аман̣и. сан̇кхоти дхаманасан̇кхо дхотавиддхо ратанамиссо, па̄нӣйасан̇кхо пана ратана̄миссакато, со ча ан̃джана̄дибхесаджджаттха̄йа, бхан̣д̣амӯлаттха̄йа ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. сила̄ти дхотавиддха̄ ратанасам̣йутта̄ муггаван̣н̣а̄ сила̄. ратанена пана амисса̄ саттхаканиса̄на̄диаттха̄йа пат̣игган̣хитум̣ ват̣т̣ати. еттха ча ‘‘ратанасам̣йутта̄ти суван̣н̣ена саддхим̣ йоджетва̄ пачитва̄ ката̄’’ти ваданти. пава̄л̣анти дхотампи адхотампи саббам̣ пава̄л̣ам̣. лохитан̇коти раттаман̣и. маса̄рагалланти кабараман̣и. йам̣ ‘‘мараката’’нтипи вуччати.

сатта дхан̃н̃а̄нӣти са̄нулома̄ни са̄лиа̄дӣни сатта дхан̃н̃а̄ни. нӣва̄ра̄диупадхан̃н̃асса пана са̄лиа̄димӯладхан̃н̃антогадхатта̄ ‘‘сатта дхан̃н̃а̄нӣ’’ти вуттам̣. да̄сида̄сакхеттаваттхупуппха̄ра̄мапхала̄ра̄ма̄дайоти еттха да̄сӣ на̄ма антоджа̄тадханаккӣтакарамара̄нӣтаппабхеда̄. татха̄ да̄со. кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайампи рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄питал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева. вассика̄дӣнам̣ пуппханако пуппха̄ра̄мо. амбапхала̄дӣнам̣ пхаланако пхала̄ра̄мо. на кевалан̃ча аттанойеваттха̄йа сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣ати, сачепи кочи джа̄тарӯпараджатам̣ а̄нетва̄ ‘‘идам̣ сан̇гхасса дамми, а̄ра̄мам̣ ва̄ каротха, четийам̣ ва̄ бходжанаса̄ла̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти вадати, идампи сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘йасса кассачи хи ан̃н̃асса аттха̄йа сампат̣иччхантасса дуккат̣ам̣ хотӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539) маха̄паччарийам̣ вуттам̣. тена̄ха ‘‘четийасан̇гхаган̣апуггала̄нам̣ ва̄ аттха̄йа сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣антӣ’’ти.

саче пана сан̇гхам̣ ва̄ ган̣ам̣ ва̄ пуггалам̣ ва̄ ана̄маситва̄ ‘‘идам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ четийасса дема, виха̄расса дема, навакаммасса дема̄’’ти ваданти, пат̣иккхипитум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘име идам̣ бхан̣антӣ’’ти каппийака̄рака̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣. ‘‘четийа̄дӣнам̣ аттха̄йа тумхе гахетва̄ т̣хапетха̄’’ти вутте пана ‘‘амха̄кам̣ гахетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти пат̣иккхипитаббам̣.

веййа̄ваччакароти киччакаро. идха пана саббо киччакарова ‘‘веййа̄ваччакаро’’ти адхиппетоти а̄ха ‘‘каппийака̄рако’’ти. есо кхоти ‘‘асукавӣтхийам̣ асукагхаре асукана̄мо’’ти параммукхам̣ вадати. итарампӣти параммукха̄ниддит̣т̣хампи. ‘‘аттхо ме, а̄вусо, чӣварена̄’’ти етам̣ чодана̄лаккхан̣анидассананти самбандхо. таттха чодана̄лаккхан̣анидассананти ва̄ча̄йа чодана̄лаккхан̣анидассанам̣. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди. идам̣ ва̄ вачанам̣ ваттаббанти самбандхо. етасса ва̄ аттхо йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа ваттабботи самбандхо. ‘‘дехи ме чӣварам̣, а̄хара ме чӣварам̣, париваттехи ме чӣварам̣, чета̄пехи ме чӣвара’’нти ета̄ни пана вачана̄ни етесам̣ ва̄ аттхо йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа на ваттаббо. тена̄ха ‘‘дехи ме’’тиа̄ди. са̄дхеййа̄ти ниппха̄деййа. иччетам̣ кусаланти евам̣ йа̄вататийам̣ чоданена тасса чӣварасса йадетам̣ абхиниппха̄данам̣, етам̣ кусалам̣ са̄дху сут̣т̣хӯти аттхо. тена̄ха ‘‘етам̣ сундара’’нти.

