2. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄

еттха̄ти етесу двӣсу. екакут̣ика̄дибхедо саббопи га̄моти ведитабботи самбандхо. таттха екакут̣ика̄дибхедоти йасмим̣ га̄ме ека̄ ева кут̣и екам̣ гехам̣ сеййатха̄пи малайаджанападе, айам̣ екакут̣ико га̄мо на̄ма. а̄дисаддена ‘‘двикут̣икопи га̄мо, тикут̣икопи га̄мо, чатуккут̣икопи га̄мо’’ти (па̄ра̄. 92) вуттаппабхедам̣ сан̇ган̣ха̄ти. абхинаванивит̣т̣хо екакут̣ика̄дига̄мо пана йа̄ва манусса̄ пависитва̄ ва̄сам̣ на каппенти, та̄ва га̄масан̇кхам̣ на гаччхати. ким̣бхӯтоти а̄ха ‘‘париккхитто ва̄’’тиа̄ди. таттха париккхитто на̄ма ит̣т̣хакапа̄ка̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ антамасо кан̣т̣акаса̄кха̄хипи париккхитто. таббипарӣто апариккхитто. амануссо на̄ма йо саббасо ва̄ манусса̄нам̣ абха̄вена йаккхапариггахабхӯто, йато ва̄ манусса̄ кеначи каран̣ӣйена пунапи а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄, йато пана нирапеккха̄ хутва̄ паккаманти, со га̄масан̇кхам̣ на гаччхати. на кевалам̣ екакут̣ика̄дибхедова̄ти а̄ха ‘‘антамасо’’тиа̄ди. йо кочи саттхопӣти джан̇гхасаттхасакат̣асаттха̄дӣсу йо кочи саттхопи. имасмим̣ сиккха̄паде нигаманагара̄ни вийа га̄маггахан̣енева га̄мӯпача̄ропи сан̇гахитоти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄’’ти. ан̃н̃атха̄ пана ма̄тика̄йа анавасесато аваха̄рат̣т̣ха̄напариггахо като на̄ма на хоти, на ча буддха̄ са̄васесам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃а̄пенти.

таттха̄ти тесу га̄мага̄мӯпача̄ресу. два̄рети ниббакосасса удакапатанат̣т̣ха̄нато аббхантаре. антогехети памукхасса аббхантаре. катапариккхепоти па̄ка̄раватиа̄дӣхи катапариккхепо. суппапатана̄дипариччхедо панеттха апариккхиттагхарам̣ сандха̄йа вутто. на кевалам̣ гхарасса пурато, атха кхо самантато таттакова париччхедо гхарӯпача̄ро на̄ма̄ти гахетаббам̣. ‘‘пурато’’тиа̄дикам̣ пана локийехи татха̄каран̣ато вуттам̣. тха̄мамаджджхимасса̄ти маджджхиматха̄масса, нева аппатха̄масса, на маха̄тха̄масса̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘йатха̄ тарун̣аманусса̄’’тиа̄дина̄ йатха̄ ма̄туга̄мо ка̄ке уд̣д̣а̄пенто уджукамева хаттхам̣ уккхипитва̄ лед̣д̣ум̣ кхипати, йатха̄ ча удакуккхепе удакам̣ кхипанти, евам̣ кхиттасса лед̣д̣усса патитат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иккхипати. паваттитва̄ти лут̣хитва̄, париваттитва̄ти вуттам̣ хоти. тасса саче две индакхӣла̄ хонтӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) тасса париккхиттасса га̄масса саче анура̄дхапурассева две умма̄ра̄ хонти. йасса пана еко, тасса га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхе т̣хитасса лед̣д̣упа̄таббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма. йатра пана индакхӣло наттхи, татра га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхам̣. йатра два̄раба̄ха̄пи наттхи, таттха убхосу пассесу ватийа̄ ва̄ па̄ка̄расса ва̄ кот̣ивемаджджхам̣ва индакхӣлат̣т̣ха̄нийатта̄ индакхӣлоти гахетаббам̣. йо пана га̄мо пуббе маха̄ хутва̄ паччха̄ кулесу нат̣т̣хесу аппако хоти, со гхарӯпача̄рато лед̣д̣упа̄тенева париччхиндитаббо. пуримапариччхедо панасса париккхиттасса̄пи апариккхиттасса̄пи аппама̄н̣амева̄ти. нану четам̣ апариккхиттасса упача̄радассанам̣ падабха̄джанена вируддхамива диссати. таттха хи ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) ватва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) еттакамева вуттам̣, на пана там̣ лед̣д̣упа̄там̣ га̄масан̇кхепам̣ катва̄ тато парам̣ га̄мӯпача̄роти вуттоти а̄ха ‘‘падабха̄джанепи хи имина̄ва найена аттхо ведитаббо’’ти.

айаметтха адхиппа̄йо – идха га̄мо на̄ма дувидхо хоти париккхитто ча апариккхитто ча (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92). татра париккхиттасса париккхепойева париччхедо. тасма̄ тасса висум̣ париччхедам̣ аватва̄ ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣. апариккхиттасса пана га̄масса га̄мапариччхедо ваттаббо. тасма̄ тасса га̄масса га̄мапариччхедадассанаттхам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти (па̄ра̄. 92) вуттам̣. га̄мапариччхеде ча дассите га̄мӯпача̄ралаккхан̣ам̣ пуббе вуттанайенева сакка̄ н̃а̄тунти пуна ‘‘таттха т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти на вуттам̣, аттхо пана таттха̄пи айамева йатха̄вуттоти. йо пана гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄там̣йева ‘‘га̄мӯпача̄ро’’ти вадати, тасса гхарӯпача̄ро ‘‘га̄мо’’ти а̄паджджати. тато гхарам̣ гхарӯпача̄ро, га̄мо га̄мӯпача̄роти еса вибха̄го сан̇карӣйати. асам̣карато четтха виниччхайо ведитаббо. тасма̄ па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ вуттанайеневеттха га̄мо, га̄мӯпача̄ро ча ведитабботи.

таттха̄ти тесу двӣсу упача̄ресу. йва̄йам̣ упача̄ро дасситоти самбандхо. вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсӯти еттха а̄дисаддена асам̣каччика̄га̄маппавесанам̣ (па̄чи. 1225) сан̇ган̣ха̄ти. йо пана париккхиттасса га̄масса упача̄ро вутто, со на каттхачи винайапит̣аке упайогам̣ гато. кевалам̣ апариккхиттасса париккхепока̄сато апаро еко лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти н̃а̄панаттхам̣ вутто. евам̣ вутте хи н̃а̄йати ‘‘париккхиттасса̄пи че га̄масса еко лед̣д̣упа̄то каппийабхӯми сама̄но упача̄роти вутто, пагева апариккхиттасса париккхепока̄сато еко’’ти. имесам̣ париччхедадассанаттханти имесам̣ га̄ма̄ран̃н̃а̄нам̣ париччхедадассанаттхам̣ вутта̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣. па̄ра̄джикаваттхунти па̄даггханакам̣. авахарантасса̄ти ган̣хантасса.

адиннанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 92) дантапонасиккха̄паде аттано сантакампи аппат̣иггахитакам̣ каппийам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ вуччати, идха пана йам̣ кин̃чи парапариггахитам̣ саса̄микам̣ бхан̣д̣ам̣, тадетам̣ техи са̄микехи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ на диннанти адиннам̣. аваха̄раппахонакамева пана дассетум̣ ‘‘ан̃н̃асса мануссаджа̄тикасса сантака’’нти вуттам̣. сан̇кха̄саддассева та-ка̄рена вад̣д̣хетва̄ вуттатта̄ ‘‘сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато ека’’нти вуттам̣. таттха аттхато еканти падаттхато екам̣, анаттхантаранти вуттам̣ хоти. кот̣т̣ха̄сассетам̣ на̄мам̣ бха̄гато сан̇кха̄йати упат̣т̣ха̄тӣти катва̄. папан̃часан̇кха̄ти сатта̄нам̣ сам̣са̄ре папан̃ченти чира̄йантӣти папан̃ча̄, тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо, йасса ва̄ уппанна̄, там̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘матто’’ти ва̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хинивит̣т̣хо’’ти ва̄ папан̃ченти бйан̃джентӣти папан̃ча̄, сан̇кха̄ вуччати кот̣т̣ха̄со, папан̃ча̄ва сан̇кха̄ папан̃часан̇кха̄, папан̃чакот̣т̣ха̄са̄ти аттхо, тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийоти вуттам̣ хоти. тхеййачиттасан̇кха̄тоти ‘‘тхеййачитто’’ти катхито. еко читтакот̣т̣ха̄соти висса̄сата̄вака̄лика̄дигга̄хавасаппаваттаатхеййачиттакот̣т̣ха̄сато ан̃н̃о читтакот̣т̣ха̄со. тхеййасан̇кха̄тена̄ти тхеййабхӯтачиттакот̣т̣ха̄сена. йади евам̣ атха касма̄ етасса вибхан̇ге ‘‘тхеййачитто авахаран̣ачитто’’ти (па̄ра̄. 92) вуттанти а̄ха ‘‘йо ча̄’’тиа̄ди. бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ти бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ти аттхо, саддаттхаманапеккхитва̄ти вуттам̣ хоти. аттхамева̄ти бха̄ваттхамева.

те пана аваха̄ра̄ти те пан̃чавӣсати аваха̄ра̄. савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акавасена на̄на̄видхо бхан̣д̣о етасса пан̃чакасса̄ти на̄на̄бхан̣д̣ам̣, пан̃чаннам̣ аваха̄ра̄нам̣ самӯхо пан̃чакам̣, пан̃чапарима̄н̣амасса̄ти ва̄ пан̃чакам̣, на̄на̄бхан̣д̣амева пан̃чакам̣ на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣. савин̃н̃а̄н̣акавасена еко бхан̣д̣о етасса̄ти екабхан̣д̣ам̣. сесам̣ вуттанайамева. са̄хаттхикова пан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣. а̄дипадавасена четам̣ на̄мам̣ кусала̄диттикасса кусалаттикавоха̄ро вийа. тасма̄ са̄хаттхика̄дипан̃чаканти аттхато дат̣т̣хаббам̣. еса найо сесесу пан̃чакадвайесу. етассева̄ти ‘‘а̄дийеййа̄’’ти етассева ма̄тика̄падасса. имесам̣ пада̄нам̣ васена̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ пада̄нам̣ васена. еттха ча пат̣хамападам̣ абхийогавасена вуттам̣, дутийападам̣ ан̃н̃есам̣ бхан̣д̣ам̣ харантасса гаччхато васена, татийападам̣ упаниккхиттабхан̣д̣авасена, чатуттхам̣ савин̃н̃а̄н̣акавасена, пан̃чамам̣ тхале никкхитта̄дивасена вуттанти ведитаббам̣.

ида̄ни несам̣ аттхайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тесу двӣсу пан̃чакесу. итаранти екабхан̣д̣апан̃чакам̣. а̄ра̄манти пуппха̄ра̄мапхала̄ра̄мам̣. абхийун̃джатӣти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.102) парасантакам̣ ‘‘мама сантакова айа’’нти муса̄ бхан̣итва̄ абхийун̃джати чодети, ат̣т̣ам̣ каротӣти аттхо. сампаджа̄намуса̄ва̄депи адинна̄да̄насса пуббапайогатта̄ дуккат̣анти а̄ха ‘‘а̄патти дуккат̣асса̄’’ти, дуккат̣асан̇кха̄та̄ а̄патти бхавеййа̄ти аттхо. атха ва̄ дуккат̣асан̃н̃итасса вӣтиккамасса а̄паджджананти аттхо. еса найо ‘‘а̄патти тхуллаччайасса̄’’тиа̄дӣсу. са̄микасса виматим̣ уппа̄детӣти виниччхайакусалата̄йа, балаваниссита̄дибха̄вена ва̄ а̄ра̄маса̄микасса сам̣сайам̣ джанети. катхам̣? тан̃хи татха̄ виниччхайаппасутам̣ дисва̄ са̄мико чинтети ‘‘саккхисса̄ми ну кхо ахам̣ имам̣ а̄ра̄мам̣ аттано ка̄тум̣, на саккхисса̄ми ну кхо’’ти. евам̣ тасса вимати уппаджджама̄на̄ тена уппа̄дита̄ хоти. дхурам̣ никкхипатӣти йада̄ пана са̄мико ‘‘айам̣ тхаддхо каккхал̣о джӣвитабрахмачарийантара̄йампи ме кареййа, алам̣ да̄ни майхам̣ имина̄ а̄ра̄мена̄’’ти дхурам̣ никкхипати, усса̄хам̣ т̣хапети, аттано сантакакаран̣е нирусса̄хо хотӣти аттхо. а̄патти па̄ра̄джикасса саче сайампи катадхураниккхепо ча̄ти адхиппа̄йо. атха пана са̄микена дхуре никкхиттепи абхийун̃джако дхурам̣ аниккхипитва̄ва ‘‘имам̣ сут̣т̣ху пӣл̣етва̄ мама а̄н̣а̄паваттим̣ дассетва̄ кин̇ка̄раппат̣исса̄вибха̄ве т̣хапетва̄ дасса̄мӣ’’ти да̄таббабха̄ве саусса̄хо, раккхати та̄ва. атха̄пи абхийун̃джако аччхиндитва̄ ‘‘на да̄ни имам̣ имасса дасса̄мӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, са̄мико пана дхурам̣ на никкхипати, паккхам̣ парийесати, ка̄лам̣ а̄гамети, ‘‘ладжджипарисам̣ та̄ва лабха̄ми, паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти гахан̣ейева саусса̄хо хоти, раккхатийева. йада̄ пана ‘‘сопи на дасса̄мӣ’’ти, ‘‘са̄микопи на лаччха̄мӣ’’ти евам̣ убхо дхурам̣ никкхипанти, тада̄ абхийун̃джакасса па̄ра̄джикам̣.

ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харантоти ветанена ва̄ миттабха̄вена ва̄ ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харанто. сӣсе бха̄ранти сӣсе т̣хитабха̄рам̣. сӣсасса та̄ва пуримагале галава̄т̣ако, пит̣т̣хигале кесан̃чи кесанте а̄ват̣т̣о хоти, галассева убхосу пассесу кесан̃чи кеса̄ оруйха джа̄йанти, йе ‘‘кан̣н̣ачӯл̣ика̄’’ти вуччанти, тесам̣ адхобха̄го ча̄ти айам̣ хет̣т̣химако париччхедо, тато упари сӣсам̣, еттхантаре т̣хитабха̄ранти вуттам̣ хоти. кхандхам̣ оропетӣти убхосу пассесу кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, каппарехи пат̣т̣ха̄йа упари, пит̣т̣хигала̄ват̣т̣ато ча галава̄т̣акато ча пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, пит̣т̣хивемаджджха̄ват̣т̣ато ча урапариччхедамаджджхе, хадайа̄ва̄т̣акато ча пат̣т̣ха̄йа упари кхандхо, там̣ оропети.

айам̣ панеттха виниччхайо – йо бхиккху ‘‘идам̣ гахетва̄ еттха йа̄хӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.101) са̄микехи ана̄н̣атто сайамева ‘‘майхам̣ идам̣ на̄ма детха, ахам̣ во бхан̣д̣ам̣ ваха̄мӣ’’ти тесам̣ бхан̣д̣ам̣ сӣсена а̄да̄йа гаччханто тхеййачиттена там̣ бхан̣д̣ам̣ а̄масати, дуккат̣ам̣. йатха̄вуттасӣсапариччхедам̣ анатиккамантова ито чито ча гхам̣санто са̄ретипи пачча̄са̄ретипи, тхуллаччайам̣. кхандхам̣ оропитаматте кин̃ча̄пи са̄мика̄нам̣ ‘‘вахатӯ’’ти читтам̣ аттхи, техи пана ана̄н̣аттатта̄ па̄ра̄джикам̣. кхандхам̣ пана аноропетва̄пи сӣсато кесаггаматтампи ча̄вентасса па̄ра̄джикам̣. йамакабха̄расса пана еко бха̄го сӣсе патит̣т̣ха̄ти, еко пит̣т̣хийам̣, таттха двиннам̣ т̣ха̄на̄нам̣ васена виниччхайо ведитаббо. айам̣ пана суддхасӣсабха̄рассева васена вутто. йо ча̄йам̣ сӣсабха̄ре вутто, кхандхабха̄ра̄дӣсупи айамева виниччхайо ведитаббо.

упаниккхиттам̣ бхан̣д̣анти сан̇гопанаттха̄йа аттано хаттхе парехи т̣хапитабхан̣д̣ам̣. ахам̣ на ган̣ха̄мӣти самбандхо. атӣтаттхе четам̣ ваттама̄навачанам̣, на̄хам̣ гахесинти аттхо. дуккат̣ам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.111) сампаджа̄намуса̄ва̄депи адинна̄да̄насса пуббапайогатта̄. ‘‘ким̣ тумхе бхан̣атха, невидам̣ майхам̣ анурӯпам̣, на тумха̄ка’’нтиа̄дӣни вадантасса̄пи дуккат̣амева. са̄микасса виматим̣ уппа̄детӣти ‘‘рахо майа̄ етасса хаттхе т̣хапитам̣, на ан̃н̃о кочи джа̄на̄ти, дассати ну кхо ме, но’’ти са̄микасса виматим̣ уппа̄дети. дхурам̣ никкхипатӣти тасса пхаруса̄дибха̄вам̣ дисва̄ усса̄хам̣ т̣хапети. татра сача̄йам̣ бхиккху ‘‘киламетва̄ нам̣ дасса̄мӣ’’ти да̄не саусса̄хо, раккхати та̄ва. саче со да̄не нирусса̄хо, бхан̣д̣аса̄мико пана гахан̣е саусса̄хо, раккхатева. йади пана со тасмим̣ да̄не нирусса̄хо, бхан̣д̣аса̄микопи ‘‘на майхам̣ дассатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, евам̣ убхиннам̣ дхураниккхепена бхиккхуно па̄ра̄джикам̣. йадипи мукхена ‘‘дасса̄мӣ’’ти вадати, читтена пана ада̄тука̄мо, евампи са̄микасса дхураниккхепена бхиккхуно па̄ра̄джикам̣.

сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣти ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ бхан̣д̣ам̣ несса̄мӣ’’ти чинтетва̄. пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄метӣти бхан̣д̣аха̄ракам̣ таджджетва̄ тасса гаманапатхам̣ ва̄ретва̄ аттана̄ ручитамаггам̣ екапа̄дам̣ атикка̄мети. тхалат̣т̣ханти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.95) тхале никкхиттам̣, бхӯмитале ва̄ па̄са̄н̣апаббататала̄дӣсу ва̄ йаттха каттхачи пат̣иччханне ва̄ аппат̣иччханне ва̄ т̣хапитанти аттхо. пханда̄пети, тхуллаччайанти йо пханда̄пети, тасса пайоге пайоге тхуллаччайам̣, а̄масане дуккат̣ам̣, пханда̄пане тхуллаччайан̃ча висум̣ висум̣ тхеййачиттена а̄масанапханда̄панапайоге каронтассева хоти. ‘‘екапайогена ган̣хантасса пана уддха̄ре па̄ра̄джикамева, на дуккат̣атхуллаччайа̄нӣ’’ти ваданти. т̣ха̄на̄ти т̣хитат̣т̣ха̄нато. саче там̣ тхалат̣т̣хам̣ ра̄сикатам̣ хоти, антокумбхийам̣ бха̄джанагатакаран̣амут̣т̣хиччхеданавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче ека̄баддхам̣ силесаниййа̄са̄ди, паккамадхупха̄н̣итавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче гарукам̣ хоти бха̄рабаддхам̣ лохапин̣д̣ителамадхугхат̣а̄ди ва̄, кумбхийам̣ т̣ха̄на̄ча̄ванавиниччхайена виниччхинитаббам̣. сан̇кхалика̄баддхасса ча т̣ха̄набхедо саллаккхетаббо. паттхаритва̄ т̣хапитам̣ пана па̄ва̄раттхаран̣акат̣аса̄рака̄дим̣ уджукам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хати, па̄риманте оримантена пхут̣т̣хока̄сам̣ атикканте па̄ра̄джикам̣. татхева гахетва̄ парато пеллати, па̄риманте пхут̣т̣хока̄сам̣ ориманте атикканте па̄ра̄джикам̣. ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄ апана̄ментасса ва̄мантена ва̄ даккхин̣антена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ даккхин̣анте ва̄ ва̄манте ва̄ атикканте па̄ра̄джикам̣. вет̣хетва̄ уддхарати, кесаггаматтам̣ а̄ка̄сагатам̣ каронтасса па̄ра̄джикам̣.

сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто, тасса ва̄ самбандхӣти са̄хаттхико, аваха̄ро. а̄н̣а̄панам̣ а̄н̣атти, та̄йа а̄н̣аттийа̄ ниббатто аваха̄ро а̄н̣аттико. ниссаджджанам̣ ниссагго, сун̇кагха̄тат̣т̣ха̄не, парикаппитока̄се ча т̣хатва̄ бхан̣д̣асса бахи нипа̄танам̣, ниссаггова ниссаггийо. кирийа̄сиддхито пуретарамева па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. дхурасса а̄лайасан̇кха̄тасса бха̄расса никкхипанам̣ париччаджанам̣ нирусса̄хабха̄ва̄паджджанам̣ дхураниккхепо. ида̄ни бйан̃джане а̄дарам̣ акатва̄ тесам̣ аттхаматтамева дассенто ‘‘таттха са̄хаттхико на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. сахаттха̄ти сахаттхена. каран̣аттхе хи идам̣ ниссаккавачанам̣. ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄петӣти еттха̄пи а̄н̣аттиккхан̣е ева а̄патти дат̣т̣хабба̄. йади евам̣ имасса, аттхаса̄дхакасса ча ко висесоти? там̣ кхан̣ам̣ ева гахан̣е нийун̃джанам̣ а̄н̣аттикапайого, ка̄лантарена гахан̣аттхам̣ нийого аттхаса̄дхакоти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.92; ви. ви. т̣ӣ. 1.92) айаметесам̣ висесоти. тенева̄ха ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ там̣ авахара̄ти а̄н̣а̄петӣ’’ти.

сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄нанти сун̇кагха̄тан̃ча парикаппитока̄со ча сун̇кагха̄тапарикаппитока̄са̄, тесам̣. таттха сун̇кагха̄танти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.113) руккхапаббата̄дисан̃н̃а̄н̣ена нийамитасса сун̇кат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачанам̣. тан̃хи йасма̄ тато ра̄джадеййабха̄гам̣ сун̇кам̣ адатва̄ нӣхаранта̄ ран̃н̃о сун̇кам̣ хананти вина̄сенти, тасма̄ ‘‘сун̇кагха̄та’’нти вуттам̣.

кочи парапаривен̣а̄дӣни павит̣т̣хо кин̃чи лобханеййабхан̣д̣ам̣ дисва̄ два̄раппамукха̄дивасена йам̣ т̣ха̄нам̣ ‘‘саче мам̣ еттхантаре пассиссанти, дат̣т̣хука̄мата̄йа гахетва̄ вичаранто вийа дасса̄ми, но че пассиссанти, харисса̄мӣ’’ти парикаппети, айам̣ парикаппитока̄со. а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джиканти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.121) аттхаса̄дхакачетана̄ккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. сачепи аваха̄рако сат̣т̣хивасса̄тиккаменапи там̣ бхан̣д̣ам̣ авахарати, а̄н̣а̄пако ча антара̄йева ка̄лам̣ кароти, хӣна̄йа ва̄ а̄ваттати, ассаман̣ова хутва̄ ка̄лам̣ ва̄ кариссати, хӣна̄йа ва̄ а̄ваттиссати, аваха̄ракасса пана аваха̄раккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. па̄даггханакателанти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.94) еттха па̄до на̄ма каха̄пан̣асса чатуттхо бха̄го, там̣ аггхатӣти па̄даггханакам̣, па̄даггханакан̃ча там̣ телан̃ча̄ти па̄даггханакателам̣. упа̄хана̄ а̄ди йесам̣ ваттхӯнам̣ та̄ни упа̄хана̄дӣни. а̄дисаддена дукӯласа̄т̣акачаммаккхан̣д̣а̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. паккхипатӣти тхеййачиттена паккхипати. тена̄ха ‘‘хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джика’’нти саче пана аттанопи кумбхийам̣ ан̃н̃о саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ а̄кирати, татра ча̄йам̣ тхеййачиттена телапиванакам̣ бхан̣д̣ам̣ паккхипати, вуттанайенева па̄ра̄джикам̣.

ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ пайун̃джанам̣ а̄н̣а̄панам̣ пайого, а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббо, ити пуббо ча со пайого ча̄ти пуббапайого. пайогена саха ваттама̄но аваха̄ро сахапайого. самам̣ екӣ хутва̄ видахитва̄ мантетва̄ авахаран̣ам̣ сам̣видха̄ваха̄ро, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃уппаттийа̄ ката̄ваха̄роти вуттам̣ хоти. пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедена сан̃джа̄нанам̣ сан̇кето, тасса каммам̣ сан̇кетакаммам̣. нимиттасса каммам̣ нимиттакаммам̣, сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ кассачи нимиттасса каран̣анти аттхо. таттха̄ти йатха̄вуттесу пуббапайога̄дӣсу пан̃часу. кхила̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена̄ти кхилам̣, раджджум̣, ватим̣, марийа̄дам̣ ва̄ па̄ка̄рам̣ ва̄ сан̇ка̄метва̄ кхеттаггахан̣авасена, кхилам̣, раджджум̣, ватим̣, марийа̄дам̣ ва̄ па̄ка̄рам̣ ва̄ сан̇ка̄метва̄ ваттхуггахан̣авасена. саче пана двӣхи кхилехи гахетаббам̣ хоти, пат̣хаме кхиле тхуллаччайам̣, дутийе па̄ра̄джикам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.104). саче тӣхи гахетаббам̣ хоти, пат̣хаме дуккат̣ам̣, дутийе тхуллаччайам̣, татийе па̄ра̄джикам̣. евам̣ бахукесупи аваса̄не две т̣хапетва̄ пуримехи дуккат̣ам̣, аваса̄не двиннам̣ екена тхуллаччайам̣, итарена па̄ра̄джикам̣. раджджупаса̄ран̣а̄дӣсупи есева найо. йам̣ пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘тан̃ча кхо са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.104) вуттам̣, там̣ ‘‘кхеттам̣ абхийун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (па̄ра̄. 104) -адхика̄ре вуттатта̄ абхийогавасена гахан̣ам̣ сандха̄йа̄ти дат̣т̣хаббам̣. сам̣видахитва̄ти етассева вевачанам̣. сам̣мантайитва̄ти екаччхандата̄йа екаджджха̄сайата̄йа бхан̣итва̄ти аттхо. имасмим̣ аваха̄ре асаммохаттхам̣ ‘‘евам̣ сам̣видахитва̄ гатесу хӣ’’тиа̄дима̄ха. сан̃джа̄нанакамманти пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедавасена сан̃н̃а̄н̣акаран̣ам̣. тена̄ха ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди.

