7. пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

401-403. йехи паччайехи кусало кусаласса паччайо хоти, те паччайе пат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетунти йатха̄ккамена а̄гата̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетунти аттхо. кусало кусаласса̄ти нидассанаматтаметам̣, тена кусало кусала̄дӣнам̣, акусало акусала̄дӣнам̣, абйа̄като абйа̄ката̄дӣнам̣, кусала̄бйа̄ката̄ кусала̄дӣнантиа̄дико саббо пабхедо нидассито хотӣти йатха̄нидассите саббе гахетва̄ а̄ха ‘‘те паччайе пат̣ипа̄т̣ийа̄ дассету’’нти.

404. датва̄ти еттха да̄-саддо содханаттхопи хотӣти мантва̄ а̄ха ‘‘висуддхам̣ катва̄’’ти. тесан̃хи там̣ читтанти тесанти ваттаббата̄рахам̣ сакада̄га̄мимагга̄дипуреча̄рикам̣ там̣ готрабхучиттанти адхиппа̄йо. випассана̄кусалам̣ пана ка̄ма̄вачарамева̄ти паччайуппаннам̣ бхӯмито ваваттхапети. тенева̄ти дхаммавасенева дассанато, десанантаратта̄ти адхиппа̄йо.

405. асса̄данам̣ сара̄гасса соманассасса сасоманассасса ра̄гасса ча киччанти а̄ха ‘‘анубхавати чева раджджати ча̄’’ти. абхинанданам̣ пӣтикиччасахита̄йа тан̣ха̄йа киччанти а̄ха ‘‘саппӣтикатан̣ха̄васена̄’’ти. дит̣т̣ха̄бхинандана̄ дит̣т̣хийева. еттха пана паччхиматтхамева гахетва̄ ‘‘абхинандантасса атта̄ аттанийантиа̄дивасена…пе… дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. абхинандана̄ пана дит̣т̣ха̄бхинандана̄йева̄ти на сакка̄ ваттум̣ ‘‘бха̄вана̄йа паха̄таббо дхаммо бха̄вана̄йа паха̄таббасса дхаммасса а̄рамман̣а…пе… бха̄вана̄йа паха̄таббам̣ ра̄гам̣ асса̄дети абхинандатӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.8.72) вачанато, тасма̄ пуримопи аттхо вуттоти дат̣т̣хаббо. двӣсу пана соманассасахагатачиттесу йатха̄вуттена соманассена ра̄гена ча асса̄дентасса тесуйева саппӣтикатан̣ха̄йа чатӯсупи дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа абхинандантасса ча дит̣т̣хи уппаджджатӣтипи сакка̄ йоджетум̣. джа̄тивасена̄ти сучин̣н̣аса̄ман̃н̃авасена̄ти аттхо.

406. тада̄рамман̣ата̄ти тада̄рамман̣абха̄вена. вибхаттилопо хеттха катоти. бха̄вавантато ва̄ ан̃н̃о бха̄во наттхӣти бха̄венева випа̄кам̣ висесети, випа̄ко тада̄рамман̣абха̄вабхӯтоти аттхо. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавипа̄ка̄нам̣ вийа на ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣ нийогато ваваттхитам̣ идан̃ча каммам̣ а̄рамман̣анти там̣ лаббхама̄нампи на вуттам̣. тада̄рамман̣ена пана кусала̄рамман̣абха̄вена сама̄налаккхан̣ата̄йа камма̄рамман̣а̄ пат̣исандхиа̄дайопи дассита̄йева̄ти дат̣т̣хабба̄. пат̣иломато ва̄ екантарикавасена ва̄ти вадантена ануломато сама̄паджджане йебхуййена а̄саннасама̄паттийа̄ а̄рамман̣абха̄во дасситоти дат̣т̣хаббо. йатха̄ пана пат̣иломато екантарикавасена ча сама̄паджджантасса ана̄санна̄пи сама̄патти а̄рамман̣ам̣ хоти, евам̣ ануломато сама̄паджджантассапи бхавеййа̄ти. ‘‘четопарийан̃а̄н̣асса̄тиа̄дӣни парато а̄ваджджана̄йа йоджетабба̄нӣ’’ти ватва̄ ‘‘йа̄ етесам̣ а̄ваджджана̄, тасса̄’’ти аттхо вутто, евам̣ сати ‘‘иддхивидхан̃а̄н̣асса̄’’типи ваттаббам̣ сийа̄. йасма̄ пана кусала̄ кхандха̄ абйа̄катасса иддхивидхан̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти там̣ на вуттам̣, четопарийан̃а̄н̣а̄дӣнан̃ча хонтӣти та̄ни вутта̄ни, тасма̄ кирийа̄нам̣ четопарийан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йа̄йа ка̄йачи а̄ваджджана̄йа ча кусала̄рамман̣а̄йа кусала̄ кхандха̄ а̄рамман̣апаччайена паччайоти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

407-409. виппат̣иса̄ра̄дивасена ва̄ти а̄ди-саддена а̄дӣнавадассанена сабха̄вато ча анит̣т̣хата̄маттам̣ сан̇ган̣ха̄ти, аккхантибхеда̄ ва̄.

410. рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса̄тиа̄дина̄ вин̃н̃а̄н̣ака̄йехи нийата̄рамман̣ехи абйа̄катасса абйа̄ката̄нам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вам̣ нидассети. саббасса хи ваттум̣ асаккун̣еййатта̄ екасмим̣ санта̄не дхамма̄нам̣ екадесена нидассанам̣ каротӣти.

413-416. чатубхӯмакам̣ кусалам̣ а̄рамман̣а̄дхипатипаччайабха̄вена дасситам̣, паччайуппаннам̣ пана ка̄ма̄вачарамева.

417. апуббато читтасанта̄нато вут̣т̣ха̄нам̣ бхаван̇гамева, там̣ пана мӯла̄гантукабхаван̇гасан̇кха̄там̣ тада̄рамман̣ам̣ пакатибхаван̇ган̃ча. ануломам̣ секкха̄йа пхаласама̄паттийа̄ти еттха ка̄йачи секкхапхаласама̄паттийа̄ аваджджетаббатта̄ ваттаббам̣ наттхӣти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусалам̣ пхаласама̄паттийа̄ти имам̣ ниббисесанам̣ пхаласама̄паттим̣ уддхаритва̄ дассенто а̄ха ‘‘пхаласама̄паттийа̄ти ана̄га̄мипхаласама̄паттийа̄’’ти. ка̄ма̄вачаракирийа̄ дувидхассапи вут̣т̣ха̄насса̄ти еттха кирийа̄нантарам̣ тада̄рамман̣авут̣т̣ха̄не йам̣ ваттаббам̣, там̣ читтуппа̄дакан̣д̣е вуттамева.

та̄ убхопи…пе… два̄дасаннанти идам̣ соманассасахагатамановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена вуттам̣, упеккха̄сахагата̄ пана йатха̄вутта̄нам̣ дасаннам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ вот̣т̣хаббанакирийасса манодха̄тукирийасса ча̄ти два̄дасаннам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

423. да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄йатта̄ саббасампаттийо пат̣ивиджджхитва̄ти самбандхо. на панетам̣ екантена гахетаббанти ‘‘балавачетана̄ва лаббхати, на дуббала̄’’ти етам̣ екантам̣ на гахетаббам̣, дал̣хам̣ ва̄ на гахетаббанти адхиппа̄йо. ким̣ ка̄ран̣анти? балавато дуббаласса ва̄ катока̄сасса антара̄йам̣ пат̣иба̄хитва̄ випаччанато ‘‘йам̣кан̃чи йади випа̄кам̣ джанети, упаниссайо на хотӣ’’ти наваттаббатта̄ ча̄ти дассенто ‘‘катока̄сан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. випа̄каттике пана пан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе ‘‘випа̄кадхаммадхаммо випа̄касса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо, упаниссайапаччайена паччайо, каммапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.3.93) каммапаччайасса висум̣ уддхат̣атта̄, ведана̄ттике ча пан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе ‘‘нахетупаччайа̄ наа̄рамман̣апаччайа̄ наупаниссайе ат̣т̣ха̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.2.87) вуттатта̄ ‘‘випа̄каджанакампи кин̃чи каммам̣ упаниссайапаччайо на хотӣ’’ти сакка̄ ваттунти.