чхаккхаттум̣ парамо париччхедо асса̄ти чхаккхаттупарамам̣. идан̃хи ‘‘т̣ха̄табба’’нти имисса̄ кирийа̄йа висесанам̣, чхаккхаттупарамам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄таббанти аттхо. тена̄ха ‘‘бха̄ванапум̣сакавачанамета’’нти, етам̣ бха̄ве т̣ха̄таббанти вуттадха̄тваттхаматте са̄дхетаббе напум̣сакалин̇гавачананти аттхо. на нисӣдитаббанти ‘‘идха, бханте, нисӣдатха̄’’ти вуттепи на нисӣдитаббам̣. на а̄мисам̣ пат̣иггахетаббанти йа̄гукхаджджака̄дибхедам̣ кин̃чи а̄мисам̣ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти йа̄чийама̄нена̄пи на ган̣хитаббам̣. на дхаммо бха̄ситабботи (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539) ‘‘ман̇галам̣ ва̄ анумоданам̣ ва̄ бха̄сатха̄’’ти йа̄чийама̄нена̄пи на кин̃чи бха̄ситаббам̣. т̣ха̄нам̣ бхан̃джатӣти т̣хитим̣ вина̄сети. т̣хатва̄ чӣварам̣ гахетум̣ а̄гатена хи там̣ уддисса тун̣хӣбхӯтена т̣ха̄таббамева, на нисаджджа̄дикам̣ ка̄таббам̣. имина̄ пана там̣ катанти т̣ха̄нам̣ вина̄ситам̣ хоти. тена̄ха ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ вина̄сетӣ’’ти. ‘‘а̄гатака̄ран̣ам̣ на̄ма т̣ха̄намева, тасма̄ ‘на ка̄табба’нти ва̄ритасса кататта̄ нисаджджа̄дӣсу катесу чхасу т̣ха̄несу екам̣ т̣ха̄нам̣ бхан̃джатӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.537-539) айаметтха адхиппа̄йо. чхаккхаттупарамам̣ тун̣хӣбхӯтена уддисса т̣ха̄таббам̣. ‘‘на ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄табба’’нти хи идам̣ т̣ха̄налаккхан̣ам̣. тенева̄ха ‘‘ида’’нтиа̄ди. таттха иданти ‘‘чатуккхаттум̣ пан̃чаккхаттум̣, чхаккхаттупарамам̣ тун̣хӣбхӯтена уддисса т̣ха̄табба’’нти вачанам̣. еттха ча ‘‘нисӣдана̄димхи кате пуна чӣварам̣ гахетум̣ на лабхатӣ’’ти кечи. ‘‘две т̣ха̄на̄ни париха̄йантӣ’’ти ан̃н̃е. ‘‘екам̣ т̣ха̄нам̣ париха̄йатӣ’’ти апаре. убхайам̣ каротӣти чодетипи тит̣т̣хатипи.

‘‘татра татра т̣ха̄не тит̣т̣хатӣ’’ти идам̣ чодакасса т̣хитат̣т̣хитат̣т̣ха̄нато апаккамма татра татра чӣварам̣ уддисса т̣ха̄нам̣йева сандха̄йа вуттам̣. еттха̄ти етесу двӣсу чодана̄т̣т̣ха̄несу.

ким̣ пана саббакаппийака̄ракесу (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) евам̣ пат̣ипаджджитаббанти? на пат̣ипаджджитаббам̣. айан̃хи каппийака̄рако на̄ма сан̇кхепато дувидхо ниддит̣т̣хо ча аниддит̣т̣хо ча. таттха ча ниддит̣т̣хо дувидхо бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хо, дӯтена ниддит̣т̣хоти. аниддит̣т̣хопи дувидхо мукхавеват̣икакаппийака̄рако, параммукхакаппийака̄ракоти. тесу бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хо саммукха̄саммукхавасена чатуббидхо хоти, татха̄ дӯтена ниддит̣т̣хопи.

