па̄ра̄джикакан̣д̣ам̣
ида̄ни нида̄нуддеса̄нантарам̣ вуттасса па̄ра̄джикуддесасса аттхам̣ сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. нида̄на̄нантаранти бха̄ванапум̣саканиддесо, нида̄нам̣ анантарам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. таттха̄ти па̄ра̄джикакан̣д̣е. па̄тимоккхети бхиккхупа̄тимоккхе. чатта̄роти ган̣анапариччхедо ӯна̄тирекабха̄ваниваттанато. па̄ра̄джика̄ти саджа̄тина̄мам̣. а̄паттийоти саббаса̄дха̄ран̣ана̄мам̣. уддисӣйатӣти уддесо. бха̄ваппадха̄нойам̣ ниддесо. тена̄ха ‘‘уддиситаббата’’нти.
1. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
йо пана̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45 бхиккхупадабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄) еттха йасма̄ пана̄ти нипа̄таматтам̣, йоти аттхападам̣, тан̃ча анийамена пуггалам̣ дӣпети. тасма̄ тасса аттхам̣ дассенто ‘‘йо кочӣ’’ти а̄ха. йасма̄ пана йо йокочи на̄ма, со авассам̣ лин̇гайуттаджа̄тина̄маготтасӣлавиха̄рагочаравайесу екена̄ка̄рена пан̃н̃а̄йати, тасма̄ там̣ татха̄ н̃а̄петум̣ ‘‘рассадӣгха̄дина̄’’тиа̄дима̄ха. а̄дисаддена навакамма̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. лин̇га̄дибхедена̄ти лин̇гӣйатин̃а̄йати етена̄ти лин̇гам̣, там̣ а̄ди йесам̣ тети лин̇га̄дайо, тесам̣ бхедо лин̇га̄дибхедо, тена лин̇га̄дибхедена. еттха̄дисаддена пана йутта̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – лин̇гавасена йа̄дисо ва̄ та̄дисо ва̄ хоту, дӣгхо ва̄ рассо ва̄ ка̄л̣о ва̄ ода̄то ва̄ ман̇гураччхави ва̄ кисо ва̄ тхӯло ва̄. йогавасена йена ва̄ тена ва̄ йутто хоту, навакаммайутто ва̄ уддесайутто ва̄ ва̄садхурайутто ва̄. джа̄тивасена йам̣джаччо ва̄ там̣джаччо ва̄ хоту, кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддхо ва̄. на̄мавасена йатха̄на̄мо ва̄ татха̄на̄мо ва̄ хоту, буддхараккхито ва̄ дхаммараккхито ва̄ сан̇гхараккхито ва̄. готтавасена йатха̄готто ва̄ татха̄готто ва̄ хоту, качча̄йано ва̄ ва̄сит̣т̣хо ва̄ косийо ва̄. сӣлесу йатха̄сӣло ва̄ татха̄сӣло ва̄ хоту, навакаммасӣло ва̄ уддесасӣло ва̄ ва̄садхурасӣло ва̄. виха̄ресупи йатха̄виха̄рӣ ва̄ татха̄виха̄рӣ ва̄ хоту, навакаммавиха̄рӣ ва̄ уддесавиха̄рӣ ва̄ ва̄садхуравиха̄рӣ ва̄. гочаресупи йатха̄гочаро ва̄ татха̄гочаро ва̄ хоту, навакаммагочаро ва̄ уддесагочаро ва̄ ва̄садхурагочаро ва̄. вайесупи йо ва̄ со ва̄ хоту тхеро ва̄ наво ва̄ маджджхимо ва̄, атха кхо саббова имасмим̣ аттхе ‘‘йо’’ти вуччатӣти.
ида̄ни ‘‘бхиккхӯ’’ти падам̣ сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘ехибхиккхӯпасампада̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти бхагавато вачанаматтена бхиккхубха̄во ехибхиккхӯпасампада̄. ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 105) найена тиккхаттум̣ ва̄чам̣ бхиндитва̄ вуттехи тӣхи саран̣агаманехи упасампада̄ саран̣агаманӯпасампада̄. ова̄даппат̣иггахан̣ӯпасампада̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45) на̄ма –
‘‘тасма̄тиха те, кассапа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘тиббам̣ ме хироттаппам̣ паччупат̣т̣хитам̣ бхависсати тхересу навесу маджджхимесӯ’ти, еван̃хи те кассапа сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, кассапа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘йам̣ кин̃чи дхаммам̣ сун̣исса̄ми кусалӯпасам̣хитам̣, саббам̣ там̣ ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси каритва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ охитасото дхаммам̣ сун̣исса̄мӣ’ти, еван̃хи те, кассапа, сиккхитаббам̣. тасма̄тиха те, кассапа, евам̣ сиккхитаббам̣ ‘са̄тасахагата̄ ча ме ка̄йагата̄сати на виджахиссатӣ’ти, еван̃хи те, кассапа, сиккхитабба’’нти (сам̣. ни. 2.154) –
имина̄ ова̄даппат̣иггахан̣ена маха̄кассапаттхерасса анун̃н̃а̄таупасампада̄.
пан̃ха̄бйа̄каран̣ӯпасампада̄ на̄ма сопа̄касса анун̃н̃а̄таупасампада̄. бхагава̄ кира пубба̄ра̄ме анучан̇камантам̣ сопа̄каса̄ман̣ерам̣ ‘‘‘уддхума̄такасан̃н̃а̄’ти ва̄ сопа̄ка ‘рӯпасан̃н̃а̄’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ на̄на̄бйан̃джана̄, уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45) даса асубханиссите пан̃хе пуччхи. со те бйа̄ка̄си. бхагава̄ тасса са̄дхука̄рам̣ датва̄ ‘‘кативассо твам̣, сопа̄ка̄’’ти пуччхи. саттавассохам̣ бхагава̄ти. ‘‘сопа̄ка, твам̣ мама саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ пан̃хе бйа̄ка̄сӣ’’ти а̄раддхачитто упасампадам̣ ануджа̄ни, айам̣ пан̃ха̄бйа̄каран̣ӯпасампада̄.
ат̣т̣хагарудхаммапат̣иггахан̣ӯпасампада̄ на̄ма маха̄паджа̄патийа̄ ат̣т̣хагарудхаммаппат̣иггахан̣ена анун̃н̃а̄таупасампада̄.
дӯтенӯпасампада̄ на̄ма ад̣д̣хака̄сийа̄ ган̣ика̄йа анун̃н̃а̄таупасампада̄.
ат̣т̣хава̄чикӯпасампада̄ на̄ма бхиккхунийа̄ бхиккхунисан̇гхато н̃аттичатуттхена, бхиккхусан̇гхато н̃аттичатуттхена̄ти имехи двӣхи каммехи упасампада̄.
н̃аттичатуттхакаммӯпасампада̄ на̄ма бхиккхӯнам̣ етарахи упасампада̄. н̃аттичатуттхена̄ти тӣхи анусса̄вана̄хи, ека̄йа ча н̃аттийа̄ти евам̣ н̃аттичатуттхена. кин̃ча̄пи хи н̃атти саббапат̣хамам̣ вуччати, тиссаннам̣ пана анусса̄вана̄нам̣ аттхабйан̃джанабхеда̄бха̄вато аттхабйан̃джанабхиннам̣ н̃аттим̣ та̄сам̣ чатуттханти катва̄ ‘‘н̃аттичатуттха’’нти вуччати. акуппена̄ти акопетаббатам̣, аппат̣иккоситаббатан̃ча упагатена. т̣ха̄на̄рахена̄ти ка̄ран̣а̄рахена саттху са̄сана̄рахена. упасампанно на̄ма упарибха̄вам̣ сама̄панно, паттоти аттхо. бхиккхубха̄во хи упарибха̄во, тан̃чеса йатха̄вуттена каммена сама̄паннатта̄ ‘‘упасампанно’’ти вуччати. касма̄ панеттха имина̄ва упасампанно идха гахито, на̄н̃н̃ехӣти? вуччате – ехибхиккхӯпасампада̄ антимабхавика̄намева, саран̣агаманӯпасампада̄ парисуддха̄нам̣, ова̄даппат̣иггахан̣апан̃ха̄бйа̄каран̣ӯпасампада̄ маха̄кассапасопа̄ка̄нам̣, на ча те бхабба̄ па̄ра̄джика̄дилокаваджджам̣ а̄паджджитум̣, ат̣т̣хагарудхаммаппат̣иггахан̣а̄дайо ча бхиккхунӣнам̣йева анун̃н̃а̄та̄. айан̃ча бхиккху, тасма̄ н̃аттичатуттхенева упасампада̄каммена упасампанно идха гахито, на̄н̃н̃ехӣти ведитаббо. пан̣н̣аттиваджджесу пана сиккха̄падесу ан̃н̃епи ехибхиккхӯпасампада̄йа упасампанна̄дайо сан̇гайханти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.45 бхиккхупадабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄). ваккхати хи ‘‘пан̣н̣аттиваджджесу пана ан̃н̃епи сан̇гахам̣ гаччхантӣ’’ти. ида̄ни ‘‘акуппена т̣ха̄на̄рахена упасампанно’’ти сам̣кхиттена вуттаматтхам̣ виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘тасса пана̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха̄ти тесу пан̃часу. васати еттха̄ти ваттху, а̄дха̄ро патит̣т̣ха̄. тена̄ха ‘‘упасампада̄пеккхо пуггало’’ти. ӯна̄ни апарипун̣н̣а̄ни вӣсати васса̄ни асса̄ти ӯнавӣсативассо. еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ упари саппа̄н̣акавагге ӯнавӣсатисиккха̄паде (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. ӯнавӣсативассасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ван̣н̣айисса̄ма. тесӯти пан̣д̣ака̄дӣсу ека̄дасасу абхаббапуггалесу. пан̣д̣ако (маха̄ва. ат̣т̣ха. 109) панеттха пан̃чавидхо хоти а̄ситтапан̣д̣ако, усӯйапан̣д̣ако, опаккамикапан̣д̣ако, напум̣сакапан̣д̣ако, паккхапан̣д̣акоти. тесу а̄ситтапан̣д̣акасса ча усӯйапан̣д̣акасса ча паббаджджа̄ на ва̄рита̄, итаресам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄рита̄. тесупи паккхапан̣д̣акасса йасмим̣ паккхе пан̣д̣ако хоти, тасмим̣йевасса паккхе паббаджджа̄ ва̄рита̄ти. тайо четтха паббаджджӯпасампада̄нам̣ абхаббата̄йа аваттхӯ. тена̄ха ‘‘а̄ситтапан̣д̣акан̃ча̄’’тиа̄ди. таттха йасса паресам̣ ан̇гаджа̄там̣ мукхена гахетва̄ асучина̄ а̄ситтасса парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ а̄ситтапан̣д̣ако. йасса паресам̣ аджджха̄ча̄рам̣ пассато усӯйа̄йа уппанна̄йа парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ усӯйапан̣д̣ако. йасса упаккамена бӣджа̄ни апанӣта̄ни, айам̣ опаккамикапан̣д̣ако (ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 135; ви. ви. т̣ӣ. маха̄вагга 2.109). йо пана пат̣исандхийам̣йева абха̄вако уппанно, айам̣ напум̣сакапан̣д̣ако. екаччо пана акусалавипа̄ка̄нубха̄вена ка̄л̣апаккхе пан̣д̣ако хоти, джун̣хапаккхе панасса парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ паккхапан̣д̣акоти ведитаббо.
тхеййена сам̣ва̄со етасса̄ти тхеййасам̣ва̄сако. со ча на сам̣ва̄саматтассева тхенако идха̄дхиппето, атха кхо лин̇гасса, тадубхайасса ча тхенакопӣти а̄ха ‘‘тхеййасам̣ва̄сако пана тивидхо’’тиа̄ди. на бхиккхувасса̄ни ган̣етӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110) ‘‘ахам̣ дасавассо ва̄ вӣсативассо ва̄’’ти муса̄ ватва̄ бхиккхувасса̄ни на ган̣ети. на йатха̄вуд̣д̣хам̣ бхиккхӯнам̣ ва̄ са̄ман̣ера̄нам̣ ва̄ ванданам̣ са̄дийатӣти аттана̄ муса̄ва̄дам̣ катва̄ дасситавасса̄нурӯпена йатха̄вуд̣д̣хам̣ ванданам̣ на̄дхива̄сети. на а̄санена пат̣иба̄хатӣти ‘‘апехи, ме етам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти а̄санена наппат̣иба̄хати. на упосатха̄дӣсу сандиссатӣти упосатхаппава̄ран̣а̄дӣсу на сандиссати. лин̇гаматтассева̄ти евасаддена сам̣ва̄сам̣ ниваттети. сама̄ноти санто. лин̇га̄нурӯпасса сам̣ва̄сасса̄ти са̄ман̣ералин̇га̄нурӯпасса са̄ман̣ерасам̣ва̄сасса. саче пана ка̄са̄йе дхурам̣ никкхипитва̄ нагго ва̄ ода̄таваттханиваттхо ва̄ метхунасевана̄дӣхи ассаман̣о хутва̄ ка̄са̄йа̄ни нива̄сети, лин̇гаттхенако хоти. саче гихибха̄вам̣ паттхайама̄но ка̄са̄йам̣ оват̣т̣икам̣ катва̄, ан̃н̃ена ва̄ а̄ка̄рена гихинива̄санена нива̄сети ‘‘собхати ну кхо ме гихилин̇гам̣, на собхатӣ’’ти вӣмам̣санаттхам̣, раккхати та̄ва, ‘‘собхатӣ’’ти сампат̣иччхитва̄ пуна лин̇гам̣ са̄дийати, лин̇гаттхенако хоти. ода̄там̣ нива̄сетва̄ вӣмам̣санасампат̣иччханесупи есева найо. сачепи ниваттхака̄са̄васса упари ода̄там̣ нива̄сетва̄ вӣмам̣сати ва̄ сампат̣иччхати ва̄, раккхати ева.
антимаваттхуаджджха̄паннакепи есева найоти па̄ра̄джикам̣ а̄паннаке бхиккхумхипи есева найоти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – саче кочи бхиккху ка̄са̄йе саусса̄хова ода̄там̣ нива̄сетва̄ метхунам̣ пат̣исевитва̄ пуна ка̄са̄йа̄ни нива̄сетва̄ вассаган̣ана̄дибхедам̣ саббам̣ видхим̣ а̄паджджати, айам̣ бхиккхӯхи динналин̇гасса апариччаттатта̄ на лин̇гаттхенако, лин̇га̄нурӯпасса сам̣ва̄сасса са̄дитатта̄ на̄пи сам̣ва̄саттхенакоти. видесанти парадесам̣. идан̃ча ван̃четум̣ саккун̣еййат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ вуттам̣. йо пана садесепи евам̣ кароти, сопи сам̣ва̄саттхенакова. ‘‘сам̣ва̄саматтассева̄’’ти имина̄ лин̇гам̣ пат̣иккхипати. саче кочи вуд̣д̣хапаббаджито (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110) бхиккхувасса̄ни ган̣етва̄ маха̄пел̣а̄дӣсу диййама̄набхаттам̣ ган̣ха̄ти, сопи тхеййасам̣ва̄сако хоти. сайам̣ са̄ман̣ерова са̄ман̣ераппат̣ипа̄т̣ийа̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ган̣ханто тхеййасам̣ва̄сако на хоти. бхиккху пана бхиккхупат̣ипа̄т̣ийа̄ кӯт̣авасса̄ни ган̣етва̄ ган̣ханто бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо.
нану сам̣ва̄со на̄ма екакаммам̣ екуддесо самасиккхата̄ти а̄ха ‘‘бхиккхувассаган̣ана̄дико хӣ’’тиа̄ди. имина̄ на кевалам̣ екакамма̄дикова кирийабхедо сам̣ва̄соти идха̄дхиппето, атха кхо тадан̃н̃о бхиккхувассаган̣ана̄дикопӣти дассети. имасмим̣ аттхети тхеййасам̣ва̄сака̄дхика̄ре. сиккхам̣ паччаккха̄йа̄ти сиккхам̣ париччаджитва̄. идам̣ вуттам̣ хоти – саче кочи бхиккху сиккхам̣ паччаккха̄йа лин̇гам̣ анапанетва̄ дуссӣлакаммам̣ катва̄ ва̄ акатва̄ ва̄ ‘‘на мам̣ кочи джа̄на̄тӣ’’ти пуна саббам̣ пуббе вуттам̣ вассаган̣ана̄дибхедам̣ видхим̣ пат̣ипаджджати, со тхеййасам̣ва̄сако хотӣти.
саче пана кассачи ра̄джа̄ куддхо хоти, со ‘‘евам̣ ме соттхи бхависсатӣ’’ти сайамева лин̇гам̣ гахетва̄ пала̄йати. там̣ дисва̄ ран̃н̃о а̄роченти. ра̄джа̄ ‘‘саче паббаджито, на там̣ лаббха̄ кин̃чи ка̄ту’’нти тасмим̣ кодхам̣ пат̣ивинети. со ‘‘вӯпасантам̣ ме ра̄джабхайа’’нти сан̇гхамаджджхам̣ аносаритва̄ва гихилин̇гам̣ гахетва̄ а̄гато пабба̄джетаббо. атха̄пи ‘‘са̄санам̣ нисса̄йа майа̄ джӣвитам̣ ладдхам̣, ханда да̄ни ахам̣ паббаджа̄мӣ’’ти уппаннасам̣вего тенева лин̇гена а̄гантва̄ а̄гантукаваттам̣ на са̄дийати, бхиккхӯхи пут̣т̣хо ва̄ апут̣т̣хо ва̄ йатха̄бхӯтаматта̄нам̣ а̄викатва̄ва паббаджджам̣ йа̄чати, лин̇гам̣ апанетва̄ пабба̄джетаббо. саче пана ваттам̣ са̄дийати, паббаджита̄лайам̣ дассети, саббам̣ пуббе вуттам̣ вассаган̣ана̄дибхедам̣ пат̣ипаджджати, айам̣ пана на пабба̄джетаббо.
идха панекаччо дуббхиккхе джӣвитум̣ асакконто сайамева лин̇гам̣ гахетва̄ саббапа̄сан̣д̣ийабхатта̄ни бхун̃джанто дуббхиккхе вӣтиватте сан̇гхамаджджхам̣ аносаритва̄ва гихилин̇гам̣ гахетва̄ а̄гатоти саббам̣ пуримасадисамева.
апаро маха̄канта̄рам̣ ниттхаритука̄мо хоти, саттхава̄хо ча паббаджите гахетва̄ гаччхати. со ‘‘евам̣ мам̣ саттхава̄хо гахетва̄ гамиссатӣ’’ти сайамева лин̇гам̣ гахетва̄ саттхава̄хена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхаритва̄ кхемантам̣ патва̄ сан̇гхамаджджхам̣ аносаритва̄ва гихилин̇гам̣ гахетва̄ а̄гатоти саббам̣ пуримасадисамева.
апаро рогабхайе (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 138) уппанне джӣвитум̣ асакконто сайамева лин̇гам̣ гахетва̄ саббапа̄сан̣д̣ийабхатта̄ни бхун̃джанто рогабхайе вӯпасанте сан̇гхамаджджхам̣ аносаритва̄ва гихилин̇гам̣ гахетва̄ а̄гатоти саббам̣ пуримасадисамева.
апарасса еко верико куддхо хоти, гха̄тетука̄мо нам̣ вичарати. со ‘‘евам̣ ме соттхи бхависсатӣ’’ти сайамева лин̇гам̣ гахетва̄ пала̄йати. верико ‘‘кухим̣ со’’ти парийесанто ‘‘паббаджитва̄ пала̄то’’ти сутва̄ ‘‘саче паббаджито, на там̣ лаббха̄ кин̃чи ка̄ту’’нти тасмим̣ кодхам̣ пат̣ивинети. со ‘‘вӯпасантам̣ ме верибхайа’’нти сан̇гхамаджджхам̣ аносаритва̄ва гихилин̇гам̣ гахетва̄ а̄гатоти саббам̣ пуримасадисамева.
