3. татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

санти сахаттхе упасагго. тена саддхим̣ уссуккавачанаметам̣ ‘‘сан̃чичча̄’’ти а̄ха ‘‘сан̃чететва̄’’тиа̄ди. уссуккавачананти еттха уссуккавачанам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172) на̄ма пуббака̄лакирийа̄вачанам̣. айан̃хи сама̄накаттукесу пубба̄парака̄лакирийа̄вачанесу пуббака̄лакирийа̄вачанасса нируттивоха̄ро. ида̄ни ‘‘саддхим̣ чететва̄’’ти имина̄ сан̇кхепена вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘па̄н̣о’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева̄ти ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃ам̣ авиджахитва̄ ева, ‘‘па̄н̣о’’ти сан̃н̃уппаттийа̄ анантаранти вуттам̣ хоти. еван̃ча катва̄ катхам̣ екаккхан̣е екасса читтасса убхайа̄рамман̣абха̄воти едисӣ чодана̄ анавака̄са̄ти дат̣т̣хаббам̣. кечи пана ‘‘н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа дит̣т̣хасабха̄весу дхаммесу тӣран̣апарин̃н̃а̄йа тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172) ‘рӯпам̣ аничча’нтиа̄дина̄ сабха̄вена саддхим̣ екаккхан̣е аничча̄дилаккхан̣аджа̄нанам̣ вийа ‘па̄н̣о’ти сан̃н̃а̄йа саддхим̣йева ‘вадха̄ми на’нти джа̄на̄тӣ’’ти ваданти. апаре пана а̄чарийа̄ таттха̄пи евам̣ на катхенти. еттха ча мануссавиггахо’’ти аватва̄ ‘‘па̄н̣о’’ти вачанам̣ ‘‘мануссо айа’’нти аджа̄нитва̄ кевалам̣ саттасан̃н̃а̄йа гха̄тентасса̄пи па̄ра̄джикабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. чететва̄ти чинтетва̄. пакаппетва̄ти абхивича̄ретва̄, саннит̣т̣ха̄нам̣ каритва̄ти аттхо.

ида̄ни мануссааттабха̄вам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘мануссавиггаха’’нтиа̄дима̄ха. таттха калалато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ уппаннакалаларӯпато пат̣т̣ха̄йа. калаларӯпам̣ на̄ма иттхипуриса̄нам̣ ка̄йаваттхубха̄вадасакавасена саматим̣са рӯпа̄ни, напум̣сака̄нам̣ ка̄йаваттхудасакавасена вӣсати. таттха иттхипуриса̄нам̣ калаларӯпам̣ джа̄тиун̣н̣а̄йа екена ам̣суна̄ уддхат̣ателабиндуматтам̣ хоти аччхам̣ виппасаннам̣. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘тилателасса йатха̄ бинду, саппиман̣д̣о ана̄вило;

евам̣ван̣н̣аппат̣ибха̄гам̣, ‘калала’нти павуччатӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.235; вибха. ат̣т̣ха. 26; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.172);

евам̣ париттакам̣ ваттхум̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва маран̣ака̄ла̄ еттхантаре анупуббена вуд̣д̣хиппатто аттабха̄во мануссавиггахо на̄ма̄ти вуттам̣ хоти. идан̃ча йебхуййавасенева вуттам̣. опапа̄тикасам̣седаджа̄пи хи манусса̄ па̄ра̄джикаваттхуйева. калалака̄лепӣти пат̣хамасатта̄хепи. таттха хи сантативасена паваттама̄нам̣ калаласан̇кха̄там̣ аттабха̄вам̣ джӣвита̄ воропетум̣ сакка̄, на пана саббапат̣хамам̣ калаларӯпам̣. пат̣исандхичиттена хи саддхим̣ тим̣са каммаджарӯпа̄ни ниббаттанти. тесу пана т̣хитесуйева сол̣аса бхаван̇гачитта̄ни уппаджджитва̄ нируджджханти. етасмим̣ антаре гахитапат̣исандхикасса да̄ракасса ва̄ ма̄туйа̄ ва̄ панасса антара̄йо наттхи. айан̃хи маран̣асса анока̄со на̄ма. бхесаджджасампада̄нена̄ти габбхапа̄танабхесаджджада̄нена. тато ва̄ уддхампӣти аббудапесика̄ла̄дӣсупи. джӣвита̄ вийоджеййа̄ти сантативикопанавасена джӣвитиндрийато апанеййа.