тасмим̣ ва̄ вируддхоти там̣нимиттам̣ вируддхо, вируддханти ва̄ па̄т̣хо. ома̄нанти парасса паваттаома̄нам̣. ра̄го ран̃джанавасена паватта̄ ка̄мара̄гатан̣ха̄, ‘‘ити ме чаккхум̣ сийа̄ ана̄гатамаддха̄нам̣, ити рӯпа̄’’ти аппат̣иладдхасса пат̣ила̄бха̄йа читтапан̣идаханатан̣ха̄ паттхана̄ти айаметесам̣ висесо.

тесу ан̃н̃ампӣти тесу йам̣кин̃чи пуббе ханитато ан̃н̃ампи па̄н̣ам̣ ханатӣти аттхо.

пунаппунам̣ а̄н̣а̄панавасена ва̄ти ма̄тугха̄такаммена садисата̄йа пуббе паватта̄йапи а̄н̣аттачетана̄йа ма̄тугха̄такаммана̄мам̣ а̄ропетва̄ ваданти. еса найо двӣхи паха̄рехӣти еттха̄пи.

йатхева хи…пе… уппа̄дети на̄ма̄ти ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ детӣти ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄навасена саддхам̣ уппа̄детӣти айаматтхо вутто хотӣти имина̄ адхиппа̄йена вадати. йатха̄ ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ детӣтиевама̄ди хоти, евам̣ ра̄га̄дайо саддха̄дӣнам̣ упаниссайапаччайоти идампи хотӣти дассети. ка̄йикам̣ сукхантиа̄дӣнам̣ екато дассанена висум̣йева на етесам̣ паччайабха̄во, атха кхо екатопӣти дасситам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

425. упаттхамбхакаттена паччайатта̄йева̄ти етена идам̣ дассети – на пуримава̄ресу вийа имасмим̣ паччайена уппатти вуччати, атха кхо тасса тасса паччайуппаннасса тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ там̣там̣паччайабха̄во, на ча паччха̄джа̄таккхандха̄ упаттхамбхакаттена паччайа̄ на хонти, тенеса паччха̄джа̄тапаччайо идха ануломато а̄гатоти.

427. четана̄ ваттхуссапи паччайоти аттано патит̣т̣ха̄бхӯтассапи каммапаччайоти адхиппа̄йо.

касма̄ панеттха паччайава̄ре вийа ниссайааттхиавигатесу думӯлакадука̄васа̄на̄ пан̃ха̄ на уддхат̣а̄ти? алаббхама̄натта̄. таттха хи паччайуппаннаппадха̄натта̄ десана̄йа кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ екато уппаджджама̄на̄ кусала̄бйа̄катапаччайа̄ лаббхантӣти ‘‘кусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ паччайа̄ кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ уппаджджантӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.246) вуттам̣. йато тато ва̄ убхайапаччайато паччайуппаннасса уппаттиматтам̣йева хи таттха адхиппетам̣, на убхайасса убхиннам̣ паччайабха̄воти. идха пана паччайаппадха̄натта̄ десана̄йа кусала̄бйа̄ката̄ кусала̄бйа̄ката̄нам̣ убхиннам̣ ниссайа̄дибхӯта̄ на лаббхантӣти ‘‘кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ кусаласса ча абйа̄катасса ча дхаммасса ниссайапаччайена паччайо’’тиа̄ди на вуттам̣.

пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄

439. ‘‘еттха пана пуреджа̄тампи лаббхатӣ’’ти вуттам̣, йади евам̣ касма̄ ‘‘татха̄’’ти вуттанти? ‘‘тӣн̣ӣ’’ти ган̣анаматтаса̄ман̃н̃ато.

440. ‘‘адхипатипаччайе т̣хапетва̄ вӣмам̣сам̣ сеса̄дхипатино висабха̄га̄’’ти пуримапа̄т̣хо нидассанавасена дат̣т̣хаббо. йасма̄ пана хетупаччайасса висабха̄гена екена а̄рамман̣ена нидассанам̣ акатва̄ анантара̄дӣни ваданто саббе висабха̄ге дассети, тасма̄ индрийамаггапаччайа̄ ча висабха̄га̄ дассетабба̄ти ‘‘адхипатиндрийамаггапаччайесу т̣хапетва̄ пан̃н̃ам̣ сеса̄ дхамма̄ висабха̄га̄’’ти пат̣ханти. татха̄ бха̄ва̄бха̄вато хетупаччайабха̄ве сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вато. нану йатха̄ амохаваджджа̄нам̣ хетӯнам̣ хетупаччайабха̄ве адхипатиндрийамаггапаччайабха̄во наттхӣти пан̃н̃а̄ваджджа̄нам̣ адхипатипаччайа̄дӣнам̣ висабха̄гата̄, евам̣ кусала̄дихетӯнам̣ хетупаччайабха̄ве випа̄капаччайабха̄ва̄бха̄вато хетуваджджа̄нам̣ випа̄ка̄нам̣ висабха̄гата̄йа бхавитаббанти? на бхавитаббам̣, убхайапаччайасахите читтачетасикара̄симхи хетупаччайабха̄ве випа̄капаччайатта̄бха̄ва̄бха̄вато. йатха̄ хи хетусахаджа̄тапаччайасахитара̄симхи сатипи хетуваджджасаббха̄ве хетӯнам̣ хетупаччайабха̄ве сахаджа̄тапаччайатта̄бха̄во наттхӣти на хетуваджджа̄нам̣ сахаджа̄та̄нам̣ хетусса висабха̄гата̄ вутта̄, евамидха̄пӣти. еса найо виппайуттапаччайепи. апича паччайуппаннассева паччайа̄ вуччантӣти паччайуппаннаккхан̣е татха̄ бха̄ва̄бха̄вавасена сабха̄гата̄йа вуччама̄на̄йа на̄на̄ккхан̣авасена висабха̄гата̄ тассева на ваттабба̄ти.

кусала̄ вӣмам̣са̄ти идам̣ ‘‘кусала̄ вӣмам̣са̄дхипатӣ’’ти евам̣ ваттаббам̣. на хи анадхипатибхӯта̄ вӣмам̣са̄ адхипатипаччайо хотӣти.

441-443. ‘‘саче пана виппайуттапаччайо пависати, итара̄ни две лабхатӣ’’ти пуримапа̄т̣хо, ‘‘кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча̄’’ти идам̣ пана на лаббхатӣти ‘‘кусало абйа̄катасса, абйа̄като абйа̄катасса̄ти две лабхатӣ’’ти пат̣ханти. ӯнатараган̣анесӯти йесу павит̣т̣хесу ӯнатара̄ ган̣ана̄ хоти, тесӯти аттхо. тӣн̣и две еканти евам̣ ӯнатараган̣анесу ва̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄дӣсу пависантесу тесам̣ васена тикато ӯнам̣ йатха̄ладдхан̃ча еканти ган̣анам̣ лабхатӣти аттхо.