апаро н̃а̄тикулам̣ гантва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа гихӣ хутва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни идха винассиссанти, сачепи има̄ни гахетва̄ виха̄рам̣ гамисса̄ми, антара̄магге мам̣ ‘чоро’ти гахессанти, йам̣нӯна̄хам̣ ка̄йапариха̄рийа̄ни катва̄ гаччхеййа’’нти чӣвара̄харан̣аттхам̣ нива̄сетва̄ ча па̄рупитва̄ ча виха̄рам̣ гаччхати. там̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ са̄ман̣ера̄ ча дахара̄ ча аббхуггаччханти, ваттам̣ дассенти. со на са̄дийати, йатха̄бхӯтаматта̄нам̣ а̄викароти. саче бхиккхӯ ‘‘на да̄ни майам̣ там̣ мун̃чисса̄ма̄’’ти балакка̄рена пабба̄джетука̄ма̄ хонти, ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ пуна пабба̄джетаббо. саче пана ‘‘на име мама хӣна̄йа̄ваттабха̄вам̣ джа̄нантӣ’’ти там̣йева бхиккхубха̄вам̣ пат̣иджа̄нитва̄ саббам̣ пуббе вуттавассаган̣ана̄дибхедам̣ видхим̣ пат̣ипаджджати, айам̣ на пабба̄джетаббо. тена̄ха ‘‘ра̄джадуббхиккхаканта̄ра-рогаверӣбхайена ва̄’’тиа̄ди. бхайасаддо четтха паччекам̣ йоджетаббо ‘‘ра̄джабхайена, дуббхиккхабхайена̄’’тиа̄дина̄. лин̇гам̣ а̄дийатӣти весам̣ ган̣ха̄ти. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, йа̄ва со суддхама̄насоти бхиккхӯнам̣ ван̃четука̄мата̄йа абха̄вато йо суддхама̄насо йа̄ва сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, та̄ва еса ‘‘гихӣ мам̣ ‘саман̣о’ти джа̄нантӯ’’ти ван̃чаначитте сатипи бхиккхӯнам̣ ван̃четука̄мата̄йа абха̄вато досо наттхӣти тхеййасам̣ва̄сако на̄ма̄ти на вуччатӣти аттхо.
титтхийесу паккантако павит̣т̣хоти титтхийапаккантако. со ча на кевалам̣ таттха павит̣т̣хаматтенева титтхийапаккантако хоти, атха кхо тесам̣ ладдхиггахан̣ена. тена̄ха ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. ‘‘упасампанно’’ти имина̄ анупасампанно титтхийапаккантако на хотӣти дассети. вуттан̃хетам̣ курундиат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айан̃ча титтхийапаккантако на̄ма упасампаннабхиккхуна̄ катхито, тасма̄ са̄ман̣еро салин̇гена титтха̄йатанам̣ гатопи пуна паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110). кусачӣра̄диканти еттха̄дисаддена пхалакаккхан̣д̣аджат̣а̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. сачепи ‘‘айам̣ паббаджджа̄ сет̣т̣ха̄’’ти сет̣т̣хабха̄вам̣ ва̄ упагаччхати, на муччати, титтхийапаккантакова хоти. вата̄нӣти уккут̣икаппадха̄на̄дӣни вата̄ни. саче пана ‘‘собхати ну кхо ме титтхийапаббаджджа̄, нану кхо собхатӣ’’ти вӣмам̣санаттхам̣ кусачӣра̄дӣни нива̄сети, джат̣ам̣ ва̄ бандхати, кха̄рика̄джам̣ ва̄ а̄дийати, йа̄ва на сампат̣иччхати там̣ ладдхим̣, та̄ва раккхати, сампат̣иччхитаматте титтхийапаккантако хоти. аччхинначӣваро пана кусачӣра̄дӣни нива̄сенто, ра̄джабхайа̄дӣхи ва̄ титтхийалин̇гам̣ ган̣ханто ладдхийа̄ абха̄вена нева титтхийапаккантако хоти.
авасесо саббопӣти на̄гасупан̣н̣айаккхагандхабба̄дико. йан̃хеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
йатха̄ сама̄наджа̄тикасса (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.112) викопане каммам̣ гарутарам̣, на татха̄ виджа̄тикасса̄ти а̄ха ‘‘мануссаджа̄тика̄’’ти. путтасамбандхена ма̄та̄питусаман̃н̃а̄, даттакиттима̄дивасенапи путтавоха̄ро локе диссати, со ча кхо парийа̄йатоти ниппарийа̄йасиддхатам̣ дассетум̣ ‘‘джанеттӣ’’ти вуттам̣. джанеттӣти джаника̄, ма̄та̄ти аттхо. йатха̄ мануссаттабха̄ве т̣хитассева кусаладхамма̄нам̣ тиккхависадасӯрабха̄ва̄патти, йатха̄ там̣ тин̣н̣ампи бодхисатта̄нам̣ бодхиттайаниппхаттийам̣, евам̣ мануссаттабха̄ве т̣хитассева акусаладхамма̄нампи тиккхависадасӯрабха̄ва̄паттӣти а̄ха ‘‘мануссабхӯтенева̄’’ти. сан̃чичча̄ти ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃а̄йа саддхим̣ вадхакачетана̄йа чететва̄. айам̣ ма̄тугха̄тако на̄ма̄ти айам̣ а̄нантарийена ма̄тугха̄такакаммена ма̄тугха̄тако на̄ма. йена пана манусситтхибхӯта̄пи аджаника̄ поса̄ваникама̄та̄ ва̄ маха̄ма̄та̄ ва̄ чӯл̣ама̄та̄ ва̄ джаника̄пи ва̄ аманусситтхибхӯта̄ ма̄та̄ гха̄тита̄, тасса паббаджджа̄ на ва̄рита̄, на ча а̄нантарико хоти. йена сайам̣ тираччха̄набхӯтена манусситтхибхӯта̄ ма̄та̄ гха̄тита̄, сопи а̄нантарико на хоти. тираччха̄нагататта̄ панасса паббаджджа̄ пат̣иккхитта̄, каммам̣ панасса бха̄рийам̣ хоти, а̄нантарийам̣ а̄хаччева тит̣т̣хати.
йена мануссабхӯто джанако пита̄ сайампи мануссаджа̄тикенева сата̄ сан̃чичча джӣвита̄ воропито, айам̣ а̄нантарийена питугха̄такакаммена питугха̄тако на̄ма̄ти имаматтхам̣ атидисанто ‘‘питугха̄такепи есева найо’’ти а̄ха. сачепи хи весийа̄ путто хоти, ‘‘айам̣ ме пита̄’’ти на джа̄на̄ти, йасса самбхавена ниббатто, со ча тена гха̄тито, ‘‘питугха̄тако’’твева сан̇кхам̣ гаччхати, а̄нантарийан̃ча пхусати (маха̄ва. ат̣т̣ха. 114).
ел̣акачатуккам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.128; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.275; вибха. ат̣т̣ха. 809; са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.112), сан̇га̄мачатуккам̣, чорачатуккан̃четтха катхетаббам̣. ‘‘ел̣акам̣ ма̄ремӣ’’ти абхисандхина̄пи хи ел̣акат̣т̣ха̄не т̣хитам̣ мануссабхӯтам̣ ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ ма̄ренто а̄нантарийам̣ пхусати ма̄ран̣а̄дхиппа̄йенева а̄нантарийаваттхуно викопитатта̄. ел̣ака̄бхисандхина̄, пана ма̄та̄питиабхисандхина̄ ва̄ ел̣акам̣ ма̄ренто а̄нантарийам̣ на пхусати а̄нантарийаваттхуабха̄вато. ма̄та̄питиабхисандхина̄ ма̄та̄питаро ма̄ренто пхусатева. есева найо итарасмимпи чатуккадвайе. саббаттха хи пуримам̣ абхисандхичиттам̣ аппама̄н̣ам̣, вадхакачиттам̣, пана тада̄рамман̣аджӣвитиндрийан̃ча а̄нантарийа̄на̄нантарийабха̄ве пама̄н̣ам̣.
арахантагха̄такопи мануссаарахантавасенева ведитабботи а̄ха ‘‘йена антамасо гихилин̇ге т̣хитопӣ’’тиа̄ди. амануссаджа̄тикам̣ пана арахантам̣, мануссаджа̄тикам̣ ва̄ авасесам̣ арийапуггалам̣ гха̄тетва̄ а̄нантарико на хоти, паббаджджа̄писса на ва̄рита̄, каммам̣ пана балавам̣ хоти. тираччха̄но мануссаарахантампи гха̄тетва̄ а̄нантарико на хоти, каммам̣ пана бха̄рийанти айаметтха виниччхайо. йатха̄ ма̄та̄питӯсу, евам̣ арахантепи ел̣акачатукка̄дӣни ведитабба̄ни.
пакататтам̣ бхиккхунинти парисуддхасӣлам̣ убхатосан̇гхе упасампаннам̣ бхиккхуним̣. йо (маха̄ва. ат̣т̣ха. 115) пана ка̄йасам̣саггена сӣлавина̄сам̣ па̄пети, тасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча на ва̄рита̄. балакка̄рена ода̄таваттхавасанам̣ катва̄ аниччхама̄нам̣йева дӯсентопи бхиккхунидӯсакойева, балакка̄рена пана ода̄таваттхавасанам̣ катва̄ иччхама̄нам̣ дӯсенто бхиккхунидӯсако на хоти. касма̄? йасма̄ гихибха̄ве сампат̣иччхитаматтейева са̄ абхиккхунӣ хоти. саким̣ сӣлавипаннам̣ пана паччха̄ дӯсенто сиккхама̄наса̄ман̣ерӣсу ча виппат̣ипаджджанто нева бхиккхунидӯсако хоти, паббаджджам̣, упасампадан̃ча лабхатӣти.
дхаммато уггатам̣ апагатам̣ уддхаммам̣. уббинайанти еттха̄пи есева найо. чатуннам̣ камма̄нанти апалоканан̃аттин̃аттидутийан̃аттичатуттхасан̇кха̄та̄нам̣ чатуннам̣ камма̄нам̣. имесан̃хи ан̃н̃атарам̣ сан̇гхакаммам̣ екасӣма̄йам̣ висум̣ висум̣ каронтена сан̇гхо бхинно на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘чатуннам̣ камма̄нам̣ ан̃н̃атаравасена сан̇гхам̣ бхиндатӣ’’ти.
‘‘дут̣т̣хачиттена̄’’ти вуттамеваттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘вадхакачиттена̄’’ти вуттам̣. вадхакачетана̄йа хи дӯситам̣ читтам̣ идха дут̣т̣хачиттам̣ на̄ма. лохитам̣ уппа̄детӣти антосарӣрейева лохитам̣ уппа̄дети, сан̃читам̣ каротӣти адхиппа̄йо. на хи татха̄гатасса абхеджджака̄йата̄йа парӯпаккамена дхаммам̣ бхиндитва̄ лохитам̣ паггхарати, сарӣрасса пана антойева екасмим̣ т̣ха̄не лохитам̣ самосарати, а̄гха̄тена пакуппама̄нам̣ сан̃читам̣ хоти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йо пана рогавӯпасаманаттхам̣ джӣвако вийа саттхена пха̄летва̄ пӯтимам̣сан̃ча лохитан̃ча нӣхаритва̄ пха̄сукам̣ кароти, айам̣ лохитуппа̄дако на хоти, бахум̣ пана со пун̃н̃ам̣ пасавати (маха̄ва. ат̣т̣ха. 115).
дувидхампи бйан̃джананти йатха̄вуттакаммадвайато самут̣т̣хитам̣ иттхинимиттам̣, пурисанимиттан̃ча̄ти дувидхампи бйан̃джанам̣. имина̄ ча виггахена ‘‘убхатобйан̃джанако’’ти асама̄на̄дхикаран̣ависайо ба̄хираттхасама̄сойам̣, пуримападе ча вибхаттиалопоти дассети. со дувидхо хоти иттхиубхатобйан̃джанако, пурисаубхатобйан̃джанако ча̄ти. таттха иттхиубхатобйан̃джанакасса иттхинимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, пурисанимиттам̣ пат̣иччханнам̣. пурисаубхатобйан̃джанакасса пурисанимиттам̣ па̄кат̣ам̣, иттхинимиттам̣ пат̣иччханнам̣. иттхиубхатобйан̃джанакасса иттхӣсу пурисаттам̣ каронтасса иттхинимиттам̣ пат̣иччханнам̣ хоти, пурисанимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. пурисаубхатобйан̃джанакасса пуриса̄нам̣ иттхибха̄вам̣ упагаччхантасса пурисанимиттам̣ пат̣иччханнам̣ хоти, иттхинимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. иттхиубхатобйан̃джанако сайан̃ча габбхам̣ ган̣ха̄ти, паран̃ча ган̣ха̄пети. пурисаубхатобйан̃джанако пана сайам̣ на ган̣ха̄ти, парам̣ ган̣ха̄петӣти идаметесам̣ на̄на̄каран̣ам̣.
апара̄масана̄нӣти аггахан̣а̄ни авачана̄ни. ‘‘айам̣ иттханна̄мо’’ти упасампада̄пеккхасса акиттананти йасса упасампада̄ карӣйати, тасса акиттанам̣, ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, айам̣ дхаммараккхито а̄йасмато буддхараккхитасса упасампада̄пеккхо’’ти ваттаббе ‘‘айам̣ дхаммараккхито’’ти (пари. ат̣т̣ха. 484) авачананти вуттам̣ хоти. ‘‘иттханна̄масса упасампада̄пеккхо’’ти упаджджха̄йасса акиттананти ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, айам̣ дхаммараккхито а̄йасмато буддхараккхитасса упасампада̄пеккхо’’ти ваттаббе ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо, айам̣ дхаммараккхито упасампада̄пеккхо’’ти ватва̄ ‘‘а̄йасмато буддхараккхитасса̄’’ти авачанам̣. саббена саббам̣ н̃аттийа̄ анучча̄ран̣анти н̃аттим̣ ат̣т̣хапетва̄ чатуккхаттум̣ каммава̄ча̄йа ева анусса̄ванакаммасса каран̣ам̣. сампаннанти упетам̣.
ха̄панам̣ париччаджанам̣. йопи екам̣ н̃аттим̣ т̣хапетва̄ саким̣йева ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ анусса̄ванам̣ кароти, айампи са̄ванам̣ ха̄петийева. дуручча̄ран̣ам̣ на̄ма ан̃н̃асмим̣ аккхаре ваттаббе ан̃н̃асса вачанам̣. тасма̄ каммава̄чам̣ каронтена бхиккхуна̄ йва̄йам̣ –
‘‘ситхилам̣ дханитан̃ча дӣгхарассам̣;
гарукам̣ лахукан̃чева ниггахӣтам̣;
самбандхававаттхитам̣ вимуттам̣;
дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедо’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.291; а. ни. ат̣т̣ха. 2.3.64, пари. ат̣т̣ха. 485; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 252) –
вутто, айам̣ сут̣т̣ху упалаккхетаббо. еттха хи ситхилам̣ на̄ма пан̃часу ваггесу пат̣хамататийам̣. дханитам̣ на̄ма тесвева дутийачатуттхам̣. дӣгханти дӣгхена ка̄лена ваттаббам̣ а̄-ка̄ра̄ди. рассанти тато упад̣д̣хака̄лена ваттаббам̣ а-ка̄ра̄ди. гаруканти дӣгхамева, йам̣ ва̄ ‘‘а̄йасмато буддхараккхитаттхерасса йасса наккхаматӣ’’ти евам̣ сам̣йогапарам̣ катва̄ вуччати. лахуканти рассамева, йам̣ ва̄ ‘‘а̄йасмато буддхараккхитаттхерасса йасса на кхаматӣ’’ти евам̣ асам̣йогапарам̣ катва̄ вуччати. ниггахӣтанти йам̣ каран̣а̄ни ниггахетва̄ ависсаджджетва̄ авиват̣ена мукхена са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ваттаббам̣. самбандханти йам̣ парападена самбандхитва̄ ‘‘тун̣хисса̄’’ти ва̄ ‘‘тун̣хасса̄’’ти ва̄ вуччати. ваваттхитанти йам̣ парападена самбандхам̣ акатва̄ виччхиндитва̄ ‘‘тун̣хӣ асса̄’’ти ва̄ ‘‘тун̣ха асса̄’’ти ва̄ вуччати. вимуттанти йам̣ каран̣а̄ни аниггахетва̄ виссаджджетва̄ виват̣ена мукхена ануна̄сикам̣ акатва̄ вуччати.
таттха ‘‘сун̣а̄ту ме’’ти ваттаббе та-ка̄расса тха-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘сун̣а̄тху ме’’ти вачанам̣ ситхиласса дханитакаран̣ам̣ на̄ма, татха̄ ‘‘паттакаллам̣ еса̄ н̃аттӣ’’ти ваттаббе ‘‘паттхакаллам̣ еса̄ н̃аттӣ’’тиа̄дивачанан̃ча. ‘‘бханте, сан̇гхо’’ти ваттаббе бха-ка̄ра гха-ка̄ра̄нам̣ ба-ка̄ра га-ка̄ре катва̄ ‘‘банте сам̣го’’ти вачанам̣ дханитасса ситхилакаран̣ам̣ на̄ма. ‘‘сун̣а̄ту ме’’ти виват̣ена мукхена ваттаббе ‘‘сун̣ам̣ту ме’’ти ва̄ ‘‘еса̄ н̃аттӣ’’ти ваттаббе ‘‘есам̣ н̃аттӣ’’ти ва̄ авиват̣ена мукхена ануна̄сикам̣ катва̄ вачанам̣ вимуттасса ниггахитавачанам̣ на̄ма. ‘‘паттакалла’’нти авиват̣ена мукхена ануна̄сикам̣ катва̄ ваттаббе ‘‘паттакалла̄’’ти виват̣ена мукхена ануна̄сикам̣ акатва̄ вачанам̣ ниггахитасса вимуттавачанам̣ на̄ма. ити ситхиле каттаббе дханитам̣, дханите каттаббе ситхилам̣, вимутте каттаббе ниггахитам̣, ниггахите каттаббе вимуттанти има̄ни чатта̄ри бйан̃джана̄ни антокаммава̄ча̄йа каммам̣ дӯсенти. евам̣ ваданто хи ан̃н̃асмим̣ аккхаре ваттаббе ан̃н̃ам̣ вадати, дуруттам̣ каротӣти вуччати.
итаресу пана дӣгхарасса̄дӣсу чхасу бйан̃джанесу дӣгхат̣т̣ха̄не дӣгхамева. рассат̣т̣ха̄не ча рассамева̄ти евам̣ йатха̄т̣ха̄не там̣ тадева аккхарам̣ бха̄сантена ануккама̄гатам̣ павен̣им̣ авина̄сентена каммава̄ча̄ ка̄табба̄. саче пана евам̣ акатва̄ дӣгхе ваттаббе рассам̣, рассе ва̄ ваттаббе дӣгхам̣ вадати, татха̄ гаруке ваттаббе лахукам̣, лахуке ва̄ ваттаббе гарукам̣ вадати, самбандхе ва̄ пана ваттаббе ваваттхитам̣, ваваттхите ва̄ ваттаббе самбандхам̣ вадати, евам̣ вуттепи каммава̄ча̄ на куппати. има̄ни хи чха бйан̃джана̄ни каммам̣ на копенти.
йам̣ пана суттантикаттхера̄ ‘‘да-ка̄ро та-ка̄рама̄паджджати, та-ка̄ро да-ка̄рама̄паджджати, ча-ка̄ро джа-ка̄рама̄паджджати, джа-ка̄ро ча-ка̄рама̄паджджати, йа-ка̄ро ка-ка̄рама̄паджджати, ка-ка̄ро йа-ка̄рама̄паджджати, тасма̄ да-ка̄ра̄дӣсу ваттаббесу та-ка̄ра̄дӣнам̣ вачанам̣ на вируджджхатӣ’’ти ваданти, там̣ каммава̄чам̣ патва̄ на ват̣т̣ати. тасма̄ винайадхарена нева да-ка̄ро та-ка̄ро ка̄таббо…пе… на ка-ка̄ро йа-ка̄ро. йатха̄па̄л̣ийа̄ нируттим̣ содхетва̄ дасавидха̄йа бйан̃джананируттийа̄ вуттадосе парихарантена каммава̄ча̄ ка̄табба̄. итаратха̄ хи са̄ванам̣ ха̄пети на̄ма. н̃аттим̣ ат̣т̣хапетва̄ пат̣хамам̣ анусса̄ванакаран̣анти самбандхо.
