8. читтайамакам̣
уддесава̄раван̣н̣ана̄
1-62. читтайамакаван̣н̣ана̄йам̣ а̄дитова тайо суддхикамаха̄ва̄ра̄ хонтӣти име тайо маха̄ва̄ра̄ сара̄га̄дикусала̄дӣхи миссака̄ суддхика̄ ча, тесу а̄дито суддхика̄ хонтӣти аттхо. миссакесу ча екекасмим̣ сара̄га̄димиссакачитте тайо тайо маха̄ва̄ра̄, те таттха таттха пана вутте сампин̣д̣етва̄ ‘‘сол̣аса пуггалава̄ра̄’’тиа̄ди вуттам̣, на нирантарам̣ вуттети. ‘‘йасса читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, тасса читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссатӣ’’тиа̄дина̄ уппа̄даниродха̄нам̣ паччуппанна̄на̄гатака̄ла̄нан̃ча сам̣саггавасена екека̄йа пуччха̄йа паваттатта̄ ‘‘уппа̄даниродхака̄ласамбхедава̄ро’’ти вутто. евам̣ сеса̄нампи ва̄ра̄нам̣ там̣там̣на̄мата̄ па̄л̣иануса̄рена ведитабба̄.
уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ниддесава̄раван̣н̣ана̄
63. татха̄рӯпассева кхӣн̣а̄савасса читтам̣ сандха̄йа̄ти идам̣ уппа̄даккхан̣асаман̇гипаччхимачиттасаман̇гимхи пуггале адхиппете тан̃ча читтам̣ адхиппетамева хотӣти катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. арахато паччхимачиттампӣти нуппаджджати нируджджхатӣти евам̣пака̄рам̣ бхан̇гаккхан̣асаман̇гимева сандха̄йа вуттам̣.
65-82. уппа̄дава̄расса дутийапуччха̄виссаджджане читтасса бхан̇гаккхан̣е, ниродхасама̄панна̄нам̣, асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣ читтам̣ уппаджджиттха, но ча тесам̣ читтам̣ уппаджджатӣти еттха ‘‘читтасса бхан̇гаккхан̣е тесам̣ читтам̣ уппаджджиттха̄’’ти етасса ‘‘саббесам̣ читтам̣ кхан̣апаччуппаннамева хутва̄ уппа̄даккхан̣ам̣ атӣтатта̄ уппаджджиттха на̄ма̄’’ти аттхо вутто. читтасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ читтам̣ уппаджджиттха чева уппаджджати ча̄ти етассапи уппа̄дам̣ паттатта̄ уппаджджиттха, анатӣтатта̄ уппаджджати на̄ма̄ти двайаметам̣ евам̣ на сакка̄ ваттум̣. на хи кхан̣апаччуппанне ‘‘уппаджджиттха̄’’ти атӣтавоха̄ро аттхи. йади сийа̄, йам̣ ва̄ пана читтам̣ уппаджджиттха, там̣ читтам̣ уппаджджатӣти еттха ‘‘но’’ти аватва̄ вибхаджитаббам̣ сийа̄. татха̄ ‘‘йам̣ читтам̣ уппаджджати, там̣ читтам̣ уппаджджиттха̄’’ти еттха ча ‘‘но’’ти аватва̄ ‘‘а̄манта̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄. ‘‘читтасса бхан̇гаккхан̣е’’ти пана бхиджджама̄начиттасаман̇гӣ пуггало вутто, тасса атӣтам̣ читтам̣ уппаджджиттха, на ча кин̃чи читтам̣ уппаджджати. читтасса уппа̄даккхан̣ети ча уппаджджама̄начиттасаман̇гӣ пуггало вутто, тассапи атӣтам̣ читтам̣ уппаджджиттха, там̣ пана читтам̣ уппаджджатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. читтанти хи са̄ман̃н̃авачанам̣ екасмим̣ анекасмин̃ча йатха̄гахитависесе тит̣т̣хатӣти. ‘‘йасса ва̄ пана читтам̣ уппаджджиссати, тасса читтам̣ уппаджджатӣти? читтасса бхан̇гаккхан̣е’’ти еттха йасса ва̄ пана читтам̣ уппаджджиссатӣти етена саннит̣т̣ха̄нена гахитапуггалассева читтасса бхан̇гаккхан̣ети евам̣ саббаттха саннит̣т̣ха̄навасена нийамо ведитаббо. уппаннуппаджджама̄нава̄ро нируддханируджджхама̄нава̄ро ча пуггалава̄ра̄дӣсу тӣсупи нинна̄на̄каран̣а̄ уддит̣т̣ха̄ ниддит̣т̣ха̄ ча. таттха пуггалава̄ре ависесена йам̣ кан̃чи та̄дисам̣ пуггалам̣ сандха̄йа ‘‘уппаннам̣ уппаджджама̄на’’нтиа̄ди вуттам̣, дхаммава̄ре читтамева, пуггаладхаммава̄ре пуггалам̣ читтан̃ча̄ти айаметтха висесо дат̣т̣хаббо.