авипа̄ка̄нӣти ана̄мат̣т̣хавипа̄ка̄нӣти аттхо, на випа̄кахетурахита̄нӣти.

таттха саббепи сахаджа̄тавипа̄ка̄ чева̄ти таттха йе сахаджа̄та̄ паччайуппанна̄ вутта̄, те саббепи випа̄ка̄ чева випа̄касахаджа̄тарӯпа̄ ча̄ти аттхо. там̣самут̣т̣ха̄нарӯпа̄ ча̄ти еттха пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпампи там̣самут̣т̣ха̄наггахан̣енева сан̇ган̣ха̄тӣти ведитаббам̣. ‘‘там̣самут̣т̣ха̄нарӯпакат̣атта̄рӯпа̄ ча лаббхантӣ’’типи пат̣ханти. чатуттхе випа̄качиттасамут̣т̣ха̄нарӯпамева̄ти еттха̄пи есева найо. ‘‘кат̣атта̄рӯпан̃ча̄’’типи пана пат̣ханти.

евампӣти ‘‘етесу пана гхат̣анесу саббапат̣хама̄нӣ’’тиа̄дина̄ вуттанайенапи. гхат̣анесу пана йо йо паччайо мӯлабха̄вена т̣хито, там̣паччайадхамма̄нам̣ ниравасесаӯнаӯнатараӯнатамала̄бхаккамена гхат̣ана̄ вуччати, ниравасесала̄бхе ча паччайуппанна̄нам̣ ниравасесала̄бхаккамена. татха̄ ӯнала̄бха̄дӣсӯти айам̣ камо ведитаббо.

хетумӯлакам̣ нит̣т̣хитам̣.

445. ваттхувасена саниссайам̣ ваккхатӣти на идам̣ лаббхама̄нассапи ваттхусса васена гхат̣ананти адхиппа̄йена̄ха ‘‘а̄рамман̣авасенева ва̄’’ти.

446. сахаджа̄тена пана саддхим̣ а̄рамман̣а̄дхипати, а̄рамман̣а̄дхипатина̄ ча саддхим̣ сахаджа̄там̣ на лаббхатӣти идам̣ йатха̄ сахаджа̄тапуреджа̄та̄ еко ниссайапаччайо аттхипаччайо ча хонти, евам̣ сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипатӣнам̣ екасса адхипатипаччайабха̄васса абха̄вато вуттам̣. ниссайабха̄во хи аттхиавигатабха̄во ча сахаджа̄тапуреджа̄таниссайа̄дӣнам̣ сама̄но, на паневам̣ сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипатибха̄во сама̄но. сахаджа̄то хи а̄рамман̣абха̄вам̣ анупагантва̄ аттана̄ саха паваттанавасена адхипати хоти, итаро а̄рамман̣ам̣ хутва̄ аттани нинната̄каран̣ена. сахаджа̄то ча виджджама̄набха̄венева упака̄рако, итаро атӣта̄на̄гатопи а̄рамман̣абха̄венева, тасма̄ сахаджа̄та̄рамман̣апаччайа̄ вийа бхиннасабха̄ва̄ сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипатиноти на те екато ева адхипатипаччайабха̄вам̣ бхаджанти, тенева пан̃ха̄ва̄равибхан̇ге ча ‘‘кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ кусаласса дхаммасса адхипатипаччайена паччайо’’тиа̄ди на вуттанти.

447-452. са̄ха̄ракагхат̣ана̄нам̣ пурато вӣрийачиттавӣмам̣са̄нам̣ са̄дха̄ран̣авасена ана̄ха̄рака̄маггака̄ни саиндрийагхат̣ана̄ни ваттабба̄ни сийум̣ ‘‘адхипатисахаджа̄таниссайаиндрийааттхиавигатанти сатта. адхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайаиндрийасампайуттааттхиавигатанти тӣн̣и. адхипатисахаджа̄таниссайаиндрийавиппайуттааттхиавигатанти тӣн̣и. адхипатисахаджа̄таниссайавипа̄каиндрийааттхиавигатанти екам̣. адхипатисахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄каиндрийасампайуттаавигатанти екам̣. адхипатисахаджа̄таниссайавипа̄каиндрийавиппайуттааттхиавигатанти ека’’нти. касма̄ та̄ни на вутта̄нӣти? индрийабхӯтасса адхипатисса а̄ха̄рамаггехи ан̃н̃асса абха̄ва̄. читта̄дхипати хи а̄ха̄ро, вӣрийавӣмам̣са̄ ча магго хоти, на ча ан̃н̃о индрийабхӯто адхипати аттхи, йасса васена ана̄ха̄рака̄маггака̄ни саиндрийагхат̣ана̄ни ваттабба̄ни сийум̣, тасма̄ та̄ни аватва̄ читта̄дхипатиа̄дӣнам̣ екантена а̄ха̄рамаггабха̄вадассанаттхам̣ са̄ха̄ракасамаггака̄нева вутта̄ни. тесу ча самаггакесу две паччайадхамма̄ лаббханти, са̄ха̄ракесу екойева̄ти самаггака̄ни пуббе ваттабба̄ни сийум̣. саиндрийака̄ни пана йехи а̄ха̄рамаггехи бхиндитабба̄ни, тесам̣ камавасена паччха̄ вутта̄ни. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана садисатта̄ти самаггакаттена сама̄натта̄, анантарарӯпатта̄ти ва̄ аттхо.

457-460. кусала̄бйа̄като абйа̄катасса̄ти чатта̄рӣти абйа̄катасахитасса кусаласса паччайабха̄вадассанавасена кусаламӯлакесвева думӯлакампи а̄харитва̄ вуттам̣. абйа̄кате ваттхурӯпампӣти идам̣ ‘‘кат̣атта̄рӯпампӣ’’ти евам̣ ваттаббам̣. ‘‘дутийагхат̣ане абйа̄катависсаджджане рӯпесу ваттхумева лаббхатӣ’’ти пуримапа̄т̣хо, бхӯтарӯпампи пана лаббхатӣти ‘‘ваттхун̃ча бхӯтарӯпан̃ча лаббхатӣ’’ти пат̣ханти. ‘‘чатуттхе читтасамут̣т̣ха̄нарӯпамева̄’’ти вуттам̣, ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ пат̣исандхиккхан̣е кат̣атта̄рӯпан̃ча̄’’ти пана ваттаббам̣. савипа̄кесу пат̣хаме випа̄ка̄ чева випа̄качиттасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча̄ти еттха чатуттхе випа̄качиттасамут̣т̣ха̄намева̄ти идха ча кат̣атта̄рӯпампи випа̄качиттасамут̣т̣ха̄наггахан̣ена гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘кат̣атта̄рӯпан̃ча̄’’типи пана пат̣ханти. еттха пана сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄касампайуттавиппайуттааттхи авигатамӯлакесу гхат̣анесу хетукаммаджха̄намаггехи гхат̣ана̄ни на йоджита̄ни, йатха̄вуттесу аттхиавигатамӯлаваджджесу а̄ха̄рена, ниссайавиппайуттааттхиавигатаваджджесу адхипатииндрийехи ча. касма̄ти? тесу хи йоджийама̄несу там̣там̣читтуппа̄декадесабхӯта̄ хетуа̄дайо арӯпадхамма̄ва паччайабха̄вена лаббханти. тена техи гхат̣ана̄ни хетумӯлака̄дӣсу вуттасадиса̄нева рӯпамиссакатта̄бха̄вена сувин̃н̃еййа̄нӣти на вутта̄ни. аттхиавигатехи пана йоджийама̄но а̄ха̄ро ниссайа̄дӣхи адхипатииндрийа̄ни ча рӯпамиссака̄ни хонтӣти адхипата̄ха̄риндрийамӯлакесу вуттасадиса̄нипи гхат̣ана̄ни аттхиавигатамӯлакесу ниссайа̄димӯлакесу ча а̄ха̄рена адхипатиндрийехи ча супа̄кат̣абха̄ваттхам̣ йоджита̄нӣти дат̣т̣хабба̄нӣти.