йа̄ватика̄ бхиккхӯ каммаппатта̄ти йаттака̄ бхиккхӯ тасса упасампада̄каммасса патта̄ йутта̄ анурӯпа̄. те ча кхо саббантимена парийа̄йена хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ екасӣмат̣т̣ха̄ пан̃ча пакататта̄ бхиккхӯ. на хи техи вина̄ там̣ каммам̣ карӣйати, на тесам̣ чхандо ети. авасеса̄ пана сачепи сахассаматта̄ хонти, саче екасӣмат̣т̣ха̄ екасмим̣ т̣ха̄не сама̄насам̣ва̄сака̄, саббе чханда̄раха̄ва хонти, чхандам̣ датва̄ а̄гаччханту ва̄, ма̄ ва̄, каммам̣ на куппати. пат̣иккосананти нива̄ран̣ам̣. тит̣т̣хати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти т̣ха̄нам̣, ка̄ран̣ам̣. идха пана упасампада̄каммакаран̣асса ка̄ран̣атта̄ упасампада̄каммава̄ча̄сан̇кха̄там̣ бхагавато вачанам̣ вуччати. тена̄ха ‘‘ка̄ран̣а̄рахатта̄ пана саттху са̄сана̄рахатта̄’’ти. йатха̄ ча ‘‘там̣ каттабба’’нти бхагавата̄ анусит̣т̣хам̣, татха̄каран̣ам̣ упасампада̄каммасса ка̄ран̣ам̣ хотӣти т̣ха̄на̄рахам̣ на̄ма. кечи (са̄раттха. т̣ӣ. 2.45) пана ‘‘т̣ха̄на̄рахена̄ти еттха ‘на, бхиккхаве, хаттхаччхинно пабба̄джетаббо’тиа̄ди (маха̄ва. 119) саттхуса̄санам̣ т̣ха̄на’’нти ваданти. идха̄ти имасмим̣ па̄ра̄джике. йатха̄ ча идха, евам̣ саббаттха̄пи локаваджджасиккха̄падесу айамева адхиппетоти ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘пан̣н̣аттиваджджесу пана̄’’тиа̄ди. ан̃н̃епӣти ехибхиккхӯпасампанна̄дайопи. катхаметам̣ вин̃н̃а̄йати пан̣н̣аттиваджджесу сиккха̄падесу ан̃н̃епи сан̇гахам̣ гаччхантӣти? аттхато а̄паннатта̄. татха̄ хи ‘‘две пуггала̄ абхабба̄ а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча, две пуггала̄ бхабба̄ а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча̄’’ти (пари. 322) са̄ман̃н̃ато вуттатта̄. ехибхиккхӯпасампанна̄дайопи асан̃чичча ассатийа̄ ачиттакам̣ сахасеййа̄паттиа̄дибхедам̣ пан̣н̣аттиваджджам̣ а̄паджджантӣти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.45) аттхато а̄паннам̣.
ида̄ни ‘‘бхиккхӯна’’нти имам̣ падам̣ висесаттха̄бха̄вато висум̣ аван̣н̣етва̄ва йам̣ сиккхан̃ча са̄джӣван̃ча сама̄паннатта̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно хоти, там̣ дассенто ‘‘бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’тиа̄дима̄ха. сиккхитабба̄ти сиккха̄, па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣, саха джӣванти еттха̄ти са̄джӣвам̣, ма̄тика̄дибхеда̄ пан̣н̣атти, сиккха̄ ча са̄джӣван̃ча сиккха̄са̄джӣвам̣, тадубхайам̣ сама̄панно упагатоти сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. тена̄ха ‘‘йа̄ бхиккхӯна’’нтиа̄ди. еттха ча ‘‘сиккха̄’’ти са̄джӣвасахачарийато адхисӣласиккха̄ва адхиппета̄ти а̄ха ‘‘адхисӣласан̇кха̄та̄’’ти. адхикам̣ уттамам̣ сӣланти адхисӣлам̣, ‘‘адхисӣла’’нти сан̇кха̄та̄ адхисӣласан̇кха̄та̄.
катамам̣ панеттха сӣлам̣, катамам̣ адхисӣланти? вуччате – пан̃чан̇гадасан̇гасӣлам̣ та̄ва сӣламева, на там̣ адхисӣлам̣. па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ пана адхисӣла’’нти вуччати. тан̃хи сӯрийо вийа паджджота̄нам̣, синеру вийа ча паббата̄нам̣ саббалокийасӣла̄нам̣ адхикан̃чева уттаман̃ча, буддхуппа̄дейева ча паваттати, на вина̄ буддхуппа̄да̄. на хи там̣ пан̃н̃аттим̣ уддхаритва̄ ан̃н̃о сатто пан̃н̃а̄петум̣ саккоти, буддха̄йева панасса саббасо ка̄йавачӣдва̄раджджха̄ча̄расотам̣ чхиндитва̄ тасса тасса вӣтиккамасса ануччхавикам̣ там̣ там̣ сӣласам̣варам̣ пан̃н̃а̄пенти. па̄тимоккхасам̣варасӣлатопи ча маггапхаласампайуттамева сӣлам̣ адхисӣлам̣, там̣ пана идха на адхиппетам̣. на хи там̣ сама̄панно метхунадхаммам̣ пат̣исевати.
етети на̄на̄десаджа̄тиготта̄дибхедабхинна̄ бхиккхӯ. саха джӣвантӣти екуддеса̄дивасена саха паваттанти. тена̄ха ‘‘екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино’’ти. сиккха̄падасан̇кха̄танти пан̣н̣аттисан̇кха̄там̣. са̄пи хи виратиа̄дӣнам̣ дӣпанато ‘‘сиккха̄пада’’нти вуччати. вуттампи четам̣ ‘‘сиккха̄паданти йо таттха на̄мака̄йо падака̄йо нируттика̄йо бйан̃джанака̄йо’’ти. таттха̄ти тесу. сиккхам̣ парипӯрентоти акаттаббапариваджджанакаттаббакаран̣авасена ва̄риттача̄риттасан̇кха̄там̣ дувидхам̣ сӣлам̣ парипӯрентоти аттхо, ва̄риттасӣлавасена виратисампайуттачетанам̣, ча̄риттасӣлавасена виративиппайуттачетанан̃ча аттани паваттентоти вуттам̣ хоти. са̄джӣван̃ча авӣтиккамантоти сиккха̄падан̃ча амадданто, сӣласам̣варан̣ам̣, са̄джӣва̄натиккаманан̃ча̄ти идамева двайам̣ идха сама̄паджджанам̣ на̄ма̄ти адхиппа̄йо. таттха са̄джӣва̄натиккамо сиккха̄па̄рипӯрийа̄ паччайо. тасса̄натиккаманато хи йа̄ва магга̄ сиккха̄ парипӯрати. апичеттха ‘‘сиккхам̣ парипӯренто’’ти имина̄ виратичетана̄сан̇кха̄тасса сӣласам̣варасса висесато санта̄не паваттанака̄лова гахито, ‘‘авӣтиккаманто’’ти имина̄ пана аппаваттанака̄лопи. сиккхан̃хи парипӯран̣авасена аттани паваттентопи нидда̄дивасена аппаваттентопи вӣтиккама̄бха̄ва̄ сиккханавасена сама̄панноти вуччати.
йасма̄ сиккха̄паччаккха̄насса екаччам̣ дуббалйа̄викаммам̣ аттхо хоти, тасма̄ там̣ сандха̄йа ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти падасса аттхам̣ виваранто ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти а̄ха̄ти дассетум̣ ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сийа̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45 сиккха̄паччаккха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄), йасма̄ на саббам̣ дуббалйа̄викаммам̣ сиккха̄паччаккха̄нам̣, тасма̄ ‘‘дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти пат̣хамам̣ ватва̄ тасса аттханийаманаттхам̣ ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ваттаббанти? там̣ на, касма̄? аттха̄нуккама̄бха̄вато. ‘‘сиккха̄са̄джӣвасама̄панно’’ти хи вуттатта̄ йам̣ сиккхам̣ сама̄панно, там̣ апаччаккха̄йа, йан̃ча са̄джӣвам̣ сама̄панно, таттха дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти вуччама̄не ануккаменева аттхо вутто хоти, на ан̃н̃атха̄. тасма̄ идамева пат̣хамам̣ вуттанти.
ида̄ни тадубхайамева па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. тадабха̄вена̄ти тесам̣ читта̄дӣнам̣ абха̄вена. чавитука̄мата̄читтена̄ти апагантука̄мата̄читтена. дава̄ти сахаса̄. йо хи ан̃н̃ам̣ бхан̣итука̄мо сахаса̄ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти бхан̣ати, айам̣ дава̄ вадати на̄ма. рава̄ти вираджджхитва̄. йо хи ан̃н̃ам̣ бхан̣итука̄мо вируджджхитва̄ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти бхан̣ати, айам̣ рава̄ бхан̣ати на̄ма. пуримена ко висесоти че? пуримам̣ пан̣д̣итасса̄пи сахаса̄васена ан̃н̃абхан̣анам̣, идам̣ пана мандатта̄ момӯхатта̄ паккхалантасса ‘‘ан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄мӣ’’ти ан̃н̃абхан̣анам̣. ‘‘аккхарасамайа̄набхин̃н̃а̄тата̄йа ва̄ каран̣асампаттийа̄ абха̄вато ва̄ катхетаббам̣ катхетумасакконто хутва̄ ан̃н̃ам̣ катхенто рава̄ бхан̣ати на̄ма̄’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.54) еке.
ваджджа̄ваджджам̣ упаниджджха̄йатӣти упаджджха̄йо, там̣ упаджджха̄йам̣. ‘‘евам̣ саджджха̄йитаббам̣, евам̣ абхиккамитабба’’нтиа̄дина̄ а̄ча̄расиккха̄панако а̄чарийо. анте самӣпе васати сӣлена̄ти антева̄сӣ, вибхаттиалопена йатха̄ ‘‘ванекасерука̄’’ти. сама̄но упаджджха̄йо асса̄ти сама̄нупаджджха̄йако. евам̣ сама̄на̄чарийако. сабрахмача̄ринти бхиккхум̣. со хи ‘‘екакаммам̣, екуддесо, самасиккхата̄’’ти имам̣ брахмам̣ сама̄нам̣ чарати, тасма̄ ‘‘сабрахмача̄рӣ’’ти вуччати. евам̣ вутта̄нанти евам̣ падабха̄джанӣйе вутта̄нам̣. йатха̄ хи локе сасса̄нам̣ вируханат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘кхетта’’нти вуччати, евамима̄нипи буддха̄дӣни пада̄ни сиккха̄паччаккха̄насса вируханат̣т̣ха̄наттха̄ ‘‘кхетта’’нти вуччантӣти а̄ха ‘‘имесам̣ два̄вӣсатийа̄ кхеттапада̄на’’нти. йасма̄ панетесам̣ вевачанехипи сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, тасма̄ ‘‘савевачанасса̄’’ти вуттам̣. вивидхам̣ екасмим̣йева аттхе вачанам̣ вивачанам̣, вивачанамева вевачанам̣, парийа̄йана̄мам̣, саха вевачанехӣти савевачанам̣, тасса савевачанасса. еттха ча ван̣н̣апат̣т̣ха̄не (са̄раттха. т̣ӣ. 2.52; ви. ви. т̣ӣ. 1.53; ваджира. т̣ӣ. 53) а̄гатам̣ на̄масахассам̣, упа̄лига̄тха̄су (ма. ни. 2.76) на̄масатам̣, ан̃н̃а̄ни ча гун̣ато лаббхама̄на̄ни на̄ма̄ни ‘‘буддхавевачана̄нӣ’’ти ведитабба̄ни. сабба̄нипи дхаммасса на̄ма̄ни ‘‘дхаммавевачана̄нӣ’’ти ведитабба̄ни. еса найо саббаттха.
тесу йам̣ кин̃чи ваттука̄масса йам̣ кин̃чи вадато сиккха̄паччаккха̄нам̣ хотӣти тесу два̄вӣсатийа̄ кхеттападесу йам̣ кин̃чи екам̣ падам̣ ваттука̄масса тато ан̃н̃ам̣ йам̣ кин̃чи падампи вачӣбхедам̣ катва̄ вадато кхеттападантогадхатта̄ сиккха̄паччаккха̄нам̣ хотӣти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – саче пана̄йам̣ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти ваттука̄мо падапачча̄бхат̣т̣хам̣ катва̄ ‘‘паччаккха̄ми буддха’’нти ва̄ вадеййа, милаккхабха̄са̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарабха̄са̄йа таматтхам̣ вадеййа, ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти ваттука̄мо уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ‘‘дхаммам̣ паччаккха̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘сабрахмача̄рим̣ паччаккха̄мӣ’’ти ва̄ вадеййа, сеййатха̄пи уттаримануссадхаммавибхан̇ге ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджа̄мӣ’’ти ваттука̄мо ‘‘дутийам̣ джха̄на’’нти вадати. саче ‘‘йасса вадати, со айам̣ бхиккхубха̄вам̣ чаджитука̄мо етаматтхам̣ вадатӣ’’ти еттакаматтампи джа̄на̄ти, вираддхам̣ на̄ма наттхи, кхеттамева отин̣н̣ам̣, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. саккатта̄ ва̄ брахматта̄ ва̄ чутасатто вийа чутова хоти са̄сана̄ти.
аланти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.52) хоту, парийаттанти аттхо. ким̣ ну мети ким̣ майхам̣ киччам̣, ким̣ каран̣ӣйам̣, ким̣ са̄дхетаббанти аттхо. на маматтхоти наттхи мама аттхо. сумутта̄ханти сут̣т̣ху мутто ахам̣. пуримехи чуддасахи падехӣти буддха̄дӣхи сабрахмача̄рипарийантехи пуримехи чуддасахи падехи. йаннӯна̄хам̣ паччаккхеййанти еттха ‘‘йаннӯна̄’’ти паривитаккадассане нипа̄то. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘сача̄хам̣ буддхам̣ паччаккхеййам̣, са̄дху вата ме сийа̄’’ти. а̄дисаддена ‘‘паччаккхи’’нти ва̄ ‘‘паччаккхисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘бхависса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘хомӣ’’ти ва̄ ‘‘джа̄томхӣ’’ти ва̄ ‘‘амхӣ’’ти ва̄ евам̣бхӯта̄нам̣ гахан̣ам̣. саче пана ‘‘аджджа пат̣т̣ха̄йа ‘гихӣ’ти мам̣ дха̄рехӣ’’ти ва̄ ‘‘джа̄на̄хӣ’’ти ва̄ ‘‘сан̃джа̄на̄хӣ’’ти ва̄ ‘‘манаси карохӣ’’ти ва̄ вадати, арийакена ва̄ вадати, милаккхакена ва̄. еваметасмим̣ аттхе вутте йасса вадати, саче со джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ хоти сиккха̄. еса найо сесесупи ‘‘упа̄сако’’тиа̄дӣсу саттасу падесу. еттха ча арийакам̣ на̄ма ма̄гадхавоха̄ро. милаккхакам̣ на̄ма анарийако андхадамил̣а̄ди.
аккхараликхананти ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ ан̃н̃есам̣ дассанаттхам̣ аккхараликханам̣. адхиппа̄йавин̃н̃а̄пако ан̇гулисан̇кочана̄дико хаттхавика̄ро хаттхамудда̄, хаттхасаддо четтха тадекадесесу ан̇гулӣсу дат̣т̣хаббо ‘‘на бхун̃джама̄но саббам̣ хаттхам̣ мукхе паккхиписса̄мӣ’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 618) вийа. тасма̄ адхиппа̄йавин̃н̃а̄пакасса ан̇гулисан̇кочана̄дино хаттхавика̄расса дассанам̣ хаттхамудда̄дидассананти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.51) еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. а̄дисаддена сӣсакампанадассана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
умматтакакхиттачиттаведана̄т̣т̣а̄нанти еттха умматтакоти питтумматтако. кхиттачиттоти йаккхехи катачиттавиккхепо, йаккхумматтакоти вуттам̣ хоти. убхиннам̣ пана висесо ана̄паттива̄ре а̄вибхависсати. ведана̄т̣т̣оти балаватийа̄ дуккхаведана̄йа пхут̣т̣хо муччха̄парето, тена виппалапантена паччаккха̄та̄пи апаччаккха̄та̄ва хоти. мануссаджа̄тико хотӣти сабха̄го ва̄ висабха̄го ва̄ гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄ вин̃н̃ӯ йокочи мануссо хоти. умматтака̄дӣнанти еттха̄дисаддена кхиттачиттаведана̄т̣т̣адевата̄тираччха̄нагата̄нам̣ гахан̣ам̣. татра умматтакакхиттачиттаведана̄т̣т̣атираччха̄нагата̄нам̣ сантике паччаккха̄та̄пи аджа̄нанабха̄вена апаччаккха̄та̄ва хоти. девата̄йа пана сантике атикхиппам̣ джа̄нанабха̄вена. девата̄ на̄ма маха̄пан̃н̃а̄ тихетукаппат̣исандхика̄ атикхиппам̣ джа̄нанти, читтан̃ча на̄метам̣ лахупариваттам̣, тасма̄ ‘‘читталахукасса пуггаласса читтавасенева ма̄ атикхиппам̣ вина̄со ахосӣ’’ти девата̄йа сантике сиккха̄паччаккха̄нам̣ пат̣иккхипи. тена вуттам̣ ‘‘на ча умматтака̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро’’ти. дӯтена ва̄ти ‘‘мама сиккха̄паччаккха̄набха̄вам̣ катхехӣ’’ти мукхаса̄санавасена дӯтена ва̄. пан̣н̣ена ва̄ти пан̣н̣е ликхитва̄ пахин̣авасена пан̣н̣ена ва̄.
саче те сиккха̄паччаккха̄набха̄вам̣ джа̄нантӣти самбандхо. а̄ваджджанасамайети аттха̄бхогасамайе. имина̄ там̣ кхан̣ам̣йева пана апуббам̣ ачаримам̣ дуджджа̄нанти дассети. вачана̄нантарамева̄ти вачанасса анантарамева, а̄ваджджанасамайева̄ти аттхо. ева-саддена пана чирена джа̄нанам̣ пат̣иккхипати. уккан̣т̣хитоти анабхиратийа̄ имасмим̣ са̄сане киччхаджӣвикам̣ патто. атха ва̄ ‘‘аджджа йа̄ми, све йа̄ми, ито йа̄ми, еттха йа̄мӣ’’ти уддхам̣ кан̣т̣хам̣ катва̄ вихарама̄но виккхитто, анекагготи вуттам̣ хоти. идан̃ча ‘‘анабхирато са̄ман̃н̃а̄ чавитука̄мо’’тиа̄дӣнам̣ (па̄ра̄. 45) упалаккхан̣ам̣. йена кеначи…пе… джа̄нантӣти саче те‘‘уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхетӣ’’ти ва̄ ‘‘анабхирато’’ти ва̄ ‘‘са̄ман̃н̃а̄ чавитука̄мо’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена сиккха̄паччаккха̄набха̄вам̣ джа̄нанти. идан̃хи сиккха̄паччаккха̄нан̃ча упари абхӯта̄рочанадут̣т̣хуллава̄ча̄аттака̄мадут̣т̣хадосабхӯта̄рочанасиккха̄пада̄ни ча екапариччхеда̄ни, а̄ваджджанасамайе н̃а̄те ева сӣсам̣ енти. ‘‘ким̣ айам̣ бхан̣атӣ’’ти кан̇кхата̄ чирена н̃а̄те сӣсам̣ на енти. тена̄ха ‘‘атха апарабха̄ге’’тиа̄ди. атха двиннам̣ т̣хитат̣т̣ха̄не двиннампи нийаметва̄ ‘‘етесам̣ а̄рочемӣ’’ти вадати, тесу екасмим̣ джа̄нантепи двӣсу джа̄нантесупи паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. евам̣ самбахулесупи ведитаббам̣. вуттанайена̄ти ‘‘тасса вачана̄нантара’’нтиа̄дина̄ вуттена найена. йо кочи мануссаджа̄тикоти антамасо навакаммикам̣ упа̄да̄йа йо кочи мануссо. вуттан̃хетам̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ –
‘‘саче пана анабхиратийа̄ пӣл̣ито сабха̄ге бхиккхӯ парисан̇кама̄но ‘йо кочи джа̄на̄тӯ’ти учча̄саддам̣ каронто ‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’ти вадати, тан̃ча авидӯре т̣хито навакаммико ва̄ ан̃н̃о ва̄ самайан̃н̃ӯ пурисо сутва̄ ‘уккан̣т̣хито айам̣ саман̣о гихибха̄вам̣ паттхети, са̄санато чуто’ти джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.51).
