13. куладӯсакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

нагарасса̄пи га̄мависесатта̄ идха га̄маггахан̣енева нагарампи гахитанти а̄ха ‘‘нагарампи га̄ме антогадхамева̄’’ти, ва̄-саддена ва̄ ануттавикаппаттхена гахан̣анти евам̣ вуттам̣. еттха ча апа̄ка̄рапариккхепо са̄пан̣о нигамо, сапа̄ка̄ра̄пан̣ам̣ нагарам̣, там̣там̣випарӣто га̄моти имесам̣ тин̣н̣ам̣ висесо дат̣т̣хаббо. кула̄ни дӯсетӣти кхаттийабра̄хман̣авессасуддавасена чатта̄ри кула̄ни вика̄рам̣ а̄па̄дети. дӯсенто ча на асучикаддама̄дӣхи дӯсети, атха кхо аттано дуппат̣ипаттийа̄ тесам̣ паса̄дам̣ вина̄сети. тена̄ха ‘‘пуппхада̄на̄дӣхӣ’’тиа̄ди. таттха харитва̄ ва̄ хара̄петва̄ ва̄ паккоситва̄ ва̄ паккоса̄петва̄ ва̄ сайам̣ ва̄ упагата̄нам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.436-437) йасса кассачи аттано сантакасса пуппхасса куласан̇гахаттха̄йа да̄нам̣ пуппхада̄нам̣, там̣ а̄ди йесам̣ те пуппхада̄на̄дайо, техи пуппхада̄на̄дӣхи. а̄дисаддена (па̄ра̄. 437) пхалада̄начун̣н̣аматтика̄дантакат̣т̣хавел̣уведжджика̄джан̇гхапесаника̄нам̣ гахан̣ам̣. саддхам̣ вина̄сентоти татха̄ акаронтесу ан̃н̃есу песалесу бхиккхӯсу аппаса̄дам̣ адассанам̣ гаменто. пуппхада̄на̄дӣхи ча техи катасан̇гахехи ан̃н̃е песале татха̄ акаронте те манусса̄ иссанти на аллӣйантӣти со тесам̣ паса̄дам̣ вина̄сети на̄ма̄ти дат̣т̣хаббам̣. па̄пака̄ сама̄ча̄ра̄ти буддхаппат̣икут̣т̣хатта̄ ла̄мака̄ сама̄ча̄ра̄. те пана йасма̄ куласан̇гахаттхам̣ ма̄ла̄ваччхаропана̄дайо идха адхиппета̄, тасма̄ ‘‘ма̄ла̄ваччхаропана̄дайо’’ти вуттам̣. а̄ра̄ма̄дӣнаматтха̄йа пана каппийавоха̄ра̄дӣхи ропа̄пана̄дикам̣ ват̣т̣ати. таттха ма̄ла̄ваччханти тарун̣апуппхаруккхам̣. тарун̣ака̄ хи пуппхаруккха̄пи пуппхагаччха̄пи ‘‘ма̄ла̄ваччха̄’’твева вуччанти, тасса ропанам̣ ма̄ла̄ваччхаропанам̣, там̣ а̄ди йесам̣ те ма̄ла̄ваччхаропана̄дайо. а̄дисаддена четтха ропа̄панасин̃чанасин̃ча̄панаочинанаочина̄панагантханагантха̄пана̄нам̣ гахан̣ам̣.

ма̄тика̄йам̣ диссантӣти йе паччаккхато пассанти, техи диссанти. суййантӣти йе парато сун̣анти, техи сотадва̄рена сутва̄ упадха̄рӣйанти. дут̣т̣ха̄нӣти дӯсита̄ни. алам̣ те идха ва̄сена̄ти тава идха ва̄сена алам̣, ма̄ идха тава ва̄со хотӯти аттхо. ва̄ран̣аттхо хи идха алам̣-саддо. пабба̄джанӣйакаммакатоти чодетва̄ са̄ретва̄ а̄паттим̣ а̄ропетва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, име ассаджипунаббасука̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 434) падабха̄джане вутта̄йа н̃аттичатуттхакаммава̄ча̄йа катапабба̄джанӣйакаммо. йасмин̃ча виха̄ре васатӣти га̄мато бахивиха̄рама̄ха. нева тасмим̣ га̄ме…пе… чаритум̣ лабхатӣти сачепи га̄мо ва̄ нигамо ва̄ два̄дасайоджанапарамо хоти, тийоджанапарамо ча виха̄ро хоти, нева тасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ пин̣д̣а̄йа чаритум̣ лабхати, на виха̄ре васитум̣. тасмим̣ виха̄ре васантена са̄мантага̄мепи пин̣д̣а̄йа на чаритаббам̣, са̄мантавиха̄репи васантена тасмим̣ га̄ме пин̣д̣а̄йа на чаритаббам̣. са̄мантавиха̄ре васантена пана са̄мантага̄ме чаритум̣ ват̣т̣ати. а̄паджджитабба̄ а̄паттийоти куласан̇гахаттхам̣ аттано сантакада̄не дуккат̣ам̣, иссаравата̄йа сан̇гхасантакада̄не тхуллаччайам̣, пасайха да̄не па̄ра̄джиканти има̄ а̄паттийо. ма̄тика̄йам̣ ‘‘паккамата̄ йасма̄’’ти пабба̄джанӣйакаммакатасса ваттавасена вуттам̣. а̄димхи пана пабба̄джанӣйакаммавасена дат̣т̣хаббам̣. ассаджипунаббасукети ассаджин̃чева пунаббасукан̃ча.

куладӯсакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сан̇гха̄дисесанигаманаван̣н̣ана̄

пат̣хама̄паттика̄ти авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхоти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ а̄патти етесанти пат̣хама̄паттика̄’’ти. вӣтиккаманаккхан̣ейева̄ти ваттхувӣтиккаманаккхан̣ейева. ева-ка̄рена саманубха̄санакаммаккхан̣ам̣ пат̣иккхипати. ахасса йаттако париччхедо йа̄ватӣхам̣. тена̄ха ‘‘йаттака̄ни аха̄нӣ’’ти. аха̄нӣти ча диваса̄нӣти аттхо.

ваттхувасена ва̄ти асучимочана̄дивӣтиккамаматтавасена ва̄. иданти идам̣ вӣтиккамам̣. на̄маматтавасена ва̄ айам̣ иттханна̄ма̄ а̄паттӣти ‘‘айам̣ сан̇гха̄дисесо на̄ма а̄паттӣ’’ти евам̣ вина̄ ваттхум̣ на̄мавасена ва̄. маттасаддена четтха ваттхум̣ пат̣иккхипати. поттхакесу пана каттхачи ‘‘на̄маготтавасена ва̄’’ти ликханти, там̣ на сундарам̣ ‘‘айам̣ иттханна̄ма̄ а̄паттӣ’’ти вуттатта̄. ида̄ни нам̣ кассачи на а̄рочесса̄мӣти самбандхо. дхурам̣ никкхипитва̄ти а̄рочане усса̄хам̣ т̣хапетва̄. на кевалам̣ ваттхуна̄мавасенева а̄паттисан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дентассева, атха кхо йопи евам̣ аджа̄нанто кевалам̣ ‘‘а̄паттим̣ чха̄демӣ’’ти а̄паттисан̃н̃а̄йа чха̄дети, тассапи чханна̄ хотӣти ведитаббам̣. саче панеттха ана̄паттисан̃н̃ӣ ва̄ хоти, ан̃н̃а̄паттиккхандхасан̃н̃ӣ ва̄ вематико ва̄ хутва̄ ‘‘на да̄ни нам̣ кассачи а̄рочесса̄мӣ’’ти евам̣ чха̄детука̄мова дхурам̣ никкхипитва̄ арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄пети, аччханна̄ва хотӣти а̄нетва̄ йоджетаббам̣. ана̄патти пана а̄паттисан̃н̃а̄йапи ана̄паттисан̃н̃а̄йапи чха̄дентена аччха̄дита̄ва хоти. лахукам̣ ва̄ ‘‘гарука̄’’ти гарукам̣ ва̄ ‘‘лахука̄’’ти чха̄дети, аладжджипаккхе тит̣т̣хати, а̄патти пана аччханна̄ хоти. гарукам̣ ‘‘лахука̄’’ти ман̃н̃ама̄но десети, нева десита̄ хоти наччханна̄.

пакато сабха̄вабхӯто атта̄ асса̄ти пакататто, на каммехи викататтоти аттхо. тена̄ха ‘‘ануккхитто сама̄насам̣ва̄сако’’ти. вуттанайенева̄ти ‘‘на да̄ни нам̣ кассачи а̄рочесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ вуттанева найена. атха ‘‘майхам̣ сан̇гхена каммам̣ ката’’нти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102) апакататтасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, аччханна̄ва хоти. апакататтена пана пакататтасан̃н̃ина̄ ва̄ пакататтена апакататтасан̃н̃ина̄ ва̄ чха̄дита̄пи аччханна̄ва хоти. вуттампи четам̣ –

‘‘а̄паджджати гарукам̣ са̄васесам̣;

чха̄дети ана̄дарийам̣ пат̣ичча;

на бхиккхунӣ но ча пхусеййа ваджджам̣;

пан̃ха̄меса̄ кусалехи чинтита̄’’ти. (пари. 481);

айан̃хи пан̃хо уккхиттакена катхито.

дасасу антара̄йесу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. саче пана йо бхӣрукаджа̄тиката̄йа андхака̄ре амануссачан̣д̣амигабхайена антара̄йикасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, аччханна̄ва хоти. йассапи паббатавиха̄ре васантасса кандарам̣ ва̄ надим̣ ва̄ атиккамитва̄ а̄рочетаббам̣ хоти, антара̄магге ча чан̣д̣ава̄л̣ааманусса̄дибхайам̣ аттхи, магге аджагара̄ нипаджджанти, надӣ пӯра̄ хоти, етасмим̣ сатийева антара̄йе антара̄йикасан̃н̃ӣ хутва̄ чха̄дети, аччханна̄ва хоти. антара̄йикасса пана антара̄йикасан̃н̃а̄йа ва̄ анантара̄йикасан̃н̃а̄йа ва̄ чха̄дайато аччханна̄ва.

бхиккхуноти сабха̄гасса бхиккхуно. сачасса мукхе аппаматтако ган̣д̣о ва̄ хоти, ханукава̄то ва̄ виджджхати, данто ва̄ руджджати, бхиккха̄ ва̄ манда̄ ладдха̄ хоти, та̄ватакена пана нева ваттум̣ на саккоти, на гантум̣. апича кхо ‘‘на саккомӣ’’ти сан̃н̃ӣ хоти, айам̣ паху хутва̄ аппахусан̃н̃ӣ на̄ма. имина̄ чха̄дита̄пи аччха̄дита̄. аппахуна̄ пана ваттум̣ ва̄ гантум̣ ва̄ асаматтхена пахусан̃н̃ина̄ ва̄ аппахусан̃н̃ина̄ ва̄ чха̄дита̄пи аччха̄дита̄ва.