462-464. ниссайамӯлаке ‘‘чхат̣т̣хе тӣн̣ӣти кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄насса̄’’ти пуримапа̄т̣хо, чаккха̄дӣни пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ лаббхантӣти ‘‘абйа̄катасса чаккха̄йатана̄дӣни ча̄’’ти пат̣ханти.

466. упаниссайамӯлаке пакатӯпаниссайавасена вуттесу двӣсу пат̣хаме ‘‘локийакусала̄кусалачетана̄ паччайабха̄вато гахетабба̄’’ти вуттам̣, локуттара̄пи пана гахетабба̄ва.

473-477. каммамӯлаке пат̣исандхийам̣ ваттхупӣти еттха на паватте вийа кхандха̄йева паччайуппаннабха̄вена гахетабба̄ти адхиппа̄йо. випа̄ка̄випа̄каса̄дха̄ран̣авасена вуттесу чатӯсу пат̣хаме ‘‘арӯпена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ лаббхатӣ’’ти вуттам̣, кат̣атта̄рӯпампи пана лаббхатева. имасмим̣ пана каммамӯлаке ‘‘каммапаччайа̄ а̄рамман̣е две’’ти, а̄рамман̣амӯлаке ча ‘‘а̄рамман̣апаччайа̄ камме две’’ти касма̄ на вуттам̣, нану кусала̄кусалачетана̄ камма̄рамман̣а̄нам̣ пат̣исандхийа̄дӣнам̣ каммапаччайо а̄рамман̣апаччайо ча хоти. йатха̄ ча а̄рамман̣абхӯтам̣ ваттхум̣ а̄рамман̣аниссайапаччайабха̄вена вуччати, евам̣ каммампи а̄рамман̣апаччайабха̄вена ваттаббанти? на, двиннам̣ паччайабха̄ва̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣иккхепато. паччуппаннан̃хи ваттху ниссайабха̄вам̣ апариччаджитва̄ тенева̄ка̄рена таннисситена а̄ламбийама̄нам̣ ниссайабха̄вена ча ниссайапаччайоти йуттам̣ ваттум̣. каммам̣ пана тасмим̣ кате паваттама̄на̄нам̣ катӯпачитабха̄вена каммапаччайо хоти, на̄рамман̣а̄ка̄рена, висайаматтата̄васена ча а̄рамман̣апаччайо хоти, на санта̄нависесам̣ катва̄ пхалуппа̄данасан̇кха̄тена каммапаччайа̄ка̄рена, тасма̄ каммапаччайабха̄во а̄рамман̣апаччайабха̄вам̣ пат̣иккхипати, а̄рамман̣апаччайабха̄во ча каммапаччайабха̄ванти ‘‘каммапаччайо хутва̄ а̄рамман̣апаччайо хотӣ’’ти, ‘‘а̄рамман̣апаччайо хутва̄ каммапаччайо хотӣ’’ти ча на сакка̄ ваттунти на вуттам̣. еса ча сабха̄во ваттама̄на̄нан̃ча а̄рамман̣апуреджа̄та̄нам̣ ваттхучаккха̄дӣнам̣, йам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вена саха ниссайа̄дипаччайа̄ хонтӣти ваттаббата̄, атӣтасса ча каммасса айам̣ сабха̄во, йам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вена саха каммапаччайо хотӣти наваттаббата̄. йатха̄ сахаджа̄тапуреджа̄таниссайа̄нам̣ саха ниссайапаччайабха̄вена ваттаббата̄ сабха̄во, сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипатӣнан̃ча саха адхипатипаччайабха̄вена наваттаббата̄, евамидха̄пӣти.

478-483. нира̄дхипативин̃н̃а̄н̣а̄ха̄равасена̄ти ана̄мат̣т̣ха̄дхипатибха̄васса вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄расса васена̄ти адхиппа̄йо. ваттху париха̄йатӣти ан̃н̃аман̃н̃ампи лабхантасса ваттхусса васена саббасса кат̣атта̄рӯпасса париха̄нам̣ дассети.

484-495. ‘‘татийе арӯпиндрийа̄ни рӯпа̄на’’нти вуттам̣, чаккха̄дӣни ча пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ лаббханти. тато вӣрийавасена маггасампайутта̄ни чха̄ти еттха йадипи вӣмам̣са̄ лаббхати, вӣрийасса пана васена там̣сама̄нагатика̄ вӣмам̣са̄пи гахита̄ти ‘‘вӣрийавасена̄’’ти вуттам̣.

511-514. виппайуттамӯлаке ‘‘дасаме кусала̄дайо читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти вуттам̣, пат̣исандхийам̣ пана ‘‘кхандха̄ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ ваттху ча кхандха̄на’’нти идампи лаббхати. ‘‘ека̄дасаме пат̣исандхийам̣ ваттху кхандха̄на’’нти вуттам̣, там̣ випа̄капаччайасса аггахитатта̄ йасса ваттхусса васена гхат̣анам̣ катам̣, тасса дассанавасена вуттам̣. ‘‘кхандха̄ ча ваттхусса̄’’ти идампи пана лаббхатева. ‘‘два̄дасаме пат̣исандхийам̣ кхандха̄ кат̣атта̄рӯпа̄на’’нти пуббапа̄т̣хо, читтасамут̣т̣ха̄на̄ни пана на ваджджетабба̄нӣти ‘‘два̄дасаме кхандха̄ паватте читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нан̃ча̄’’ти пат̣ханти.

515-518. аттхипаччайамӯлаке пат̣хамагхат̣ане ‘‘арӯпаваттха̄рамман̣амаха̄бхӯтаиндрийа̄ха̄ра̄нам̣ васена сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тапаччайа̄ лаббхантӣ’’ти вуттам̣, ‘‘а̄ха̄риндрийапаччайа̄ ча̄’’типи пана ваттаббам̣. на хи индрийа̄ха̄ра̄нам̣ васена сахаджа̄та̄дайо лаббхантӣти. ‘‘дутийе паччха̄джа̄такабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄ на лаббхантӣ’’ти вуттам̣, сабба̄нипи пана алаббхама̄на̄ни дассетум̣ ‘‘паччха̄джа̄такабал̣ӣка̄ра̄ха̄рарӯпаджӣвитиндрийарӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни ча на лаббхантӣ’’ти пат̣ханти, чхат̣т̣хам̣ саббесам̣ индрийа̄нам̣ васена вуттам̣. саттаме тато рӯпаджӣвитиндрийаматтам̣ париха̄йатӣти еваметесам̣ висесо ваттаббо. тато ека̄дасамети еттха татоти наваматоти аттхо. терасаме ваттха̄рамман̣а̄ти еттха ваттхуггахан̣ена чаккха̄диваттхӯнипи гахита̄ни, татха̄ чуддасаме ваттхумева̄ти еттха̄пи. ‘‘саттарасаме пана тадева а̄рамман̣а̄дхипатибха̄вена, ат̣т̣ха̄расамепи тадева а̄рамман̣ӯпаниссайавасена̄’’ти пуримапа̄т̣хо, ‘‘а̄рамман̣ӯпаниссайавасена̄’’ти айам̣ пана саттарасамато висесо на хоти, ваттха̄рамман̣а̄нам̣ пана саттарасаме ат̣т̣ха̄расаме ча ваттхуссева паччайабха̄во висесоти ‘‘саттарасаме пана а̄рамман̣а̄дхипатибха̄вена чаккха̄дӣни ча, ат̣т̣ха̄расаме ваттхуссева а̄рамман̣ӯпаниссайавасена̄’’ти пат̣ханти.