еттха ча ‘‘пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.119) аджджа ва̄ пуребхаттам̣ авахарату, све ва̄, ана̄гате ва̄ сам̣ваччхаре, наттхи висан̇кето, убхиннампи па̄ра̄джикам̣. саче пана ‘‘аджджа пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте све авахарати. ‘‘аджджа̄’’ти нийамитам̣ сан̇кетам̣ атиккамма паччха̄ авахат̣ам̣ хоти. саче ‘‘све пуребхаттам̣ авахара̄’’ти вутте аджджа пуребхаттам̣ авахарати, ‘‘све’’ти нийамитам̣ там̣ сан̇кетам̣ апатва̄ пуре авахат̣ам̣ хоти, евам̣ авахарантасса аваха̄ракассева па̄ра̄джикам̣, мӯлат̣т̣хасса ана̄патти. ‘‘свева пуребхатта’’нти вутте тадахева ва̄, све паччха̄бхаттам̣ ва̄ авахарантопи там̣сан̇кетато пуре ча паччха̄ ча авахарати. йо пана евам̣акатва̄ йатха̄париччхиннака̄ламева авахарати, айам̣ сан̇кетато апуре апаччха̄ там̣ авахаратӣти ведитаббо. еса найо паччха̄бхаттараттиндивесупи, пуримайа̄мамаджджхимайа̄мапаччхимайа̄мака̄л̣аджун̣хама̄саутусам̣ваччхара̄дивасена̄пи еттха сан̇кетависан̇кетата̄ ведитабба̄. парабхан̣д̣а̄ваха̄расан̃н̃уппа̄дасса хетутта̄ аккхиникхан̣а̄дӣнева нимиттанти аккхиникхан̣а̄динимиттам̣, тасса каран̣ам̣ аккхиникхан̣а̄динимиттакаран̣ам̣. а̄дисаддена бхамукуккхепасӣсакампанахаттхалан̇гханапа̄н̣иппаха̄раан̇гулипхот̣анагӣвунна̄манаукка̄сана̄дианекаппака̄рам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сесаметтха сан̇кетакамме вуттанайамева.

тхено вуччати чоро, тасса бха̄во тхеййам̣, тена авахаран̣ам̣ тхеййа̄ваха̄ро. пасайха абхибхавитва̄ авахаран̣ам̣ пасайха̄ваха̄ро. ваттхасутта̄дикам̣ париччхиджджа каппанам̣ парикаппо, тена авахаран̣ам̣ парикаппа̄ваха̄ро. тин̣апан̣н̣а̄дӣхи пат̣иччханнасса аваха̄ро пат̣иччханна̄ваха̄ро. кусена аваха̄ро куса̄ваха̄ро. кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхӣти еттха кӯт̣ама̄нам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.10; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.293; пу. па. ат̣т̣ха. 179) на̄ма хадайабхедасикха̄бхедараджджубхедавасена тивидхам̣ ма̄накӯт̣ам̣. таттха хадайанти на̄л̣иа̄дима̄набха̄джана̄нам̣ аббхантарам̣, тасса бхедо чхиддакаран̣ам̣ хадайабхедо, со саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄чхиддена ма̄нена ‘‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’’ти ватва̄ антобха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто ча чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети.

сикха̄бхедо пана тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто вегена пӯретва̄ сикхам̣ чхинданто дети.

раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. кхетта̄дим̣ минанта̄ хи амахантампи махантам̣ катва̄ минанти, махантампи амахантам̣.

тамбакам̣са̄димайо кӯт̣о каха̄пан̣о кӯт̣акаха̄пан̣о. а̄дисаддена тула̄кӯт̣акам̣сакӯт̣аван̃чана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха тула̄кӯт̣ам̣ рӯпакӯт̣ам̣, ан̇гакӯт̣ам̣, гахан̣акӯт̣ам̣, пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ самарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге аккамати. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге.

кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти, та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронти. тато джанападам̣ гантва̄ кин̃чидева ад̣д̣хам̣ кулам̣ пависитва̄ ‘‘суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣а̄тха̄’’ти ватва̄ аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти. тато техи ‘‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’’ти вутте ‘‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ сабба̄ па̄тийо датва̄ гаччхати.

ван̃чанам̣ на̄ма техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати, тамеко дхутто ‘‘ким̣ бхо миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е, мигапотако ека’’нти вутте екам̣ каха̄пан̣ам̣ датва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниваттенто ‘‘на ме бхо мигапотакена аттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи две каха̄пан̣е дехӣ’’ти а̄ха. со а̄ха ‘‘нану бхо майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динно’’ти. а̄ма динно, имам̣ мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о, айан̃ча каха̄пан̣аггханако мигапотакоти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣти. со ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти.

пасайха̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138) паре абхибхуййа. га̄мам̣ гха̄тентӣти га̄магха̄така̄, га̄мам̣ пахаранта̄ чора̄, те а̄ди йесам̣ те га̄магха̄така̄дайо. а̄дисаддена четтха пантхагха̄така̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. уддха̄рейева па̄ра̄джиканти ‘‘саче са̄т̣ако бхависсати, ган̣хисса̄мӣ’’ти парикаппасса паваттатта̄, са̄т̣акасса ча таттха саббха̄вато. падава̄рена ка̄ретабботи бхӯмийам̣ аниккхипитва̄ва вӣмам̣ситатта̄ вуттам̣. бхан̣д̣адеййанти йам̣ парасса нат̣т̣хам̣, тасса мӯлам̣ ва̄ тадева ва̄ бхан̣д̣ам̣ да̄таббанти аттхо.