катхам̣? идхекаччо бхиккхусса чӣвараттха̄йа дӯтена акаппийаваттхум̣ пахин̣ати, дӯто ча там̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ ‘‘идам̣, бханте, иттханна̄мена тумха̄кам̣ чӣвараттха̄йа пахитам̣, ган̣хатха на’’нти вадати. бхиккху ‘‘идам̣ на каппатӣ’’ти пат̣иккхипати. дӯто ‘‘аттхи пана те, бханте, веййа̄ваччакаро’’ти пуччхати, пун̃н̃аттхикехи ча упа̄сакехи ‘‘бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’ти а̄н̣атта̄ ва̄ бхиккхӯнам̣ ва̄ сандит̣т̣ха̄ самбхатта̄ кечи веййа̄ваччакара̄ хонти, тесам̣ ан̃н̃атаро тасмим̣ кхан̣е бхиккхусса сантике нисинно хоти, бхиккху там̣ ниддисати ‘‘айам̣ бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччакаро’’ти. дӯто тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ кин̣итва̄ дехӣ’’ти гаччхати, айам̣ бхиккхуна̄ саммукха̄ниддит̣т̣хо.

но че бхиккхусса (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.537; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) сантике нисинно хоти, апича кхо бхиккху ниддисати ‘‘асукасмим̣ на̄ма га̄ме иттханна̄мо бхиккхӯнам̣ веййа̄ваччакаро’’ти. со гантва̄ тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ кин̣итва̄ дадеййа̄сӣ’’ти а̄гантва̄ бхиккхусса а̄рочетва̄ гаччхати, айамеко бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хо.

на хева кхо со дӯто аттана̄ а̄гантва̄ а̄рочети, апича кхо ан̃н̃ам̣ пахин̣ати ‘‘диннам̣ майа̄, бханте, тасса хаттхе чӣварачета̄паннам̣, чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти, айам̣ дутийо бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хо.

на хева кхо ан̃н̃ам̣ пахин̣ати, апича кхо гаччхантова бхиккхум̣ вадати ‘‘ахам̣ тасса хаттхе чӣварачета̄паннам̣ дасса̄ми, тумхе чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти, айам̣ татийо бхиккхуна̄ асаммукха̄ниддит̣т̣хоти евам̣ еко саммукха̄ниддит̣т̣хо тайо асаммукха̄ниддит̣т̣ха̄ти име чатта̄ро бхиккхуна̄ ниддит̣т̣хавеййа̄ваччакара̄ на̄ма. етесу имасмим̣ ра̄джасиккха̄паде вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣.

апаро бхиккху пуриманайенева дӯтена пуччхито наттхита̄йа ва̄ авича̄ретука̄мата̄йа ва̄ ‘‘наттхамха̄кам̣ каппийака̄рако’’ти вадати, тасмин̃ча кхан̣е кочи мануссо а̄гаччхати, дӯто тасса хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘имасса хаттхато чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ватва̄ гаччхати, айам̣ дӯтена саммукха̄ниддит̣т̣хо.

апаро дӯто га̄мам̣ пависитва̄ аттана̄ абхиручитасса кассачи хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ пуриманайенева а̄гантва̄ ва̄ а̄рочети, ан̃н̃ам̣ ва̄ пахин̣ати, ‘‘ахам̣ асукасса на̄ма хаттхе чӣварачета̄паннам̣ дасса̄ми, тумхе чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ватва̄ ва̄ гаччхати, айам̣ татийо дӯтена асаммукха̄ниддит̣т̣хоти евам̣ еко саммукха̄ниддит̣т̣хо, тайо асаммукха̄ниддит̣т̣ха̄ти име чатта̄ро дӯтена ниддит̣т̣хавеййа̄ваччакара̄ на̄ма. етесу мен̣д̣акасиккха̄паде вуттанайенева пат̣ипаджджитаббам̣.

вуттан̃хетам̣ –

‘‘санти, бхиккхаве, манусса̄ саддха̄ пасанна̄, те каппийака̄рака̄нам̣ хаттхе хиран̃н̃ам̣ упаниккхипанти ‘имина̄ аййасса йам̣ каппийам̣, там̣ детха̄’ти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йам̣ тато каппийам̣, там̣ са̄дитум̣, на твева̄хам̣, бхиккхаве, кеначи парийа̄йена джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дитаббам̣ парийеситаббанти вада̄мӣ’’ти (маха̄ва. 299).