519. сахаджа̄та̄ни вийа сахаджа̄тена кеначи екена паччайена анийамитатта̄ та̄ни пакин̣н̣ака̄нӣти вутта̄нӣти еттха пуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийа̄ни сахаджа̄тена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча аса̄ман̃н̃авасена виппакин̣н̣а̄ни вутта̄ни. а̄рамман̣амӯлаке анантарасаманантарапуреджа̄та̄ти еттха упаниссайопи пат̣хитаббо.

йесу па̄кат̣а̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йанти, та̄ни дассетум̣ ‘‘хетумӯлака̄дӣна’’нтиа̄дима̄ха. алобха̄дитам̣там̣на̄мавасена пана хетуа̄рамман̣а̄дхипатиа̄ха̄риндрийаджха̄намаггапаччайадхамма̄ евам̣ па̄кат̣а̄ хутва̄ на пан̃н̃а̄йеййунти те париччхедавасена дассенто ‘‘два̄дасева хи хетӯ’’тиа̄дима̄ха. тена ‘‘еттака̄йева паччайадхамма̄’’ти ниччхайам̣ катва̄ па̄кат̣о хутва̄ апан̃н̃а̄йама̄нопи тесвева маггитабботи дассети. таттха чха а̄рамман̣а̄ти етена а̄рамман̣а̄дхипати рӯпа̄диа̄рамман̣абха̄вато сан̇гахитоти там̣ аггахетва̄ ‘‘чатта̄ро адхипатайо’’ти вуттам̣. екантена кусалавипа̄ка̄ти идам̣ индрийесу ан̃н̃индрийавасена лаббхати. екантена акусалавипа̄ка̄ти идам̣ пана на сакка̄ ладдхум̣. джха̄нан̇гесвапи хи дуккхам̣ акусаламева випа̄касса аджха̄нан̇гатта̄. читтат̣т̣хитипи акусалавипа̄какирийа̄ хотӣти. акусаласса випа̄ка̄ акусалавипа̄ка̄ти евам̣ пана аттхе гайхама̄не индрийесу дуккхиндрийавасена лаббхеййа, кусалавипа̄ка̄кусалавипа̄кависесена пана паччайайоджана̄ наттхӣти айаматтхо адхиппетоти сакка̄ ваттунти.

пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйуддха̄раван̣н̣ана̄

527. екена лаккхан̣ена̄ти ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса нахетупаччайена паччайо’’ти хетупаччайато ан̃н̃ена паччайена паччайоти аттхо. хетупаччайато ча ан̃н̃е паччайа̄ аггахитаггахан̣ена ат̣т̣ха хонти, тесу кусало кусаласса тӣхи паччайехи паччайо, акусаласса двӣхи, евам̣ тасмим̣ тасмим̣ паччайе паччанӣйато т̣хите тато ан̃н̃е паччайа̄ имесвева а̄рамман̣а̄дӣсу ат̣т̣хасу паччайесу йатха̄йогам̣ йоджетабба̄ти идаметтха лаккхан̣ам̣ ведитаббам̣. етесу ча ат̣т̣хасу паччайесу пуримапуримехи асан̇гахите сан̇гахетва̄ паччхимапаччхима̄ вутта̄ти а̄рамман̣ато ан̃н̃есам̣ двиннам̣ васена упаниссайо, ваттхупуреджа̄тасса васена пуреджа̄там̣, сахаджа̄тато упаниссайато ча, ан̃н̃исса̄ четана̄йа васена каммам̣, сахаджа̄тато ан̃н̃асса кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса васена а̄ха̄ро, сахаджа̄тато пуреджа̄тато ча ан̃н̃асса рӯпаджӣвитиндрийасса васена индрийам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча катва̄ ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо, сахаджа̄таупаниссайапаччайена паччайо’’тиччева (пат̣т̣ха̄. 1.1.404, 419, 423) вуттам̣, тадан̃н̃а̄бха̄ва̄ на вуттам̣ ‘‘камма̄ха̄риндрийапаччайена паччайо’’ти, тасма̄ ‘‘а̄рамман̣а̄дхипати а̄рамман̣апаччайе сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти евам̣ ваттаббам̣. йам̣ пана париттаттике пан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе ‘‘аппама̄н̣о дхаммо аппама̄н̣асса дхаммасса сахаджа̄таупаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.12.66, 74) еттха а̄рамман̣асса авачанам̣, там̣ пуримехи асан̇гахитавасена вутта̄нам̣ сан̇гахитавиваджджана̄бха̄вато упаниссайато ан̃н̃а̄рамман̣а̄бха̄вато ча, на пана а̄рамман̣ӯпаниссайасса а̄рамман̣е асан̇гахитатта̄.

аттхиавигатапаччайа̄ йадипи сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийа̄нам̣ васена пан̃чавидха̄ва, сахаджа̄тапуреджа̄та̄нам̣ пана паччха̄джа̄та̄ха̄ра̄нам̣ паччха̄джа̄тиндрийа̄нан̃ча саха̄пи аттхиавигатапаччайабха̄во хоти, на тин̣н̣ам̣ виппайуттата̄ вийа висум̣йева̄ти ‘‘аттхиавигатесу ча екекасса васена чхахи бхедехи т̣хита̄’’ти аттхиавигатапаччайалаккхан̣есу екекам̣ сан̇гахетва̄ вуттам̣.

‘‘рӯпиндрийапаччайо пана аджджхаттабахиддха̄бхедато дувидхо’’ти вуттам̣, там̣ ‘‘аджджхаттикаба̄хирабхедато’’ти евам̣ ваттаббам̣.

чатувӣсатийа̄пӣти на сол̣асаннам̣йева, на̄пи ат̣т̣ханнам̣йева, атха кхо чатувӣсатийа̄пӣти аттхо. а̄рамман̣абхӯта̄нам̣ адхипатиупаниссайапаччайа̄нам̣ упаниссайе ниссайапуреджа̄тавиппайуттааттхиавигата̄нан̃ча пуреджа̄те сан̇гахо аттхӣти а̄рамман̣апаччайам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄вейева т̣хапетва̄ тадекадесасса тесан̃ча упаниссайа̄дӣсу сан̇гахам̣ ваттука̄мо ‘‘а̄рамман̣апаччайе а̄рамман̣апаччайова сан̇гахам̣ гаччхати, на сеса̄ тевӣсатӣ’’ти а̄ха. чатуттхе пуреджа̄тапаччайети еттха йатха̄ ‘‘упаниссайапаччайе адхипатибхӯто а̄рамман̣апаччайо’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘пуреджа̄табхӯто а̄рамман̣апаччайо’’типи ваттаббам̣, там̣ пана таттха вуттанайена гахетум̣ сакка̄ти катва̄ на вуттам̣ сийа̄. атха пана ‘‘а̄рамман̣ато ан̃н̃ам̣ пуреджа̄таггахан̣ена гахита’’нти на вуттам̣, евам̣ сати упаниссайаггахан̣енапи а̄рамман̣ато ан̃н̃асса гахитата̄йа бхавитаббанти ‘‘адхипатибхӯто а̄рамман̣апаччайо упаниссайе сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти на ваттаббам̣ сийа̄ти.