идам̣ утта̄намева̄ти идам̣ ан̇гадвайам̣ утта̄наттхамева. саче пана ‘‘чха̄десса̄мӣ’’ти дхураниккхепам̣ катва̄ пуребхатте ва̄ паччха̄бхатте ва̄ пат̣хамайа̄ма̄дӣсу ва̄ ладжджидхаммам̣ оккамати, антоарун̣ейева а̄рочети, айам̣ чха̄детука̄мо на чха̄дети на̄ма.

йасса пана абхиккхуке т̣ха̄не васантасса а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ сабха̄гасса бхиккхуно а̄гаманам̣ а̄гаментасса ва̄, сабха̄гасса сантикам̣ ва̄ гаччхантасса ад̣д̣хама̄сопи ма̄сопи атиккамати, айам̣ наччха̄детука̄мо чха̄дети на̄ма. айампи аччханна̄ва хоти.

йо пана а̄паннаматтова аггим̣ аккантапурисо вийа сахаса̄ апаккамитва̄ сабха̄гат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄ви кароти, айам̣ наччха̄детука̄мова на чха̄дети на̄ма. сабха̄гаматтамева пама̄н̣анти аверисабха̄гаматтамева пама̄н̣ам̣. аверисабха̄гасса хи сантике а̄рочетаббам̣. йо пана висабха̄го хоти сутва̄ пака̄сетука̄мо, еварӯпасса упаджджха̄йассапи сантике на а̄рочетабба̄. таттха пуребхаттам̣ а̄паттим̣ а̄панно хоту, паччха̄бхаттам̣ ва̄ дива̄ ва̄ раттим̣ ва̄, йа̄ва арун̣ам̣ на уггаччхати, та̄ва а̄рочетаббам̣. уддхасте арун̣е пат̣иччханна̄ хоти, пат̣иччха̄данапаччайа̄ ча дуккат̣ам̣ а̄паджджати. сан̇кхепатоти сама̄сато. виттха̄рато пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ вуттоти адхиппа̄йо.

ака̄ма̄ париваттхаббанти аппат̣икаммаката̄йа а̄паттийа̄ саггамоккха̄варан̣абха̄вато аниччхантена̄пи париваситаббанти аттхо. тена̄ха ‘‘на ка̄мена̄’’тиа̄ди. парива̄сам̣ сама̄да̄йа̄ти парива̄саваттам̣ сан̇гхамаджджхе сама̄дийитва̄. йадипи чатуббидхо парива̄со аппат̣иччханнапарива̄со, пат̣иччханнапарива̄со, суддхантапарива̄со, самодха̄напарива̄соти, татха̄пи аппат̣иччханнапарива̄со идха на адхиппетоти а̄ха ‘‘таттха пат̣иччханна…пе… тивидхо парива̄со’’ти. таттха̄ти тасмим̣ ва̄кйе. пат̣иччханна̄йа а̄паттийа̄ сати да̄таббо парива̄со пат̣иччханнависайата̄йа пат̣иччханнапарива̄со. суддхантато пат̣т̣ха̄йа да̄таббо парива̄со суддхантапарива̄со. самодахитва̄ да̄таббо парива̄со самодха̄напарива̄со.

ида̄ни те тивидхейева парива̄се сарӯпато дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. хӣти йасма̄. ека̄хам̣ пат̣иччханна̄ ека̄хаппат̣иччханна̄. вуттанайена̄ти ‘‘а̄патти ча хотӣ’’тиа̄дина̄ вуттена найена. ека̄хаппат̣иччханнанти еттха итисаддо ‘‘ити ва̄, ити еварӯпа̄ висӯкадассана̄ пат̣ивирато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.13, 197) вийа а̄диаттхо. тена ‘‘сохам̣, бханте, сан̇гхам̣ екисса̄ а̄паттийа̄ сан̃четаника̄йа суккависат̣т̣хийа̄ ека̄хаппат̣иччханна̄йа ека̄хапарива̄сам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти имам̣ па̄л̣исесам̣ (чӯл̣ава. 102) сан̇ган̣ха̄ти. евам̣ парива̄сам̣ йа̄ча̄петва̄ти евам̣ йа̄вататийам̣ йа̄ча̄петва̄. кхандхаке а̄гатанайена̄ти самуччайаккхандхаке (чӯл̣ава. 97 а̄дайо) а̄гатанайена. татоти паккхато пат̣т̣ха̄йа. атирекапаккхаппат̣иччханнанти паккхасса атиреко атирекапаккхо, там̣ пат̣иччханнанти аттхо. татоти тим̣сатимадивасато пат̣т̣ха̄йа. ма̄саппат̣иччханнанти сатта̄нам̣ а̄йум̣ минанто вийа сийати антам̣ каротӣти ма̄со, тим̣сараттиндиво, там̣ пат̣иччханнанти аттхо. сам̣ваччхаре пун̣н̣ети там̣ там̣ саттам̣, дхаммаппаваттин̃ча сан̇гамма ваданто вийа сарати паваттатӣти сам̣ваччхаро, два̄даса ма̄са̄, тасмим̣ парипун̣н̣е.

