рӯпа̄вачаракусалам̣
чатукканайо
пат̣хамаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
160. уттарападалопам̣ катва̄ рӯпабхаво рӯпанти вутто. джха̄насса амаггабха̄вепи сати маггавачанам̣ ан̃н̃амаггабха̄ванива̄ран̣аттханти имасмим̣ аттхе маггаггахан̣асса пайоджанам̣ вуттам̣, на саббасса кусаладжджха̄насса маггабха̄воти. таттха маггасса бха̄вана̄йа самайававаттха̄насса кататта̄ амаггабха̄вана̄самайе паватта̄нам̣ пхасса̄дӣнам̣ кусалабха̄во на дассито сийа̄, тасма̄ саббасса маггабха̄во дассетабботи. ито ан̃н̃о магго наттхӣти евам̣ ан̃н̃абхӯмикавидхуро сати паччайантаре рӯпӯпапаттиджанакасабха̄во випа̄кадхаммасабха̄во вийа випа̄кадхаммавасена саббасама̄но маггасаддена вуттоти дассетӣти ведитаббам̣. кусалам̣ да̄нанти алобхо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ четана̄ да̄нам̣, там̣ ваджджетва̄ итаре две четана̄сампайуттака̄ти вутта̄. ват̣т̣антӣти маггабха̄вато джха̄навачанена сан̇гахетва̄ магготи ваттум̣ ват̣т̣антӣти аттхо. окаппана̄ти саддахана̄. ан̃н̃аттха дит̣т̣хам̣ аттхам̣ париччаджитва̄ ‘‘джанети вад̣д̣хетӣ’’ти айаматтхо касма̄ вуттоти нирупасаггасса ан̃н̃аттха еваматтхассева дит̣т̣хатта̄ти имаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘пуна чапарам̣ уда̄йӣ’’ти (ма. ни. 2.246 а̄дайо) суттама̄хат̣ам̣. кесан̃чи арийа̄нам̣ арийамаггена сиддха̄ни ан̃н̃а̄ни ча джха̄на̄ни бха̄вана̄сабха̄ва̄нева̄ти тесупи бха̄вентена самайававаттха̄нам̣ иджджхатӣти.
ниссаранти ниггаччханти етена, еттха ва̄ти ниссаран̣ам̣. ке ниггаччханти? ка̄ма̄. тесам̣ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣ паха̄нанти аттхо. еван̃хи ‘‘ка̄ма̄на’’нти каттари са̄мивачанам̣ йуджджати. ваттхука̄мехипӣти ваттхука̄мехи вивиччева̄типи аттхо йуджджатӣти евам̣ йуджджама̄наттхантарасамуччайаттхо пи-саддо, на килесака̄масамуччайаттхо. касма̄? имасмим̣ аттхе килесака̄ма̄нам̣ дутийападена вивекасса вуттатта̄. акусаласаддена йадипи килесака̄ма̄, атха̄пи сабба̄кусала̄ гахита̄, саббатха̄ пана килесака̄мехи вивеко вуттоти а̄ха ‘‘дутийена килесака̄мехи вивекавачанато’’ти. ка̄магун̣а̄дхигамахетупи па̄н̣а̄типа̄та̄диасуддхаппайого хотӣти таббивекена пайогасуддхи вибха̄вита̄. тан̣ха̄сам̣килесасодханена а̄сайапосанам̣.
ан̃н̃есампи ча̄ти дит̣т̣хима̄на̄дӣнам̣ пхасса̄дӣнан̃ча. упари вуччама̄на̄ни джха̄нан̇га̄ни упариджджха̄нан̇га̄ни, тесам̣ аттано випаччанӣка̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вадассанаттхам̣ таппаччанӣканӣваран̣авачанам̣. бйа̄па̄давивекавачанена ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’тиа̄диа̄гха̄таваттхубхедависайасса досасса моха̄дхика̄нам̣ тхинамиддха̄дӣнам̣ вивекавачанена пат̣иччха̄данавасена дуккха̄дипуббанта̄дибхедависайасса мохасса виккхамбханавивеко вутто. ка̄мара̄габйа̄па̄датадекат̣т̣хатхинамиддха̄дивиккхамбханакан̃чедам̣ сабба̄кусалапат̣ипаккхасабха̄ватта̄ саббакусала̄нам̣ тена сабха̄вена сабба̄кусала̄нам̣ паха̄нам̣ хонтампи ка̄мара̄га̄дивиккхамбханасабха̄вамева̄ти там̣сабха̄ватта̄ ависесетва̄ нӣваран̣а̄кусаламӯла̄дӣнам̣ виккхамбханавивеко вутто хотӣти а̄ха.
витаккасса киччависесена тхирабха̄ваппатте пат̣хамаджджха̄насама̄дхимхи паччанӣкадӯрӣбха̄вакатена тхирабха̄вена там̣садисесу витаккарахитесу дутийаджджха̄на̄дисама̄дхӣсу ча аппана̄ти ат̣т̣хакатха̄воха̄роти витаккасса аппана̄його вутто, ан̃н̃атха̄ витаккова аппана̄ти тасса там̣сампайого на сийа̄ти. аттхо…пе… дат̣т̣хаббо джха̄насаман̇гино витаккавича̄расаман̇гита̄дассанена джха̄нассева савитаккасавича̄рабха̄васса вуттатта̄.