йесу пан̃хесу…пе… екова паччайо а̄гатоти еттха а̄гатова̄ти евам̣ евасаддо а̄нетва̄ йоджетаббо. тена два̄дасамачуддасамесу пан̃хесу сахаджа̄тапуреджа̄тесу екеко паччайо на ана̄гато хоти, атха кхо а̄гатова̄ти тесу ан̃н̃атарапат̣иккхепе тепи пан̃ха̄ париха̄йантӣти дасситам̣ хотӣти. йасмим̣ пана пан̃хети дутийачхат̣т̣хапан̃хесу екекавасена гахетва̄ екавачанена ниддисӣйати. еванти а̄рамман̣аупаниссайавасена̄ти аттхо. тена два̄дасамачуддасаме ниваттети. тесупи хи две паччайа̄ а̄гата̄, на пана а̄рамман̣аупаниссайавасена̄ти. авасеса̄нам̣ васена̄ти авасеса̄нам̣ лаббхама̄на̄нам̣ васена̄ти дат̣т̣хаббам̣. на хи терасамапаннарасамесу паччха̄джа̄тепи пат̣иккхитте а̄ха̄риндрийа̄нам̣ васена те пан̃ха̄ лаббханти, атха кхо сахаджа̄тассева васена̄ти. идамева четтха лаккхан̣анти ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ саббапаччайасан̇га̄хакаттам̣, уккат̣т̣хавасена пан̃ха̄париччхедо, те те паччайе сан̇гахетва̄ дасситапаччайапариччхедо, тасмим̣ тасмим̣ паччайе пат̣иккхитте тасса тасса пан̃хасса париха̄на̄париха̄нӣти етам̣ саббам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева ‘‘имина̄ лаккхан̣ена̄’’ти вуттам̣.

татра̄ти пабхедапариха̄нӣсу. тӣхи паччайехи екӯнавӣсати паччайа̄ дассита̄ти ‘‘нахетупаччайа̄’’ти еттха лаббхама̄напаччайе сандха̄йа вуттам̣. айам̣ пана паччайуддха̄ро саббапаччанӣйасса са̄дха̄ран̣алаккхан̣авасена вутто, на ‘‘нахетупаччайа̄’’ти еттхева лаббхама̄напаччайадассанавасена. еван̃ча катва̄ хетудукапан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе ‘‘хетудхаммо хетусса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо, сахаджа̄тапаччайена паччайо, упаниссайапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.1.43) вуттам̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘нахетупаччайа̄’’ти еттха лаббхама̄напаччайадассане ‘‘сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти на ваттаббам̣ сийа̄, тасма̄ идха̄пи саббалаббхама̄напаччайасан̇гахавасена паччайуддха̄расса вуттатта̄ тӣхи паччайехи вӣсати паччайа̄ дассита̄ти дат̣т̣хабба̄. йам̣ вуттам̣ ‘‘татра̄йам̣ виттха̄ракатха̄’’ти, татра пабхеде виттха̄ракатхам̣ ватва̄ париха̄нӣйам̣ дассенто ‘‘тасмим̣ пана паччайе…пе… те парато ваккха̄ма̄’’ти а̄ха.

528. татха̄ акусала̄дикесупи чатӯсу пан̃хесу техи техи паччайехи те тейева паччайа̄ дассита̄ти кусала̄дикесу дасситехи ан̃н̃есам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. на хи ‘‘акусало дхаммо кусаласса дхаммасса̄’’ти еттха двӣхи паччайехи тайо паччайа̄ дассита̄, атха кхо двейева, абйа̄катассапи акусало а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо на хотӣти.

530. сахаджа̄тапаччайа̄ пана на хонти ваттхумиссакатта̄ти асахаджа̄тапаччайена ваттхуна̄ сахаджа̄тапаччайабха̄вена гахитатта̄ тена саддхим̣ сахаджа̄тапаччайа̄ на хонтӣти дассети, на пана суддха̄нам̣ сахаджа̄тапаччайабха̄вам̣ нива̄рети. ваттхуна̄ пана саддхим̣ йена ниссайа̄дина̄ паччайа̄ хонти, тамева ниссайа̄дим̣ висесетум̣ сахаджа̄танти вуттанти дассенто ‘‘тасма̄ теса’’нтиа̄дима̄ха.

имасмим̣ пана паччайуддха̄ре а̄рамман̣аупаниссайакаммааттхипаччайесу чатӯсу саббапаччайе сан̇ган̣хитва̄ касма̄ тесам̣ васена паччайуддха̄ро на катоти? миссака̄миссакасса аттхипаччайавибха̄гасса дувин̃н̃еййатта̄. на хи ‘‘авибха̄гена аттхипаччайена паччайо’’ти вутте сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ‘‘ким̣ суддхена сахаджа̄тааттхипаччайена пуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийааттхипаччайена ва̄, атха сахаджа̄тапуреджа̄тамиссакена паччха̄джа̄та̄ха̄рамиссакена паччха̄джа̄тиндрийамиссакена ва̄’’ти. аттхипаччайависесесу пана сахаджа̄та̄дӣсу сарӯпато вуччама̄несу йаттха суддха̄нам̣ сахаджа̄та̄дӣнам̣ паччайабха̄во, таттха ‘‘сахаджа̄тапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ суддха̄нам̣, йаттха ча миссака̄нам̣ паччайабха̄во, таттха ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄та’’нтиа̄дина̄ миссака̄нам̣ гахан̣ато сувин̃н̃еййата̄ хоти, тасма̄ аттхипаччайависесадассанаттхам̣ сахаджа̄та̄дайо гахита̄, тена ча саббапаччайа̄нам̣ чатӯсу паччайесу сан̇гахо дассито хоти.

касма̄ пана сахаджа̄тапуреджа̄те аггахетва̄ ниссайо, пуреджа̄тапаччха̄джа̄те аггахетва̄ виппайутто ва̄ аттхипаччайависесабха̄вена на вуттоти? аваттаббатта̄, ниссайо та̄ва на ваттаббо сахаджа̄тапуреджа̄та̄нам̣ суддха̄нам̣ миссака̄нан̃ча ниссайапаччайабха̄вато вибхаджитаббата̄йа аттхипаччайена ависит̣т̣хатта̄, виппайуттапаччайо ча сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄табха̄вато аттхипаччайо вийа висеситабботи со вийа на ваттаббо. сахаджа̄тапуреджа̄та̄нан̃ча миссака̄нам̣ аттхипаччайабха̄во хоти, на виппайуттабха̄во. татха̄ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нан̃ча миссака̄нам̣ аттхипаччайабха̄во хоти. ваккхати хи ‘‘анупа̄диннаанупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса ча анупа̄диннаанупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄та’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.4.84), на пана виппайуттапаччайабха̄во, тасма̄ виппайуттаггахан̣ена миссака̄нам̣ аттхипаччайабха̄васса аггахан̣ато на со аттхипаччайависесо бхавитум̣ йуттоти бхиййопи на ваттаббо.

нану ча сахаджа̄тапаччайо ча хетуа̄дӣхи висеситабботи сопи ниссайавиппайутта̄ вийа аттхипаччайависесабха̄вена на ваттабботи? на, вируддхапаччайехи ависеситаббатта̄. ниссайавиппайутта̄ хи аттхипаччайо вийа уппаттика̄лавируддхехи паччайехи висеситабба̄, на пана сахаджа̄то. хетуа̄дайо хи сахаджа̄та̄ ева, на уппаттика̄лавируддха̄ти.