имасса панаттхасса̄ти ‘‘сан̃чичча мануссавиггахам̣ джӣвита̄ воропеййа̄’’ти (па̄ра̄. 171) имасса аттхасса. а̄вибха̄ваттханти пака̄санаттхам̣. па̄н̣асса атипа̄то па̄н̣а̄типа̄то, па̄н̣авадхо па̄н̣агха̄тоти вуттам̣ хоти. саттоти кхандхасанта̄но. таттха хи саттапан̃н̃атти. джӣвитиндрийанти рӯпа̄рӯпаджӣвитиндрийам̣. рӯпаджӣвитиндрийе хи викопите итарампи там̣самбандхата̄йа винассатӣти. йа̄йа четана̄йа̄ти тасмим̣ па̄н̣е па̄н̣асан̃н̃ино ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарадва̄раппаватта̄йа йа̄йа четана̄йа. манодва̄ре пана паватта̄йа вадхакачетана̄йа па̄н̣а̄типа̄табха̄во наттхи. са̄ четана̄ти са̄ джӣвитиндрийупаччхедакаупаккамасамут̣т̣ха̄пика̄ ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарадва̄раппаватта̄ вадхакачетана̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄йа четана̄йа паваттама̄насса джӣвитиндрийасса ниссайабхӯтесу маха̄бхӯтесу упаккамакаран̣ахету там̣маха̄бхӯтапаччайа̄ уппаджджанакамаха̄бхӯта̄ нуппаджджиссанти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172), са̄ та̄дисапайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ па̄н̣а̄типа̄то. ладдхӯпаккама̄ни хи маха̄бхӯта̄ни итарабхӯта̄ни вийа на висада̄нӣти сама̄наджа̄тика̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ на хонтӣти.

па̄н̣а̄типа̄то асса аттхӣти па̄н̣а̄типа̄тӣ. сам̣сагге айамӣка̄ро. тена̄ха ‘‘вуттачетана̄йа саман̇гипуггало’’ти. сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто пайого са̄хаттхико. ниссаджджанам̣ ниссагго, сова ниссаггийо. евам̣ а̄н̣аттико. виджджа̄майо мантапариджаппанайого. иддхимайо каммавипа̄каджиддхимайо.

ида̄ни йатха̄вуттейева чха пайоге вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу чхасу пайогесу. са̄хаттхикоти еттха хаттхо упалаккхан̣абха̄вена гахитоти а̄ха ‘‘ка̄йена ва̄’’тиа̄ди. таттха ка̄йена̄ти хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ мут̣т̣хина̄ ва̄ джа̄н̣уна̄ ва̄ йена кеначи ан̇гапаччан̇гена. ка̄йекадесо хеттха хаттха̄дика̄йо авайаве самуда̄йопача̄ро йатха̄ ‘‘га̄мо дад̣д̣хо’’ти. ка̄йаппат̣ибаддхена̄ти ка̄йато амочитена асиа̄дина̄ пахаран̣ена. пахаран̣анти ка̄йавин̃н̃аттисахита̄йа вадхакачетана̄йа адхиппетаттхаса̄дханам̣. ка̄йена ва̄ саттиа̄дӣнам̣, ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ усуйантапа̄са̄н̣а̄дӣнам̣ ниссаджджананти йатха̄самбхавам̣ йоджетаббам̣. таттха̄ти тесу са̄хаттхиканиссаггийесу. уддисса̄нуддиссабхедатоти уддиситва̄ ча ануддиситва̄ ча паваттибхедена. уддисанам̣ уддисо, со етасса аттхӣти уддисако, пайого, тасмим̣. баджджхати етена̄ти баддхо, каммамева баддхо каммабаддхо, па̄н̣а̄типа̄тоти аттхо. атха ва̄ бандханам̣ баддхо, каммуна̄ баддхо каммабаддхо, со асса хоти, па̄н̣а̄типа̄такаммамасса сиддханти вуттам̣ хоти. убхайаттха̄пӣти уддисаке, ануддисаке ча̄ти двӣсупи. паччха̄ ва̄ тенева рогена маратӯти йоджана̄. пахаритаккхан̣ейева̄ти маран̣а̄йа пахонакаппаха̄расса ладдхаккхан̣ейева каммабаддхо. йади авассам̣ тена маратӣти адхиппа̄йо. саче пана маран̣а̄дхиппа̄йена паха̄рам̣ датва̄ тена аматасса пуна ан̃н̃ена читтена паха̄ре динне паччха̄пи пат̣хамаппаха̄ренева марати, тада̄ва каммабаддхо. атха дутийапаха̄рена марати, наттхи па̄н̣а̄типа̄то. убхайехи матепи пат̣хамаппаха̄ренева каммабаддхо, убхайехипи амате неватти па̄н̣а̄типа̄то. еса найо бахӯхипи екасса паха̄ре динне. татра̄пи хи йасса паха̄рена марати, тассева каммабаддхоти. а̄н̣а̄панам̣ на̄ма вачӣвин̃н̃аттисахита̄йа вадхакачетана̄йа адхиппетаттхаса̄дханам̣.