вивекаджам̣ пӣтисукханти еттха пуримасмим̣ аттхе вивекаджанти джха̄нам̣. пӣтисукхасаддато ча аттхиаттхависесавато асса, асмим̣ ва̄ти еттха а-ка̄ро вутто. дутийе пӣтисукхамева вивекаджам̣. вивекаджам̣пӣтисукханти ча ан̃н̃ападаттхе сама̄со паччаттаниддесасса ча алопо като, лопе ва̄ сати ‘‘вивекаджапӣтисукха’’нти па̄т̣хоти айам̣ висесо. ган̣ана̄нупуббата̄ти ган̣ана̄нупуббата̄йа, ган̣ана̄нупуббата̄маттам̣ ва̄ пат̣хаманти вачананти аттхо. ничча̄дивипалла̄саппаха̄нена магго асаммохато аничча̄дилаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджхатӣти лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣. асаммосадхаммам̣ нибба̄нам̣ авипарӣталаккхан̣атта̄ анан̃н̃атха̄бха̄вато татхалаккхан̣ам̣.
дутийаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
161-2. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄ти етена йехи витаккавича̄рехи пат̣хамаджджха̄насса ол̣а̄риката̄, тесам̣ саматиккама̄ дутийаджджха̄насса самадхигамо, на сабха̄вато анол̣а̄рика̄нам̣ пхасса̄дӣнам̣ саматиккама̄ти айаматтхо дӣпито хоти. евам̣ ‘‘пӣтийа̄ ча вира̄га̄’’тиа̄дӣсу найо. тасма̄ витаккавича̄рапӣтисукхасаматиккамавачана̄ни ол̣а̄рикол̣а̄рикан̇гасаматиккама̄ дутийа̄диадхигамапаридӣпака̄нӣти тесам̣ екадесабхӯтам̣ витаккавича̄расаматиккамавачанам̣ там̣дӣпаканти вуттам̣. атха ва̄ витаккавича̄равӯпасамавачаненева там̣саматиккама̄ дутийа̄дхигамадӣпакена пӣтивира̄га̄дивачана̄нам̣ пӣтийа̄дисаматиккама̄ татийа̄диадхигамадӣпаката̄ хотӣти тасса там̣дӣпаката̄ вутта̄.
нӣлаван̣н̣айогато нӣлаваттхам̣ вийа̄ти нӣлайогато ваттхам̣ нӣлам̣ вийа̄ти адхиппа̄йо. йена сампаса̄данена йога̄ джха̄нам̣ сампаса̄данам̣, тасмим̣ дассите ‘‘сампаса̄данам̣ джха̄на’’нти сама̄на̄дхикаран̣аниддесенева там̣йога̄ джха̄не там̣саддаппаватти дассита̄ти авиродхо йутто. екодибха̄ве катханти екодимхи дассите ‘‘екодибха̄вам̣ джха̄на’’нти сама̄на̄дхикаран̣аниддесенева джха̄насса екодивад̣д̣ханата̄ вутта̄ хотӣти. екодибха̄ванти панидам̣ уддхаритва̄ екодисса ниддесо на каттаббо сийа̄ти екодибха̄васаддо ева сама̄дхимхи паватто сампаса̄данасаддо вийа джха̄намхи паваттатӣти йуттам̣.
аппита̄ти гамита̄ вина̄сам̣. дутийаджджха̄на̄диадхигамупа̄йадӣпакена аджджхаттасампаса̄даната̄йа четасо екодибха̄вата̄йа ча хетудӣпакена авитакка̄вича̄рабха̄вахетудӣпакена ча витаккавича̄равӯпасамавачаненева витаккавича̄ра̄бха̄во дӣпитоти ким̣ пуна авитаккаавича̄равачанена катена̄ти? на, адӣпитатта̄. на хи витаккавича̄равӯпасамавачанена витаккавича̄ра̄нам̣ аппаватти вутта̄ хоти. витаккавича̄ресу хи тан̣ха̄паха̄нан̃ча етесам̣ вӯпасаманам̣. йе ча сан̇кха̄ресу тан̣ха̄паха̄нам̣ каронти, тесу маггесу пахӣнатан̣хесу пхалесу ча сан̇кха̄раппаватти хоти, евамидха̄пи виккхамбхитавитаккавича̄ратан̣хасса дутийаджджха̄насса витаккавича̄расампайого пуримена на нива̄рито сийа̄ти там̣нива̄ран̣аттхам̣ а̄ваджджитука̄мата̄диатиккамова тесам̣ вӯпасамоти дассанаттхан̃ча ‘‘авитаккам̣ авича̄ра’’нти вуттам̣.
татийаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
163. парисуддхапакати кхӣн̣а̄савапакати никкилесата̄. упеккха̄нимиттанти еттха лӣнуддхаччапаккхапа̄тарахитам̣ маджджхаттам̣ вӣрийам̣ ‘‘упеккха̄’’ти вуттам̣, тадева там̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттетаббасса та̄дисасса вӣрийасса нимиттабха̄вато упеккха̄нимиттам̣. пат̣хамаджджха̄наппат̣ила̄бхаттха̄йа нӣваран̣е…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттипат̣ила̄бхаттха̄йа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣ пат̣исан̇кха̄сантит̣т̣хана̄пан̃н̃а̄сан̇кха̄рупеккха̄су н̃а̄н̣анти има̄ ат̣т̣ха сама̄паттивасена уппаджджанти. сота̄паттимаггапат̣ила̄бхаттха̄йа уппа̄дам̣ паваттам̣ нимиттам̣ а̄йӯханам̣ пат̣исандхим̣ гатим̣ ниббаттим̣ упапаттим̣ джа̄тим̣ джара̄маран̣асокапаридевадуккхадоманассаупа̄йа̄се. сота̄паттипхаласама̄паттаттха̄йа уппа̄дам̣…пе… упа̄йа̄се…пе… арахаттамаггапат̣ила̄бхаттха̄йа уппа̄дам̣…пе… упа̄йа̄се. арахаттапхаласама̄паттаттха̄йа…пе… сун̃н̃атавиха̄расама̄паттаттха̄йа…пе… анимиттавиха̄расама̄паттаттха̄йа уппа̄дам̣ паваттам̣ а̄йӯханам̣ пат̣исандхим̣…пе… пат̣исан̇кха̄сантит̣т̣хана̄ пан̃н̃а̄ сан̇кха̄рупеккха̄су н̃а̄н̣анти има̄ даса випассана̄васена уппаджджанти.
йадаттхи йам̣ бхӯтанти кхандхапан̃чакам̣, там̣ мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ена паджахати. дит̣т̣хасоваттхикаттайасса саппалаккхан̣авичинане вийа дит̣т̣халаккхан̣аттайасса бхӯтасса сан̇кха̄ралаккхан̣авичинане упеккхам̣ пат̣илабхати. ана̄бхогараса̄ти пан̣ӣтасукхепи тасмим̣ аванати пат̣ипаккхакичча̄ти аттхо. на̄мака̄йена четасикасукхам̣ ка̄йикасукхахету рӯпасамут̣т̣ха̄панена ка̄йикасукхан̃ча джха̄насаман̇гӣ пат̣исам̣ведетӣти вуччати. пхут̣атта̄ бйа̄питатта̄. йатха̄ хи удакена пхут̣асарӣрасса та̄дисе на̄типаччанӣке ва̄та̄дике пхот̣т̣хаббе пхут̣т̣хе сукхам̣ уппаджджати, евам̣ етехи пхут̣асарӣрассапи.
чатуттхаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
165. авибхӯтапаччупат̣т̣ха̄на̄ти сукхадуккха̄ни вийа авибхӯта̄ка̄ра̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣агатамигамагго вийа таданума̄табба̄вибхӯта̄ка̄ропат̣т̣ха̄на̄.
чатукканайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чаканайаван̣н̣ана̄
167. йасса̄ пана дхаммадха̄туйа̄ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса. тена хи дхамма̄нам̣ а̄ка̄рабхедам̣ н̃атва̄ таданурӯпам̣ десанам̣ нийа̄метӣти. еттха ча пан̃чаканайе дутийаджджха̄нам̣ чатукканайе дутийаджджха̄напаккхикам̣ катва̄ вибхаттам̣ ‘‘йасмим̣…пе… маггам̣ бха̄вети авитаккам̣ вича̄раматтам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. касма̄? екаттака̄йана̄наттасан̃н̃ӣсатта̄ва̄сапхалата̄йа дутийаджджха̄нена сама̄напхалатта̄ пат̣хамаджджха̄насама̄дхито джа̄татта̄ ча. пат̣хамаджджха̄намева хи ка̄мехи акусалехи ча вивиттанти тадабха̄ва̄ на идха ‘‘вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехӣ’’ти сакка̄ ваттум̣, на̄пи ‘‘вивекаджа’’нти. суттантадесана̄су ча пан̃чаканайе дутийататийаджджха̄на̄ни дутийаджджха̄намева бхаджанти витаккавӯпасама̄ вича̄равӯпасама̄ авитаккатта̄ авича̄ратта̄ ча̄ти.
пат̣ипада̄чатуккаван̣н̣ана̄
176-180. тасса тасса джха̄насса упача̄ранти нӣваран̣авитаккавича̄раникантийа̄дӣнам̣ вӯпасама̄ тхирабхӯто ка̄ма̄вачарасама̄дхи. таданудхаммата̄ти таданурӯпата̄бхӯта̄, са̄ пана тадасса̄дасан̇кха̄та̄ тадасса̄дасампайуттаккхандхасан̇кха̄та̄ ва̄ миччха̄сатӣти ваданти. авигатаникантика̄ там̣там̣парихаран̣асатӣтипи ваттум̣ ват̣т̣атӣти еван̃ча катва̄ ‘‘сатийа̄ ва̄ никантийа̄ ва̄’’ти викаппо като. а̄гаманавасена̄пи ча пат̣ипада̄ хонтийева̄ти идам̣ када̄чи дутийа̄дӣнам̣ пат̣хама̄диа̄гаманакатапат̣ипадатам̣ сандха̄йа вуттам̣. апи-саддо хи анекантикатам̣ дӣпети, етасса анекантикатта̄ ева ча па̄л̣ийам̣ екекасмим̣ джха̄не чатассо пат̣ипада̄ чатта̄ри а̄рамман̣а̄ни сол̣асаккхаттукан̃ча висум̣ висум̣ йоджитам̣. ан̃н̃атха̄ екекасмим̣ пат̣ипада̄димхи нава нава джха̄на̄ни йоджетабба̄ни сийунти.
