4. чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
анабхиджа̄нанти на абхиджа̄нам̣. йена хи йо дхаммо адхигато, со тасса па̄кат̣о хотӣти а̄ха ‘‘сакасанта̄не’’тиа̄ди. уттариманусса̄нанти пакатимануссехи уттаритара̄нам̣ манусса̄нам̣, уккат̣т̣хаманусса̄нанти аттхо. дхамманти махаггаталокуттарабхӯтам̣ адхигатадхаммам̣. атха ва̄ уттаримануссадхамма̄ти уттаримануссадхаммо. мануссадхаммо на̄ма вина̄ бха̄вана̄манасика̄рена пакатийа̄ мануссехи ниббаттетаббо дасакусалакаммапатхадхаммо. со хи манусса̄нам̣ читта̄дхит̣т̣ха̄наматтена иджджханато тесам̣ со бха̄витадхаммо вийа т̣хитоти татха̄ вутто, мануссаггахан̣ан̃четтха тесу бахулам̣ паваттанато. джха̄на̄дикам̣ пана таббидхуранти татуттари, ити уттари мануссадхамма̄ти уттаримануссадхаммо, там̣ уттаримануссадхамманти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. самуда̄чарантоти а̄роченто.
кин̃ча̄пи локийалокуттара̄ сабба̄ва пан̃н̃а̄ ‘‘н̃а̄н̣а’’нти вуччати, идха пана махаггаталокуттара̄ва ведитабба̄ти а̄ха ‘‘махаггаталокуттарапан̃н̃а̄ джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣а’’нти. килесехи а̄ракатта̄ парисуддхат̣т̣хена арийанти а̄ха ‘‘арийам̣ висуддхам̣ уттама’’нти. арийасаддо четтха висуддхапарийа̄йо, на локуттарапарийа̄йо. джха̄на̄дибхедети а̄дисаддена ‘‘вимоккхо, сама̄дхи, сама̄патти, н̃а̄н̣адассанам̣, маггабха̄вана̄, пхаласаччхикирийа̄, килесаппаха̄нам̣, винӣваран̣ата̄ читтасса, сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти (па̄ра̄. 198) име сан̇ган̣ха̄ти. вин̃н̃усса мануссаджа̄тикасса̄ти а̄рочетаббапуггаланидассанам̣. етасса хи а̄рочите а̄рочитам̣ хоти, на девабрахма̄нам̣, на̄пи петайаккхатираччха̄нагата̄нанти. а̄рочеййа̄ти вадеййа, вин̃н̃а̄пеййа̄ти вуттам̣ хоти. вина̄ ан̃н̃а̄падесена̄ти ‘‘йо те виха̄ре васати, со бхиккху пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 220) найена ан̃н̃а̄падесам̣ вина̄ти аттхо. идхева̄ти ‘‘ити джа̄на̄ми, ити пасса̄мӣ’’ти имасмим̣йева паде. ‘‘тена вутта’’нтиа̄ди нигаманам̣.
саманугга̄хӣйама̄ноти чодийама̄но, йам̣ ваттху а̄рочитам̣ хоти, тасмим̣ ваттхусмим̣ ‘‘ким̣ те адхигатам̣, кинти те адхигатам̣, када̄ те адхигатам̣, каттха те адхигатам̣, катаме те килеса̄ пахӣна̄, катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣ’ти кеначи вуччама̄но’’ти вуттам̣ хоти. асаманугга̄хӣйама̄ноти на кеначи вуччама̄но.
‘‘бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ абхаббо джха̄на̄дӣни адхиганту’’нти сиккха̄пада̄тиккамасса антара̄йакаратта̄ вуттам̣. бхиккхубха̄во хисса саггантара̄йо чева хоти маггантара̄йо ча (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.198). вуттан̃хетам̣ ‘‘са̄ман̃н̃ам̣ дуппара̄мат̣т̣хам̣, нирайа̄йупакад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.89; дха. па. 311). апарампи вуттам̣ ‘‘ситхило хи парибба̄джо, бхиййо а̄кирате раджа’’нти (сам̣. ни. 1.89; дха. па. 313). бхиккхубха̄воти па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитва̄ ‘‘саман̣о аха’’нти пат̣иджа̄нанато воха̄раматтасиддхо бхиккхубха̄во. да̄на̄дӣхӣти да̄насаран̣асӣласам̣вара̄дӣхи.