ида̄ни имасмим̣ а̄н̣аттикапайоге сан̇кетависан̇кетабха̄ваджа̄нанаттхам̣ чхаббидхам̣ нийамам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тасмим̣ а̄н̣аттикапайоге. а̄н̣аттинийа̄мака̄ти а̄н̣аттикапайогаса̄дхика̄. етесу хи авираджджхитесуйева а̄н̣аттикапайого хоти, на ан̃н̃атха̄ти.

пуггалоти ма̄ретаббо пуггало. тена̄ха ‘‘йам̣ хӣ’’тиа̄ди. а̄н̣а̄пакасса а̄паттӣти а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣е а̄патти, а̄н̣аттасса ма̄ран̣аккхан̣е. а̄н̣а̄пако муччатӣти а̄н̣аттассева каммабаддхо, ваттхувисесена панеттха каммависесо ча а̄паттивисесо ча хотӣти. ‘‘пуребхаттам̣ ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атто пуребхаттамева ма̄ретӣти ‘‘аджджа све’’ти анийаметва̄ ‘‘пуребхаттам̣ ма̄рехӣ’’ти а̄н̣атто йада̄ када̄чи пуребхаттам̣ ма̄рети. йо пана ‘‘аджджа пуббан̣хе’’ти вутто маджджханхе ва̄ са̄йанхе ва̄ све ва̄ пуббан̣хе ма̄рети, висан̇кето хоти, а̄н̣а̄пакасса наттхи каммабаддхо. пуббан̣хе ма̄ретум̣ ва̄йамантасса маджджханхе джа̄тепи есева найо. етена найена саббака̄лаппабхедесу сан̇кетависан̇кетата̄ ведитабба̄.

евам̣ ваттхука̄лесу сан̇кетависан̇кетатам̣ дассетва̄ ида̄ни ока̄са̄дӣсу сан̇кетависан̇кетатам̣ атидисанто ‘‘имина̄ найена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ока̄соти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.174) га̄мо ва̄ ванам̣ ва̄ гехадва̄рам̣ ва̄ти евама̄дико. а̄вудханти аси ва̄ усу ва̄ сатти ва̄ти евама̄ди. ирийа̄патхоти ма̄ретаббасса гаманам̣ ва̄ нисаджджа̄ ва̄ти евама̄ди. кирийа̄висесоти виджджханам̣ ва̄ чхеданам̣ ва̄ бхеданам̣ ва̄ сан̇кхамун̣д̣акам̣ ва̄ти евама̄ди. имесу йатха̄ йатха̄ вадхако а̄н̣атто, татха̄ татха̄ кате а̄н̣а̄пакасса а̄патти, ан̃н̃атха̄ кате висан̇кето хоти. тена̄ха ‘‘имина̄ найена̄’’тиа̄ди. таттха саббаттха̄ти ока̄са̄дӣсу чатӯсу. хоти четтха –

‘‘йатха̄н̣аттивасенева, а̄н̣аттена кате сати;

а̄н̣а̄пакасса а̄патти, висан̇кетон̃н̃атха̄ кате’’ти.