тасса̄ти йо евам̣ парикаппети, тасса. имасса ‘‘аваха̄ро хотӣ’’ти имина̄ самбандхо.

паресанти кӣл̣анта̄нам̣, пависанта̄нам̣ ва̄ паресам̣ манусса̄нам̣. ‘‘паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти пам̣суна̄ ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детӣти ‘‘саче ида̄нева онамитва̄ ган̣хисса̄ми, ‘ким̣ саман̣о ган̣ха̄тӣ’ти мам̣ джа̄нитва̄ вихет̣хеййум̣ паччха̄ ган̣хисса̄мӣ’’ти пам̣суна̄ ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄дети. уддха̄ро наттхӣти т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ наттхӣти аттхо. са̄мика̄ти анта̄га̄мам̣ пависитука̄ма̄ бхан̣д̣аса̄мика̄ манусса̄. уддха̄рети уддхаран̣е, т̣ха̄на̄ча̄ванети аттхо. т̣ха̄на̄ча̄ванан̃четтха хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣. павесетӣти т̣ха̄на̄ча̄ванавасена павесети, хет̣т̣химантена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи упаримантена атикка̄менто павесетӣти аттхо.

самаггхатаранти аппаггхатарам̣. уддхат̣аматте аваха̄роти сакабха̄ваппайогасса нит̣т̣ха̄питатта̄, на аттхаса̄дхакавасена. уддха̄ре раккхати аттано кот̣т̣ха̄се па̄тетука̄мата̄йа уддхат̣атта̄. есева найо па̄танепи раккхатӣти еттха̄пи. ‘‘уддха̄рейева раккхатӣ’’ти имина̄ва па̄тане на раккхатӣти аттхе сиддхепи аттхаса̄дхакавасена аттхам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ уддхаритва̄’’тиа̄ди вуттам̣. саче пана двӣсупи кот̣т̣ха̄сесу патитадан̣д̣аке адассанам̣ гамети (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.138), тато авасесабхиккхӯсу гатесу итаро ‘‘майхам̣, бханте, дан̣д̣ако на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти, ‘‘майхампи, а̄вусо, на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти, ‘‘катамо пана, бханте, майхам̣ бха̄го’’ти. ‘‘айам̣ туйхам̣ бха̄го’’ти аттано бха̄гам̣ дассети. тасмим̣ вивадитва̄ ва̄ авивадитва̄ ва̄ там̣ ган̣хитва̄ гате итаро тасса бха̄гам̣ уддхарати, уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. сачепи тена ‘‘ахам̣ мама бха̄гам̣ туйхам̣ на деми, твам̣ пана аттано бха̄гам̣ н̃атва̄ ган̣ха̄’’ти вуттепи ‘‘на̄йам̣ мама̄’’ти джа̄нантопи тассева бха̄гам̣ ган̣ха̄ти, уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. саче пана итаро ‘‘айам̣ туйхам̣ бха̄го, айам̣ майхам̣ бха̄готи ким̣ имина̄ вива̄дена̄’’ти чинтетва̄ ‘‘майхам̣ ва̄ патто хоту, тумха̄кам̣ ва̄, йо варабха̄го, там̣ тумхе ган̣хатха̄’’ти вадати, диннакам̣ на̄ма гахитам̣ хоти, наттхеттха аваха̄ро. саче со вива̄дабхӣруко бхиккху ‘‘йам̣ туйхам̣ руччати, там̣ ган̣ха̄’’ти вутто аттано паттам̣ варабха̄гам̣ т̣хапетва̄ ла̄макам̣йева гахетва̄ гаччхати, тато итарасса вичинита̄васесам̣ ган̣хантасса̄пи аваха̄ро наттхева. евамима̄ни пан̃ча пан̃чака̄ни самодха̄нетва̄ име пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ ведитабба̄. нит̣т̣хито ‘‘а̄дийеййа̄’’ти имасса падасса виниччхайо. тена̄ха ‘‘ити йам̣ вуттам̣…пе… йассаттхо пака̄сито хотӣ’’ти.

ра̄джа̄ноти кин̃ча̄пи ависесена вуттам̣, апара̄дха̄нурӯпам̣ пана чхеджджабхеджджа̄нуса̄сако пама̄н̣абхӯтова идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘ра̄джа̄ноти идам̣ бимбиса̄рам̣йева сандха̄йа вутта’’нти. со хи дхаммикара̄джатта̄ йатха̄павен̣ийа̄ва кароти. ан̃н̃е пана ка̄кан̣икаматтассапи сӣсам̣ чхиндеййум̣, бахукасса̄пи на ва̄ кин̃чи кареййум̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃е пана̄’’тиа̄ди. хананам̣ на̄ма потханан̃чева чхеданан̃ча̄ти а̄ха ‘‘хаттха̄дӣхи ва̄’’тиа̄ди. а̄дисаддена па̄дакаса̄веттаад̣д̣хадан̣д̣ака̄нам̣ гахан̣ам̣. раджджубандхана̄дӣхӣти а̄дисаддена андубандханасан̇кхалика̄бандханагхарабандхананагарабандханапурисагуттӣнам̣ гахан̣ам̣. нӣхареййунти рат̣т̣хато никкха̄меййум̣. чороси…пе… тхеносӣти еттха ‘‘парибха̄сеййу’’нти падам̣ аджджха̄харитаббам̣ ӯнатта̄ падаппайогасса. тена̄ха ‘‘имехи вачанехи парибха̄сеййу’’нти. йатха̄рӯпам̣ пана йасма̄ па̄дато пат̣т̣ха̄йа хоти, тасма̄ ‘‘па̄дасса ва̄ па̄да̄рахасса ва̄’’ти а̄ха. пора̄н̣акасса каха̄пан̣асса чатуттхо бха̄го па̄до, па̄дам̣ арахатӣти па̄да̄рахо, тасса па̄дасса ва̄ па̄да̄рахасса ва̄. еттха ча па̄дена каха̄пан̣асса чатуттхабха̄гам̣ акаппийабхан̣д̣амева дассети, па̄да̄рахена па̄даггханакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣. етта̄вата̄ хет̣т̣химантадассанена сабба̄ка̄рена дутийапа̄ра̄джикаппахонакаваттху дасситам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣. пора̄н̣акасса̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.88; ви. ви. т̣ӣ. 1.88) пора̄н̣асаттха̄нурӯпам̣ уппа̄дитасса лаккхан̣асампаннасса нӣлакаха̄пан̣асадисасса каха̄пан̣асса. етена рудрада̄мака̄дӣни пат̣иккхипати.