а̄рамман̣ачатуккаван̣н̣ана̄
181. аппагун̣анти пан̃чахи васита̄хи авасӣкатам̣.
а̄рамман̣апат̣ипада̄миссакаван̣н̣ана̄
186. хет̣т̣ха̄ти сол̣асаккхаттукато пуббе. йе кечи джха̄нам̣ уппа̄денти на̄ма̄ти вачанена йе ката̄дхика̄ра̄ секкха̄ маггенева уппа̄дитаджджха̄на̄, тесам̣ джха̄на̄ни маггапат̣ибаддхата̄йа суддхиканавакасан̇гахита̄нӣти ведитабба̄ни. на хи те уппа̄денти на̄ма̄ти.
касин̣акатха̄ван̣н̣ана̄
203. ниродхапа̄даката̄вачанена а̄руппапа̄даката̄ ча дассита̄. кхиппадассанам̣ кхиппа̄бхин̃н̃ата̄ кхиппанисантибха̄во.
абхибха̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄
204. ан̃н̃ампӣти кевалам̣ касин̣а̄йатанасан̇кха̄тамева ахутва̄ абхибха̄йатанасан̇кха̄тампи паваттатӣти сатипи абхибха̄йатана̄нам̣ касин̣а̄йатанатте касин̣а̄йатанабха̄вато ан̃н̃о абхибха̄йатанабха̄во касин̣анимитта̄бхибхаванакабха̄вана̄нимиттана̄наттатоти дассети. таттха абхибхаватӣти абхибху, парикаммам̣, н̃а̄н̣ам̣ ва̄. абхибху а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣, джха̄нам̣. абхибхавитаббам̣ ва̄ а̄рамман̣асан̇кха̄там̣ а̄йатанам̣ етасса̄ти абхибха̄йатанам̣, джха̄нам̣. а̄рамман̣а̄бхибхаванато абхибху ча там̣ а̄йатанан̃ча йогино сукхависеса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато мана̄йатанадхамма̄йатанабха̄вато ча̄типи сасампайуттам̣ джха̄нам̣ абхибха̄йатанам̣. маггаппат̣ибаддхата̄йа тада̄ сама̄паттито вут̣т̣хитасса а̄бхого пуббабха̄габха̄вана̄васена джха̄наккхан̣е паваттам̣ абхибхавана̄ка̄рам̣ гахетва̄ паватто вуттоти дат̣т̣хаббо. а̄гамесу пана ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ еко бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни. аппама̄н̣а̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни. аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ӣ еко…пе… паритта̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни. аппама̄н̣а̄ни суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти (дӣ. ни. 2.173; ма. ни. 2.249; а. ни. 8.65) имесам̣ чатуннам̣ абхибха̄йатана̄нам̣ а̄гататта̄ а̄гамат̣т̣хакатха̄су (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.173; ма. ни. ат̣т̣ха. 2. 249-250; а. ни. ат̣т̣ха. 3.8.65) ‘‘ван̣н̣авасена а̄бхоге виджджама̄непи париттааппама̄н̣авасенева има̄ни абхибха̄йатана̄ни десита̄нӣ’’ти вуттам̣. париттааппама̄н̣ата̄ хи абхибхаванасса ка̄ран̣ам̣ ван̣н̣а̄бхоге сатипи асатипи. таттха ча ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни сахита̄ни ча сабба̄ни паритта̄ни ‘‘суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’ти вутта̄ни, татха̄ аппама̄н̣а̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. аттхи хи есо парийа̄йо паритта̄ни абхибхуййа та̄ни че када̄чи ван̣н̣авасена а̄бхуджита̄ни хонти суван̣н̣адуббан̣н̣а̄ни абхибхуййа̄ти. идха пана ниппарийа̄йадесанатта̄ ван̣н̣а̄бхогарахита̄ни висум̣ вутта̄ни сахита̄ни ча. аттхи хи убхайаттха абхибхаванависесоти.
таттха ча парийа̄йадесанатта̄ вимоккха̄нампи абхибхаванапарийа̄йо аттхӣти ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’ти абхибха̄йатанадвайам̣ вуттам̣, татийачатуттхаабхибха̄йатанесу дутийавимоккхо ван̣н̣а̄бхибха̄йатанесу татийавимоккхо ча абхибхаванаппаваттито сан̇гахито, идха пана ниппарийа̄йадесанатта̄ вимоккха̄бхибха̄йатана̄ни асан̇карато дассетум̣ вимоккхе ваджджетва̄ абхибха̄йатана̄ни катхита̄ни. сабба̄ни ча вимоккхакичча̄ни вимоккхадесана̄йа вутта̄ни, тадетам̣ ‘‘аджджхаттам̣ рӯпасан̃н̃ӣ’’ти а̄гатасса абхибха̄йатанадвайасса абхибха̄йатанесу авачанато ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнан̃ча саббавимоккхакиччаса̄дха̄ран̣авачанабха̄вато ваваттха̄нам̣ катанти вин̃н̃а̄йати.
аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйатоти идам̣ каттхачипи ‘‘аджджхаттам̣ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти аватва̄ саббаттха йам̣ вуттам̣ ‘‘бахиддха̄ рӯпа̄ни пассатӣ’’ти, тасса ка̄ран̣авачанам̣. тена йам̣ ан̃н̃ахетукам̣, там̣ тена хетуна̄ вуттам̣. йам̣ пана десана̄вила̄сахетукам̣ аджджхаттам̣ арӯпасан̃н̃ита̄йа ева идха вачанам̣, на тасса ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ маггитаббанти дассети. аджджхаттарӯпа̄нам̣ анабхибхаванӣйата̄ ча бахиддха̄рӯпа̄нам̣ вийа авибхӯтатта̄, десана̄вила̄со ча йатха̄вуттававаттха̄навасена ведитаббо. суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣти етенева сиддхатта̄ нӣла̄диабхибха̄йатана̄ни на ваттабба̄нӣти че? на, нӣла̄дӣсу ката̄дхика̄ра̄нам̣ нӣла̄дибха̄вассева абхибхаванака̄ран̣атта̄. на хи тесам̣ парисуддха̄парисуддхаван̣н̣апариттата̄ тадаппама̄н̣ата̄ ва̄ абхибхаванака̄ран̣ам̣, атха кхо нӣла̄дибха̄во ева̄ти.
абхибха̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вимоккхакатха̄ван̣н̣ана̄
248. рӯпӣти йена̄йам̣ сасантатипарийа̄паннена рӯпена саманна̄гато, там̣ йасса джха̄насса хетубха̄вена висит̣т̣хам̣ рӯпам̣ хоти. йена висит̣т̣хена рӯпӣти вуччеййа, тадева сасантатипарийа̄паннарӯпанимиттам̣ джха̄намива параматтхато рӯпӣбха̄васа̄дхаканти дат̣т̣хаббам̣. касин̣адесана̄ джха̄на̄намева касин̣абха̄вена паватта̄ абхидхамме, сутте пана а̄рамман̣а̄нанти ‘‘абхидхаммавасена̄’’ти вуттам̣.
вимоккхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
брахмавиха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
251. соманассадоманассарахитам̣ ан̃н̃а̄н̣амева ан̃н̃а̄н̣упеккха̄. килесодхӣнам̣ маггодхӣхи аджитатта̄ анодхиджинасса. саттамабхава̄дито уддхам̣ паваттавипа̄касса аджитатта̄ авипа̄каджинасса. ниддосабха̄вена̄ти ниппат̣игхабха̄вена. екассапи саттасса аппат̣ибха̄ганимиттатта̄ париччхедаггахан̣ам̣ наттхи, на ча саммутисаччавасена паваттам̣ саттаггахан̣ам̣ париччхиннарӯпа̄диггахан̣ам̣ хотӣти аппана̄ппаттийа̄пи апара̄ма̄сасаттаггахан̣амуддхабхӯта̄нам̣ метта̄дӣнам̣ екасатта̄рамман̣а̄нампи аппама̄н̣агочарата̄ вутта̄ти ведитабба̄.
брахмавиха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
асубхакатха̄ван̣н̣ана̄
263. уддхам̣ дхума̄татта̄ уддхума̄там̣. сетараттехи парибхиннам̣ вимисситам̣ нӣлам̣ винӣлам̣, пуримаван̣н̣авипарин̣а̄мабхӯтам̣ ва̄ нӣлам̣ винӣлам̣. сан̇гха̄т̣о ан̇га̄нам̣ сусамбаддхата̄. а̄рамман̣асса дуббалата̄ пат̣ипаккхабха̄вена читтам̣ т̣хапетум̣ асаматтхата̄. аттани а̄нисам̣садассананӣваран̣арогавӯпасама̄нам̣ йатха̄ккамам̣ пуппхачхад̣д̣акаваманавиречанаупама̄ йоджетабба̄. пат̣икӯламанасика̄раса̄ман̃н̃ена асубхехи кеса̄дӣхи пат̣икӯладжджха̄насса гахан̣ам̣ сиватхика̄ван̣н̣аджджха̄насса ча. тампи хи пат̣икӯламанасика̄равасенева уппаджджатӣти, сиватхикаппака̄ра̄ни ва̄ сиватхика̄ван̣н̣а̄ни.
асубхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
рӯпа̄вачаракусалакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
арӯпа̄вачаракусалакатха̄ван̣н̣ана̄
265. сабба̄ка̄рена̄ти евам̣ рӯпанимиттам̣ дан̣д̣а̄да̄насамбхавадассана̄дина̄ саббена рӯпарӯпанимиттесу тада̄рамман̣аджджха̄несу досадассана̄ка̄рена, рӯпа̄дӣсу никантиппаха̄наана̄ваджджитука̄мата̄дина̄ ва̄. вира̄га̄ти джигуччхана̄. а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄равачана̄дӣхи а̄нен̃джата̄ ‘‘санта̄ име чунда арийасса винайе вимоккха̄’’тиа̄дина̄ сантавимоккхата̄ ча вутта̄. досадассанапат̣ипаккхабха̄вана̄васена пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ суппахӣнатта̄ махата̄пи саддена арӯпасама̄паттито на вут̣т̣ха̄ти. татха̄ пана на суппахӣнатта̄ саббарӯпасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ сийа̄, пат̣хамаджджха̄нам̣ пана аппакампи саддам̣ на сахатӣти там̣ сама̄паннасса саддо кан̣т̣акоти вуттам̣.
а̄руппабха̄вана̄йа абха̄ве чутито уддхам̣ уппаттираха̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ йа̄ва аттано випа̄каппаватти, та̄ва ануппаттидхаммата̄па̄данена саматиккамо аттхан̇гамо ча вутто. на̄наттасан̃н̃а̄су пана йа̄ тасмим̣ бхаве на уппаджджанти, та̄ анока̄сата̄йа на уппаджджанти, на а̄руппабха̄вана̄йа нива̄ритатта̄. анива̄ритатта̄ ча ка̄чи уппаджджанти. тасма̄ та̄сам̣ аманасика̄ро ана̄ваджджанам̣ апаччавеккхан̣ам̣, джаванапат̣ипа̄дакена ва̄ бхаван̇гаманасса антаре акаран̣ам̣ аппавесанам̣ вуттам̣, тена ча на̄наттасан̃н̃а̄манасика̄рахетӯнам̣ рӯпа̄нам̣ саматиккама̄ сама̄дхисса тхирабха̄вам̣ дассети. рӯпасаматиккама̄бха̄венева хи рӯпасама̄паттӣсу ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄’’ти екасса авачананти. ко а̄нисам̣со, на хи саббасса̄даваттхурахите а̄ка̄се паваттитасан̃н̃а̄йа а̄нисам̣со диссатӣти вуттам̣ хоти. рӯпасан̃н̃а̄саматиккамана̄дикам̣ вачанам̣ а̄нисам̣сасса пака̄санам̣, на аттхо.
ан̃н̃аттха̄ти суттесу. таттха хи париттакасин̣уггха̄т̣анепи рӯпавивекаматтаггахан̣ена париччхедасса аггахан̣ато анантапхаран̣ата̄ ча вутта̄, идха пана анантапхаран̣ата̄саббха̄вепи уггха̄т̣итакасин̣авасена паритта̄нантата̄ хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘ананто а̄ка̄со’’ти на вуттанти адхиппа̄йо. самайававаттха̄панаджха̄нависесаненеветтха аттхо, на пат̣ипаттийа̄ти тадавачанам̣.
266. пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣ аттано пхаран̣а̄ка̄ренева анантанти манасика̄таббатта̄ ‘‘ананта’’нти вуттам̣. уггха̄т̣абха̄во уггха̄т̣имам̣.
267. акин̃чананти вин̃н̃а̄н̣асса кин̃чи пака̄рам̣ аггахетва̄ саббена саббам̣ вибха̄ванам̣ а̄ха.
268. йа̄йа̄ти сан̇кха̄ра̄васесасан̃н̃а̄йа. там̣ та̄ва пат̣ипаттим̣. а̄ваджджисса̄мӣтиа̄дина̄ таннинна̄ваджджана̄дипаваттийа̄ абха̄вам̣ дассети, на тадатиккаманаттха̄йа а̄ваджджанабха̄вана̄паваттийа̄. на̄сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄бха̄во ча етисса̄ аттхӣти аттхо. самӯхагахан̣авасена паваттам̣ кала̄пасаммасанам̣. пхасса̄диекекадхаммагахан̣авасена паватта̄ анупададхаммавипассана̄.
а̄ка̄се паваттитавин̃н̃а̄н̣а̄тиккамато татийа̄. тадатиккамато хи тассева вибха̄ванам̣ хоти. дутийа̄руппавин̃н̃а̄н̣авибха̄ване хи тадева атиккантам̣ сийа̄, на тасса а̄рамман̣ам̣, на ча̄рамман̣е досам̣ дисва̄ ана̄рамман̣асса вибха̄вана̄тиккамо йуджджати. па̄л̣ийан̃ча ‘‘вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄паттим̣ сато сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣хахитва̄ тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣ам̣ абха̄ветӣ’’ти (чӯл̣ани. упасӣвама̄н̣авапуччха̄ниддеса 39) ттам̣, на вуттам̣ ‘‘тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ абха̄ветӣ’’ти, ‘‘тан̃н̃ева абха̄ветӣ’’ти ва̄. ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа̄’’ти (вибха. 508) еттха пана двайам̣ вуттам̣ а̄рамман̣ан̃ча вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанан̃ча. тасмим̣ двайе йена кеначи йато ва̄ вут̣т̣хито, тенева пат̣т̣ха̄наниддит̣т̣хена там̣саддасса самбандхе а̄панне вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасса ниваттанаттхам̣ вин̃н̃а̄н̣авачанам̣, тасма̄ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ассева абха̄вана̄тиккамо вутто. таннисситанти тена нисситам̣. там̣ ман̣д̣апалаггам̣ анисса̄йа тена вина̄бхӯте вивитте бахи ока̄се т̣ха̄нам̣ вийа а̄ка̄салаггавин̃н̃а̄н̣асса вивеке тадапагаме татийа̄руппасса т̣ха̄нам̣.