саче вачанаттхам̣ н̃атва̄пи ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхетӣ’’ти ва̄ на джа̄на̄ти, апаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. саче пана вачанаттхам̣ аджа̄нитва̄пи ‘‘уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхетӣ’’ти ва̄ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. дава̄йапӣти кӣл̣а̄дхиппа̄йенапи. читта̄дӣнам̣ ва̄ васена̄ти читта̄дӣнам̣ ва̄ чхал̣ан̇га̄нам̣ васена. хоти четтха –
‘‘читтам̣ кхеттан̃ча ка̄ло ча, пайого пуггало татха̄;
виджа̄нананти сиккха̄йа, паччаккха̄нам̣ чхал̣ан̇гика’’нти.
саббасо ва̄ пана апаччаккха̄нена̄ти ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дӣсу йена йена парийа̄йена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, тато екассапи паччаккха̄насса абха̄вена. имина̄ пана ‘‘идам̣ падам̣ са̄весса̄ми, сиккхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти евам̣ паваттачиттуппа̄дасса абха̄вам̣ дассети. йасса хи еварӯпо читтуппа̄до наттхи, со саббасо на паччаккха̄ти на̄ма̄ти. сиккха̄паччаккха̄насса̄ти ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дисиккха̄паччаккха̄насса. аттхабхӯтам̣ екаччам̣ дуббалйанти ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти вадати вин̃н̃а̄пети, евампи, бхиккхаве, дуббалйа̄викамман̃чева хоти, сиккха̄ ча паччаккха̄та̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 53) вуттехи йехи вачанехи сиккха̄паччаккха̄нан̃чева хоти дуббалйа̄викамман̃ча, там̣ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дикам̣ аттхабхӯтам̣ дуббалйам̣ ана̄викатва̄. ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄димхи пана вутте сиккха̄парипӯран̣е дуббалабха̄васса̄пи гамйама̄натта̄ сиккха̄паччаккха̄насса идам̣ дуббалйа̄викаммам̣ аттхоти дат̣т̣хаббам̣. еттха ча ‘‘аттхабхӯта’’нти имина̄ ‘‘йаннӯна̄хам̣ буддхам̣ паччаккхеййа’’нтиа̄дикам̣ дуббалйа̄викаммам̣ пат̣иккхипати. йена хи сиккха̄паччаккха̄нан̃чева хоти дуббалйа̄викамман̃ча, тадева сиккха̄паччаккха̄насса аттхабхӯтам̣. йена пана дуббалйа̄викаммамева хоти, на сиккха̄паччаккха̄нам̣, на там̣ тасса аттхабхӯтанти.
ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена садисабха̄ва̄паттийа̄ митхуна̄нам̣ айанти ‘‘метхуно’’ти дхаммова вуччатӣти а̄ха ‘‘ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена̄’’тиа̄ди. таттха ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена̄ти ра̄гасса парийут̣т̣ха̄нена, метхунара̄гасса паваттийа̄ парийонаддхачиттата̄йа̄ти аттхо. дхаммоти аджджха̄ча̄ро. ‘‘паламбате виламбате’’тиа̄дӣсу вийа упасаггасса кочи аттхависесо наттхӣти а̄ха ‘‘севеййа̄’’ти. аджджха̄паджджеййа̄ти абхибхуййа паджджеййа. саббантимена̄ти параниммитавасаватти…пе… ча̄тумаха̄ра̄джикаманусситтхина̄гагарул̣ама̄н̣авика̄дӣнам̣ сабба̄сам̣ антимена. тираччха̄нагата̄йа̄ти тираччха̄несу уппанна̄йа. тена̄ха ‘‘пат̣исандхивасена̄’’ти. па̄ра̄джика̄йа ваттхубхӯта̄ ева четтха тираччха̄нагатиттхӣ ‘‘тираччха̄нагата̄’’ти гахетабба̄, на сабба̄. татра̄йам̣ париччхедо –
‘‘апада̄нам̣ ахимаччха̄, двипада̄нан̃ча куккут̣ӣ;
чатуппада̄нам̣ маджджа̄рӣ, ваттху па̄ра̄джикассима̄’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55)
таттха ахиггахан̣ена сабба̄пи аджагарагонаса̄дибхеда̄ дӣгхаджа̄ти сан̇гахита̄. тасма̄ дӣгхаджа̄тӣсу йаттха тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ сакка̄ тилапхаламаттампи павесетум̣, са̄ па̄ра̄джикаваттху, авасеса̄ дуккат̣аваттхӯти ведитабба̄. маччхаггахан̣ена сабба̄пи маччхакаччхапаман̣д̣ӯка̄дибхеда̄ одакаджа̄ти сан̇гахита̄. татра̄пи дӣгхаджа̄тийам̣ вуттанайенева па̄ра̄джикаваттху ча дуккат̣аваттху ча ведитаббам̣. айам̣ пана висесо – патан̇гамукхаман̣д̣ӯка̄ на̄ма хонти, тесам̣ мукхасан̣т̣ха̄нам̣ махантам̣, чхиддам̣ аппакам̣, таттха павесанам̣ наппахоти, мукхасан̣т̣ха̄нам̣ пана ван̣асан̇кхепам̣ гаччхати, тасма̄ там̣ тхуллаччайаваттхӯти ведитаббам̣. куккут̣иггахан̣ена сабба̄пи ка̄какапота̄дибхеда̄ паккхиджа̄ти сан̇гахита̄. татра̄пи вуттанайенева па̄ра̄джикаваттху ча дуккат̣аваттху ча ведитаббам̣. маджджа̄риггахан̣ена сабба̄пи руккхасунакхаман̇гусагодха̄дибхеда̄ чатуппададжа̄ти сан̇гахита̄. татра̄пи вуттанайенева па̄ра̄джикаваттху ча дуккат̣аваттху ча ведитаббам̣.
па̄ра̄джико хотӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55) пара̄джито хоти пара̄джайам̣ апанно. айан̃хи па̄ра̄джикасаддо сиккха̄пада̄паттипуггалесу ваттати. таттха ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄нанда, анавака̄со, йам̣ татха̄гато ваджджӣнам̣ ва̄ ваджджипуттака̄нам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ са̄вака̄нам̣ па̄ра̄джикам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ самӯханеййа̄’’ти (па̄ра̄. 43) евам̣ сиккха̄паде ваттама̄но ведитаббо. ‘‘а̄паттим̣ твам̣ бхиккху а̄панно па̄ра̄джика’’нти (па̄ра̄. 67) евам̣ а̄паттийам̣. ‘‘на майам̣ па̄ра̄джика̄, йо авахат̣о, со па̄ра̄джико’’ти (па̄ра̄. 155) евам̣ пуггале ваттама̄но ведитаббо. ‘‘па̄ра̄джикена дхаммена ануддхам̣сеййа̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 384) пана дхамме ваттатӣти ваданти. йасма̄ пана таттха ‘‘дхаммо’’ти каттхачи а̄патти, каттхачи сиккха̄падамева адхиппетам̣, тасма̄ со висум̣ на ваттаббо. таттха сиккха̄падам̣ йо там̣ атиккамати, там̣ пара̄джети, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джика’’нти вуччати. а̄патти пана йо нам̣ аджджха̄паджджати, там̣ пара̄джети, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джика̄’’ти вуччати. пуггало йасма̄ пара̄джито пара̄джайама̄панно, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джико’’ти вуччати. идха пана пуггало ведитабботи а̄ха ‘‘па̄ра̄джико хотӣ’’тиа̄ди. имина̄пи идам̣ дассети – ‘‘пара̄джитасадде упасаггасса вуддхим̣ катва̄, та-ка̄расса ча ка-ка̄рам̣ катва̄ па̄ра̄джико хотӣти ниддит̣т̣хо’’ти.
апалокана̄ди чатуббидхампи сан̇гхакаммам̣ сӣма̄париччхиннехи пакататтехи бхиккхӯхи екато каттаббатта̄ екакаммам̣ на̄ма. а̄дисаддена екуддесасамасиккхата̄нам̣ гахан̣ам̣. таттха пан̃чавидхопи па̄тимоккхуддесо екато уддиситаббатта̄ екуддесо на̄ма. наха̄питапуббака̄дӣнам̣ вийа одисса анун̃н̃а̄там̣ т̣хапетва̄ авасесам̣ саббампи сиккха̄падам̣ саббехипи ладжджипуггалехи самам̣ сиккхитаббабха̄вато самасиккхата̄ на̄ма. йасма̄ саббепи ладжджино етесу екакамма̄дӣсу саха васанти, на екопи тато бахиддха̄ сандиссати, тасма̄ та̄ни сабба̄нипи гахетва̄ екакамма̄дико тивидхопи сам̣ва̄со на̄ма̄ти а̄ха ‘‘со ча вуттаппака̄ро сам̣ва̄со тена пуггалена саддхим̣ наттхи, тена ка̄ран̣ена со па̄ра̄джико пуггало ‘асам̣ва̄со’ти вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.55).
ида̄ни йасма̄ на кевалам̣ манусситтхийа̄ ева нимиттам̣ па̄ра̄джикаваттху, атха кхо аманусситтхитираччха̄нагатиттхӣнампи. на ча иттхийа̄ ева. атха кхо убхатобйан̃джанакапан̣д̣акапуриса̄нампи, тасма̄ те сатте, тесан̃ча йам̣ йам̣ нимиттам̣ ваттху хоти, там̣ там̣ нимиттам̣, таттха ча йатха̄ пат̣исеванто па̄ра̄джико хоти, тан̃ча саббам̣ виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘айам̣ панеттха виниччхайо’’тиа̄дима̄ха. еттха̄ти имасмим̣ сиккха̄паде. тесӯти йе тим̣самагга̄ вутта̄, тесу. аттано ва̄ти ламбимудупит̣т̣хике сандха̄йа вуттам̣. сантхатасса ва̄ти йена кеначи ваттхена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ ва̄капат̣т̣ена ва̄ чаммена ва̄ типусӣса̄дӣнам̣ пат̣т̣ена ва̄ паливет̣хетва̄, анто ва̄ павесетва̄ пат̣иччханнасса. аккха̄йитасса ва̄ти сон̣асин̇га̄ла̄дӣхи аккха̄дитасса. йебхуййена аккха̄йитасса̄ти йа̄ва упад̣д̣хаккха̄йито на̄ма на хоти, евам̣ аккха̄йитасса. аллока̄сети тинтока̄се. сантхатанти тесам̣йева ваттха̄дӣнам̣ йена кеначи пат̣иччханнам̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – на хеттха анупа̄диннакам̣ анупа̄диннакена чхупати, мутти аттхи, атха кхо упа̄диннакена ва̄ анупа̄диннакам̣ гхат̣т̣ийату, анупа̄диннакена ва̄ упа̄диннакам̣, анупа̄диннакена ва̄ анупа̄диннакам̣, упа̄диннакена ва̄ упа̄диннакам̣. саче йаттаке павит̣т̣хе па̄ра̄джикам̣ хотӣти вуттам̣, таттакам̣ севаначиттена павесети, саббаттха̄йам̣ па̄ра̄джика̄паттим̣ а̄панно на̄ма хотӣти.
евам̣ севаначиттенева павесентасса а̄паттим̣ дассетва̄ ида̄ни йасма̄ там̣ павесанам̣ на̄ма на кевалам̣ аттӯпаккаменева, парӯпаккамена̄пи хоти. татра̄пи са̄дийантассева а̄патти пат̣исеваначиттасаман̇гисса, на итарасса̄ти дассетум̣ ‘‘парена ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха парена̄ти бхиккхупаччаттхика̄дина̄ йена кеначи ан̃н̃ена. павесанапавит̣т̣хат̣т̣хитауддхаран̣есӯти еттха аггато (са̄раттха. т̣ӣ. 2.58) йа̄ва мӯла̄ павесанам̣ павесанам̣ на̄ма. ан̇гаджа̄тасса йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ павесана̄рахам̣, таттакам̣ анавасесато павит̣т̣хам̣ павит̣т̣хам̣ на̄ма. евам̣ павит̣т̣хасса уддхаран̣а̄рамбхато антара̄ т̣хитака̄ло т̣хитам̣ на̄ма. самантапа̄са̄дика̄йам̣ пана ма̄туга̄масса суккависат̣т̣хим̣ патва̄ саббатха̄ ва̄йа̄мато орамитва̄ т̣хитака̄лам̣ сандха̄йа ‘‘суккависат̣т̣хисамайе’’ти вуттам̣. уддхаран̣ам̣ на̄ма йа̄ва агга̄ нӣхаран̣ака̄ло. са̄дийатӣти севаначиттам̣ упат̣т̣хапети. аса̄дха̄ран̣авиниччхайоти адинна̄да̄на̄дӣхи саббехи сиккха̄падехи аса̄дха̄ран̣о виниччхайо.
са̄дха̄ран̣авиниччхайаттханти парива̄равасена са̄дха̄ран̣авиниччхайаттхам̣. ма̄тика̄ти ма̄та̄, джанеттӣти аттхо. нидада̄ти десанам̣ десавасена авидитам̣ видитам̣ катва̄ нидассетӣти нида̄нам̣. пан̃н̃а̄пӣйатӣти пан̃н̃атти, тасса̄ пака̄ро пан̃н̃аттивидхи ан̇гети гамети н̃а̄петӣти ан̇гам̣, ка̄ран̣ам̣. самут̣т̣хаханти а̄паттийо етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, уппаттика̄ран̣ам̣, тасса видхи самут̣т̣ха̄навидхи. ваджджакаммаппабхедан̃ча̄ти еттха пабхедасаддо паччекам̣ йоджетаббо ‘‘ваджджаппабхедам̣, каммаппабхедан̃ча̄’’ти. таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде.
пан̃н̃аттит̣т̣ха̄нанти пан̃н̃аттит̣т̣хапанасса т̣ха̄нам̣, сиккха̄пада̄нам̣ пан̃н̃аттидесоти аттхо. пуггалоти еттха а̄дикаммикойева адхиппетоти а̄ха ‘‘пуггало на̄ма йам̣ йам̣ а̄раббха там̣ там̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃атта’’нти, со со пуггалоти адхиппа̄йо. хонти четтха –
‘‘судинно дханийо самбахула̄ ваггумудантика̄;
сеййасако уда̄йи ча̄-л̣авака̄ чханнаметтийа̄.
‘‘девадаттассаджипунаббасу-чхаббаггийопанандан̃н̃атаропи ча;
хаттхако ча̄нуруддхо ча, саттараса чӯл̣апантхако.
‘‘белат̣т̣хасӣсо ча̄нандо, са̄гаторит̣т̣хана̄мако;
нандаттхерена тевӣса, бхиккхӯнам̣ а̄дикаммика̄.
‘‘сундарӣнанда̄ тхуллананда̄, чхаббаггийан̃н̃атара̄пи ча;
чан̣д̣ака̄л̣ӣ самбахула̄, две ча бхиккхунийо пара̄;
бхиккхунӣнам̣ ту саттева, хонти та̄ а̄дикаммика̄’’ти.
тасса тасса пуггаласса̄ти йам̣ йам̣ судинна̄дикам̣ пуггалам̣ а̄раббха сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тасса тасса пуггаласса. пан̃н̃аттӣти пат̣хамапан̃н̃атти. пат̣хамапан̃н̃аттийа̄ паччха̄ т̣хапита̄ пан̃н̃атти анупан̃н̃атти. ануппанне досе т̣хапита̄ пан̃н̃атти ануппаннапан̃н̃атти. саббаттха маджджхимадесе чева паччантимесу джанападесу ча̄ти саббесу падесесу т̣хапита̄ пан̃н̃атти саббаттхапан̃н̃атти. маджджхимадесейева т̣хапита̄ пан̃н̃атти падесапан̃н̃атти. бхиккхӯнан̃чева бхиккхунӣнан̃ча са̄дха̄ран̣абхӯта̄ пан̃н̃атти са̄дха̄ран̣апан̃н̃атти. суддхабхиккхӯнамева, суддхабхиккхунӣнам̣ ва̄ пан̃н̃аттам̣ сиккха̄падам̣ аса̄дха̄ран̣апан̃н̃атти. убхиннампи пан̃н̃атти убхатопан̃н̃атти. винайадхарапан̃чамена̄ти анусса̄ванака̄чарийапан̃чамена. гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ти чатуппат̣алато пат̣т̣ха̄йа ката̄ упа̄хана̄, на екадвитипат̣ала̄. чамматтхаран̣анти аттхаритаббам̣ чаммам̣. етесам̣ васена чатуббидха̄ падесапан̃н̃атти на̄ма̄ти етесам̣ васена чатуббидха̄ пан̃н̃атти маджджхимадесейева пан̃н̃атта̄ти падесапан̃н̃атти на̄ма. тенева̄ха ‘‘маджджхимадесейева хӣ’’тиа̄ди. йасма̄ маджджхимадесейева йатха̄вуттаваттхувӣтиккаме а̄патти хоти, на паччантимаджанападе, тасма̄ падесапан̃н̃аттӣти аттхо. дхуванха̄нам̣ пат̣иккхепаматтанти ниччанаха̄наппат̣иседханамева. еттха ча маттасаддена ан̃н̃а̄ни тӣн̣и сиккха̄пада̄ни пат̣иккхипати. та̄ни хи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампада’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 259) чаммаккхандхаке а̄гата̄ни. тенева̄ха ‘‘тато ан̃н̃а̄ падесапан̃н̃атти на̄ма наттхӣ’’ти. сабба̄нӣти тато авасеса̄ни сабба̄ни сиккха̄пада̄ни. тасма̄ти йасма̄ ануппаннапан̃н̃атти ат̣т̣хагарудхаммавасена бхиккхунӣнам̣йева а̄гата̄, йасма̄ ча дхуванха̄нам̣ пат̣иккхепаматтам̣ т̣хапетва̄ па̄тимоккхе сабба̄ни сиккха̄пада̄ни саббаттхапан̃н̃аттийева хонти, йасма̄ ча са̄дха̄ран̣апан̃н̃аттидукан̃ча екатопан̃н̃аттидукан̃ча бйан̃джанаматтам̣ на̄нам̣, аттхато екам̣, тасма̄. саббаттха̄ти саббесу сиккха̄падесу. а̄паттибхедо хеттха уттарападалопена ‘‘а̄паттӣ’’ти вуттоти а̄ха ‘‘а̄паттӣти пуббаппайога̄дивасена а̄паттибхедо’’ти. сӣлаа̄ча̄радит̣т̣хиа̄джӣвавипаттӣнанти еттха пат̣хама̄ две а̄паттиккхандха̄ сӣлавипатти на̄ма, авасеса̄ пан̃ча а̄ча̄равипатти на̄ма, миччха̄дит̣т̣хи ча антагга̄хика̄дит̣т̣хи ча дит̣т̣хивипатти на̄ма, а̄джӣвахету пан̃н̃атта̄ни чха сиккха̄пада̄ни а̄джӣвавипатти на̄ма, ити има̄сам̣ сӣлаа̄ча̄радит̣т̣хиа̄джӣвавипаттӣнам̣ ан̃н̃атара̄ти аттхо.
на кевалам̣ йатха̄вуттанайенева вуччантӣти а̄ха ‘‘йа̄ни сиккха̄падасамут̣т̣ха̄на̄нӣтипи вуччантӣ’’ти. ета̄ни хи кин̃ча̄пи а̄паттийа̄ самут̣т̣ха̄на̄ни, на сиккха̄падасса, воха̄расукхаттхам̣ паневам̣ вуччантӣти. таттха̄ти тесу чхасу самут̣т̣ха̄несу. тесӯти сачиттака̄читтакесу. екам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ уппаттика̄ран̣ам̣ етисса̄ти екасамут̣т̣ха̄на̄, екена ва̄ самут̣т̣ха̄нам̣ етисса̄ти екасамут̣т̣ха̄на̄. ‘‘двисамут̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дӣсупи есева найо.
самут̣т̣ха̄навасена̄ти самут̣т̣ха̄насӣсавасена. пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ етисса̄ти пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄на̄. татха̄ адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄на̄’’тиа̄дӣсупи.