а̄н̣аттийам̣ пана айам̣ висесо – адхит̣т̣ха̄йа̄ти адхит̣т̣хахитва̄ а̄н̣а̄пети ‘‘евам̣ виджджха, евам̣ пахара, евам̣ гха̄техӣ’’ти (па̄ра̄. 174) вутта̄йа па̄л̣ийа̄ лаббхатӣти н̃а̄таббо.

опатанти еттха̄ти опа̄то, а̄ва̄т̣о, тасса кхан̣анам̣ опа̄таккхан̣анам̣. апассенасам̣видха̄нанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.177) апассенасса сам̣видха̄нам̣. ниччапарибхого ман̃чо ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ апассенапхалакам̣ ва̄ дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдантасса апассенакаттхамбхо ва̄ таттхаджа̄такаруккхо ва̄ чан̇каме апасса̄йа тит̣т̣хантасса а̄ламбанаруккхо ва̄ а̄ламбанапхалакам̣ ва̄, саббампетам̣ апассанӣйат̣т̣хена апассенам̣ на̄ма, тасмим̣ апассене йатха̄ апассайантам̣ виджджхати ва̄ чхиндати ва̄, татха̄ катва̄ ва̄сипхарасусаттиа̄ракан̣т̣ака̄дӣсу ан̃н̃атарасса саттхасса т̣хапананти аттхо.

упаниккхипанам̣ на̄ма самӣпе никкхипанам̣. мана̄пасса ва̄ амана̄пасса ва̄ рӯпасса упахаран̣ам̣ самӣпе т̣хапанам̣ рӯпӯпаха̄ро, аттана̄ ва̄ йаккхапета̄дивесам̣ гахетва̄ тит̣т̣ханам̣. а̄дисаддена саддӯпаха̄ра̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. еттха̄пӣти тха̄варапайогепи. уддисса̄нуддиссабхедо ведитаббо, йато таттхапи пуббе вуттанайенева каммабаддхо хоти. айам̣ пана висесо – мӯлат̣т̣хена опа̄та̄дӣсу паресам̣ мӯлена ва̄ мудха̄ ва̄ диннесупи йади таппаччайа̄ кочи марати, мӯлат̣т̣хассева каммабаддхо. йадипи тена, ан̃н̃ена ва̄ татра опа̄те вина̄сетва̄ бхӯмисаме катепи пам̣суха̄рака̄ ва̄ пам̣сум̣ ган̣ханта̄, мӯлакхан̣ака̄ ва̄ мӯла̄ни кхан̣анта̄ а̄ва̄т̣ам̣ каронти, деве ва̄ вассанте каддамо джа̄йати, таттха ча кочи отаритва̄ ва̄ лаггитва̄ ва̄ марати, мӯлат̣т̣хассева каммабаддхо. йади пана йена ладдхам̣, со ва̄ ан̃н̃о ва̄ виттхататарам̣ ва̄ гамбхӣратарам̣ ва̄ кароти, таппаччайа̄ ча кочи марати, убхайесампи каммабаддхо. йатха̄ ту мӯла̄ни мӯлехи сам̣санданти, татха̄ таттха тхале кате муччати. евам̣ апассенасам̣видха̄на̄дӣсупи йа̄ва тесам̣ паватти, та̄ва йатха̄самбхавам̣ каммабаддхо ведитаббо.

виджджа̄париджаппананти а̄тхаббан̣икехи, виджджа̄дхарехи ча мантапариджаппанам̣. каммавипа̄каджа̄йа иддхийа̄ти са̄тисайакамманиббатта̄йа каммавипа̄кена сахаджа̄та̄йа иддхийа̄, каммасса ва̄ випа̄кабха̄вена джа̄та̄йа иддхийа̄. пайоджананти паваттанам̣, каран̣анти аттхо, да̄т̣ха̄вудха̄дӣнам̣ да̄т̣ха̄кот̣ана̄дӣнамива ма̄ран̣аттхам̣ каммавипа̄каджиддхивика̄ракаран̣анти вуттам̣ хоти.