аджа̄намева̄ти еттха ева̄ти авадха̄ран̣аттхе нипа̄то. ‘‘аджа̄намева’’нтипи пат̣ханти. таттха пана ‘‘евам̣ джа̄на̄ми, евам̣ пасса̄мӣ’’ти авачанти йоджетаббам̣. вачанаттхавирахатоти ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нти а̄дивачанасса (па̄ра̄. 209) аттхабхӯтена джха̄на̄дина̄ ваджджитатта̄ туччхам̣ удака̄дисун̃н̃ам̣ бха̄джанам̣ вийа. муса̄ти висам̣ва̄данапуреккха̄расса парависам̣ва̄дако вачӣпайого, ка̄йапайого ва̄. тена̄ха ‘‘ван̃чана̄дхиппа̄йато муса̄’’ти. муса̄ ча ван̃чана̄дхиппа̄йо ча пуббабха̄гаккхан̣е, тан̇кхан̣е ча. вуттан̃хи ‘‘пуббе ва̄сса хоти ‘муса̄ бхан̣исса’нти, бхан̣антасса хоти ‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’’ти (па̄ра̄. 200). етан̃хи двайам̣ ан̇габхӯтам̣, итарам̣ пана хоту ва̄, ма̄ ва̄, ака̄ран̣аметам̣. абхан̣инти вин̃н̃а̄панам̣ ака̄сим̣.
ан̃н̃атра адхима̄на̄ти адхигато ма̄но, адхико ва̄ ма̄но адхима̄но, тхаддхама̄ноти аттхо, там̣ вина̄ти аттхо. касса пана̄йам̣ адхима̄но уппаджджати, касса нуппаджджати? арийаса̄вакасса та̄ва нуппаджджати (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.196). со хи маггапхаланибба̄напахӣнакилеса̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ена сан̃джа̄тасоманассо арийагун̣аппат̣иведхе никкан̇кхо, тасма̄ сота̄панна̄дӣнам̣ ‘‘ахам̣ сакада̄га̄мӣ’’тиа̄дивасена ма̄но нуппаджджати. дуссӣласса нуппаджджати. со хи арийагун̣а̄дхигаме нира̄сова. сӣлаватопи париччаттакаммат̣т̣ха̄насса нидда̄ра̄мата̄димануйуттасса нуппаджджати, супарисуддхасӣласса пана каммат̣т̣ха̄не аппаматтасса на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ паччайапариггахена витин̣н̣акан̇кхасса тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса а̄раддхавипассакасса уппаджджати. тена̄ха ‘‘йва̄йа’’нтиа̄ди. таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.196) кала̄пасаммасанавасена аничча̄дилаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄. саммасантасса̄ти випассантасса. а̄раддхавипассакасса̄ти удайаббайа̄нупассана̄йа а̄раддхавипассакасса. апаттети аттано санта̄не уппаттивасена апатте, анадхигатети вуттам̣ хоти. паттасан̃н̃ита̄сан̇кха̄тоти ‘‘патто майа̄ уттаримануссадхаммо’’ти евам̣сан̃н̃ита̄сан̇кха̄то адхима̄но уппаджджати. уппанно ча суддхасаматхала̄бхим̣ ва̄ суддхавипассана̄ла̄бхим̣ ва̄ антара̄ т̣хапети. со хи дасапи вӣсампи тим̣сампи васса̄ни килесасамуда̄ча̄рам̣ апассанто ‘‘ахам̣ сота̄панно’’ти ва̄ ‘‘сакада̄га̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘ана̄га̄мӣ’’ти ва̄ ман̃н̃ати. саматхавипассана̄ла̄бхим̣ пана арахаттейева т̣хапети. тасса хи сама̄дхибалена килеса̄ виккхамбхита̄, випассана̄балена сан̇кха̄ра̄ супариггахита̄, тасма̄ сат̣т̣химпи васса̄ни, асӣтимпи васса̄ни, вассасатампи килеса̄ на самуда̄чаранти, кхӣн̣а̄савассева читта̄ча̄ро хоти. со евам̣ дӣгхараттам̣ килесасамуда̄ча̄рам̣ апассанто антара̄ ат̣т̣хатва̄ва ‘‘араха̄ аха’’нти ман̃н̃атӣти. ‘‘там̣ адхима̄нам̣ т̣хапетва̄’’ти имина̄ ‘‘ан̃н̃атра̄’’ти падам̣ апеккхитва̄ ‘‘адхима̄на̄’’ти упайогаттхе ниссаккавачананти дассети.