паччанӣйуддха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйаган̣анаван̣н̣ана̄

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄

532. суддхо а̄рамман̣апаччайо париха̄йатӣти еттха суддхаггахан̣ена на кин̃чи пайоджанам̣. а̄рамман̣е хи паччанӣйато т̣хите адхипатипаччайа̄дибхӯто а̄рамман̣апаччайо париха̄йатийева̄ти. суддхоти ва̄ ат̣т̣хасу паччайесу кевалам̣ а̄рамман̣апаччайо париха̄йати, на сеса̄ти дассети. ека̄дасаннанти сахаджа̄те сан̇гахам̣ гаччхантесу паннарасасу ан̃н̃аман̃н̃авипа̄касампайуттавиппайутте ваджджетва̄ ека̄дасаннам̣ васена. тети те сахаджа̄те антогадха̄йева тасмим̣ пат̣иккхитте ан̃н̃ена̄ка̄рена виссаджджанам̣ на лабхантӣти дассети, анантогадха̄ пана а̄рамман̣а̄дхипатипуреджа̄таниссайа̄дайо а̄рамман̣а̄диа̄ка̄рена лабхантӣти.

кин̃ча̄пи сахаджа̄тапаччайойева наттхӣти тасмим̣ пат̣иккхитте име ва̄ра̄ на лаббхеййум̣, атха кхо ниссайааттхиавигата̄нам̣ васена ете лабхитабба̄ сийунти адхиппа̄йо. йасма̄ пана̄тиа̄дина̄ йадипи сахаджа̄тапаччайо наттхи, йасма̄ пана сахаджа̄тапаччайадхамме т̣хита̄ ете на ниссайа̄дайо на хонти, йасма̄ ча сахаджа̄те пат̣иккхитте йе пат̣иккхитта̄ хонти, те идха сахаджа̄тапат̣иккхепена пат̣иккхитта̄, тасма̄ тепи ва̄ра̄ на лаббхантӣти дассети.

т̣хапетва̄ сахаджа̄тапаччайанти етена ниссайа̄дибхӯтан̃ча сахаджа̄тапаччайам̣ т̣хапетва̄ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. кусалато паваттама̄несу кусала̄бйа̄катесу кусаласса кусало ан̃н̃аман̃н̃апаччайо хотӣти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммавасена паваттисаббха̄вато’’ти. йе дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайасан̇гахам̣ гата̄ти тесам̣ тесам̣ паччайуппанна̄нам̣ паччайабха̄вена вуччама̄на̄ йе дхамма̄ аттано паччайуппаннабха̄вена вуччама̄на̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайоти сан̇гахам̣ гата̄ти аттхо. кусало ча кусаласса ан̃н̃аман̃н̃апаччайоти катва̄ кусала̄бйа̄ката̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайасан̇гахам̣ гатехева дхаммехи паччайо хоти, самуда̄йабхӯто екадесабхӯтехӣти айаметтха адхиппа̄йо. кусало пана кусаласса ан̃н̃аман̃н̃апаччайабхӯтехева кусала̄бйа̄ката̄нам̣ сахаджа̄та̄дӣхи, на ан̃н̃атха̄ти ан̃н̃аман̃н̃е пат̣иккхитте со ва̄ро париха̄йатӣти ваттаббам̣.

чатуннам̣ кхандха̄нам̣ екадесова̄ти сахаджа̄те сандха̄йа вуттам̣. асахаджа̄та̄ хи а̄ха̄риндрийа̄ рӯпаккхандхекадесова хонти. тети те виппайуттапаччайадхамма̄.

533. ‘‘думӯлака̄дивасена паччайаган̣анам̣ дассету’’нти ликхитам̣, ‘‘паччанӣйаган̣анам̣ дассету’’нти пана ваттаббам̣. паччанӣйава̄раган̣ана̄ хи дассита̄ти.

‘‘випа̄кам̣ панеттха наупаниссайапаччайена саддхим̣ гхат̣итатта̄ на лаббхатӣ’’ти вуттам̣, випа̄кассапи пана каммам̣ упаниссайо ахутва̄пи каммапаччайо хотӣти випа̄каттике дасситаметанти.

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

534. сатта пан̃ча тӣн̣и две еканти париччхиннаган̣ана̄нӣти сатта̄дипариччхедехи париччхиннаган̣ана̄ни виссаджджана̄ни хетумӯлаке дассита̄нӣти а̄ха.

538. наниссайапаччайа̄ наупаниссайапаччайа̄ напаччха̄джа̄те тӣн̣ӣти мӯлакам̣ сан̇кхипитва̄ дасамӯлаке ‘‘напаччха̄джа̄те тӣн̣ӣ’’ти вуттам̣ ган̣анам̣ уддхарати. ‘‘тесу кат̣атта̄рӯпан̃ча а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нан̃ча паччайуппанна’’нти вуттам̣, двӣсу пана випа̄ко татийе тесамут̣т̣ха̄никака̄йо ча паччайуппанно хотийева.

545. абйа̄като ча сахаджа̄таабйа̄катасса̄ти ‘‘арӯпа̄бйа̄като арӯпа̄бйа̄катасса, рӯпа̄бйа̄като ча рӯпа̄бйа̄катасса̄’’ти етам̣ двайам̣ сандха̄йа вуттам̣. рӯпа̄бйа̄като пана арӯпа̄бйа̄катасса, арӯпа̄бйа̄като ча рӯпа̄бйа̄катасса сахаджа̄тапаччайо хонто виппайуттапаччайо хотийева. ‘‘абйа̄като сахаджа̄та̄ха̄риндрийавасена абйа̄катасса̄ти евам̣ пан̃ча̄’’ти пана ваттаббам̣.

546. ноаттхипаччайа̄ нахетуйа̄ нава̄ти еттха ‘‘екамӯлакека̄васа̄на̄ анантарапакатӯпаниссайавасена лаббхантӣ’’ти вуттам̣, аттхипаччайе пана пат̣иккхитте ат̣т̣хасу паччайесу сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийа̄ни пат̣иккхитта̄ни, а̄рамман̣аупаниссайакамма̄ни т̣хита̄нӣти тесам̣ тин̣н̣ам̣ т̣хита̄нам̣ васена лаббхантӣти ваттаббам̣. саббаттха хи ат̣т̣хасу паччайесу йе йе пат̣иккхитта̄, те те апанетва̄ йе йе т̣хита̄, тесам̣ васена те те ва̄ра̄ лаббхантӣти идаметтха лаккхан̣анти. йа̄ва ниссайампӣти на кевалам̣ на̄рамман̣ейева т̣хатва̄, атха кхо йа̄ва ниссайам̣, та̄ва т̣хатва̄пи наупаниссайе две ка̄табба̄ти аттхо. наупаниссайато хи пуримесу ча навапи лаббханти, наупаниссайе пана паватте аттхиа̄рамман̣аупаниссайапат̣иккхепена сатта паччайа̄ пат̣иккхитта̄ти авасит̣т̣хасса каммасса васена двейева̄ти.

паччанӣйаган̣анаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄

550. садисава̄ра̄ти анурӯпава̄ра̄ти аттхо. наан̃н̃аман̃н̃е ладдхесу хи ека̄дасасу ‘‘кусало кусаласса акусало акусаласса̄’’ти име хетуйа̄ ладдхесу саттасу имехева двӣхи сама̄на̄ хонти, аттха̄бха̄вато пана на анурӯпа̄ти. атха ва̄ вачанато аттхато ча уддесато йатха̄йогам̣ ниддесато ча̄ти саббатха̄ сама̄натам̣ сандха̄йа ‘‘садисава̄ра̄’’ти а̄ха.