каммаса̄дхано ва̄йам̣ ха̄ракасаддо бахулам̣видха̄нена таттха̄пи н̣вупаччайасса сиджджханатоти а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. джӣвитахаран̣акам̣, упаниккхипитаббам̣ ва̄ саттхамева ха̄раканти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.172) викаппадвайена вуттанти а̄ха ‘‘саттхан̃ча там̣ ха̄ракан̃ча̄ти саттхаха̄рака’’нти. ‘‘ха̄ракасаттха’’нти ваттаббе висесанасса паранипа̄там̣ катва̄ евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. парийесеййа̄ти гавесеййа. ‘‘йатха̄ лабхати, татха̄ кареййа̄’’ти имина̄ пана адхиппа̄йаттхама̄ха, ‘‘упаниккхипеййа̄’’ти имина̄ сикха̄паттаматтхам̣. итаратха̄ хи ‘‘парийесеййа̄’’ти имасса ‘‘упаниккхипеййа̄’’ти айаматтхо адхиппето на сийа̄. парийит̣т̣хаматтейева̄ти парийеситаматтейева. йади евам̣ атха касма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘саттхаха̄ракам̣ ва̄сса парийесеййа̄ти асим̣ ва̄ саттим̣ ва̄ бхен̣д̣им̣ ва̄ лагул̣ам̣ ва̄ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ висам̣ ва̄ раджджум̣ ва̄’’ти (па̄ра̄. 172) вуттанти а̄ха ‘‘падабха̄джане пана̄’’тиа̄ди. асса̄ти ‘‘саттхаха̄ракам̣ ва̄сса парийесеййа̄’’ти имасса падасса. бйан̃джана̄нурӯпато парипун̣н̣ам̣ катва̄ аттхасса авуттатта̄ ‘‘бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄’’ти вуттам̣. сасати хим̣сатӣти саттхам̣, сасанти хим̣санти етена̄ти ва̄ саттхам̣. а̄дисаддена ‘‘саттим̣ ва̄’’тиа̄дипа̄л̣исесам̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха лагул̣анти муггаро. саттханти вутта̄васесам̣ йам̣ кин̃чи самукхам̣ ведитаббам̣.

йо евам̣ маратӣти йо саттхам̣ ва̄ а̄харитва̄, висам̣ ва̄ кха̄дитва̄, раджджуйа̄ ва̄ уббандхитва̄, соббха̄дӣсу ва̄ патитва̄, ан̃н̃ехи ва̄ аггипавесанаудакапавесана̄дӣхи упа̄йехи марати. ‘‘со дханам̣ ва̄ лабхатӣ’’тиа̄дина̄ найена̄ти со дханам̣ ва̄ лабхати, йасам̣ ва̄ лабхати, саггам̣ ва̄ гаччхати, дхаммо ва̄сса хотӣти имина̄ найена. киманена ведитаббанти а̄ха ‘‘етена̄’’тиа̄ди. таттха етена̄ти ‘‘маран̣аван̣н̣ам̣ ва̄ сам̣ван̣н̣еййа̄’’ти етена вачанена. найидха еванти идха мануссавиггахапа̄ра̄джике на евам̣, на парийа̄йакатха̄йа муччатӣти аттхо. тена̄ха ‘‘сам̣ван̣н̣еййа̄’’тиа̄ди.

‘‘саттхам̣ ва̄ а̄хара̄’’тиа̄дина̄ти еттха а̄дисаддена ‘‘висам̣ ва̄ кха̄да, раджджуйа̄ ва̄ уббандхитва̄ ка̄лам̣ карохи, соббхе ва̄ нараке ва̄ папа̄те ва̄ папата̄’’тиа̄дим̣ (па̄ра̄. 172) саббам̣ маран̣ӯпа̄йам̣ сан̇ган̣ха̄ти. еттха ча нарако (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.172) на̄ма таттха таттха пхалантийа̄ бхӯмийа̄ сайамева ниббатта̄ маха̄дарӣ, йаттха хаттхӣпи патанти, чора̄пи нилӣйитва̄ тит̣т̣ханти. папа̄тоти паббатантаре ва̄ тхалантаре ва̄ екато чхинно. па̄пакена̄ти ла̄макена. дуджджӣвитена̄ти дуккхабахулатта̄ дуккхена джӣвитена. матам̣ те джӣвита̄ сеййа̄ти тава маран̣ам̣ джӣвита̄ сундаратарам̣. читтамасса аттхӣти читто. татха̄ мано. ити-саддо ‘‘саббаматтхӣти кхо, качча̄на, айамеко анто, саббам̣ наттхӣти кхо, качча̄на, айам̣ дутийо анто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90) вийа нидассане дат̣т̣хаббо йатха̄вуттасса буддхийам̣ випариваттама̄насса маран̣асса нидассанато. тенева̄ха ‘‘матам̣ те джӣвита̄ сеййо’’тиа̄ди.