арӯпа̄вачаракусалакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тебхӯмакакусалаван̣н̣ана̄
269. име та̄ва чханда̄дхипатеййе пан̃ча найа̄ти чханда̄дхипатеййанайе анте пуриманайа̄нам̣ там̣найа̄бхимукхаппаваттим̣ сандха̄йа вуттам̣, айам̣ пана пака̄ро на па̄л̣ианугато. на хи па̄л̣ийам̣ суддхиканайа̄дайо ватва̄ вӣрийа̄дхипатеййа̄динайа̄ вутта̄ти. маха̄пакаран̣е саттахи маха̄ва̄рехи анулома̄динайавичиттехи хӣнаттико вибхатто. таттха ча маджджхимадхаммекадесабхӯта̄ име вӣсати локийамаха̄найа̄ти катва̄ ‘‘таттха вибхатта̄’’ти вуттам̣, на етена камена имесам̣ найа̄нам̣ таттха а̄гататта̄.
еваметесам̣ вибхаттат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни етасмим̣ тебхӯмакакусалакатха̄васа̄нат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄расакаммадва̄радассанаттхам̣ ‘‘имасмим̣ пана т̣ха̄не’’тиа̄дима̄ха. атха ва̄ хӣнапан̣ӣтехи виниваттетва̄ маджджхимара̄сиантогадхабха̄вам̣ дассентена етесам̣ тебхӯмакакусаланайа̄нам̣ хӣнаттике вибха̄го като. ‘‘имасмим̣ пана т̣ха̄не’’тиа̄дикасса йатха̄вуттова самбандхо. хӣнаттике маджджхимара̄симхи йе савипа̄ка̄ ват̣т̣анисситенева да̄на̄дивасена паваттита̄, те хӣна̄ти ка̄табба̄. йе виват̣т̣анисситена да̄на̄дивасена паваттита̄, те пан̣ӣта̄ти ка̄табба̄. авипа̄ка̄ маджджхима̄ти ка̄табба̄. авипа̄катта̄ ча тесу маджджхимара̄сим̣ т̣хапетва̄ итаре две екантават̣т̣аниссита̄ нава, виват̣т̣упаниссайабхӯта̄ ча нава̄ти ат̣т̣ха̄раса каммадва̄ра̄ни, камма̄ни ча та̄ни тасса тасса пхаласса ка̄ран̣абха̄вена два̄ра̄ни ча̄ти каммадва̄ра̄ни. таттха таттха ва̄ читта̄ни каммадва̄ра̄нӣти а̄ха. там̣там̣два̄ра̄ни ва̄ ка̄йа̄дӣни. ат̣т̣ха̄раса кхаттийа̄ ча абхабба̄ хӣнахӣнаттайа̄дайо нава, бхабба̄ ча пан̣ӣтапан̣ӣтаттайа̄дайо нава̄ти камма̄нурӯпенева ведитабба̄. евам̣ бра̄хман̣а̄дайо дева̄ ча йоджетабба̄. ат̣т̣хачатта̄лӣса готтачаран̣а̄ни тесан̃н̃ева кхаттийа̄дӣнам̣ бхеда̄. ‘‘ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти…пе… читта̄дхипатеййа’’нти (дха. са. 269-270) евам̣ вутто читтасса читта̄дхипатеййабха̄во, читтачетасикасамуда̄йе самайававаттха̄пако читтасаддо паваттоти ‘‘сампайуттадхамма̄нам̣ васена вутто’’ти а̄ха.
тебхӯмакакусалаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
локуттаракусалаван̣н̣ана̄
277. локам̣ таратӣти етена локасаматиккамапат̣ипаттима̄ха. уттаратӣти етена локассантагаманам̣ пхале патит̣т̣ха̄нам̣ пхалам̣. саматиккамма̄тиа̄дина̄ нибба̄нам̣. саматиккамма̄ти хи ниссаритва̄. абхибхуййа̄ти висам̣йуттам̣ хутва̄ти аттхо. тивидхопи чаттхо магга̄дӣсу екекасмим̣ йоджетаббо, маггейева ва̄ идха тасса адхиппетатта̄. екачиттаккхан̣иканти екамаггасса две ва̄ре ануппаттим̣ сандха̄йа̄ха. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дхамма̄нам̣ анативаттана̄диса̄дхика̄йа пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хети. ‘‘ниййа̄тӣти ниййа̄нӣйа’’нти ваттаббе ӣ-ка̄расса рассаттам̣ йа-ка̄расса ча ка-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘ниййа̄ника’’нти вуттам̣. ниййа̄ти етена̄ти ниййа̄нам̣, ниййа̄намева ниййа̄никам̣ венайико вийа. еттха ‘‘неййа̄ника’’нти ваттаббе и-ка̄расса е-ка̄раттам̣ акатва̄ вуттам̣.