ваттхукиттанавасена ва̄ти на̄мена саха ваттхукиттанавасена ва̄ти аттхо. тенева хи упари ‘‘на̄маматтавасена ва̄’’ти маттаггахан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. на̄маматтавасена̄ти ваттхукиттанам̣ вина̄ кевалам̣ на̄массева васена. тасма̄ти йасма̄ дувидхе на̄ме ‘‘а̄паттӣ’’ти саббаса̄дха̄ран̣ам̣ на̄мам̣, тасма̄. суккависсат̣т̣хӣти суккависсат̣т̣хи на̄ма̄йам̣. итисаддо хеттха вачанӣйаттхам̣ нидассети. нидассанаматтан̃четам̣ ‘‘суккависсат̣т̣хӣ’’ти ка̄йасам̣сагга̄дӣнампи ваттхуа̄дибха̄вена иччхитаббатта̄. ваттху чева готтан̃ча̄ти вӣтиккаматта̄ ваттху чева анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ готтан̃ча. гам̣ та̄йатӣти готтам̣, саджа̄тито ан̃н̃аттха ка̄йасам̣сагга̄дӣсу гантум̣ адатва̄ буддхим̣, вачанан̃ча раккхатӣти аттхо. сан̇гха̄дисесоти сан̇гха̄дисесо на̄ма̄йам̣. еттха пана итисаддо вачанавачанӣйасамуда̄йам̣ нидассети. тена̄ха ‘‘на̄ман̃чева а̄патти ча̄’’ти, саджа̄тиса̄дха̄ран̣ана̄матта̄ на̄ман̃чева тена тена вӣтиккамена̄паджджитаббатта̄ а̄патти ча̄ти аттхо. идампи нидассанаматтамева ‘‘а̄паттийо’’ти имасса̄пи на̄ма̄дибха̄вена иччхитаббатта̄. итисаддо ва̄ а̄диаттхо. еван̃ча катва̄ ‘‘ка̄йасам̣саггантиа̄дивачанена̄пӣ’’тиа̄дикампи саматтхитам̣ хоти.

тайидам̣ каммава̄ча̄йа кена вачанена гахитанти ануйогам̣ сандха̄йа ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘а̄паттӣ’’ти саббаса̄дха̄ран̣ана̄матта̄, вӣтиккамена а̄паджджитаббатта̄ ча на̄ман̃чева а̄патти ча хотӣти а̄ха ‘‘а̄паттийоти вачанена̄пӣ’’ти. тасма̄ти йасма̄ идам̣ парива̄са̄дивинайакаммам̣ ваттхувасена, готтавасена, на̄мавасена, а̄паттивасена ча ка̄тум̣ ват̣т̣атийева, тасма̄. етесӯти ваттхуа̄дӣсу, суккависсат̣т̣хиа̄дӣсу ва̄. ваттам̣ сама̄да̄таббанти йатха̄вуттесу двӣсу падесу екенапи сама̄да̄таббам̣. двӣхи пана сусама̄диннам̣йева. тенева ваккхати ‘‘сама̄да̄непи есева найо’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄).

а̄рочетва̄ти –

‘‘ахам̣, бханте, екам̣ а̄паттим̣ а̄паджджим̣ сан̃четаникам̣ суккависсат̣т̣хим̣ ека̄хаппат̣иччханнам̣, сохам̣ сан̇гхам̣ екисса̄ а̄паттийа̄ сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ ека̄хаппат̣иччханна̄йа ека̄хапарива̄сам̣ йа̄чим̣, тасса ме сан̇гхо екисса̄ а̄паттийа̄ сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ ека̄хаппат̣иччханна̄йа ека̄хапарива̄сам̣ ада̄си, сохам̣ париваса̄ми, ведайа̄махам̣, бханте, ‘ведайатӣ’ти мам̣ сан̇гхо дха̄ретӯ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102) –

евама̄дина̄ там̣ там̣ йоджана̄нурӯпам̣ а̄рочетва̄. иман̃ча панаттхам̣ гахетва̄ йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа а̄рочетум̣ ват̣т̣атийева (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102). ‘‘пуна а̄гата̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄рочентена̄’’ти идам̣ а̄гантукам̣ бхиккхум̣ сандха̄йа вуттам̣. еттха ча екасса а̄рочентена аваса̄не ‘‘ведайатӣти мам̣ а̄йасма̄ дха̄рету’’, двиннам̣ ‘‘а̄йасманта̄ дха̄ренту’’, тин̣н̣ам̣ ‘‘а̄йасманто дха̄рентӯ’’ти ваттаббам̣. ваттабхедан̃ча раттиччхедан̃ча акатва̄ти ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ са̄дитаббам̣ пакататта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ абхива̄данам̣ паччупат̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 75) па̄рива̄сикаккхандхаке йа̄ни чатунавути ватта̄ни вутта̄ни, тесам̣ бхедан̃ча, йо ча ‘‘тайо кхо, упа̄ли, па̄рива̄сикасса бхиккхуно раттиччхеда̄ сахава̄со виппава̄со ана̄рочана̄’’ти (чӯл̣ава. 83) раттиччхедо вутто, тан̃ча акатва̄.