па̄пиччхата̄йа̄ти па̄па̄ иччха̄ етасса̄ти па̄пиччхо, тасса бха̄во па̄пиччхата̄, та̄йа, па̄пика̄йа иччха̄йа̄ти аттхо. йа̄ са̄ ‘‘идхекаччо дуссӣлова сама̄но ‘сӣлава̄’ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 851) найена вутта̄, та̄йа асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. имина̄ пана мандатта̄ момӯхатта̄ самуда̄чарантасса ана̄паттӣти дассети. айампӣти пи-саддена на кевалам̣ пурима̄ тайова̄ти дассети.
асантанти абхӯтам̣. джха̄на̄дидхамманти джха̄нам̣, вимоккхо, сама̄дхи, сама̄патти, н̃а̄н̣адассанам̣, маггабха̄вана̄, пхаласаччхикирийа̄, килесаппаха̄нам̣, винӣваран̣ата̄ читтасса, сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти (па̄ра̄. 198) евам̣ вуттам̣ уттаримануссадхаммам̣. йасса а̄рочетӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.215) ва̄ча̄йа ва̄ хаттхавика̄ра̄дӣхи ва̄ ан̇гапаччан̇гачопанехи вин̃н̃аттипатхе т̣хитасса йасса пуггаласса а̄рочети. вин̃н̃аттипатхам̣ пана атиккамитва̄ т̣хито кочи че диббена чаккхуна̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.215), дибба̄йа ча сотадха̄туйа̄ дисва̄ ча сутва̄ ча джа̄на̄ти, на па̄ра̄джикам̣. йопи ‘‘ким̣ айам̣ бхан̣атӣ’’ти сам̣сайам̣ ва̄ а̄паджджати, чирам̣ вӣмам̣ситва̄ ва̄ паччха̄ джа̄на̄ти, ‘‘авиджа̄нанто’’иччева сан̇кхйам̣ гаччхати. йо пана джха̄на̄дӣни аттано адхигамавасена ва̄ уггахапарипуччха̄дивасена ва̄ на джа̄на̄ти, кевалам̣ ‘‘джха̄на’’нти ва̄ ‘‘вимоккхо’’ти ва̄ вачанаматтамева сутам̣ хоти, сопи тена вутте ‘‘джха̄нам̣ кира сама̄паджджӣ’’ти еса вадатӣти йади еттакаматтампи джа̄на̄ти, ‘‘джа̄на̄ти’’ччева сан̇кхйам̣ гаччхати, тасса вутте па̄ра̄джикамева. сесо пана екасса ва̄ двиннам̣ ва̄ бахӯнам̣ ва̄ нийамита̄нийамитавасена висесо саббо сиккха̄паччаккха̄накатха̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо. парийа̄йабха̄сане пана ‘‘аха’’нти авуттатта̄ пат̣ивиджа̄нантасса вуттепи тхуллаччайам̣. висам̣ва̄дана̄дхиппа̄йена муса̄ва̄дапайогасса кататта̄ аппат̣ивиджа̄нантасса̄пи дуккат̣анти а̄ха ‘‘йо те виха̄ре васати…пе… дуккат̣а’’нти. ануллапана̄дхиппа̄йасса̄ти уллапана̄дхиппа̄йавирахитасса, абхӯта̄рочана̄дхиппа̄йавирахитасса̄ти аттхо. умматтака̄дайо пуббе вуттанайа̄ ева. идха пана а̄дикаммика̄ ваггумуда̄тӣрийабхиккхӯ, тесам̣ ана̄патти.
чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
па̄ра̄джиканигаманаван̣н̣ана̄
идха̄ти имасмим̣ бхиккхупа̄тимоккхе. уддит̣т̣хапа̄ра̄джикапаридӣпанамева̄ти уддит̣т̣ха̄нам̣ чатуннам̣ па̄ра̄джика̄нам̣ паридӣпанавачанамева. авадха̄ран̣ам̣ пана на ан̃н̃есампӣти дассанаттхам̣. тена̄ха ‘‘самодха̄нетва̄ пана̄’’тиа̄ди. таттха самодха̄нетва̄ти таттха таттха а̄гата̄ни еттхева самодахитва̄, паккхипитва̄ ра̄сим̣ катва̄ти аттхо. па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нӣти уддесапа̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни. бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ни чатта̄рӣти уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄, ваджджаппат̣иччха̄дика̄, уккхитта̄нуваттика̄, ат̣т̣хаваттхука̄ти има̄ни бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄ни чатта̄ри. пан̣д̣ака̄дӣнан̃хи ека̄дасаннам̣ абхаббабха̄во па̄ра̄джика̄паттисадисатта̄ па̄ра̄джикоти а̄ха ‘‘ека̄дасанна’’нтиа̄ди. абхаббабха̄васан̇кха̄техӣти ваттхувипанната̄дина̄ паббаджджӯпасампада̄йа наарахабха̄васан̇кха̄техи. пан̣д̣акатираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.233) хи тайо ваттхувипанна̄ ахетукаппат̣исандхика̄, тесам̣ сагго ава̄рито, магго пана ва̄рито. абхабба̄ хи те маггаппат̣ила̄бха̄йа ваттхувипаннатта̄. паббаджджа̄пи несам̣ пат̣иккхитта̄, тасма̄ тепи па̄ра̄джика̄ва. тхеййасам̣ва̄сако, титтхийапаккантако, ма̄тугха̄тако, питугха̄тако, арахантагха̄тако, бхиккхунидӯсако, лохитуппа̄дако, сан̇гхабхедакоти име ат̣т̣ха аттано кирийа̄йа випаннатта̄ абхаббат̣т̣ха̄нам̣ патта̄ти па̄ра̄джика̄ва. тесу тхеййасам̣ва̄сако, титтхийапаккантако, бхиккхунидӯсакоти имесам̣ тин̣н̣ам̣ сагго ава̄рито, магго пана ва̄ритова. итаресам̣ пан̃чаннам̣ убхайампи ва̄ритам̣. те хи анантара̄ва нараке ниббаттанакасатта̄. йада̄ бхиккхунӣ виббхамитука̄ма̄ хутва̄ ка̄са̄вамева ва̄ гихиваттхам̣ ва̄ гихинива̄сана̄ка̄рена нива̄сети, тада̄ па̄ра̄джикама̄панна̄ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайама̄на̄йа̄’’тиа̄ди. са̄ хи аджджха̄ча̄равӣтиккамам̣ акатва̄пи етта̄вата̄ ассаман̣ӣ на̄ма хоти.
дӣгхата̄йа ламбама̄нам̣ ан̇гаджа̄таметасса̄ти ламбӣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.233). на со етта̄вата̄ па̄ра̄джико, атха кхо йада̄ анабхиратийа̄ пӣл̣ито аттано ан̇гаджа̄там̣ мукхе ва̄ ваччамагге ва̄ павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти. мудуката̄ пит̣т̣хи етасса̄ти мудупит̣т̣хико, катапарикамма̄йа мудука̄йа пит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. сопи йада̄ анабхиратийа̄ пӣл̣ито аттано ан̇гаджа̄там̣ аттано мукхамаггаваччамаггесу ан̃н̃атарам̣ павесети, тада̄ па̄ра̄джико хоти. парасса ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄тӣти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса суттасса ва̄ паматтасса ва̄ ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄ти. парасса ан̇гаджа̄те абхинисӣдатӣти йо анабхиратийа̄ пӣл̣ито парасса ан̇гаджа̄там̣ камманийам̣ дисва̄ аттано ваччамаггена тассӯпари нисӣдати, там̣ аттано ваччамаггам̣ павесетӣти аттхо. ета̄ни хи чатта̄ри йасма̄ убхиннам̣ ра̄гавасена садисабха̄вӯпагата̄нам̣ дхаммо ‘‘метхунадхаммо’’ти вуччати, тасма̄ екена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевитва̄йева кевалам̣ маггена маггаппавесанавасена а̄паджджитаббатта̄ метхунадхаммапа̄ра̄джикасса ануломентӣти ‘‘ануломапа̄ра̄джика̄нӣ’’ти вуччанти.
еттха̄ха – ма̄тугха̄такапитугха̄такаарахантагха̄така̄ татийапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄, бхиккхунидӯсако, ламбиа̄дайо чатта̄ро ча пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ а̄панна̄ ева̄ти катва̄ куто чатувӣсатӣти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.233)? вуччате – ма̄тугха̄така̄дайо хи чатта̄ро идха анупасампанна̄ ева адхиппета̄, ламбиа̄дайо чатта̄ро кин̃ча̄пи пат̣хамапа̄ра̄джикена сан̇гахита̄, йасма̄ пана екена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевино хонти, тасма̄ висум̣ вутта̄ти. дутийавикаппе каччиттха̄ти еттха каччи аттха̄ти падаччхедо ка̄таббо.
ити кан̇кха̄витаран̣ийа̄ па̄тимоккхаван̣н̣ана̄йа
винайаттхаман̃джӯса̄йам̣ лӣнаттхаппака̄санийам̣
па̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.