нану четтха ‘‘мано’’ти идампи аттхато читтамева, атха касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди. читтасса аттхадӣпанаттхам̣ вуттанти на̄йам̣ читтасаддо ‘‘читтасан̇каппо’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 171) вийа вичитта̄диаттхо, атха кхо вин̃н̃а̄н̣авачаноти тасса аттхадӣпанаттхам̣ вуттам̣. имина̄ пунаруттидоса̄бха̄вам̣ дассети. катхаметам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘теневасса̄’’тиа̄ди. читто на̄на̄ппака̄рако сан̇каппо асса̄ти читтасан̇каппо. вичиттаттхо хеттха читтасаддо ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ еканика̄йампи саманупасса̄ми евам̣ читтам̣, йатхайидам̣, бхиккхаве, тираччха̄нагата̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.100) вийа. тена̄ха ‘‘вичиттасан̇каппо’’ти. еттха̄пи итисаддо а̄харитабботи ‘‘читтасан̇каппо’’ти имасмим̣ падепи адхика̄равасена итисаддо а̄харитаббо. идан̃хи ‘‘ити читтасан̇каппо’’ти евам̣ авуттампи адхика̄рато вуттамева хотӣти. сан̇каппоти четтха ‘‘такко витакко сан̇каппо’’тиа̄дӣсу (дха. са. 7) вийа на витаккассева на̄мам̣, атха кхо тасса ча ан̃н̃есан̃ча̄ти дассетум̣ ‘‘сан̇каппоти ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. сам̣видаханаматтасса̄ти сан̃н̃а̄четана̄витаккасан̇кха̄тасса саббасса сам̣видаханасса. са̄ман̃н̃аттхо хеттха маттасаддо ‘‘бра̄хман̣аматтам̣ бходжетӣ’’тиа̄дӣсу вийа. тена̄ха ‘‘тан̃ча сам̣видахана’’нтиа̄ди. имина̄ сам̣видаханам̣ на̄меттха на видха̄нанти дассети. адхиппа̄йо на̄ма витакко.

учча̄вачена ка̄ран̣ена̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.172) маханта̄махантена упа̄йена. таттха маран̣аван̣н̣асам̣ван̣н̣ане та̄ва джӣвите а̄дӣнавадассанавасена авача̄ка̄рата̄, маран̣е ван̣н̣абхан̣анавасена учча̄ка̄рата̄ ведитабба̄. сама̄дапане пана мут̣т̣хиджа̄н̣униппотхана̄дӣхи маран̣асама̄дапанавасена учча̄ка̄рата̄, екато бхун̃джантасса накхе висам̣ паккхипитва̄ маран̣а̄дисама̄дапанавасена авача̄ка̄рата̄ ведитабба̄.

евам̣ аса̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ ватва̄ ида̄ни са̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘веса̄лийа’’нтиа̄дима̄ха. опа̄таккхан̣ана̄дӣсу дуккат̣анти еттха сачепи джа̄тапатхавим̣ кхан̣ати, па̄н̣а̄типа̄тасса пуббапайогатта̄ пайоге пайоге дуккат̣ам̣. мануссавиггахо на̄гасупан̣н̣а̄дисадисо тираччха̄нагато тираччха̄нагатамануссавиггахо, йаккхо ча пето ча тираччха̄нагатамануссавиггахо ча йаккхапетатираччха̄нагатамануссавиггаха̄, тесам̣. ‘‘татха̄’’ти имина̄ тхуллаччайам̣ атидисати. ида̄ни ‘‘имина̄ найена̄’’тиа̄дина̄ апассенасам̣видха̄на̄дӣсупи йатха̄вуттаа̄паттибхедам̣ атидисати. саббаттха̄ти апассенасам̣видха̄на̄дӣсу саббесу пайогесу.