83. атиккантака̄лава̄ре имасса пуггалава̄ратта̄ пуггало пуччхитоти пуггалассева виссаджджанена бхавитаббам̣. йатха̄ йасса читтам̣ уппаджджиттха̄ти етена на кочи пуггало на гахито, евам̣ йасса читтам̣ уппаджджама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄ланти етена саннит̣т̣ха̄нена на кочи на гахито. на хи со пуггало аттхи, йасса читтам̣ уппа̄даккхан̣ам̣ атӣтам̣ наттхи, те ча пана нируджджхама̄наккхан̣а̄тӣтачитта̄ на на хонтӣти пат̣хамо пан̃хо ‘‘а̄манта̄’’ти виссаджджитаббо сийа̄, татха̄ дутийататийа̄. чатуттхо пана ‘‘паччхимачиттасса бхан̇гаккхан̣е тесам̣ читтам̣ бхан̇гаккхан̣ам̣ авӣтиккантам̣, но ча тесам̣ читтам̣ уппа̄даккхан̣ам̣ авӣтиккантам̣, итаресам̣ читтам̣ бхан̇гаккхан̣ан̃ча авӣтиккантам̣ уппа̄даккхан̣ан̃ча авӣтикканта’’нти виссаджджитаббо бхавеййа, татха̄ ависсаджджетва̄ касма̄ саббаттха читтамева вибхаттанти? читтавасена пуггалававаттха̄нато. кхан̣асса хи вӣтиккантата̄йа атиккантака̄лата̄вачанена ваттама̄насса ча читтасса васена пуггало уппа̄даккхан̣а̄тӣтачитто вутто атӣтасса ча, таттха пуримасса читтам̣ на бхан̇гаккхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ паччхимасса вӣтиккантанти евама̄дико пуггалавибха̄го йасса читтасса васена пуггалававаттха̄нам̣ хоти, тасса читтасса там̣там̣кхан̣авӣтиккама̄вӣтиккамадассанавасена дассито хотӣти саббависсаджджанесу читтамева вибхаттам̣. атха ва̄ найидха дхаммаматтависит̣т̣хо пуггало пуччхито, атха кхо пуггалависит̣т̣хам̣ читтам̣, тасма̄ читтамева виссаджджитанти ведитаббам̣. йадипи пуггалаппадха̄на̄ пуччха̄, атха̄пи читтаппадха̄на̄, убхайатха̄пи дутийапуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄, татха̄ пана аватва̄ ниродхаккхан̣авӣтиккамена атиккантака̄лата̄ на уппа̄даккхан̣авӣтиккамена атиккантака̄лата̄ вийа ваттама̄насса аттхӣти дассанаттхам̣ ‘‘атӣтам̣ читта’’нти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. йасса читтам̣ на уппаджджама̄нанти еттха уппаджджама̄нам̣ кхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантам̣ атиккантака̄лам̣ йасса читтам̣ на хотӣти аттхо. еса найо ‘‘на нируджджхама̄на’’нти еттха̄пи.
114-116. миссакава̄ресу йасса сара̄гам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, тасса читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссатӣти пуччха̄, ноти виссаджджанан̃ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘йасса сара̄гам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати, тасса сара̄гам̣ читтам̣ нируджджхиссати нуппаджджиссатӣ’’ти ма̄тика̄т̣хапана̄йам̣ вуттатта̄ виссаджджанепи татхева саннит̣т̣ха̄насам̣сайаттхесу сара̄га̄димиссакачиттавасенева пуччха̄ уддхаритва̄ ‘‘сара̄гапаччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ сара̄гам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати нируджджхиссати нуппаджджиссати, итаресам̣ сара̄гачиттасса уппа̄даккхан̣е тесам̣ сара̄гам̣ читтам̣ уппаджджати на нируджджхати нируджджхиссати чева уппаджджиссати ча̄’’ти евама̄дина̄ найена йебхуййена суддхикава̄расадисамева виссаджджанам̣ ка̄таббанти катва̄ сам̣кхиттанти вин̃н̃а̄йати.
ниддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
читтайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.