евам̣ аса̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни са̄дха̄ран̣авиниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘ра̄джагахе’’тиа̄дима̄ха. ран̃н̃оти бимбиса̄раран̃н̃о. ма̄сако на̄ма пора̄н̣акасса каха̄пан̣асса вӣсатимо бха̄го. йо локе ‘‘ман̃джет̣т̣хӣ’’типи вуччати. ида̄ни имасмим̣ адинна̄да̄не виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘саббаттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. саббаттха̄ти ӯнама̄сака̄тирекама̄сакапан̃чама̄сакесу. парихӣна̄парихӣнавасена̄ти аггхасса парихӣна̄парихӣнавасена. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана евам̣ ведитаббо – идан̃хи адинна̄да̄нам̣ виниччхинантена отин̣н̣е ваттхусмим̣ сахаса̄ авиниччхинитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни олокетабба̄ни. йа̄ни сандха̄йа пора̄н̣а̄ а̄ху –

‘‘ваттхум̣ ка̄лан̃ча десан̃ча, аггхам̣ парибхогапан̃чамам̣;

тулайитва̄ пан̃чат̣ха̄на̄ни, дха̄реййаттхам̣ вичаккхан̣о’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92);

таттха ча ваттхӯти бхан̣д̣ам̣. аваха̄ракена хи ‘‘майа̄ идам̣ на̄ма авахат̣а’’нти вуттепи а̄паттим̣ ана̄ропетва̄ва там̣ бхан̣д̣ам̣ саса̄микам̣ ва̄ аса̄микам̣ ва̄ти упапариккхитаббам̣. саса̄микепи са̄мика̄нам̣ са̄лайабха̄во ва̄ нира̄лайабха̄во ва̄ упапариккхитаббо. саче тесам̣ са̄лайака̄ле авахат̣ам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ а̄патти ка̄ретабба̄. саче нира̄лайака̄ле, на па̄ра̄джикена ка̄ретаббо. бхан̣д̣аса̄микесу пана бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄пентесу бхан̣д̣ам̣ да̄таббам̣. айаметтха са̄мӣчи. евам̣ ваттху олокетаббам̣.

ка̄лоти аваха̄рака̄ло. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи самаггхам̣ хоти, када̄чи махаггхам̣. тасма̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ ка̄ле авахат̣ам̣, тасмим̣йева ка̄ле йо тасса аггхо, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. евам̣ ка̄ло олокетаббо.

десоти аваха̄радесо. тан̃хи бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ десе авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе йо тасса аггхо, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе хи бхан̣д̣ам̣ самаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣. евам̣ десо олокетаббо.

аггхоти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) бхан̣д̣аггхо. навабхан̣д̣асса хи йо аггхо, со паччха̄ париха̄йати. йатха̄ навадхото патто ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ аггхати, со паччха̄ бхинно ва̄ чхиддо ва̄ а̄н̣иган̣т̣хика̄хато ва̄ аппаггхо хоти, тасма̄ на саббада̄ бхан̣д̣ам̣ пакатиаггхенева ка̄таббанти. евам̣ аггхо олокетаббо.

парибхоготи бхан̣д̣асса парибхого. парибхогена̄пи хи ва̄сиа̄дибхан̣д̣асса аггхо париха̄йати, тасма̄ евам̣ упапариккхитаббам̣ – саче кочи кассачи па̄даггханакам̣ ва̄сим̣ харати, татра ва̄сиса̄мико пуччхитаббо ‘‘тайа̄ айам̣ ва̄си киттакена кӣта̄’’ти. ‘‘па̄дена, бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана те кин̣итва̄ва т̣хапита̄, уда̄ху там̣ валан̃джесӣ’’ти? саче вадати ‘‘екадивасам̣ ме дантакат̣т̣хам̣ ва̄ раджаначхалли ва̄ паттапачанада̄ру ва̄ чхиннам̣, гхам̣ситва̄ ва̄ нисита̄’’ти. атхасса пора̄н̣о аггхо бхат̣т̣хоти ведитаббо. йатха̄ ча ва̄сийа̄, евам̣ ан̃джанийа̄ ва̄ ан̃джанисала̄ка̄йа ва̄ кун̃чика̄йа ва̄ пала̄лена ва̄ тхусехи ва̄ ит̣т̣хакачун̣н̣ена ва̄ екава̄рам̣ гхам̣ситва̄ дхованаматтена̄пи аггхо бхассати. типуман̣д̣аласса макарадантаччхеданена̄пи паримадданаматтена̄пи, удакаса̄т̣ика̄йа саким̣ нива̄санапа̄рупанена̄пи, парибхогасӣсена ам̣се ва̄ сӣсе ва̄ т̣хапанаматтена̄пи, тан̣д̣ула̄дӣнам̣ паппхот̣анена̄пи тато екам̣ ва̄ две ва̄ апанайаненапи, антамасо екам̣ па̄са̄н̣асаккхарам̣ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтена̄пи, саппитела̄дӣнам̣ бха̄джанантарапариваттаненапи, антамасо тато маккхикам̣ ва̄ кипилликам̣ ва̄ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтенапи, гул̣апин̣д̣акасса мадхурабха̄ваджа̄нанаттхам̣ накхена виджджхитва̄ ан̣уматтам̣ гахитаматтенапи аггхо бхассати. тасма̄ йам̣ кин̃чи па̄даггханакам̣ вуттанайенева са̄микена парибхогена ӯнам̣ катам̣ хоти, на там̣ аваха̄рако бхиккху па̄ра̄джикена ка̄ретабботи. евам̣ парибхого олокетаббо.

евам̣ има̄ни тулайитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни дха̄реййа аттхам̣ вичаккхан̣о а̄паттим̣ ва̄ ана̄паттим̣ ва̄ гарукам̣ ва̄ лахукам̣ ва̄ а̄паттим̣ йатха̄т̣ха̄не т̣хапеййа̄ти.

евам̣ таттха виниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни ана̄паттим̣ дассенто ‘‘сакасан̃н̃исса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сакасан̃н̃исса̄ти ‘‘майхам̣ сантакам̣ идам̣ бхан̣д̣а’’нти евам̣ сакасан̃н̃исса парабхан̣д̣ампи ган̣хато гахан̣е ана̄патти, гахитам̣ пана пуна да̄таббам̣. саче са̄микехи ‘‘дехӣ’’ти вутто на дети, тесам̣ дхураниккхепе па̄ра̄джикам̣. висса̄сагга̄хети (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.131) висса̄саггахан̣епи ана̄патти. висса̄сагга̄халаккхан̣ам̣ пана имина̄ суттена джа̄нитаббам̣ –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахан̇гехи саманна̄гатасса висса̄сам̣ гахетум̣, сандит̣т̣хо ча хоти, самбхатто ча а̄лапито ча джӣвати ча джа̄на̄ти ча ‘гахите ме аттамано’’’ти (маха̄ва. 356).