ида̄ни ана̄паттим̣ дассетум̣ ‘‘асан̃чичча̄’’тиа̄дима̄ха. еттха ча ‘‘асан̃чичча̄’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.179) идам̣ маран̣асам̣ваттаникаупаккамасса асаллаккхан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, ‘‘аджа̄нантасса̄’’ти идам̣ пана маран̣асам̣ваттаникаупакаран̣асса аджа̄нанам̣ сандха̄йа, ‘‘намаран̣а̄дхиппа̄йасса̄’’ти идам̣ упаккамам̣ джа̄нантасса̄пи маран̣а̄дхиппа̄йасса абха̄вам̣. тена̄ха ‘‘асан̃чичча̄’’тиа̄ди. ачететва̄ти асаллаккхетва̄, вираджджхитва̄ти вуттам̣ хоти.

мусалусса̄панаваттхусмим̣ вийа̄ти ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху бхаттагге антарагхаре а̄санам̣ пан̃н̃апенто мусале уссите екам̣ мусалам̣ аггахеси. дутийо мусало парипатитва̄ ан̃н̃атарасса да̄ракасса маттхаке аваттха̄си. со ка̄ламака̄си. тасса куккуччам̣ ахоси…пе… ким̣читто твам̣ бхиккхӯти. асан̃чичча ахам̣ бхагава̄ти. ана̄патти бхиккху асан̃чичча̄’’ти (па̄ра̄. 180) имасмим̣ ваттхусмим̣ вийа.

висагатапин̣д̣апа̄таваттхусмим̣ вийа̄ти ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро пин̣д̣ача̄рико бхиккху висагатам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ пат̣иккаманам̣ харитва̄ бхиккхӯнам̣ аггака̄рикам̣ ада̄си. те бхиккхӯ ка̄ламакам̣су. тасса куккуччам̣ ахоси…пе… ким̣читто твам̣ бхиккхӯти. на̄хам̣ бхагава̄ джа̄на̄мӣти. ана̄патти бхиккху аджа̄нантасса̄’’ти (па̄ра̄. 181) имасмим̣ ваттхусмим̣ вийа.

бхесаджджаваттхусмим̣ вийа̄ти ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атара̄ ван̃джха̄ иттхӣ кулӯпакам̣ бхиккхум̣ етадавоча ‘‘ин̇гха̄ййа бхесаджджам̣ джа̄на̄хи, йена̄хам̣ виджа̄йеййа’нти. ‘сут̣т̣ху бхагинӣ’ти тасса̄ бхесаджджам̣ ада̄си. са̄ ка̄ламака̄си. тасса куккуччам̣ ахоси…пе… ана̄патти бхиккху па̄ра̄джикасса, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 187) имасмим̣ ваттхусмим̣ вийа. идха а̄дикаммика̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропитабхиккхӯ, тесам̣ ана̄патти. авасеса̄нам̣ маран̣аван̣н̣асам̣ван̣н̣анака̄дӣнам̣ а̄паттийева.

атха катхам̣ дуккхаведананти, нану ра̄джа̄но чорам̣ дисва̄ хасама̄на̄пи ‘‘гаччхатха, нам̣ гха̄тетха̄’’ти вадантӣти? саччам̣ хасама̄на̄ ваданти, со пана ха̄со тесам̣ ан̃н̃ависайо, саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ дуккхасампайутта̄ва. вуттан̃хетам̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘сачепи хи сирисайанам̣ а̄рул̣хо раджджасампаттисукхаманубхаванто ра̄джа̄ ‘чоро дева а̄нӣто’ти вутте ‘гаччхатха нам̣ ма̄ретха̄’ти хасама̄но бхан̣ати, доманассачиттенева бхан̣атӣти ведитаббо. сукхавокин̣н̣атта̄, пана ануппабандха̄бха̄ва̄ ча дуджджа̄наметам̣ путхуджджанехӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.179).

татийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.