сайам̣ патхавикхан̣ане ка̄йена, паре а̄н̣а̄петва̄ кхан̣а̄пане ва̄ча̄йа ча а̄паттисамбхавато ‘‘патхавикхан̣ана̄дӣсу вийа̄’’ти вуттам̣. а̄дисаддена адинна̄да̄на̄дӣнам̣ париггахо. пат̣хамакатхина̄патти ка̄йава̄чато каттаббам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ викаппанам̣ ва̄ акаронтасса хоти, но каронтасса̄ти а̄ха ‘‘пат̣хамакатхина̄патти вийа̄’’ти. ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ хаттхато чӣвараппат̣иггахан̣а̄патти тасса̄ хаттхато чӣварам̣ пат̣игган̣хантасса, париваттакам̣ адентасса ча хотӣти кирийа̄кирийато самут̣т̣ха̄ти. ‘‘сийа̄ каронтасса̄’’тиа̄дӣсу сийа̄ти ‘‘сийа̄ кхо пана те бра̄хман̣а евамасса̄’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘када̄чӣ’’ти имина̄ сама̄наттхо нипа̄то. рӯпийаппат̣иггахан̣а̄патти сийа̄ кирийа̄ гахан̣ена а̄паджджанато, сийа̄ акирийа̄ пат̣иккхепасса акаран̣атоти а̄ха ‘‘рӯпийаппат̣иггахан̣а̄патти вийа̄’’ти. кут̣ика̄ра̄патти ваттхум̣ деса̄петва̄ пама̄н̣а̄тиккантакаран̣е каронтасса сийа̄, адеса̄петва̄ пана пама̄н̣а̄тиккантакаран̣е пама̄н̣айуттам̣ ва̄ каронтасса ча акаронтасса ча сийа̄ти а̄ха ‘‘кут̣ика̄ра̄патти вийа̄’’ти.
сан̃н̃а̄йа абха̄вена вимоккхо асса̄ти сан̃н̃а̄вимоккхоти маджджхепадалопасама̄со дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘йато вӣтиккамасан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄ди. итара̄ на̄ма йато вӣтиккамасан̃н̃а̄йа абха̄вена на муччати, са̄ итарасаддасса вуттаппат̣ийогивисайатта̄. йа̄ ачиттакена ва̄ сачиттакамиссакена ва̄ самут̣т̣ха̄тӣти йа̄ а̄патти када̄чи ачиттакена ва̄ када̄чи сачиттакамиссакена ва̄ самут̣т̣ха̄нена самут̣т̣ха̄ти. еттха ча сан̃н̃а̄дукам̣ ана̄паттимукхена вуттам̣, сачиттакадукам̣ а̄паттимукхена̄ти дат̣т̣хаббам̣.
йасса̄ сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хотӣти йасса̄ сачиттака̄йа а̄паттийа̄ читтам̣ акусаламева хоти, йасса̄ ча сачиттака̄читтакасан̇кха̄та̄йа сура̄па̄на̄диачиттака̄йа а̄паттийа̄ ваттхувиджа̄наначиттена сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, айам̣ локаваджджа̄. ‘‘сачиттакапаккхе’’ти хи идам̣ вачанам̣ сачиттака̄читтакам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи екам̣сато сачиттакасса ‘‘сачиттакапаккхе’’ти висесане пайоджанам̣ аттхӣти. йам̣ панеттха ган̣т̣хипаде ‘‘сура̄па̄насмин̃хи ‘сура̄’ти ва̄ ‘на ват̣т̣атӣ’ти ва̄ джа̄нитва̄ пиване акусаламева̄’’ти вуттам̣. таттха ‘‘на ват̣т̣атӣти ва̄ джа̄нитва̄’’ти вуттавачанам̣ на йуджджати пан̣н̣аттиваджджасса̄пи локаваджджабха̄ваппасан̇гато. йасса̄ пана ‘‘сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄’’ти нийамо наттхи, са̄ пан̣н̣аттиваджджа̄ти имаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘сеса̄ пан̣н̣аттиваджджа̄’’ти. татха̄ хи тасса̄ ваттхувиджа̄наначиттена сачиттакапаккхе читтам̣ сийа̄ кусалам̣, сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄катанти ‘‘акусаламева̄’’ти нийамо наттхи. убхайаттха а̄паджджитабба̄ти ка̄йадва̄ре, вачӣдва̄ре ча̄ти убхайаттха а̄паджджитабба̄ а̄патти, та̄ пана адинна̄да̄на̄дайо. ‘‘манодва̄ре а̄патти на̄ма наттхӣ’’ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣ упаниккхиттаса̄дийана̄дӣсу а̄паттисамбхаватоти дат̣т̣хаббам̣.
акусалачитто ва̄ а̄паджджатӣти па̄ра̄джикасуккависат̣т̣хика̄йасам̣саггадут̣т̣хуллааттака̄мапа̄ричарийадут̣т̣хадосасан̇гхабхедаппаха̄рада̄наталасаттика̄дибхедам̣ а̄паттим̣ акусалачитто а̄паджджати. анупасампаннам̣ падасодхаммам̣ ва̄ченто, ма̄туга̄масса дхаммам̣ десентоти еварӯпам̣ а̄паттим̣ кусалачитто а̄паджджати. асан̃чиччасахасеййа̄дим̣ абйа̄катачитто а̄паджджати. йам̣ араха̄ а̄паджджати, саббам̣ абйа̄катачиттова а̄паджджати. тена̄ха ‘‘кусала̄бйа̄катачитто ва̄’’ти.
дуккхаведана̄саман̇гӣ ва̄ти дут̣т̣хадоса̄дибхедам̣ а̄паттим̣ а̄паджджанто дуккхаведана̄саман̇гӣ а̄паджджати. метхунадхамма̄дибхедам̣ пана сукхаведана̄саман̇гӣ а̄паджджати. йам̣ сукхаведана̄саман̇гӣ а̄паджджати, там̣йева маджджхатто хутва̄ а̄паджджанто адуккхамасукхаведана̄саман̇гӣ а̄паджджати. тена̄ха ‘‘итараведана̄двайасаман̇гӣ ва̄’’ти. идампи ча тикадвайам̣ йебхуййавасенева вуттам̣. нипаджджитва̄ ниродхасама̄панно хи ачиттако аведано сахасеййа̄паттим̣ а̄паджджатӣти. кин̃ча̄пи евам̣ анийамена вуттам̣, висесо панеттха аттхӣти дассетум̣ ‘‘евам̣ сантепӣ’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ сантепӣти хи висеса̄бхидха̄нанимитта̄бхйӯпагамева йуджджати. саббесам̣ васена тӣн̣и читта̄нӣти кусала̄кусала̄бйа̄ката̄нам̣ васена падасодхамма̄дӣсу тӣн̣и читта̄ни.
ида̄ни там̣ йатха̄вуттанида̄на̄диведана̄ттикапарийоса̄нам̣ саттарасаппака̄рам̣ имасмим̣ сиккха̄паде йоджетум̣ ‘‘идха пана̄’’тиа̄дима̄ха. идха̄ти имасмим̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄паде. веса̄лийанти евам̣на̄маке иттхилин̇гавасена паваттавоха̄ре нагаре. тан̃хи нагарам̣ тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепавад̣д̣ханена виса̄лӣбхӯтатта̄ ‘‘веса̄лӣ’’ти вуччати. идампи ча нагарам̣ саббан̃н̃утам̣ сампаттейева самма̄самбуддхе сабба̄ка̄равепуллаттам̣ паттанти ведитаббам̣. ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ча ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йапӣ’’ти ча две анупан̃н̃аттийоти маккат̣иваджджипуттакаваттхӯнам̣ васена вутта̄. ‘‘антамасо тираччха̄нагата̄йа̄’’ти ча ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа̄’’ти ча има̄ две анупан̃н̃аттийо. а̄паттикара̄ ча хотӣти пат̣хамапан̃н̃аттито висум̣йева̄паттикара̄ ча хоти. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄пада̄дӣсу вийа̄ти ан̃н̃ава̄дакасиккха̄пада̄дӣсу ‘‘вихесаке’’тиа̄дика̄ (па̄чи. 98) вийа̄ти аттхо. а̄дисаддена уджджха̄панакасса париггахо. еттха хи ан̃н̃ава̄дака̄дито висум̣йева вихесака̄дӣсупи па̄читтийам̣ хоти. йатха̄ха ‘‘ропите вихесаке сан̇гхамаджджхе ваттхусмим̣ ва̄ а̄паттийа̄ ва̄ анайун̃джийама̄но там̣ накатхетука̄мо там̣ науггха̄т̣етука̄мо тун̣хӣбхӯто сан̇гхам̣ вихесети, а̄патти па̄читтийасса̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 100). супинанте виджджама̄на̄пи мочанасса̄дачетана̄ аббоха̄рикатта̄ ана̄паттикара̄ти а̄ха ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄тиа̄дика̄ вийа̄’’ти. татха̄ хи тхинамиддхена абхибхӯтатта̄ супине читтам̣ аббоха̄рикам̣, читтасса аббоха̄рикатта̄ опаккаманакирийа̄паваттаника̄пи четана̄ аббоха̄рика̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘аттхеса̄, бхиккхаве, четана̄, са̄ ча кхо аббоха̄рика̄’’ти (па̄ра̄. 235), тасма̄ ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄’’ти айам̣ анупан̃н̃атти ана̄паттикара̄ джа̄та̄. а̄дисаддена ‘‘ан̃н̃атра адхима̄на̄’’тиа̄дикам̣ (па̄ра̄. 197) сан̇ган̣ха̄ти. адинна̄да̄на̄дӣсу вийа̄ти адинна̄да̄на̄дӣсу ‘‘аран̃н̃а̄ ва̄’’тиа̄дика̄ (па̄ра̄. 91) вийа̄ти аттхо. еттха пана а̄дисаддена пат̣хамапа̄ра̄джика̄дӣнам̣ сан̇гахо. еттха хи ‘‘тан̃ча кхо га̄ме, но аран̃н̃е’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 90) найена лесам̣ од̣д̣ента̄нам̣ лесапидаханаттхам̣ ‘‘аран̃н̃а̄ ва̄’’тиа̄дика̄ анупан̃н̃атти вутта̄ти упаттхамбхакара̄ва хоти. тенева хи ‘‘нану, а̄вусо, татхеветам̣ хотӣ’’ти (па̄ра̄. 90) бхиккхӯхи вуттам̣.
вуттаппака̄ре маггети ‘‘манусса̄мануссатираччха̄нагатавасена̄’’тиа̄дина̄ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттаппака̄ре тим̣самагге. имасса пана ‘‘чхинне’’ти имина̄ самбандхо. тача̄дӣни анавасесетва̄ти нимиттаппадесе бахи т̣хита̄ни чхавичамма̄ни анавасесетва̄. нимиттасан̣т̣ха̄наматтам̣ пан̃н̃а̄йатӣти нимиттамам̣сасса пана аббхантаре чхавичаммасса ча виджджама̄натта̄ вуттам̣. чаммакхиланти чаммаккхан̣д̣ам̣. ‘‘ун̣н̣иган̣д̣о’’типи (са̄раттха. т̣ӣ. 2.55; ви. ви. т̣ӣ. 1.55) ваданти. тан̃хи нимитте джа̄татта̄ нимиттамева. тена̄ха ‘‘севаначитте сати па̄ра̄джика’’нти. севаначиттети метхунасеваначитте. ка̄йасам̣саггасеваначитте пана сати сан̇гха̄дисесова. нат̣т̣хо ка̄йаппаса̄до еттха̄ти нат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣, суккхапӣл̣акам̣ ва̄ матачаммам̣ ва̄ти аттхо. мате аккха̄йите, йебхуййена аккха̄йите ча па̄ра̄джика̄паттивачанато (па̄ра̄. 61) пана нат̣т̣хака̄йаппаса̄депи иттхинимитте павесентасса па̄ра̄джика̄паттийева. нимиттасан̣т̣ха̄наматтампи анавасесетва̄ти нимитта̄ка̄рена т̣хитам̣ йатха̄вуттанимиттамам̣са̄димпи анавасесетва̄. ван̣асан̇кхепавасена̄ти ван̣асан̇гахавасена. ван̣е тхуллаччайан̃ча ‘‘амаггена амаггам̣ павесети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 66) имасса суттасса васена ведитаббам̣. тасмин̃хи сутте двӣсу самбхиннаван̣есу екена ван̣ена павесетва̄ дутийена нӣхарантасса тхуллаччайам̣ вуттам̣. вуттан̃хи самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘имасса саттасса ануломавасена саббаттха ван̣асан̇кхепе тхуллаччайам̣ ведитабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.66). манусса̄нам̣ пана аккхиа̄дайопи ван̣асан̇гахам̣ гаччхантӣти ван̣ена екапариччхедам̣ катва̄ дассенто ‘‘татха̄’’тиа̄дима̄ха. тесам̣ ван̣асан̇гахо ‘‘навадва̄ро маха̄ван̣о’’ти (ми. па. 2.6.1) евама̄дисутта̄нуса̄рена ведитаббо. таттха манусса̄нанти иттхипурисапан̣д̣акаубхатобйан̃джанакавасена чатуббидха̄нам̣ манусса̄нам̣. ваттхикосесӯти ваттхипут̣есу пуриса̄нам̣ ан̇гаджа̄такосесу. хаттхиасса̄дӣнан̃ча тираччха̄на̄нанти хаттхиассагон̣агадрабхаот̣т̣хамахим̣са̄дӣнам̣ тираччха̄нагата̄нам̣. тираччха̄на̄нам̣ пана̄ти саббесампи тираччха̄нагата̄нам̣. саббесанти йатха̄вуттаманусса̄дӣнам̣ саббесам̣.
евам̣ джӣвама̄накасарӣре лаббхама̄нам̣ а̄паттивисесам̣ дассетва̄ ида̄ни матасарӣре лаббхама̄нам̣ а̄паттивисесам̣ дассетум̣ ‘‘матасарӣре’’тиа̄дима̄ха. ваччамаггапасса̄вамаггамукхамагга̄нам̣ чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу две кот̣т̣ха̄се т̣хапетва̄ йада̄ апаре две кот̣т̣ха̄са̄ кха̄дита̄, тада̄ упад̣д̣хаккха̄йитам̣ на̄ма хоти. на кутхитам̣ хотӣти уддхума̄така̄дибха̄вена кутхитам̣ на хоти, алланти аттхо. йада̄ пана сарӣрам̣ уддхума̄такам̣ хоти кутхитам̣ нӣламаккхикасама̄кин̣н̣ам̣ кимикуласама̄кулам̣ навахи ван̣амукхехи паггал̣итапуббакун̣апабха̄вена упагантумпи асаккун̣еййам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.59-60), тада̄ па̄ра̄джикаваттхун̃ча тхуллаччайаваттхун̃ча виджахати, дуккат̣аваттхумева хотӣти а̄ха ‘‘кутхите дуккат̣а’’нти. кутхитети уддхума̄такабха̄ваппатте. ӣдисе хи сарӣре йаттха каттхачи упаккамато дуккат̣ам̣. татха̄ ват̣т̣акате мукхе аччхупантам̣ ан̇гаджа̄там̣ павесентасса̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.73) виват̣т̣е мукхе чатта̄ри пасса̄ни, та̄лукан̃ча аппхусантам̣ ан̇гаджа̄там̣ павесентасса дуккат̣анти аттхо. саче пана хет̣т̣ха̄ ва̄ упари ва̄ убхайапассехи ва̄ чхупантам̣ павесети, па̄ра̄джикам̣. чатӯхи пассехи аччхупантам̣ павесетва̄ аббхантаре та̄лукам̣ чхупати, па̄ра̄джикамева. бахи никкхантадживха̄йа ва̄ дантесу ва̄ ан̇гаджа̄там̣ павесентасса тхуллаччайанти самбандхо. джӣвама̄накасарӣрепи бахи никкхантадживха̄йа тхуллаччайамева. йади пана бахи дживха̄йа паливет̣хетва̄ антомукхам̣ павесети, па̄ра̄джикамева. йади пана данта̄ супхусита̄, антомукхе ока̄со наттхи, данта̄ ча бахи от̣т̣хамам̣сена пат̣иччханна̄, таттха ва̄тена асампхут̣т̣хам̣ аллока̄сам̣ тилапхаламаттампи павесентасса па̄ра̄джикамева. уппа̄т̣ите пана от̣т̣хамам̣се дантесуйева упаккамантасса тхуллаччайам̣. йопи данто бахи никкхаманто тит̣т̣хати, на сакка̄ от̣т̣хехи пидахитум̣, таттха̄пи есева найо.
ведана̄йа ат̣т̣о пӣл̣ито ведана̄т̣т̣о. умматтакоти четтха питтумматтако адхиппетоти а̄ха ‘‘йо питтавасена̄’’тиа̄ди. питтавасена̄ти баддхапиттавасена. тасмин̃хи баддхапитте питтакосато чалитва̄ бахи никкхаманте сатта̄ умматтака̄ хонти, випаллаттхасан̃н̃а̄ хироттаппам̣ чхад̣д̣етва̄ аса̄руппачарийам̣ чаранти, лахукагарука̄ни сиккха̄пада̄ни мадданта̄пи на джа̄нанти, бхесаджджакирийа̄йапи атекиччха̄ хонти, еварӯпасса умматтакасса ана̄патти. абаддхапиттам̣ пана лохитам̣ вийа саббан̇гагатам̣, тамхи купите сатта̄нам̣ кан̣д̣укаччхусарӣракампа̄дӣни хонти, та̄ни бхесаджджакирийа̄йа вӯпасаманти. тена вуттам̣ ‘‘баддхапиттавасена̄’’ти. кхиттачитто на̄ма виссат̣т̣хачитто йаккхумматтако вуччатӣти а̄ха ‘‘йаккхехи катачиттавиккхепо кхиттачитто’’ти. йаккха̄ кира бхерава̄ни а̄рамман̣а̄ни дассетва̄ мукхена хаттхам̣ павесетва̄, хадайарӯпам̣ ва̄ мадданта̄ сатте виккхиттачитте випаллаттхасан̃н̃е каронти, еварӯпасса кхиттачиттасса ана̄патти. тесам̣ пана убхиннам̣ айам̣ висесо – питтумматтако ниччамева умматтако хоти, пакатисан̃н̃ам̣ на лабхати. йаккхумматтако антарантара̄ пакатисан̃н̃ам̣ пат̣илабхати. идха пана питтумматтако ва̄ хоту, йаккхумматтако ва̄, йо саббасо мут̣т̣хассати кин̃чи на джа̄на̄ти, аггимпи суван̣н̣ампи гӯтхампи чанданампи екасадисам̣ маддантова вичарати, еварӯпасса ана̄патти. антарантара̄ пакатисан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ н̃атва̄ каронтасса пана а̄паттийева. тена̄ха ‘‘двиннампи ча етеса’’нтиа̄ди.
адхиматтаведана̄йа̄ти адхикаппама̄н̣а̄йа дуккхаведана̄йа. а̄дикамме нийутто а̄дикаммико, йо ча а̄дикамме нийутто, со тасмим̣ камме а̄дибхӯто хотӣти а̄ха ‘‘йо’’тиа̄ди. идха пана судиннаттхеро а̄дикаммико, тасса ана̄патти. авасеса̄нам̣ маккат̣исаман̣аваджджипуттака̄дӣнам̣ а̄паттийева. пат̣ипа̄данам̣ сампа̄данам̣. каронтойева хи там̣ а̄паджджатӣти кирийам̣. идам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.66) пана йебхуййавасена вуттам̣ метхунадхамме парӯпаккаме сати са̄дийантасса акирийасамут̣т̣ха̄набха̄вато. метхунаппат̣исам̣йутта̄йа хи ка̄масан̃н̃а̄йа абха̄вена муччанато сан̃н̃а̄вимоккхам̣. ‘‘ана̄патти аджа̄нантасса, аса̄дийантасса̄’’ти (па̄ра̄. 66) хи вуттам̣. метхуначиттенева нам̣ а̄паджджати, на вина̄ читтена̄ти сачиттакам̣. ра̄гавасенева а̄паджджитаббато локаваджджам̣. ка̄йадва̄ренева самут̣т̣ха̄нато ка̄йакаммам̣. читтам̣ панеттха ан̇гаматтам̣ хоти, на тасса васена каммабха̄во лаббхати. лобхачиттенева а̄паджджитаббато акусалачиттам̣. сукхасаман̇гӣ ва̄ упеккха̄саман̇гӣ ва̄ а̄паджджатӣти двиведанам̣. нану самут̣т̣ха̄на̄дӣни а̄паттийа̄ хонти, на сиккха̄падасса, атха касма̄ сиккха̄падасса самут̣т̣ха̄на̄дӣни вутта̄нӣти а̄ха ‘‘има̄ни ча самут̣т̣ха̄на̄дӣни на̄ма̄’’тиа̄ди. а̄паттийа̄ хонтӣти аджджха̄ча̄расса хонти.