айам̣ хеттха виниччхайо – саче (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 76) а̄гантука̄ мухуттам̣ виссамитва̄ ва̄ ависсамитва̄ ева ва̄ виха̄рамаджджхена гаччханти, тесампи а̄рочетаббам̣. саче тасса аджа̄нантассева гаччханти, айан̃ча гатака̄ле джа̄на̄ти, гантва̄ а̄рочетаббам̣. сампа̄пун̣итум̣ асакконтасса раттиччхедова хоти, на ваттабхедадуккат̣ам̣. йепи антовиха̄рам̣ аппависитва̄ упача̄расӣмам̣ оккамитва̄ гаччханти, айан̃ча несам̣ чхаттасаддам̣ ва̄ укка̄ситасаддам̣ ва̄ кхипитасаддам̣ ва̄ сутва̄ва а̄гантукабха̄вам̣ джа̄на̄ти, гантва̄ а̄рочетаббам̣. гатака̄ле джа̄нантена̄пи анубандхитва̄ а̄рочетаббамева. сампа̄пун̣итум̣ асакконтасса раттиччхедова хоти, на ваттабхедадуккат̣ам̣. йопи раттим̣йева а̄гантва̄ раттим̣йева гаччхати, сописса раттиччхедам̣ кароти. ан̃н̃а̄татта̄ пана ваттабхедадуккат̣ам̣ наттхи. саче аджа̄нитва̄ва аббха̄нам̣ кароти, акатамева хотӣти курундийам̣ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 76) вуттам̣. тасма̄ адхика̄ раттийо гахетва̄ ка̄таббам̣. айам̣ апан̣н̣акаппат̣ипада̄.

надиа̄дӣсу на̄ва̄йа гаччхантампи паратӣре т̣хитампи а̄ка̄се гаччхантампи паббататалааран̃н̃а̄дӣсу дӯре т̣хитампи бхиккхум̣ дисва̄ саче ‘‘бхиккхӯ’’ти ваваттха̄нам̣ аттхи, на̄ва̄дӣхи ва̄ гантва̄, маха̄саддам̣ катва̄ ва̄ вегена анубандхитва̄ ва̄ а̄рочетаббам̣, ана̄рочентасса раттиччхедо чева ваттабхедадуккат̣ан̃ча. саче ва̄йамантопи сампа̄пун̣итум̣ ва̄ са̄ветум̣ ва̄ на саккоти, раттиччхедова хоти, на ваттабхедадуккат̣ам̣.

ан̃н̃ам̣ кан̃чи виха̄рам̣ гатенапи бхиккхӯнам̣ а̄рочетаббамева (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 76). саче саббе екат̣т̣ха̄не т̣хите пассати, екат̣т̣ха̄не т̣хитенева а̄рочетаббам̣. атха руккхамӯла̄дӣсу висум̣ висум̣ т̣хита̄ хонти, таттха таттха гантва̄ а̄рочетаббам̣. сан̃чичча ана̄рочентасса раттиччхедо ча хоти, ваттабхеде ча дуккат̣ам̣. атха вичинанто екачче на пассати, раттиччхедова хоти, на ча ваттабхедадуккат̣ам̣. сан̃чичча ана̄рочентасса пана раттиччхедо чева хоти, ваттабхеде ча дуккат̣ам̣.

таттхева̄ти ма̄л̣акасӣма̄йамева. ма̄л̣акато пана бхиккхӯсу никкхантесу екассапи сантике никкхипитум̣ ват̣т̣ати (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 97). ма̄л̣акато никкхамитва̄ сатим̣ пат̣илабхантена саха гаччхантасса сантике никкхипитаббам̣. тена̄ха ‘‘екапуггаласса ва̄ сантике’’ти. саче сопи пакканто, ан̃н̃асса йасса ма̄л̣аке на̄рочитам̣, тасса а̄рочетва̄ никкхипитаббам̣. пакататтат̣т̣ха̄нети сан̇гхакамма̄нам̣ арахат̣т̣ха̄не. две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.97) бхиккхӯнам̣ саджджха̄йанасаддасаванӯпача̄равиджаханаттхам̣ вуттам̣. маха̄маггато оккамма̄ти маггаппат̣ипаннабхиккхӯнам̣ упача̄равиджаханаттхам̣ вуттам̣. гумбена ва̄ ватийа̄ ва̄ пат̣иччханнат̣т̣ха̄нети дассанӯпача̄равиджаханаттхам̣ вуттам̣. ваттам̣ сама̄дийитва̄ а̄рочетаббанти вуттанайенева ваттам̣ сама̄дийитва̄ парива̄со а̄рочетаббо. ‘‘а̄рочетабба’’нти пана са̄ман̃н̃ена вуттам̣. а̄рочентена ча саче навакатаро хоти, ‘‘а̄вусо’’ти ваттаббам̣. саче вуд̣д̣хатаро, ‘‘бханте’’ти ваттаббам̣. саче ан̃н̃о кочи бхиккху кеначидева каран̣ӣйена там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхати. саче еса нам̣ пассати, саддам̣ ва̄ тасса сун̣а̄ти, а̄рочетаббам̣. ана̄рочентасса раттиччхедо чева ваттабхедо ча. тена̄ха ‘‘йампи ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ пассати, тасса̄пи а̄рочетаббамева̄’’ти. атха два̄дасахаттхам̣ упача̄рам̣ оккамитва̄ аджа̄нантассева гаччхати, раттиччхедо хотийева, ваттабхедо пана наттхи. ут̣т̣хитети уггате. йам̣ саббапат̣хамам̣ бхиккхунти виха̄рато никкхамантам̣ ва̄ а̄гантукам̣ ва̄ саббапат̣хамам̣ йам̣ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ пассати. тасса а̄рочетва̄ никкхипитаббанти ана̄рочентасса дуккат̣ам̣ сийа̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣, на ту раттиччхедам̣ сандха̄йа. итаратха̄ хи ‘‘виха̄расӣма̄парийа̄панна̄нам̣ саббесам̣ а̄рочетва̄’’ти вадеййа. йа̄ва раттийо пӯрентӣти йаттака̄ раттийо а̄патти пат̣иччханна̄ хоти, таттака̄ раттийо йа̄ва пӯренти, та̄ва париваттхаббам̣. самантапа̄са̄дика̄йам̣ пана ‘‘евам̣ йаттака̄ни диваса̄ни а̄патти пат̣иччханна̄ хоти, таттака̄ни, тато адхикатара̄ни ва̄ куккуччавиноданаттха̄йа париваситва̄’’ти вуттам̣. виттха̄роти папан̃чо.