551. пат̣исандхина̄марӯпам̣ сандха̄йа̄ти пат̣исандхийам̣ хетуна̄мапаччайам̣ ваттхурӯпан̃ча паччайуппаннам̣ сандха̄йа. тӣн̣и кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса̄ти еттха ‘‘абйа̄като кат̣атта̄рӯпасса ча̄’’ти идампи ваттаббам̣.

556. адхипатимӯлаке нахетуйа̄ даса̄ти двиннампи адхипатӣнам̣ васена вуттам̣, на̄рамман̣е сатта̄ти сахаджа̄та̄дхипатисса, насахаджа̄те сатта̄ти а̄рамман̣а̄дхипатисса̄ти евам̣ саббаттха тасмим̣ тасмим̣ паччайе пат̣иккхитте гхат̣анесу ча тасмим̣ тасмим̣ паччайе гхат̣ите мӯлабха̄вена т̣хите паччайе йе дхамма̄ париха̄йанти, йе ча тит̣т̣ханти, те са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ йе дхамма̄ т̣хита̄ йесам̣ паччайа̄ хонти, тесам̣ васена ган̣ана̄ уддхаритабба̄. ануломе вуттагхат̣ите хи мӯлабха̄вена т̣хапетва̄ гхат̣ита̄васеса̄ паччайа̄ паччанӣйато йоджита̄ти таттха ладдха̄йева паччанӣйато т̣хитапаччайа̄нам̣ васена сама̄на̄ ӯна̄ ча сакка̄ вин̃н̃а̄тунти.

ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄

631. ӯнатараган̣анена саддхим̣ атирекаган̣анассапи ган̣анам̣ париха̄петва̄ти еттха ануломато йоджийама̄нена паччайена саддхим̣ паччанӣйато т̣хитасса атирекаган̣анассапи ган̣анам̣ париха̄петва̄ти адхиппа̄йо. париха̄панаган̣ана̄йа ӯнатараган̣анена саддхим̣ сама̄наттан̃ча на екантикам̣. нахетуна̄рамман̣адукасса хи ган̣ана̄ адхипатипаччайена йоджийама̄нена ӯнатараган̣анена саддхим̣ парихӣна̄пи адхипатипаччайе ладдхаган̣ана̄йа на сама̄на̄, атха кхо татопи ӯнатара̄ хотӣти а̄ха ‘‘на панетам̣ саббасам̣санданесу гаччхатӣ’’ти.

ниссайе паччанӣйато т̣хите сахаджа̄те ча ануломато атит̣т̣хама̄на̄нам̣ хетуа̄дӣнам̣ сахаджа̄тасса ча ат̣т̣ха̄нам̣ па̄кат̣анти апа̄кат̣амева дассенто ‘‘ваттхупуреджа̄то ануломато на тит̣т̣хатӣ’’ти а̄ха. а̄ха̄ре ва̄тиа̄дина̄ идам̣ дассети – сахаджа̄те паччанӣйато т̣хите ануломато атит̣т̣хама̄на̄ джха̄намаггасампайутта̄ а̄ха̄ре ва̄ индрийе ва̄ паччанӣйато т̣хите тит̣т̣хантӣти хетуа̄дайопи тит̣т̣ханти. саббаджха̄намаггехи пана чатуккхандхекадесабхӯта̄нам̣ сампайуттена ча чатуккхандхабхӯта̄нам̣ саббесам̣ тесам̣ ануломато т̣ха̄нам̣ дассетӣти дат̣т̣хаббам̣, итаресу ваттаббамева наттхи. адхипатиупаниссайа̄ти а̄рамман̣амисса̄нампи ануломато т̣ха̄нам̣ дассети.

‘‘индрийе еканти рӯпаджӣвитиндрийавасена̄’’ти вуттам̣, ‘‘чаккхундрийа̄дӣнам̣ рӯпаджӣвитиндрийасса ча васена̄’’ти пана ваттаббам̣. камена гантва̄ виппайутте тӣн̣ӣти идам̣ па̄кат̣абха̄ваттхам̣ ‘‘навамӯлака̄дӣсу виппайутте тӣн̣ӣ’’ти евам̣ кесучи поттхакесу уддхат̣ам̣. има̄ни ча две паччха̄джа̄тиндрийавасена̄ти идам̣ ‘‘има̄ни ча две паччха̄джа̄та̄ха̄риндрийавасена̄’’ти ча ваттаббам̣.

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

636. наан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣ӣти кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти еттха ‘‘пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нан̃ча̄’’типи ваттаббам̣. хетуйа̄ вуттехи тӣхӣти ва̄раса̄ман̃н̃амева сандха̄йа вадати, татха̄ камме тӣн̣ӣти хетуйа̄ вутта̄нева̄ти ча. паччайесу пана саббаттха висесо саллаккхетаббо. адхипатийа̄ тӣн̣ӣти наан̃н̃аман̃н̃анахетунаа̄рамман̣апаччайа̄ адхипатийа̄ тӣн̣ӣти ета̄ни хет̣т̣ха̄ хетуйа̄ вутта̄нева̄ти.

644. йатха̄ ча хет̣т̣ха̄ти йатха̄ нахетумӯлаке йа̄ва навипа̄ка̄, та̄ва гантва̄ на̄ха̄риндрийесу екекамева гахитам̣, татха̄ идха̄пи на̄рамман̣амӯлака̄дӣсу екекамева гахитанти адхиппа̄йо.

648. на̄на̄ккхан̣ика̄ кусала̄кусалачетана̄ каммасамут̣т̣ха̄нарӯпасса̄ти еттха ‘‘випа̄ка̄на’’нтипи ваттаббам̣. а̄ха̄риндрийесу тӣн̣и сахаджа̄тасадиса̄ни рӯпассапи паччайабха̄вато, джха̄намагга̄дӣсу тӣн̣и хетусадиса̄ни арӯпа̄нам̣йева паччайабха̄ватоти адхиппа̄йо дат̣т̣хаббо. а̄ди-саддена ча ‘‘навиппайуттанахетуна̄рамман̣апаччайа̄ адхипатийа̄ тӣн̣ӣ’’тиа̄дӣни (пат̣т̣ха̄. 1.1.649) сан̇ган̣ха̄ти.

650. йам̣ пана̄ти йам̣ паччайам̣ сакат̣т̣ха̄не ануломато лабхантампи аггахетва̄ тато паретара̄ паччанӣйато гайханти, со паччайо паччха̄ ануломатова йоджанам̣ лабхатӣти аттхо. йатха̄ пана нахетумӯлака̄дӣсу на̄ха̄ре гхат̣ите индрийавасена, ниндрийе ча гхат̣ите а̄ха̄равасена пан̃хала̄бхо хотӣти тесу ан̃н̃атарам̣ паччанӣйато айоджетва̄ ануломато йоджитам̣, евам̣ ноаттхиноавигатамӯлакесу упаниссайе гхат̣ите каммавасена, камме ча гхат̣ите упаниссайавасена пан̃хала̄бхо хотӣти тесу ан̃н̃атарам̣ паччанӣйато айоджетва̄ ануломато йоджитанти ведитаббам̣. еваметасмим̣ паччанӣйа̄нуломе сабба̄ни мӯла̄ни дведха̄ бхинна̄ни на̄ха̄раниндрийа̄ни наупаниссайанакамма̄ни ча патва̄ти.

паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусалаттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.