мунанато анумунанато мути, н̃а̄н̣ам̣, там̣ етасса аттхӣти мутима̄, н̃а̄н̣ава̄ти аттхо.
пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
еттха̄ти етесу двӣсу. екакут̣ика̄дибхедо саббопи га̄моти ведитабботи самбандхо. таттха екакут̣ика̄дибхедоти йасмим̣ га̄ме ека̄ ева кут̣и екам̣ гехам̣ сеййатха̄пи малайаджанападе, айам̣ екакут̣ико га̄мо на̄ма. а̄дисаддена ‘‘двикут̣икопи га̄мо, тикут̣икопи га̄мо, чатуккут̣икопи га̄мо’’ти (па̄ра̄. 92) вуттаппабхедам̣ сан̇ган̣ха̄ти. абхинаванивит̣т̣хо екакут̣ика̄дига̄мо пана йа̄ва манусса̄ пависитва̄ ва̄сам̣ на каппенти, та̄ва га̄масан̇кхам̣ на гаччхати. ким̣бхӯтоти а̄ха ‘‘париккхитто ва̄’’тиа̄ди. таттха париккхитто на̄ма ит̣т̣хакапа̄ка̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ антамасо кан̣т̣акаса̄кха̄хипи париккхитто. таббипарӣто апариккхитто. амануссо на̄ма йо саббасо ва̄ манусса̄нам̣ абха̄вена йаккхапариггахабхӯто, йато ва̄ манусса̄ кеначи каран̣ӣйена пунапи а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄, йато пана нирапеккха̄ хутва̄ паккаманти, со га̄масан̇кхам̣ на гаччхати. на кевалам̣ екакут̣ика̄дибхедова̄ти а̄ха ‘‘антамасо’’тиа̄ди. йо кочи саттхопӣти джан̇гхасаттхасакат̣асаттха̄дӣсу йо кочи саттхопи. имасмим̣ сиккха̄паде нигаманагара̄ни вийа га̄маггахан̣енева га̄мӯпача̄ропи сан̇гахитоти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти. ан̃н̃атха̄ пана ма̄тика̄йа анавасесато аваха̄рат̣т̣ха̄напариггахо като на̄ма на хоти, на ча буддха̄ са̄васесам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃а̄пенти.
таттха̄ти тесу га̄мага̄мӯпача̄ресу. два̄рети ниббакосасса удакапатанат̣т̣ха̄нато аббхантаре. антогехети памукхасса аббхантаре. катапариккхепоти па̄ка̄раватиа̄дӣхи катапариккхепо. суппапатана̄дипариччхедо панеттха апариккхиттагхарам̣ сандха̄йа вутто. на кевалам̣ гхарасса пурато, атха кхо самантато таттакова париччхедо гхарӯпача̄ро на̄ма̄ти гахетаббам̣. ‘‘пурато’’тиа̄дикам̣ пана локийехи татха̄каран̣ато вуттам̣. тха̄мамаджджхимасса̄ти маджджхиматха̄масса, нева аппатха̄масса, на маха̄тха̄масса̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘йатха̄ тарун̣аманусса̄’’тиа̄дина̄ йатха̄ ма̄туга̄мо ка̄ке уд̣д̣а̄пенто уджукамева хаттхам̣ уккхипитва̄ лед̣д̣ум̣ кхипати, йатха̄ ча удакуккхепе удакам̣ кхипанти, евам̣ кхиттасса лед̣д̣усса патитат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иккхипати. паваттитва̄ти лут̣хитва̄, париваттитва̄ти вуттам̣ хоти. тасса саче две индакхӣла̄ хонтӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) тасса париккхиттасса га̄масса саче анура̄дхапурассева две умма̄ра̄ хонти. йасса пана еко, тасса га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхе т̣хитасса лед̣д̣упа̄таббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма. йатра пана индакхӣло наттхи, татра га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхам̣. йатра два̄раба̄ха̄пи наттхи, таттха убхосу пассесу ватийа̄ ва̄ па̄ка̄расса ва̄ кот̣ивемаджджхам̣ва индакхӣлат̣т̣ха̄нийатта̄ индакхӣлоти гахетаббам̣. йо пана га̄мо пуббе маха̄ хутва̄ паччха̄ кулесу нат̣т̣хесу аппако хоти, со гхарӯпача̄рато лед̣д̣упа̄тенева париччхиндитаббо. пуримапариччхедо панасса париккхиттасса̄пи апариккхиттасса̄пи аппама̄н̣амева̄ти. нану четам̣ апариккхиттасса упача̄радассанам̣ падабха̄джанена вируддхамива диссати. таттха хи ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) ватва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) еттакамева вуттам̣, на пана там̣ лед̣д̣упа̄там̣ га̄масан̇кхепам̣ катва̄ тато парам̣ га̄мӯпача̄роти вуттоти а̄ха ‘‘падабха̄джанепи хи имина̄ва найена аттхо ведитаббо’’ти.
айаметтха адхиппа̄йо – идха га̄мо на̄ма дувидхо хоти париккхитто ча апариккхитто ча (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92). татра париккхиттасса париккхепойева париччхедо. тасма̄ тасса висум̣ париччхедам̣ аватва̄ ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣. апариккхиттасса пана га̄масса га̄мапариччхедо ваттаббо. тасма̄ тасса га̄масса га̄мапариччхедадассанаттхам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) вуттам̣. га̄мапариччхеде ча дассите га̄мӯпача̄ралаккхан̣ам̣ пуббе вуттанайенева сакка̄ н̃а̄тунти пуна ‘‘таттха т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти на вуттам̣, аттхо пана таттха̄пи айамева йатха̄вуттоти. йо пана гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄там̣йева ‘‘га̄мӯпача̄ро’’ти вадати, тасса гхарӯпача̄ро ‘‘га̄мо’’ти а̄паджджати. тато гхарам̣ гхарӯпача̄ро, га̄мо га̄мӯпача̄роти еса вибха̄го сан̇карӣйати. асам̣карато четтха виниччхайо ведитаббо. тасма̄ па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ вуттанайеневеттха га̄мо, га̄мӯпача̄ро ча ведитабботи.
таттха̄ти тесу двӣсу упача̄ресу. йва̄йам̣ упача̄ро дасситоти самбандхо. вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсӯти еттха а̄дисаддена асам̣каччика̄га̄маппавесанам̣ (па̄чи. 1225) сан̇ган̣ха̄ти. йо пана париккхиттасса га̄масса упача̄ро вутто, со на каттхачи винайапит̣аке упайогам̣ гато. кевалам̣ апариккхиттасса париккхепока̄сато апаро еко лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти н̃а̄панаттхам̣ вутто. евам̣ вутте хи н̃а̄йати ‘‘париккхиттасса̄пи че га̄масса еко лед̣д̣упа̄то каппийабхӯми сама̄но упача̄роти вутто, пагева апариккхиттасса париккхепока̄сато еко’’ти. имесам̣ париччхедадассанаттханти имесам̣ га̄ма̄ран̃н̃а̄нам̣ париччхедадассанаттхам̣ вутта̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣. па̄ра̄джикаваттхунти па̄даггханакам̣. авахарантасса̄ти ган̣хантасса.
адиннанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 92) дантапонасиккха̄паде аттано сантакампи аппат̣иггахитакам̣ каппийам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ вуччати, идха пана йам̣ кин̃чи парапариггахитам̣ саса̄микам̣ бхан̣д̣ам̣, тадетам̣ техи са̄микехи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ на диннанти адиннам̣. аваха̄раппахонакамева пана дассетум̣ ‘‘ан̃н̃асса мануссаджа̄тикасса сантака’’нти вуттам̣. сан̇кха̄саддассева та-ка̄рена вад̣д̣хетва̄ вуттатта̄ ‘‘сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато ека’’нти вуттам̣. таттха аттхато еканти падаттхато екам̣, анаттхантаранти вуттам̣ хоти. кот̣т̣ха̄сассетам̣ на̄мам̣ бха̄гато сан̇кха̄йати упат̣т̣ха̄тӣти катва̄. папан̃часан̇кха̄ти сатта̄нам̣ сам̣са̄ре папан̃ченти чира̄йантӣти папан̃ча̄, тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо, йасса ва̄ уппанна̄, там̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘матто’’ти ва̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хинивит̣т̣хо’’ти ва̄ папан̃ченти бйан̃джентӣти папан̃ча̄, сан̇кха̄ вуччати кот̣т̣ха̄со, папан̃ча̄ва сан̇кха̄ папан̃часан̇кха̄, папан̃чакот̣т̣ха̄са̄ти аттхо, тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийоти вуттам̣ хоти. тхеййачиттасан̇кха̄тоти ‘‘тхеййачитто’’ти катхито. еко читтакот̣т̣ха̄соти висса̄сата̄вака̄лика̄дигга̄хавасаппаваттаатхеййачиттакот̣т̣ха̄сато ан̃н̃о читтакот̣т̣ха̄со. тхеййасан̇кха̄тена̄ти тхеййабхӯтачиттакот̣т̣ха̄сена. йади евам̣ атха касма̄ етасса вибхан̇ге ‘‘тхеййачитто авахаран̣ачитто’’ти (па̄ра̄. 92) вуттанти а̄ха ‘‘йо ча̄’’тиа̄ди. бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ти бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ти аттхо, саддаттхаманапеккхитва̄ти вуттам̣ хоти. аттхамева̄ти бха̄ваттхамева.
те пана аваха̄ра̄ти те пан̃чавӣсати аваха̄ра̄. савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акавасена на̄на̄видхо бхан̣д̣о етасса пан̃чакасса̄ти на̄на̄бхан̣д̣ам̣, пан̃чаннам̣ аваха̄ра̄нам̣ самӯхо пан̃чакам̣, пан̃чапарима̄н̣амасса̄ти ва̄ пан̃чакам̣, на̄на̄бхан̣д̣амева пан̃чакам̣ на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣. савин̃н̃а̄н̣акавасена еко бхан̣д̣о етасса̄ти екабхан̣д̣ам̣. сесам̣ вуттанайамева. са̄хаттхикова пан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣. а̄дипадавасена четам̣ на̄мам̣ кусала̄диттикасса кусалаттикавоха̄ро вийа. тасма̄ са̄хаттхика̄дипан̃чаканти аттхато дат̣т̣хаббам̣. еса найо сесесу пан̃чакадвайесу. етассева̄ти ‘‘а̄дийеййа̄’’ти етассева ма̄тика̄падасса. имесам̣ пада̄нам̣ васена̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ васена. еттха ча пат̣хамападам̣ абхийогавасена вуттам̣, дутийападам̣ ан̃н̃есам̣ бхан̣д̣ам̣ харантасса гаччхато васена, татийападам̣ упаниккхиттабхан̣д̣авасена, чатуттхам̣ савин̃н̃а̄н̣акавасена, пан̃чамам̣ тхале никкхитта̄дивасена вуттанти ведитаббам̣.
ида̄ни несам̣ аттхайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тесу двӣсу пан̃чакесу. итаранти екабхан̣д̣апан̃чакам̣. а̄ра̄манти пуппха̄ра̄мапхала̄ра̄мам̣. абхийун̃джатӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.102) парасантакам̣ ‘‘мама сантакова айа’’нти муса̄ бхан̣итва̄ абхийун̃джати чодети, ат̣т̣ам̣ каротӣти аттхо. сампаджа̄намуса̄ва̄депи адинна̄да̄насса пуббапайогатта̄ дуккат̣анти а̄ха ‘‘а̄патти дуккат̣асса̄’’ти, дуккат̣асан̇кха̄та̄ а̄патти бхавеййа̄ти аттхо. атха ва̄ дуккат̣асан̃н̃итасса вӣтиккамасса а̄паджджананти аттхо. еса найо ‘‘а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дӣсу. са̄микасса виматим̣ уппа̄детӣти виниччхайакусалата̄йа, балаваниссита̄дибха̄вена ва̄ а̄ра̄маса̄микасса сам̣сайам̣ джанети. катхам̣? тан̃хи татха̄ виниччхайаппасутам̣ дисва̄ са̄мико чинтети ‘‘саккхисса̄ми ну кхо ахам̣ имам̣ а̄ра̄мам̣ аттано ка̄тум̣, на саккхисса̄ми ну кхо’’ти. евам̣ тасса вимати уппаджджама̄на̄ тена уппа̄дита̄ хоти. дхурам̣ никкхипатӣти йада̄ пана са̄мико ‘‘айам̣ тхаддхо каккхал̣о джӣвитабрахмачарийантара̄йампи ме кареййа, алам̣ да̄ни майхам̣ имина̄ а̄ра̄мена̄’’ти дхурам̣ никкхипати, усса̄хам̣ т̣хапети, аттано сантакакаран̣е нирусса̄хо хотӣти аттхо. а̄патти па̄ра̄джикасса саче сайампи катадхураниккхепо ча̄ти адхиппа̄йо. атха пана са̄микена дхуре никкхиттепи абхийун̃джако дхурам̣ аниккхипитва̄ва ‘‘имам̣ сут̣т̣ху пӣл̣етва̄ мама а̄н̣а̄паваттим̣ дассетва̄ кин̇ка̄раппат̣исса̄вибха̄ве т̣хапетва̄ дасса̄мӣ’’ти да̄таббабха̄ве саусса̄хо, раккхати та̄ва. атха̄пи абхийун̃джако аччхиндитва̄ ‘‘на да̄ни имам̣ имасса дасса̄мӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, са̄мико пана дхурам̣ на никкхипати, паккхам̣ парийесати, ка̄лам̣ а̄гамети, ‘‘ладжджипарисам̣ та̄ва лабха̄ми, паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти гахан̣ейева саусса̄хо хоти, раккхатийева. йада̄ пана ‘‘сопи на дасса̄мӣ’’ти, ‘‘са̄микопи на лаччха̄мӣ’’ти евам̣ убхо дхурам̣ никкхипанти, тада̄ абхийун̃джакасса па̄ра̄джикам̣.
ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харантоти ветанена ва̄ миттабха̄вена ва̄ ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харанто. сӣсе бха̄ранти сӣсе т̣хитабха̄рам̣. сӣсасса та̄ва пуримагале галава̄т̣ако, пит̣т̣хигале кесан̃чи кесанте а̄ват̣т̣о хоти, галассева убхосу пассесу кесан̃чи кеса̄ оруйха джа̄йанти, йе ‘‘кан̣н̣ачӯл̣ика̄’’ти вуччанти, тесам̣ адхобха̄го ча̄ти айам̣ хет̣т̣химако париччхедо, тато упари сӣсам̣, еттхантаре т̣хитабха̄ранти вуттам̣ хоти. кхандхам̣ оропетӣти убхосу пассесу кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, каппарехи пат̣т̣ха̄йа упари, пит̣т̣хигала̄ват̣т̣ато ча галава̄т̣акато ча пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, пит̣т̣хивемаджджха̄ват̣т̣ато ча урапариччхедамаджджхе, хадайа̄ва̄т̣акато ча пат̣т̣ха̄йа упари кхандхо, там̣ оропети.
айам̣ панеттха виниччхайо – йо бхиккху ‘‘идам̣ гахетва̄ еттха йа̄хӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.101) са̄микехи ана̄н̣атто сайамева ‘‘майхам̣ идам̣ на̄ма детха, ахам̣ во бхан̣д̣ам̣ ваха̄мӣ’’ти тесам̣ бхан̣д̣ам̣ сӣсена а̄да̄йа гаччханто тхеййачиттена там̣ бхан̣д̣ам̣ а̄масати, дуккат̣ам̣. йатха̄вуттасӣсапариччхедам̣ анатиккамантова ито чито ча гхам̣санто са̄ретипи пачча̄са̄ретипи, тхуллаччайам̣. кхандхам̣ оропитаматте кин̃ча̄пи са̄мика̄нам̣ ‘‘вахатӯ’’ти читтам̣ аттхи, техи пана ана̄н̣аттатта̄ па̄ра̄джикам̣. кхандхам̣ пана аноропетва̄пи сӣсато кесаггаматтампи ча̄вентасса па̄ра̄джикам̣. йамакабха̄расса пана еко бха̄го сӣсе патит̣т̣ха̄ти, еко пит̣т̣хийам̣, таттха двиннам̣ т̣ха̄на̄нам̣ васена виниччхайо ведитаббо. айам̣ пана суддхасӣсабха̄рассева васена вутто. йо ча̄йам̣ сӣсабха̄ре вутто, кхандхабха̄ра̄дӣсупи айамева виниччхайо ведитаббо.
упаниккхиттам̣ бхан̣д̣анти сан̇гопанаттха̄йа аттано хаттхе парехи т̣хапитабхан̣д̣ам̣. ахам̣ на ган̣ха̄мӣти самбандхо. атӣтаттхе четам̣ ваттама̄навачанам̣, на̄хам̣ гахесинти аттхо. дуккат̣ам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.111) сампаджа̄намуса̄ва̄депи адинна̄да̄насса пуббапайогатта̄. ‘‘ким̣ тумхе бхан̣атха, невидам̣ майхам̣ анурӯпам̣, на тумха̄ка’’нтиа̄дӣни вадантасса̄пи дуккат̣амева. са̄микасса виматим̣ уппа̄детӣти ‘‘рахо майа̄ етасса хаттхе т̣хапитам̣, на ан̃н̃о кочи джа̄на̄ти, дассати ну кхо ме, но’’ти са̄микасса виматим̣ уппа̄дети. дхурам̣ никкхипатӣти тасса пхаруса̄дибха̄вам̣ дисва̄ усса̄хам̣ т̣хапети. татра сача̄йам̣ бхиккху ‘‘киламетва̄ нам̣ дасса̄мӣ’’ти да̄не саусса̄хо, раккхати та̄ва. саче со да̄не нирусса̄хо, бхан̣д̣аса̄мико пана гахан̣е саусса̄хо, раккхатева. йади пана со тасмим̣ да̄не нирусса̄хо, бхан̣д̣аса̄микопи ‘‘на майхам̣ дассатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, евам̣ убхиннам̣ дхураниккхепена бхиккхуно па̄ра̄джикам̣. йадипи мукхена ‘‘дасса̄мӣ’’ти вадати, читтена пана ада̄тука̄мо, евампи са̄микасса дхураниккхепена бхиккхуно па̄ра̄джикам̣.
сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣти ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ бхан̣д̣ам̣ несса̄мӣ’’ти чинтетва̄. пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄метӣти бхан̣д̣аха̄ракам̣ таджджетва̄ тасса гаманапатхам̣ ва̄ретва̄ аттана̄ ручитамаггам̣ екапа̄дам̣ атикка̄мети. тхалат̣т̣ханти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.95) тхале никкхиттам̣, бхӯмитале ва̄ па̄са̄н̣апаббататала̄дӣсу ва̄ йаттха каттхачи пат̣иччханне ва̄ аппат̣иччханне ва̄ т̣хапитанти аттхо. пханда̄пети, тхуллаччайанти йо пханда̄пети, тасса пайоге пайоге тхуллаччайам̣, а̄масане дуккат̣ам̣, пханда̄пане тхуллаччайан̃ча висум̣ висум̣ тхеййачиттена а̄масанапханда̄панапайоге каронтассева хоти. ‘‘екапайогена ган̣хантасса пана уддха̄ре па̄ра̄джикамева, на дуккат̣атхуллаччайа̄нӣ’’ти ваданти. т̣ха̄на̄ти т̣хитат̣т̣ха̄нато. саче там̣ тхалат̣т̣хам̣ ра̄сикатам̣ хоти, антокумбхийам̣ бха̄джанагатакаран̣амут̣т̣хиччхеданавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче ека̄баддхам̣ силесаниййа̄са̄ди, паккамадхупха̄н̣итавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче гарукам̣ хоти бха̄рабаддхам̣ лохапин̣д̣ителамадхугхат̣а̄ди ва̄, кумбхийам̣ т̣ха̄на̄ча̄ванавиниччхайена виниччхинитаббам̣. сан̇кхалика̄баддхасса ча т̣ха̄набхедо саллаккхетаббо. паттхаритва̄ т̣хапитам̣ пана па̄ва̄раттхаран̣акат̣аса̄рака̄дим̣ уджукам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хати, па̄риманте оримантена пхут̣т̣хока̄сам̣ атикканте па̄ра̄джикам̣. татхева гахетва̄ парато пеллати, па̄риманте пхут̣т̣хока̄сам̣ ориманте атикканте па̄ра̄джикам̣. ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄ апана̄ментасса ва̄мантена ва̄ даккхин̣антена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ даккхин̣анте ва̄ ва̄манте ва̄ атикканте па̄ра̄джикам̣. вет̣хетва̄ уддхарати, кесаггаматтам̣ а̄ка̄сагатам̣ каронтасса па̄ра̄джикам̣.
сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто, тасса ва̄ самбандхӣти са̄хаттхико, аваха̄ро. а̄н̣а̄панам̣ а̄н̣атти, та̄йа а̄н̣аттийа̄ ниббатто аваха̄ро а̄н̣аттико. ниссаджджанам̣ ниссагго, сун̇кагха̄тат̣т̣ха̄не, парикаппитока̄се ча т̣хатва̄ бхан̣д̣асса бахи нипа̄танам̣, ниссаггова ниссаггийо. кирийа̄сиддхито пуретарамева па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. дхурасса а̄лайасан̇кха̄тасса бха̄расса никкхипанам̣ париччаджанам̣ нирусса̄хабха̄ва̄паджджанам̣ дхураниккхепо. ида̄ни бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ тесам̣ аттхаматтамева дассенто ‘‘таттха са̄хаттхико на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. сахаттха̄ти сахаттхена. каран̣аттхе хи идам̣ ниссаккавачанам̣. ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄петӣти еттха̄пи а̄н̣аттиккхан̣е ева а̄патти дат̣т̣хабба̄. йади евам̣ имасса, аттхаса̄дхакасса ча ко висесоти? там̣ кхан̣ам̣ ева гахан̣е нийун̃джанам̣ а̄н̣аттикапайого, ка̄лантарена гахан̣аттхам̣ нийого аттхаса̄дхакоти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.92; ви. ви. т̣ӣ. 1.92) айаметесам̣ висесоти. тенева̄ха ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ там̣ авахара̄ти а̄н̣а̄петӣ’’ти.
сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄нанти сун̇кагха̄тан̃ча парикаппитока̄со ча сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄, тесам̣. таттха сун̇кагха̄танти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.113) руккхапаббата̄дисан̃н̃а̄н̣ена нийамитасса сун̇кат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачанам̣. тан̃хи йасма̄ тато ра̄джадеййабха̄гам̣ сун̇кам̣ адатва̄ нӣхаранта̄ ран̃н̃о сун̇кам̣ хананти вина̄сенти, тасма̄ ‘‘сун̇кагха̄та’’нти вуттам̣.
кочи парапаривен̣а̄дӣни павит̣т̣хо кин̃чи лобханеййабхан̣д̣ам̣ дисва̄ два̄раппамукха̄дивасена йам̣ т̣ха̄нам̣ ‘‘саче мам̣ еттхантаре пассиссанти, дат̣т̣хука̄мата̄йа гахетва̄ вичаранто вийа дасса̄ми, но че пассиссанти, харисса̄мӣ’’ти парикаппети, айам̣ парикаппитока̄со. а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джиканти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.121) аттхаса̄дхакачетана̄ккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. сачепи аваха̄рако сат̣т̣хивасса̄тиккаменапи там̣ бхан̣д̣ам̣ авахарати, а̄н̣а̄пако ча антара̄йева ка̄лам̣ кароти, хӣна̄йа ва̄ а̄ваттати, ассаман̣ова хутва̄ ка̄лам̣ ва̄ кариссати, хӣна̄йа ва̄ а̄ваттиссати, аваха̄ракасса пана аваха̄раккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. па̄даггханакателанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.94) еттха па̄до на̄ма каха̄пан̣асса чатуттхо бха̄го, там̣ аггхатӣти па̄даггханакам̣, па̄даггханакан̃ча там̣ телан̃ча̄ти па̄даггханакателам̣. упа̄хана̄ а̄ди йесам̣ ваттхӯнам̣ та̄ни упа̄хана̄дӣни. а̄дисаддена дукӯласа̄т̣акачаммаккхан̣д̣а̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. паккхипатӣти тхеййачиттена паккхипати. тена̄ха ‘‘хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джика’’нти саче пана аттанопи кумбхийам̣ ан̃н̃о саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ а̄кирати, татра ча̄йам̣ тхеййачиттена телапиванакам̣ бхан̣д̣ам̣ паккхипати, вуттанайенева па̄ра̄джикам̣.
ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ пайун̃джанам̣ а̄н̣а̄панам̣ пайого, а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббо, ити пуббо ча со пайого ча̄ти пуббапайого. пайогена саха ваттама̄но аваха̄ро сахапайого. самам̣ екӣ хутва̄ видахитва̄ мантетва̄ авахаран̣ам̣ сам̣видха̄ваха̄ро, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃уппаттийа̄ ката̄ваха̄роти вуттам̣ хоти. пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедена сан̃джа̄нанам̣ сан̇кето, тасса каммам̣ сан̇кетакаммам̣. нимиттасса каммам̣ нимиттакаммам̣, сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ кассачи нимиттасса каран̣анти аттхо. таттха̄ти йатха̄вуттесу пуббапайога̄дӣсу пан̃часу. кхила̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена̄ти кхилам̣, раджджум̣, ватим̣, марийа̄дам̣ ва̄ па̄ка̄рам̣ ва̄ сан̇ка̄метва̄ кхеттаггахан̣авасена, кхилам̣, раджджум̣, ватим̣, марийа̄дам̣ ва̄ па̄ка̄рам̣ ва̄ сан̇ка̄метва̄ ваттхуггахан̣авасена. саче пана двӣхи кхилехи гахетаббам̣ хоти, пат̣хаме кхиле тхуллаччайам̣, дутийе па̄ра̄джикам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.104). саче тӣхи гахетаббам̣ хоти, пат̣хаме дуккат̣ам̣, дутийе тхуллаччайам̣, татийе па̄ра̄джикам̣. евам̣ бахукесупи аваса̄не две т̣хапетва̄ пуримехи дуккат̣ам̣, аваса̄не двиннам̣ екена тхуллаччайам̣, итарена па̄ра̄джикам̣. раджджупаса̄ран̣а̄дӣсупи есева найо. йам̣ пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘тан̃ча кхо са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.104) вуттам̣, там̣ ‘‘кхеттам̣ абхийун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 104) -адхика̄ре вуттатта̄ абхийогавасена гахан̣ам̣ сандха̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. сам̣видахитва̄ти етассева вевачанам̣. сам̣мантайитва̄ти екаччхандата̄йа екаджджха̄сайата̄йа бхан̣итва̄ти аттхо. имасмим̣ аваха̄ре асаммохаттхам̣ ‘‘евам̣ сам̣видахитва̄ гатесу хӣ’’тиа̄дима̄ха. сан̃джа̄нанакамманти пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедавасена сан̃н̃а̄н̣акаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди.
еттха ча ‘‘пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.119) аджджа ва̄ пуребхаттам̣ авахарату, све ва̄, ана̄гате ва̄ сам̣ваччхаре, наттхи висан̇кето, убхиннампи па̄ра̄джикам̣. саче пана ‘‘аджджа пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте све авахарати. ‘‘аджджа̄’’ти нийамитам̣ сан̇кетам̣ атиккамма паччха̄ авахат̣ам̣ хоти. саче ‘‘све пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте аджджа пуребхаттам̣ авахарати, ‘‘све’’ти нийамитам̣ там̣ сан̇кетам̣ апатва̄ пуре авахат̣ам̣ хоти, евам̣ авахарантасса аваха̄ракассева па̄ра̄джикам̣, мӯлат̣т̣хасса ана̄патти. ‘‘свева пуребхатта’’нти вутте тадахева ва̄, све паччха̄бхаттам̣ ва̄ авахарантопи там̣сан̇кетато пуре ча паччха̄ ча авахарати. йо пана евам̣акатва̄ йатха̄париччхиннака̄ламева авахарати, айам̣ сан̇кетато апуре апаччха̄ там̣ авахаратӣти ведитаббо. еса найо паччха̄бхаттараттиндивесупи, пуримайа̄мамаджджхимайа̄мапаччхимайа̄мака̄л̣аджун̣хама̄саутусам̣ваччхара̄дивасена̄пи еттха сан̇кетависан̇кетата̄ ведитабба̄. парабхан̣д̣а̄ваха̄расан̃н̃уппа̄дасса хетутта̄ аккхиникхан̣а̄дӣнева нимиттанти аккхиникхан̣а̄динимиттам̣, тасса каран̣ам̣ аккхиникхан̣а̄динимиттакаран̣ам̣. а̄дисаддена бхамукуккхепасӣсакампанахаттхалан̇гханапа̄н̣иппаха̄раан̇гулипхот̣анагӣвунна̄манаукка̄сана̄дианекаппака̄рам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сесаметтха сан̇кетакамме вуттанайамева.
тхено вуччати чоро, тасса бха̄во тхеййам̣, тена авахаран̣ам̣ тхеййа̄ваха̄ро. пасайха абхибхавитва̄ авахаран̣ам̣ пасайха̄ваха̄ро. ваттхасутта̄дикам̣ париччхиджджа каппанам̣ парикаппо, тена авахаран̣ам̣ парикаппа̄ваха̄ро. тин̣апан̣н̣а̄дӣхи пат̣иччханнасса аваха̄ро пат̣иччханна̄ваха̄ро. кусена аваха̄ро куса̄ваха̄ро. кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхӣти еттха кӯт̣ама̄нам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.10; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.293; пу. па. ат̣т̣ха. 179) на̄ма хадайабхедасикха̄бхедараджджубхедавасена тивидхам̣ ма̄накӯт̣ам̣. таттха хадайанти на̄л̣иа̄дима̄набха̄джана̄нам̣ аббхантарам̣, тасса бхедо чхиддакаран̣ам̣ хадайабхедо, со саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄чхиддена ма̄нена ‘‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’’ти ватва̄ антобха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто ча чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети.
сикха̄бхедо пана тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто вегена пӯретва̄ сикхам̣ чхинданто дети.
раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. кхетта̄дим̣ минанта̄ хи амахантампи махантам̣ катва̄ минанти, махантампи амахантам̣.
тамбакам̣са̄димайо кӯт̣о каха̄пан̣о кӯт̣акаха̄пан̣о. а̄дисаддена тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣аван̃чана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха тула̄кӯт̣ам̣ рӯпакӯт̣ам̣, ан̇гакӯт̣ам̣, гахан̣акӯт̣ам̣, пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ самарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге аккамати. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге.
кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти, та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронти. тато джанападам̣ гантва̄ кин̃чидева ад̣д̣хам̣ кулам̣ пависитва̄ ‘‘суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣а̄тха̄’’ти ватва̄ аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти. тато техи ‘‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’’ти вутте ‘‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ сабба̄ па̄тийо датва̄ гаччхати.
ван̃чанам̣ на̄ма техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати, тамеко дхутто ‘‘ким̣ бхо миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е, мигапотако ека’’нти вутте екам̣ каха̄пан̣ам̣ датва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниваттенто ‘‘на ме бхо мигапотакена аттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи две каха̄пан̣е дехӣ’’ти а̄ха. со а̄ха ‘‘нану бхо майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динно’’ти. а̄ма динно, имам̣ мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о, айан̃ча каха̄пан̣аггханако мигапотакоти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣти. со ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти.
пасайха̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138) паре абхибхуййа. га̄мам̣ гха̄тентӣти га̄магха̄така̄, га̄мам̣ пахаранта̄ чора̄, те а̄ди йесам̣ те га̄магха̄така̄дайо. а̄дисаддена четтха пантхагха̄така̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. уддха̄рейева па̄ра̄джиканти ‘‘саче са̄т̣ако бхависсати, ган̣хисса̄мӣ’’ти парикаппасса паваттатта̄, са̄т̣акасса ча таттха саббха̄вато. падава̄рена ка̄ретабботи бхӯмийам̣ аниккхипитва̄ва вӣмам̣ситатта̄ вуттам̣. бхан̣д̣адеййанти йам̣ парасса нат̣т̣хам̣, тасса мӯлам̣ ва̄ тадева ва̄ бхан̣д̣ам̣ да̄таббанти аттхо.
тасса̄ти йо евам̣ парикаппети, тасса. имасса ‘‘аваха̄ро хотӣ’’ти имина̄ самбандхо.
паресанти кӣл̣анта̄нам̣, пависанта̄нам̣ ва̄ паресам̣ манусса̄нам̣. ‘‘паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти пам̣суна̄ ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детӣти ‘‘саче ида̄нева онамитва̄ ган̣хисса̄ми, ‘ким̣ саман̣о ган̣ха̄тӣ’ти мам̣ джа̄нитва̄ вихет̣хеййум̣ паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти пам̣суна̄ ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄дети. уддха̄ро наттхӣти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ наттхӣти аттхо. са̄мика̄ти анта̄га̄мам̣ пависитука̄ма̄ бхан̣д̣аса̄мика̄ манусса̄. уддха̄рети уддхаран̣е, т̣ха̄на̄ча̄ванети аттхо. т̣ха̄на̄ча̄ванан̃четтха хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣. павесетӣти т̣ха̄на̄ча̄ванавасена павесети, хет̣т̣химантена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи упаримантена атикка̄менто павесетӣти аттхо.
самаггхатаранти аппаггхатарам̣. уддхат̣аматте аваха̄роти сакабха̄ваппайогасса нит̣т̣ха̄питатта̄, на аттхаса̄дхакавасена. уддха̄ре раккхати аттано кот̣т̣ха̄се па̄тетука̄мата̄йа уддхат̣атта̄. есева найо па̄танепи раккхатӣти еттха̄пи. ‘‘уддха̄рейева раккхатӣ’’ти имина̄ва па̄тане на раккхатӣти аттхе сиддхепи аттхаса̄дхакавасена аттхам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ уддхаритва̄’’тиа̄ди вуттам̣. саче пана двӣсупи кот̣т̣ха̄сесу патитадан̣д̣аке адассанам̣ гамети (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138), тато авасесабхиккхӯсу гатесу итаро ‘‘майхам̣, бханте, дан̣д̣ако на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти, ‘‘майхампи, а̄вусо, на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти, ‘‘катамо пана, бханте, майхам̣ бха̄го’’ти. ‘‘айам̣ туйхам̣ бха̄го’’ти аттано бха̄гам̣ дассети. тасмим̣ вивадитва̄ ва̄ авивадитва̄ ва̄ там̣ ган̣хитва̄ гате итаро тасса бха̄гам̣ уддхарати, уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. сачепи тена ‘‘ахам̣ мама бха̄гам̣ туйхам̣ на деми, твам̣ пана аттано бха̄гам̣ н̃атва̄ ган̣ха̄’’ти вуттепи ‘‘на̄йам̣ мама̄’’ти джа̄нантопи тассева бха̄гам̣ ган̣ха̄ти, уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. саче пана итаро ‘‘айам̣ туйхам̣ бха̄го, айам̣ майхам̣ бха̄готи ким̣ имина̄ вива̄дена̄’’ти чинтетва̄ ‘‘майхам̣ ва̄ патто хоту, тумха̄кам̣ ва̄, йо варабха̄го, там̣ тумхе ган̣хатха̄’’ти вадати, диннакам̣ на̄ма гахитам̣ хоти, наттхеттха аваха̄ро. саче со вива̄дабхӣруко бхиккху ‘‘йам̣ туйхам̣ руччати, там̣ ган̣ха̄’’ти вутто аттано паттам̣ варабха̄гам̣ т̣хапетва̄ ла̄макам̣йева гахетва̄ гаччхати, тато итарасса вичинита̄васесам̣ ган̣хантасса̄пи аваха̄ро наттхева. евамима̄ни пан̃ча пан̃чака̄ни самодха̄нетва̄ име пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ ведитабба̄. нит̣т̣хито ‘‘а̄дийеййа̄’’ти имасса падасса виниччхайо. тена̄ха ‘‘ити йам̣ вуттам̣…пе… йассаттхо пака̄сито хотӣ’’ти.
ра̄джа̄ноти кин̃ча̄пи ависесена вуттам̣, апара̄дха̄нурӯпам̣ пана чхеджджабхеджджа̄нуса̄сако пама̄н̣абхӯтова идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘ра̄джа̄ноти идам̣ бимбиса̄рам̣йева сандха̄йа вутта’’нти. со хи дхаммикара̄джатта̄ йатха̄павен̣ийа̄ва кароти. ан̃н̃е пана ка̄кан̣икаматтассапи сӣсам̣ чхиндеййум̣, бахукасса̄пи на ва̄ кин̃чи кареййум̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃е пана̄’’тиа̄ди. хананам̣ на̄ма потханан̃чева чхеданан̃ча̄ти а̄ха ‘‘хаттха̄дӣхи ва̄’’тиа̄ди. а̄дисаддена па̄дакаса̄веттаад̣д̣хадан̣д̣ака̄нам̣ гахан̣ам̣. раджджубандхана̄дӣхӣти а̄дисаддена андубандханасан̇кхалика̄бандханагхарабандхананагарабандханапурисагуттӣнам̣ гахан̣ам̣. нӣхареййунти рат̣т̣хато никкха̄меййум̣. чороси…пе… тхеносӣти еттха ‘‘парибха̄сеййу’’нти падам̣ аджджха̄харитаббам̣ ӯнатта̄ падаппайогасса. тена̄ха ‘‘имехи вачанехи парибха̄сеййу’’нти. йатха̄рӯпам̣ пана йасма̄ па̄дато пат̣т̣ха̄йа хоти, тасма̄ ‘‘па̄дасса ва̄ па̄да̄рахасса ва̄’’ти а̄ха. пора̄н̣акасса каха̄пан̣асса чатуттхо бха̄го па̄до, па̄дам̣ арахатӣти па̄да̄рахо, тасса па̄дасса ва̄ па̄да̄рахасса ва̄. еттха ча па̄дена каха̄пан̣асса чатуттхабха̄гам̣ акаппийабхан̣д̣амева дассети, па̄да̄рахена па̄даггханакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣. етта̄вата̄ хет̣т̣химантадассанена сабба̄ка̄рена дутийапа̄ра̄джикаппахонакаваттху дасситам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣. пора̄н̣акасса̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.88; ви. ви. т̣ӣ. 1.88) пора̄н̣асаттха̄нурӯпам̣ уппа̄дитасса лаккхан̣асампаннасса нӣлакаха̄пан̣асадисасса каха̄пан̣асса. етена рудрада̄мака̄дӣни пат̣иккхипати.
евам̣ аса̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни са̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘ра̄джагахе’’тиа̄дима̄ха. ран̃н̃оти бимбиса̄раран̃н̃о. ма̄сако на̄ма пора̄н̣акасса каха̄пан̣асса вӣсатимо бха̄го. йо локе ‘‘ман̃джет̣т̣хӣ’’типи вуччати. ида̄ни имасмим̣ адинна̄да̄не виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘саббаттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. саббаттха̄ти ӯнама̄сака̄тирекама̄сакапан̃чама̄сакесу. парихӣна̄парихӣнавасена̄ти аггхасса парихӣна̄парихӣнавасена. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана евам̣ ведитаббо – идан̃хи адинна̄да̄нам̣ виниччхинантена отин̣н̣е ваттхусмим̣ сахаса̄ авиниччхинитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни олокетабба̄ни. йа̄ни сандха̄йа пора̄н̣а̄ а̄ху –
‘‘ваттхум̣ ка̄лан̃ча десан̃ча, аггхам̣ парибхогапан̃чамам̣;
тулайитва̄ пан̃чат̣ха̄на̄ни, дха̄реййаттхам̣ вичаккхан̣о’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92);
таттха ча ваттхӯти бхан̣д̣ам̣. аваха̄ракена хи ‘‘майа̄ идам̣ на̄ма авахат̣а’’нти вуттепи а̄паттим̣ ана̄ропетва̄ва там̣ бхан̣д̣ам̣ саса̄микам̣ ва̄ аса̄микам̣ ва̄ти упапариккхитаббам̣. саса̄микепи са̄мика̄нам̣ са̄лайабха̄во ва̄ нира̄лайабха̄во ва̄ упапариккхитаббо. саче тесам̣ са̄лайака̄ле авахат̣ам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ а̄патти ка̄ретабба̄. саче нира̄лайака̄ле, на па̄ра̄джикена ка̄ретаббо. бхан̣д̣аса̄микесу пана бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄пентесу бхан̣д̣ам̣ да̄таббам̣. айаметтха са̄мӣчи. евам̣ ваттху олокетаббам̣.