итаресу пана двӣсӯти суддхантапарива̄со, самодха̄напарива̄соти двиннам̣ маджджхе. кхандхакети самуччайаккхандхаке (чӯл̣ава. 156 а̄дайо). чӯл̣асуддханто маха̄суддхантоти еттха йо упасампадато (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 242) пат̣т̣ха̄йа ануломаккамена ва̄ а̄рочитадивасато пат̣т̣ха̄йа пат̣иломаккамена ва̄ ‘‘асукан̃ча асукан̃ча дивасам̣ ва̄ паккхам̣ ва̄ ма̄сам̣ ва̄ сам̣ваччхарам̣ ва̄ тава суддхабха̄вам̣ джа̄на̄сӣ’’ти пуччхийама̄но ‘‘а̄ма, бханте, джа̄на̄ми, еттакам̣ на̄ма ка̄лам̣ ахам̣ суддхо’’ти вадати, тасса динно суддхантапарива̄со ‘‘чӯл̣асуддханто’’ти вуччати.

там̣ гахетва̄ паривасантена йаттакам̣ ка̄лам̣ аттано суддхабха̄вам̣ джа̄на̄ти, таттакам̣ апанетва̄ авасесам̣ ма̄сам̣ ва̄ двема̄сам̣ ва̄ париваситаббам̣. саче ‘‘ма̄саматтам̣ асуддхомхӣ’’ти саллаккхетва̄ парива̄сам̣ аггахеси, паривасанто ча пуна ан̃н̃ам̣ ма̄сам̣ сарати, тампи ма̄сам̣ париваситаббамева, пуна парива̄сада̄накиччам̣ наттхи. атха ‘‘двема̄сам̣ асуддхомхӣ’’ти саллаккхетва̄ аггахеси, паривасанто ча ‘‘ма̄саматтамева̄хам̣ асуддхомхӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ кароти, ма̄самева париваситаббам̣, пуна парива̄сада̄накиччам̣ наттхи. айан̃хи суддхантапарива̄со уддхампи а̄рохати, хет̣т̣ха̄пи орохати, идамасса лаккхан̣ам̣.

йо пана йатха̄вуттена ануломаппат̣иломавасена пуччхийама̄нопи раттипарийантам̣ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102) на джа̄на̄ти нассарати, раттипарийанте вематико ва̄ хоти, тасса динно суддхантапарива̄со ‘‘маха̄суддханто’’ти вуччати. там̣ гахетва̄ гахитадивасато йа̄ва упасампададивасо, та̄ва раттийо ган̣етва̄ париваситаббам̣. айам̣ уддхам̣ на̄рохати, хет̣т̣ха̄ пана орохати. тасма̄ саче паривасанто раттипариччхеде саннит̣т̣ха̄нам̣ кароти ‘‘ма̄со ва̄ сам̣ваччхаро ва̄ майхам̣ а̄паннасса̄’’ти, ма̄сам̣ ва̄ сам̣ваччхарам̣ ва̄ париваситаббам̣. еттха ча кин̃ча̄пи ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ ахам̣ суддхо’’ти вадантасса чӯл̣асуддханто дӣйати, татха̄пи нийаменева джа̄нана̄бха̄ва̄ ‘‘дувидхопи чеса…пе… да̄таббо’’ти вуттам̣. тасса да̄навидхи кхандхаке а̄гатоти тасса дувидхасса̄пи суддхантасса да̄навидхи ‘‘тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄…пе… евамасса вачанӣйо’’тиа̄дина̄ самуччайаккхандхаке (чӯл̣ава. 156) а̄гато. тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабботи адхиппа̄йо. еса найо виниччхайакатха̄ пана виттха̄рато самантапа̄са̄дика̄йам̣ вутта̄ти еттха̄пи.

одхунитва̄ авадхуйа паха̄йа самодха̄но одха̄насамодха̄но. чираппат̣иччханна̄нам̣ аггхена самодха̄но аггхасамодха̄но. миссака̄нам̣ самодха̄но миссакасамодха̄но. ида̄ни там̣ тивидхампи самодха̄напарива̄сам̣ сан̇кхепато дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. антара̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пат̣иччха̄дентасса̄ти йо парива̄сам̣ гахетва̄ аниккхиттаватто хутва̄ паривасанто апаринит̣т̣хитейева парива̄се антара̄ вемаджджхе сан̇гха̄дисеса̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пат̣иччха̄дети, тасса. паривуттхадивасети лаккхан̣авачанаметам̣, тена ‘‘ма̄наттачин̣н̣адивасе ча̄’’типи вуттамева хоти. маккхетва̄ти н̃аттичатуттхена каммена мӯла̄йа пат̣икассанавасена маккхетва̄. самодахитва̄ти мӯла̄паттит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄, паккхипитва̄ти аттхо. да̄таббапарива̄соти ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дина̄ н̃аттичатуттхена каммена да̄таббапарива̄со. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пат̣иччханна̄йа а̄паттийа̄ парива̄сам̣ гахетва̄ паривасанто (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 243) ва̄ ма̄натта̄рахо ва̄ ма̄наттам̣ чаранто ва̄ аббха̄на̄рахо ва̄ аниккхиттаватто ан̃н̃ам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пурима̄паттийа̄ сама̄ ва̄ ӯнатара̄ ва̄ раттийо пат̣иччха̄дети, тасса мӯла̄йа пат̣икассанена те паривуттхадивасе ча ма̄наттачин̣н̣адивасе ча саббе одхунитва̄ адивасе катва̄ паччха̄ а̄панна̄паттим̣ мӯла̄паттийам̣ самодха̄йа парива̄со да̄табботи.