еттха ча чодана̄йа парима̄н̣ам̣ наттхи. мӯлам̣ аса̄дийантена сахассаккхаттумпи чодана̄йа ва̄ т̣ха̄нена ва̄ каппийабхан̣д̣ам̣ са̄дитум̣ ват̣т̣ати. но че дети, ан̃н̃ам̣ каппийака̄ракам̣ т̣хапетва̄пи а̄хара̄петаббам̣. саче иччхати, мӯласа̄мика̄нампи катхетаббам̣. но че иччхати, на катхетаббам̣.

апаро бхиккху пуриманайенева дӯтена пуччхито ‘‘наттхамха̄кам̣ каппийака̄рако’’ти вадати, тадан̃н̃о самӣпе т̣хито сутва̄ ‘‘а̄хара, бхо, ахам̣ аййасса чӣварам̣ чета̄петва̄ дасса̄мӣ’’ти вадати. дӯто ‘‘ханда, бхо, дадеййа̄сӣ’’ти тасса хаттхе датва̄ бхиккхусса ана̄рочетва̄ва гаччхати, айам̣ мукхавеват̣икакаппийака̄рако.

апаро (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.538-539; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 65) бхиккхуно упат̣т̣ха̄касса ва̄ ан̃н̃асса ва̄ хаттхе акаппийаваттхум̣ датва̄ ‘‘тхерасса чӣварам̣ дадеййа̄сӣ’’ти еттова паккамати, айам̣ параммукхакаппийака̄ракоти име две аниддит̣т̣хакаппийака̄рака̄ на̄ма. етесу ан̃н̃а̄такааппава̄ритесу вийа пат̣ипаджджитаббам̣.

саче сайамева чӣварам̣ а̄нетва̄ денти, гахетаббам̣. но че, на кин̃чи ваттабба̄. тена̄ха ‘‘саче’’тиа̄ди. каппийака̄ракети саммукха̄саммукхавасена чатта̄ро каппийака̄ракети аттхо. ‘‘да̄йако сайамева̄’’ти имина̄ бхиккхум̣ пат̣иккхипати, на дӯтам̣. тасма̄ дӯтена ниддит̣т̣хопи йатха̄ручи чодетум̣ ват̣т̣ати. мукхам̣ виваритва̄ сайамева каппийака̄ракаттам̣ упагатоти мукхавеват̣икакаппийака̄рако. еванти ‘‘есо кхо’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттена а̄ка̄рена. дассита̄ хонти сан̇кхепатоти адхиппа̄йо.

вуттачодана̄т̣т̣ха̄напарима̄н̣атоти вуттачодана̄парима̄н̣ато ча вуттат̣т̣ха̄напарима̄н̣ато ча. сантиканти самӣпам̣. таттха̄ти еттха катхамайаматтхо лаббхатӣти а̄ха ‘‘самӣпаттхе хи идам̣ бхуммавачана’’нти. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ган̇га̄йам̣ гойӯтха̄ни чаранти, кӯпе гаггакӯла’’нтиа̄дӣсу вийа йасма̄ самӣпа̄дха̄ре идам̣ саттамӣвибхаттивачанам̣, тасма̄ айаматтхо лаббхатӣти. евам̣ акаронтоти са̄мам̣ ва̄ агаччханто, дӯтам̣ ва̄ апа̄хенто.

аджджан̣хо, бханте, а̄гамехӣти, бханте, аджджа екадивасам̣ амха̄кам̣ тит̣т̣ха, адхива̄сехӣти аттхо. тикапа̄читтийанти атирекесу чодана̄т̣т̣ха̄несу атирекасан̃н̃ивематикаӯнакасан̃н̃ӣнам̣ васена тӣн̣и па̄читтийа̄ни. тиккхаттум̣ чодана̄йа чхаккхаттум̣ т̣ха̄нена, ӯнакатиккхаттум̣ чодана̄йа ӯнакаччхаккхаттум̣ т̣ха̄нена ладдхепи ана̄патти. аппитата̄ти патит̣т̣ха̄питата̄, ‘‘сан̃н̃атто со майа̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 538) катхитата̄ти вуттам̣ хоти.

ра̄джасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чӣваравагго пат̣хамо.