ка̄лоти аваха̄рака̄ло. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи самаггхам̣ хоти, када̄чи махаггхам̣. тасма̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ ка̄ле авахат̣ам̣, тасмим̣йева ка̄ле йо тасса аггхо, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. евам̣ ка̄ло олокетаббо.
десоти аваха̄радесо. тан̃хи бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ десе авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе йо тасса аггхо, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе хи бхан̣д̣ам̣ самаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣. евам̣ десо олокетаббо.
аггхоти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) бхан̣д̣аггхо. навабхан̣д̣асса хи йо аггхо, со паччха̄ париха̄йати. йатха̄ навадхото патто ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ аггхати, со паччха̄ бхинно ва̄ чхиддо ва̄ а̄н̣иган̣т̣хика̄хато ва̄ аппаггхо хоти, тасма̄ на саббада̄ бхан̣д̣ам̣ пакатиаггхенева ка̄таббанти. евам̣ аггхо олокетаббо.
парибхоготи бхан̣д̣асса парибхого. парибхогена̄пи хи ва̄сиа̄дибхан̣д̣асса аггхо париха̄йати, тасма̄ евам̣ упапариккхитаббам̣ – саче кочи кассачи па̄даггханакам̣ ва̄сим̣ харати, татра ва̄сиса̄мико пуччхитаббо ‘‘тайа̄ айам̣ ва̄си киттакена кӣта̄’’ти. ‘‘па̄дена, бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана те кин̣итва̄ва т̣хапита̄, уда̄ху там̣ валан̃джесӣ’’ти? саче вадати ‘‘екадивасам̣ ме дантакат̣т̣хам̣ ва̄ раджаначхалли ва̄ паттапачанада̄ру ва̄ чхиннам̣, гхам̣ситва̄ ва̄ нисита̄’’ти. атхасса пора̄н̣о аггхо бхат̣т̣хоти ведитаббо. йатха̄ ча ва̄сийа̄, евам̣ ан̃джанийа̄ ва̄ ан̃джанисала̄ка̄йа ва̄ кун̃чика̄йа ва̄ пала̄лена ва̄ тхусехи ва̄ ит̣т̣хакачун̣н̣ена ва̄ екава̄рам̣ гхам̣ситва̄ дхованаматтена̄пи аггхо бхассати. типуман̣д̣аласса макарадантаччхеданена̄пи паримадданаматтена̄пи, удакаса̄т̣ика̄йа саким̣ нива̄санапа̄рупанена̄пи, парибхогасӣсена ам̣се ва̄ сӣсе ва̄ т̣хапанаматтена̄пи, тан̣д̣ула̄дӣнам̣ паппхот̣анена̄пи тато екам̣ ва̄ две ва̄ апанайаненапи, антамасо екам̣ па̄са̄н̣асаккхарам̣ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтена̄пи, саппитела̄дӣнам̣ бха̄джанантарапариваттаненапи, антамасо тато маккхикам̣ ва̄ кипилликам̣ ва̄ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтенапи, гул̣апин̣д̣акасса мадхурабха̄ваджа̄нанаттхам̣ накхена виджджхитва̄ ан̣уматтам̣ гахитаматтенапи аггхо бхассати. тасма̄ йам̣ кин̃чи па̄даггханакам̣ вуттанайенева са̄микена парибхогена ӯнам̣ катам̣ хоти, на там̣ аваха̄рако бхиккху па̄ра̄джикена ка̄ретабботи. евам̣ парибхого олокетаббо.
евам̣ има̄ни тулайитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни дха̄реййа аттхам̣ вичаккхан̣о а̄паттим̣ ва̄ ана̄паттим̣ ва̄ гарукам̣ ва̄ лахукам̣ ва̄ а̄паттим̣ йатха̄т̣ха̄не т̣хапеййа̄ти.
евам̣ таттха виниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни ана̄паттим̣ дассенто ‘‘сакасан̃н̃исса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сакасан̃н̃исса̄ти ‘‘майхам̣ сантакам̣ идам̣ бхан̣д̣а’’нти евам̣ сакасан̃н̃исса парабхан̣д̣ампи ган̣хато гахан̣е ана̄патти, гахитам̣ пана пуна да̄таббам̣. саче са̄микехи ‘‘дехӣ’’ти вутто на дети, тесам̣ дхураниккхепе па̄ра̄джикам̣. висса̄сагга̄хети (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.131) висса̄саггахан̣епи ана̄патти. висса̄сагга̄халаккхан̣ам̣ пана имина̄ суттена джа̄нитаббам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахан̇гехи саманна̄гатасса висса̄сам̣ гахетум̣, сандит̣т̣хо ча хоти, самбхатто ча а̄лапито ча джӣвати ча джа̄на̄ти ча ‘гахите ме аттамано’’’ти (маха̄ва. 356).
таттха сандит̣т̣хоти дит̣т̣хаматтакамитто. самбхаттоти дал̣хамитто. а̄лапитоти ‘‘мама сантакам̣ йам̣ иччхаси, там̣ ган̣хеййа̄си, а̄пуччхитва̄ гахан̣е ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’’ти вутто. джӣватӣти анут̣т̣ха̄насеййа̄йа сайитопи йа̄ва джӣвитиндрийупаччхедам̣ на па̄пун̣а̄ти. гахите ча аттаманоти гахите тут̣т̣хачитто. еварӯпасса сантакам̣ ‘‘гахите ме аттамано бхависсатӣ’’ти джа̄нантена гахетум̣ ват̣т̣ати. анавасесапарийа̄да̄навасена чета̄ни пан̃чан̇га̄ни вутта̄ни. висса̄сагга̄хо пана тӣхи ан̇гехи рухати. катхам̣? сандит̣т̣хо, джӣвати, гахите аттамано, самбхатто, джӣвати, гахите аттамано, а̄лапито, джӣвати, гахите аттаманоти евам̣.
йо пана джӣвати, на ча гахите аттамано хоти, тасса сантакам̣ висса̄сабха̄вена гахитампи пуна да̄таббам̣. дадантена ча матакадханам̣ та̄ва йе тасса дхане иссара̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄, тесам̣ да̄таббам̣. анаттаманасса сантакам̣ тассева да̄таббам̣. йо пана пат̣хамам̣йева ‘‘сут̣т̣ху катам̣ тайа̄ мама сантакам̣ ган̣хантена̄’’ти вачӣбхедена ва̄ читтуппа̄даматтена ва̄ анумодитва̄ паччха̄ кеначи ка̄ран̣ена купито, со пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йо ча ада̄тука̄мо, читтена пана адхива̄сети, на кин̃чи вадати, сопи пуна пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йо пана ‘‘майа̄ тумха̄кам̣ сантакам̣ гахита’’нти ва̄ ‘‘парибхутта’’нти ва̄ вутто гахитам̣ ва̄ хоту, парибхуттам̣ ва̄, ‘‘майа̄ пана там̣ кеначидева каран̣ӣйена т̣хапитам̣, па̄катикам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вадати, айам̣ пачча̄хара̄петум̣ лабхати.
та̄вака̄ликети ‘‘пат̣идасса̄ми пат̣икарисса̄мӣ’’ти евам̣ ган̣хантасса та̄вака̄ликепи гахан̣е ана̄патти. гахитам̣ пана саче бхан̣д̣аса̄мико пуггало ва̄ ган̣о ва̄ ‘‘туйхеветам̣ хотӯ’’ти ануджа̄на̄ти, иччетам̣ кусалам̣. но че ануджа̄на̄ти, а̄хара̄пенте да̄таббам̣. сан̇гхасантакам̣ пана пат̣ида̄тумева ват̣т̣ати.
петапариггахети еттха пана петтивисайе упапанна̄пи, ка̄лам̣ катва̄ тасмим̣йева аттабха̄ве ниббатта̄пи, ча̄тумаха̄ра̄джика̄дайо дева̄пи саббе ‘‘пета̄’’твева сан̇кхйам̣ гата̄, тесам̣ париггахе ана̄патти. девата̄йа пана уддисса баликаммам̣ каронтехи руккха̄дӣсу лаггитаса̄т̣аке ваттаббамева наттхи. тан̃ча кхо а̄раккхакехи апариггахите, париггахитам̣ пана гахетум̣ на ват̣т̣ати (са̄раттха. т̣ӣ. 2.131).
тираччха̄нагатапариггахети на̄гасупан̣н̣а̄дӣнам̣ тираччха̄нагата̄нам̣ париггахе. сачепи хи дево ва̄ на̄гасупан̣н̣о ва̄ мануссарӯпена а̄пан̣ам̣ паса̄рети, тато часса сантакам̣ кочи диббачаккхуко бхиккху там̣ н̃атва̄ гахетва̄ гаччхати, ват̣т̣ати.
пам̣сукӯласан̃н̃исса̄ти ‘‘аса̄микам̣ идам̣ пам̣сукӯла’’нти евасан̃н̃исса̄пи гахан̣е ана̄патти. саче пана там̣ саса̄микам̣ хоти, а̄хара̄пенте да̄таббам̣. умматтака̄дӣни пуббе вуттаппака̄ра̄нева. а̄дикаммико панеттха дханийо. авасеса̄нам̣ пана раджакабхан̣д̣ика̄дичора̄нам̣ чхаббаггийа̄дӣнам̣ а̄паттийева.
сачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄нехи идам̣ самут̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄на’’нти. татха̄ хи са̄хаттхикам̣ ка̄йачиттато самут̣т̣ха̄ти. а̄н̣аттикам̣ ва̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти. са̄хаттика̄н̣аттикам̣ ка̄йава̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти, тан̃ча кхо ‘‘бха̄рийамидам̣, твам̣ екапассам̣ ган̣ха, ахам̣ екапасса’’нти сам̣видха̄йа убхайесам̣ пайогена екасса ваттхуно т̣ха̄на̄ча̄ване лаббхати. ‘‘ка̄йавачӣкамма’’нти авачанам̣ пана ка̄йава̄ча̄нам̣ ӣдисе т̣ха̄не ан̇гаматтатта̄. йа̄йа пана четана̄йа самут̣т̣ха̄пито пайого са̄хаттхико ва̄ а̄н̣аттико ва̄ падха̄набха̄вена т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ са̄дхети, тасса̄ васена а̄патти ка̄ретабба̄. ан̃н̃атха̄ са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хоти, а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса̄ти идам̣ вируджджхати. ‘‘адиннам̣ а̄дийа̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вена муччанато сан̃н̃а̄вимоккхам̣. ка̄йена катам̣ каммам̣ ка̄йакаммам̣, ка̄йадва̄рена катанти аттхо. вачӣкамманти еттха̄пи есева найо. тут̣т̣хо ва̄ бхӣто ва̄ маджджхатто ва̄ нам̣ а̄паджджатӣти тиведанам̣. сесам̣ пат̣хамасиккха̄паде вуттанайенева ведитаббам̣.
дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄
санти сахаттхе упасагго. тена саддхим̣ уссуккавачанаметам̣ ‘‘сан̃чичча̄’’ти а̄ха ‘‘сан̃чететва̄’’тиа̄ди. уссуккавачананти еттха уссуккавачанам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172) на̄ма пуббака̄лакирийа̄вачанам̣. айан̃хи сама̄накаттукесу пубба̄парака̄лакирийа̄вачанесу пуббака̄лакирийа̄вачанасса нируттивоха̄ро. ида̄ни ‘‘саддхим̣ чететва̄’’ти имина̄ сан̇кхепена вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘па̄н̣о’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева̄ти ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃ам̣ авиджахитва̄ ева, ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃уппаттийа̄ анантаранти вуттам̣ хоти. еван̃ча катва̄ катхам̣ екаккхан̣е екасса читтасса убхайа̄рамман̣абха̄воти едисӣ чодана̄ анавака̄са̄ти дат̣т̣хаббам̣. кечи пана ‘‘н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа дит̣т̣хасабха̄весу дхаммесу тӣран̣апарин̃н̃а̄йа тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172) ‘рӯпам̣ аничча’нтиа̄дина̄ сабха̄вена саддхим̣ екаккхан̣е аничча̄дилаккхан̣аджа̄нанам̣ вийа ‘па̄н̣о’ти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева ‘вадха̄ми на’нти джа̄на̄тӣ’’ти ваданти. апаре пана а̄чарийа̄ таттха̄пи евам̣ на катхенти. еттха ча мануссавиггахо’’ти аватва̄ ‘‘па̄н̣о’’ти вачанам̣ ‘‘мануссо айа’’нти аджа̄нитва̄ кевалам̣ саттасан̃н̃а̄йа гха̄тентасса̄пи па̄ра̄джикабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. чететва̄ти чинтетва̄. пакаппетва̄ти абхивича̄ретва̄, саннит̣т̣ха̄нам̣ каритва̄ти аттхо.
ида̄ни мануссааттабха̄вам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘мануссавиггаха’’нтиа̄дима̄ха. таттха калалато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ уппаннакалаларӯпато пат̣т̣ха̄йа. калаларӯпам̣ на̄ма иттхипуриса̄нам̣ ка̄йаваттхубха̄вадасакавасена саматим̣са рӯпа̄ни, напум̣сака̄нам̣ ка̄йаваттхудасакавасена вӣсати. таттха иттхипуриса̄нам̣ калаларӯпам̣ джа̄тиун̣н̣а̄йа екена ам̣суна̄ уддхат̣ателабиндуматтам̣ хоти аччхам̣ виппасаннам̣. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –
‘‘тилателасса йатха̄ бинду, саппиман̣д̣о ана̄вило;
евам̣ван̣н̣аппат̣ибха̄гам̣, ‘калала’нти павуччатӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235; вибха. ат̣т̣ха. 26; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.172);
евам̣ париттакам̣ ваттхум̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва маран̣ака̄ла̄ еттхантаре анупуббена вуд̣д̣хиппатто аттабха̄во мануссавиггахо на̄ма̄ти вуттам̣ хоти. идан̃ча йебхуййавасенева вуттам̣. опапа̄тикасам̣седаджа̄пи хи манусса̄ па̄ра̄джикаваттхуйева. калалака̄лепӣти пат̣хамасатта̄хепи. таттха хи сантативасена паваттама̄нам̣ калаласан̇кха̄там̣ аттабха̄вам̣ джӣвита̄ воропетум̣ сакка̄, на пана саббапат̣хамам̣ калаларӯпам̣. пат̣исандхичиттена хи саддхим̣ тим̣са каммаджарӯпа̄ни ниббаттанти. тесу пана т̣хитесуйева сол̣аса бхаван̇гачитта̄ни уппаджджитва̄ нируджджханти. етасмим̣ антаре гахитапат̣исандхикасса да̄ракасса ва̄ ма̄туйа̄ ва̄ панасса антара̄йо наттхи. айан̃хи маран̣асса анока̄со на̄ма. бхесаджджасампада̄нена̄ти габбхапа̄танабхесаджджада̄нена. тато ва̄ уддхампӣти аббудапесика̄ла̄дӣсупи. джӣвита̄ вийоджеййа̄ти сантативикопанавасена джӣвитиндрийато апанеййа.
имасса панаттхасса̄ти ‘‘сан̃чичча мануссавиггахам̣ джӣвита̄ воропеййа̄’’ти (па̄ра̄. 171) имасса аттхасса. а̄вибха̄ваттханти пака̄санаттхам̣. па̄н̣асса атипа̄то па̄н̣а̄типа̄то, па̄н̣авадхо па̄н̣агха̄тоти вуттам̣ хоти. саттоти кхандхасанта̄но. таттха хи саттапан̃н̃атти. джӣвитиндрийанти рӯпа̄рӯпаджӣвитиндрийам̣. рӯпаджӣвитиндрийе хи викопите итарампи там̣самбандхата̄йа винассатӣти. йа̄йа четана̄йа̄ти тасмим̣ па̄н̣е па̄н̣асан̃н̃ино ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарадва̄раппаватта̄йа йа̄йа четана̄йа. манодва̄ре пана паватта̄йа вадхакачетана̄йа па̄н̣а̄типа̄табха̄во наттхи. са̄ четана̄ти са̄ джӣвитиндрийупаччхедакаупаккамасамут̣т̣ха̄пика̄ ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарадва̄раппаватта̄ вадхакачетана̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄йа четана̄йа паваттама̄насса джӣвитиндрийасса ниссайабхӯтесу маха̄бхӯтесу упаккамакаран̣ахету там̣маха̄бхӯтапаччайа̄ уппаджджанакамаха̄бхӯта̄ нуппаджджиссанти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172), са̄ та̄дисапайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ па̄н̣а̄типа̄то. ладдхӯпаккама̄ни хи маха̄бхӯта̄ни итарабхӯта̄ни вийа на висада̄нӣти сама̄наджа̄тика̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на хонтӣти.
па̄н̣а̄типа̄то асса аттхӣти па̄н̣а̄типа̄тӣ. сам̣сагге айамӣка̄ро. тена̄ха ‘‘вуттачетана̄йа саман̇гипуггало’’ти. сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто пайого са̄хаттхико. ниссаджджанам̣ ниссагго, сова ниссаггийо. евам̣ а̄н̣аттико. виджджа̄майо мантапариджаппанайого. иддхимайо каммавипа̄каджиддхимайо.
ида̄ни йатха̄вуттейева чха пайоге вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу чхасу пайогесу. са̄хаттхикоти еттха хаттхо упалаккхан̣абха̄вена гахитоти а̄ха ‘‘ка̄йена ва̄’’тиа̄ди. таттха ка̄йена̄ти хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ мут̣т̣хина̄ ва̄ джа̄н̣уна̄ ва̄ йена кеначи ан̇гапаччан̇гена. ка̄йекадесо хеттха хаттха̄дика̄йо авайаве самуда̄йопача̄ро йатха̄ ‘‘га̄мо дад̣д̣хо’’ти. ка̄йаппат̣ибаддхена̄ти ка̄йато амочитена асиа̄дина̄ пахаран̣ена. пахаран̣анти ка̄йавин̃н̃аттисахита̄йа вадхакачетана̄йа адхиппетаттхаса̄дханам̣. ка̄йена ва̄ саттиа̄дӣнам̣, ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ усуйантапа̄са̄н̣а̄дӣнам̣ ниссаджджананти йатха̄самбхавам̣ йоджетаббам̣. таттха̄ти тесу са̄хаттхиканиссаггийесу. уддисса̄нуддиссабхедатоти уддиситва̄ ча ануддиситва̄ ча паваттибхедена. уддисанам̣ уддисо, со етасса аттхӣти уддисако, пайого, тасмим̣. баджджхати етена̄ти баддхо, каммамева баддхо каммабаддхо, па̄н̣а̄типа̄тоти аттхо. атха ва̄ бандханам̣ баддхо, каммуна̄ баддхо каммабаддхо, со асса хоти, па̄н̣а̄типа̄такаммамасса сиддханти вуттам̣ хоти. убхайаттха̄пӣти уддисаке, ануддисаке ча̄ти двӣсупи. паччха̄ ва̄ тенева рогена маратӯти йоджана̄. пахаритаккхан̣ейева̄ти маран̣а̄йа пахонакаппаха̄расса ладдхаккхан̣ейева каммабаддхо. йади авассам̣ тена маратӣти адхиппа̄йо. саче пана маран̣а̄дхиппа̄йена паха̄рам̣ датва̄ тена аматасса пуна ан̃н̃ена читтена паха̄ре динне паччха̄пи пат̣хамаппаха̄ренева марати, тада̄ва каммабаддхо. атха дутийапаха̄рена марати, наттхи па̄н̣а̄типа̄то. убхайехи матепи пат̣хамаппаха̄ренева каммабаддхо, убхайехипи амате неватти па̄н̣а̄типа̄то. еса найо бахӯхипи екасса паха̄ре динне. татра̄пи хи йасса паха̄рена марати, тассева каммабаддхоти. а̄н̣а̄панам̣ на̄ма вачӣвин̃н̃аттисахита̄йа вадхакачетана̄йа адхиппетаттхаса̄дханам̣.
ида̄ни имасмим̣ а̄н̣аттикапайоге сан̇кетависан̇кетабха̄ваджа̄нанаттхам̣ чхаббидхам̣ нийамам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тасмим̣ а̄н̣аттикапайоге. а̄н̣аттинийа̄мака̄ти а̄н̣аттикапайогаса̄дхика̄. етесу хи авираджджхитесуйева а̄н̣аттикапайого хоти, на ан̃н̃атха̄ти.