саче пана антара̄патти мӯла̄паттито атирекаппат̣иччханна̄ хоти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102), там̣ мӯла̄паттим̣ катва̄ таттха итарам̣ самодха̄йа парива̄со да̄таббо. саче пана антара̄патти аппат̣иччханна̄ хоти, мӯла̄йа пат̣икассанам̣ акатва̄ пуббе гахитапарива̄сенева париваситаббам̣.

йа̄ ека̄ ва̄…пе… саббачираппат̣иччханна̄йоти йа̄ ека̄ ва̄ а̄патти саббачираппат̣иччханна̄, йа̄ две ва̄ тиссо ва̄ самбахула̄ ва̄ а̄паттийо саббачираппат̣иччханна̄йоти аттхо. та̄санти саббачираппат̣иччханна̄нам̣ а̄паттӣнам̣. да̄навидхи панасса кхандхаке вуттанайенева ведитаббо.

йасса пана сатам̣ а̄паттийо даса̄хапат̣иччханна̄, апарампи сатам̣ а̄паттийо даса̄хапат̣иччханна̄, апарампи сатам̣ а̄паттийо даса̄хапат̣иччханна̄ти евам̣ дасаккхаттум̣ катва̄ а̄паттисахассам̣ дивасасатапат̣иччханнам̣ хоти, тена ким̣ ка̄таббанти? саббам̣ самодахитва̄ даса дивасе париваситаббам̣. евам̣ екенева даса̄хена дивасасатампи париваситамева хоти. вуттампи четам̣ –

‘‘дасасатам̣ раттисатам̣, а̄паттийо чха̄дайитва̄на;

даса раттийо васитва̄на, муччеййа па̄рива̄сико’’ти. (пари. 477);

айам̣ аггхасамодха̄но на̄ма.

ида̄ни миссакасамодха̄нам̣ ниддиситум̣ ‘‘миссакасамодха̄но на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ найо –

‘‘ахам̣, бханте, самбахула̄ сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджим̣ екам̣ суккависсат̣т̣хим̣, екам̣ ка̄йасам̣саггам̣, екам̣ дут̣т̣хуллава̄чам̣, екам̣ аттака̄мам̣, екам̣ сан̃чариттам̣, екам̣ кут̣ика̄ракам̣, екам̣ виха̄рака̄ракам̣, екам̣ дут̣т̣хадосам̣, екам̣ ан̃н̃абха̄гийам̣, екам̣ сан̇гхабхедам̣, екам̣ бхеда̄нуваттакам̣, екам̣ дуббачам̣, екам̣ куладӯсакам̣, сохам̣, бханте, сан̇гхам̣ та̄сам̣ а̄паттӣнам̣ самодха̄напарива̄сам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти –

тиккхаттум̣ йа̄ча̄петва̄ таданурӯпа̄йа каммава̄ча̄йа парива̄со да̄таббо. еттха ча ‘‘сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджим̣ на̄на̄ваттхука̄йо’’типи ‘‘сан̇гха̄дисеса̄ а̄паттийо а̄паджджи’’нтипи евам̣ пуббе вуттанайена ваттхувасенапи готтавасенапи на̄мавасенапи а̄паттивасенапи йоджетва̄ каммава̄чам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣хатийева̄ти. айам̣ миссакасамодха̄но. саббапарива̄сакаммава̄ча̄васа̄не пана никкхитта̄никкхиттаватта̄дикатха̄ пуриманайенева ведитабба̄. тивидхепи самодха̄напарива̄се аттхаматтассева вуттатта̄, виниччхайа̄дӣнам̣ ва̄ ана̄мат̣т̣хатта̄ ‘‘айам̣ тивидхепи самодха̄напарива̄се сан̇кхепакатха̄’’ти вуттам̣. маха̄висайатта̄ самодха̄навича̄ран̣а̄йа са̄ ниравасеса̄ куто ладдхабба̄ти а̄ха ‘‘виттха̄ро’’тиа̄ди.

чха̄раттанти ра̄ саддо тӣйати чхиджджати еттха̄ти ратти, сатта̄нам̣ саддасса вӯпасаманака̄лоти аттхо, чха раттийо сама̄хат̣а̄, чханнам̣ раттӣнам̣ ва̄ сама̄ха̄ро чхараттам̣, чхараттамева чха̄раттам̣, авайавабйатирекена самуда̄йасса̄бха̄вато чха раттийоти аттхо вутто.