таттха сандит̣т̣хоти дит̣т̣хаматтакамитто. самбхаттоти дал̣хамитто. а̄лапитоти ‘‘мама сантакам̣ йам̣ иччхаси, там̣ ган̣хеййа̄си, а̄пуччхитва̄ гахан̣е ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’’ти вутто. джӣватӣти анут̣т̣ха̄насеййа̄йа сайитопи йа̄ва джӣвитиндрийупаччхедам̣ на па̄пун̣а̄ти. гахите ча аттаманоти гахите тут̣т̣хачитто. еварӯпасса сантакам̣ ‘‘гахите ме аттамано бхависсатӣ’’ти джа̄нантена гахетум̣ ват̣т̣ати. анавасесапарийа̄да̄навасена чета̄ни пан̃чан̇га̄ни вутта̄ни. висса̄сагга̄хо пана тӣхи ан̇гехи рухати. катхам̣? сандит̣т̣хо, джӣвати, гахите аттамано, самбхатто, джӣвати, гахите аттамано, а̄лапито, джӣвати, гахите аттаманоти евам̣.

йо пана джӣвати, на ча гахите аттамано хоти, тасса сантакам̣ висса̄сабха̄вена гахитампи пуна да̄таббам̣. дадантена ча матакадханам̣ та̄ва йе тасса дхане иссара̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄, тесам̣ да̄таббам̣. анаттаманасса сантакам̣ тассева да̄таббам̣. йо пана пат̣хамам̣йева ‘‘сут̣т̣ху катам̣ тайа̄ мама сантакам̣ ган̣хантена̄’’ти вачӣбхедена ва̄ читтуппа̄даматтена ва̄ анумодитва̄ паччха̄ кеначи ка̄ран̣ена купито, со пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йо ча ада̄тука̄мо, читтена пана адхива̄сети, на кин̃чи вадати, сопи пуна пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йо пана ‘‘майа̄ тумха̄кам̣ сантакам̣ гахита’’нти ва̄ ‘‘парибхутта’’нти ва̄ вутто гахитам̣ ва̄ хоту, парибхуттам̣ ва̄, ‘‘майа̄ пана там̣ кеначидева каран̣ӣйена т̣хапитам̣, па̄катикам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вадати, айам̣ пачча̄хара̄петум̣ лабхати.

та̄вака̄ликети ‘‘пат̣идасса̄ми пат̣икарисса̄мӣ’’ти евам̣ ган̣хантасса та̄вака̄ликепи гахан̣е ана̄патти. гахитам̣ пана саче бхан̣д̣аса̄мико пуггало ва̄ ган̣о ва̄ ‘‘туйхеветам̣ хотӯ’’ти ануджа̄на̄ти, иччетам̣ кусалам̣. но че ануджа̄на̄ти, а̄хара̄пенте да̄таббам̣. сан̇гхасантакам̣ пана пат̣ида̄тумева ват̣т̣ати.

петапариггахети еттха пана петтивисайе упапанна̄пи, ка̄лам̣ катва̄ тасмим̣йева аттабха̄ве ниббатта̄пи, ча̄тумаха̄ра̄джика̄дайо дева̄пи саббе ‘‘пета̄’’твева сан̇кхйам̣ гата̄, тесам̣ париггахе ана̄патти. девата̄йа пана уддисса баликаммам̣ каронтехи руккха̄дӣсу лаггитаса̄т̣аке ваттаббамева наттхи. тан̃ча кхо а̄раккхакехи апариггахите, париггахитам̣ пана гахетум̣ на ват̣т̣ати (са̄раттха. т̣ӣ. 2.131).

тираччха̄нагатапариггахети на̄гасупан̣н̣а̄дӣнам̣ тираччха̄нагата̄нам̣ париггахе. сачепи хи дево ва̄ на̄гасупан̣н̣о ва̄ мануссарӯпена а̄пан̣ам̣ паса̄рети, тато часса сантакам̣ кочи диббачаккхуко бхиккху там̣ н̃атва̄ гахетва̄ гаччхати, ват̣т̣ати.

пам̣сукӯласан̃н̃исса̄ти ‘‘аса̄микам̣ идам̣ пам̣сукӯла’’нти евасан̃н̃исса̄пи гахан̣е ана̄патти. саче пана там̣ саса̄микам̣ хоти, а̄хара̄пенте да̄таббам̣. умматтака̄дӣни пуббе вуттаппака̄ра̄нева. а̄дикаммико панеттха дханийо. авасеса̄нам̣ пана раджакабхан̣д̣ика̄дичора̄нам̣ чхаббаггийа̄дӣнам̣ а̄паттийева.

сачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄нехи идам̣ самут̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄на’’нти. татха̄ хи са̄хаттхикам̣ ка̄йачиттато самут̣т̣ха̄ти. а̄н̣аттикам̣ ва̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти. са̄хаттика̄н̣аттикам̣ ка̄йава̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти, тан̃ча кхо ‘‘бха̄рийамидам̣, твам̣ екапассам̣ ган̣ха, ахам̣ екапасса’’нти сам̣видха̄йа убхайесам̣ пайогена екасса ваттхуно т̣ха̄на̄ча̄ване лаббхати. ‘‘ка̄йавачӣкамма’’нти авачанам̣ пана ка̄йава̄ча̄нам̣ ӣдисе т̣ха̄не ан̇гаматтатта̄. йа̄йа пана четана̄йа самут̣т̣ха̄пито пайого са̄хаттхико ва̄ а̄н̣аттико ва̄ падха̄набха̄вена т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ са̄дхети, тасса̄ васена а̄патти ка̄ретабба̄. ан̃н̃атха̄ са̄хаттхикам̣ ва̄ а̄н̣аттикасса ан̇гам̣ на хоти, а̄н̣аттикам̣ ва̄ са̄хаттхикасса̄ти идам̣ вируджджхати. ‘‘адиннам̣ а̄дийа̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вена муччанато сан̃н̃а̄вимоккхам̣. ка̄йена катам̣ каммам̣ ка̄йакаммам̣, ка̄йадва̄рена катанти аттхо. вачӣкамманти еттха̄пи есева найо. тут̣т̣хо ва̄ бхӣто ва̄ маджджхатто ва̄ нам̣ а̄паджджатӣти тиведанам̣. сесам̣ пат̣хамасиккха̄паде вуттанайенева ведитаббам̣.

дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.