парива̄сам̣ адатва̄ ма̄наттамева да̄таббанти йасма̄ а̄патти аппат̣иччханна̄, йасма̄ ча а̄паннабха̄венева ма̄натта̄рахо хоти, тасма̄ парива̄сам̣ адатва̄ кевалам̣ ма̄наттамева да̄таббам̣. йам̣ пат̣иччханна̄йа а̄паттийа̄ паривуттхапарива̄сасса дӣйати, идам̣ пат̣иччханнама̄наттам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘йасса пат̣иччханна̄ хотӣ’’тиа̄ди. иданти пат̣иччханнама̄наттам̣. идха̄ти имасмим̣ ва̄кйе. катхам̣ пана тесам̣ двиннам̣ ма̄натта̄нам̣ да̄навидхи ча виниччхайакатха̄ ча ведитабба̄ти а̄ха ‘‘убхиннампи пана̄’’тиа̄ди.

айанти ваккхама̄нам̣ сандха̄йа̄ха. парива̄се вуттаппака̄рам̣ падесанти париккхиттасса виха̄расса париккхепато, апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нато две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ маха̄маггато оккамма гумбена ва̄ ватийа̄ ва̄ пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣. сама̄дийитва̄ти антоарун̣ейева сама̄дийитва̄. а̄рочетва̄ти –

‘‘ахам̣, бханте, екам̣ а̄паттим̣ а̄паджджим̣ сан̃четаникам̣ суккависсат̣т̣хим̣ аппат̣иччханнам̣, сохам̣, бханте, сан̇гхам̣ екисса̄ а̄паттийа̄ сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ аппат̣иччханна̄йа чха̄раттам̣ ма̄наттам̣ йа̄чим̣, тасса ме сан̇гхо екисса̄ а̄паттийа̄ сан̃четаника̄йа суккависсат̣т̣хийа̄ аппат̣иччханна̄йа чха̄раттам̣ ма̄наттам̣ ада̄си, сохам̣ ма̄наттам̣ чара̄ми, ведайа̄махам̣, бханте, ведайатӣ’ти мам̣ сан̇гхо дха̄ретӯ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 97) –

а̄паттидиваса̄нурӯпам̣ а̄рочетва̄. иман̃ча пана аттхам̣ гахетва̄ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 97) йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа а̄рочетум̣ ват̣т̣атийева. а̄рочитака̄лато пат̣т̣ха̄йа ча екам̣ бхиккхум̣ т̣хапетва̄ сесехи сати каран̣ӣйе гантумпи ват̣т̣ати. арун̣е ут̣т̣хите тасса бхиккхусса сантике ваттам̣ никкхипитаббам̣. саче сопи кеначи каммена пуре арун̣ейева гаччхати, ан̃н̃ам̣ виха̄рато никкхантам̣ ва̄ а̄гантукам̣ ва̄ йам̣ пат̣хамам̣ пассати, тасса сантике а̄рочетва̄ никкхипитаббам̣. айан̃ча йасма̄ ган̣асса а̄рочетва̄, бхиккхӯнан̃ча аттхибха̄вам̣ саллаккхетва̄ва васи, тенасса ӯне ган̣е чаран̣адосо ва̄ виппава̄со ва̄ на хоти. саче пана кан̃чи на пассати, виха̄рам̣ гантва̄ йам̣ пат̣хамам̣ пассати, тасса а̄рочетва̄ никкхипитаббам̣. тена̄ха ‘‘тато тесу гатесу ва̄ агатесу ва̄ пуриманайена пат̣ипаджджитабба’’нти.

йаттха сийа̄ти йассам̣ сама̄насам̣ва̄сакасӣма̄йам̣ вӣсатиган̣о бхиккхусан̇гхо аттхи. авха̄табботи аббха̄накаммавасена паккоситаббо. аббха̄накаммам̣ пана катханти а̄ха ‘‘аббха̄накаммам̣ пана̄’’тиа̄ди. па̄л̣ивасена̄ти ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 101) па̄л̣ивасена. виниччхайавасена̄ти ‘‘аббхантехи ча пат̣хамам̣ аббха̄на̄рахо ка̄таббо. айан̃хи никкхиттаваттатта̄ пакататтат̣т̣ха̄не т̣хито, пакататтасса ча аббха̄нам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄ ваттам̣ сама̄дапетаббо. ватте сама̄динне аббха̄на̄рахо хоти. тена̄пи ваттам̣ сама̄дийитва̄ а̄рочетва̄ аббха̄нам̣ йа̄читаббам̣. аниккхиттаваттасса пана ваттасама̄накиччам̣ наттхи. со хи чха̄ратта̄тиккаменева аббха̄на̄рахо хотӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 97) виниччхайавасена. там̣ панетам̣ саббам̣ парива̄са̄дикаммам̣ па̄л̣ивасена (чӯл̣ава. 75) ча ат̣т̣хакатха̄васена (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 75, 97) ча сувин̃н̃еййатта̄ ативиттха̄рабхайена на виттха̄райимха, аттхикехи пана татова гахетаббам̣. имасса пана каммасса вӣсативаггакаран̣ӣйатта̄ тато ӯнатарена катам̣ куппати. тена̄ха ‘‘екена̄пи че…пе… анаббхито’’ти. айанти айам̣ йатха̄вутта̄. са̄мӣчӣти ваттам̣.

ити кан̇кха̄витаран̣ийа̄ па̄тимоккхаван̣н̣ана̄йа

винайаттхаман̃джӯса̄йам̣ лӣнаттхаппака̄санийам̣

сан̇гха̄дисесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.