пхаланти читтачетасикара̄си вуччати, там̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампайутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттано авайавабхӯта̄нам̣ ниссайо хоти. пхалан̃а̄н̣ам̣ ва̄ пхалам̣, самма̄дит̣т̣хиа̄дайо ан̇га̄ни ва̄. локуттарабха̄вети локам̣ уттин̣н̣абха̄ве. тена пхаланибба̄на̄ни сан̇ган̣ха̄ти. тесу йам̣ бхавати пхалам̣, там̣ ‘‘бхӯмӣ’’ти вуччати. йатха̄ ва̄ камманиббатта̄ ка̄мабхава̄дайо там̣саман̇гино ниссайабха̄вена ‘‘бхӯмӣ’’ти вуччанти, евам̣ маггена ниббаттам̣ пхалам̣ арийаса̄вакасса ка̄лена ка̄лам̣ сама̄паджджитаббата̄йа ниссайабха̄вато ‘‘бхӯмӣ’’ти вуччати, татойева арийа̄ чиратарам̣ тит̣т̣ханти. самуччхедавивекавасена̄ти еттха апа̄йагаманӣйа̄нам̣ аччантасамуччхедо итаресан̃ча виджджутобха̄сена вийа тамасса самуччхедо дат̣т̣хаббо. локийаджджха̄нампи путхуджджанасса арийасса ча аката̄дхика̄расса на вина̄ пат̣ипада̄йа иджджхати, ката̄дхика̄расса пана арийасса маггенева самиджджханато випа̄ка̄нам̣ вийа кусалена татха̄ самиддхасса арийамаггена садисата̄йа абха̄вато атаббипа̄катта̄ ча на маггапат̣ипада̄ тасса джха̄насса пат̣ипада̄ти сакка̄ ваттунти таттха татха̄ гарум̣ катва̄ пат̣ипада̄хи ева десана̄ на ката̄, йатха̄вуттаджджха̄насан̇гахаттхам̣ суддхикадесана̄пи ката̄.
идха пана кассачи вина̄ пат̣ипада̄йа асиддхито гарум̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘дуккхапат̣ипада’’нтиа̄ди вуттам̣. йо кочи ва̄роти саким̣ двиккхаттум̣ тиккхаттум̣ чатуккхаттум̣ анекаккхаттунти евама̄дӣсу виккхамбханава̄ресу йо кочи. саким̣ двиккхаттун̃ча виккхамбханава̄ра̄ сукха̄ пат̣ипада̄ ева, на ча тато уддхам̣ сукха̄ пат̣ипада̄ хотӣти тиккхаттум̣ виккхамбханава̄рам̣ дуккха̄ пат̣ипада̄ти рочесум̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. тасмим̣ татха̄рочите тато паресу чатуккхаттум̣ виккхамбханава̄ра̄дӣсу ваттаббамева наттхӣти. рӯпа̄рӯпа̄нам̣ лаккхан̣а̄дӣхи париччхиндитва̄ гахан̣ам̣ рӯпа̄рӯпапариггахо, на̄марӯпаматтаметам̣, на ан̃н̃о кочи сатта̄дикоти ваваттха̄панам̣ на̄марӯпававаттха̄панам̣. париггахитарӯпа̄рӯпасса маггапа̄тубха̄вадандхата̄ ча на̄марӯпававаттха̄пана̄дӣнам̣ киччхасиддхито сийа̄ти на рӯпа̄рӯпапариггахакиччхата̄йа ева дуккхапат̣ипадата̄ ваттабба̄ти че? там̣ на, на̄марӯпававаттха̄пана̄дӣнам̣ паччанӣкакилесамандата̄йа сукхасиддхийампи татха̄сиддхавипассана̄сахагата̄нам̣ индрийа̄нам̣ мандата̄йа маггапа̄тубха̄вадандхабха̄вато.
рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ти акиччхенапи париггахетва̄. киччхена париггахите ваттаббамева наттхи. евам̣ сесесупи. имам̣ ва̄рам̣ рочесунти кала̄пасаммасана̄васа̄не удайаббайа̄нупассана̄йа ваттама̄на̄йа уппаннасса випассанупаккилесасса тиккхаттум̣ виккхамбханена киччхата̄ва̄рам̣ дуккха̄ пат̣ипада̄ти рочесум̣ етадантатта̄ пат̣ипада̄йа. етасса акиччхаттепи пурима̄нам̣ киччхатте дуккхапат̣ипадата̄ вуттанайа̄ва̄ти на пат̣исиддха̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄вуттам̣ ва̄ саббам̣ рӯпа̄рӯпапариггаха̄дикиччхатам̣ тиккхаттум̣ виккхамбханава̄рата̄васена ‘‘имам̣ ва̄ра’’нти а̄ха. йасса пана саббаттха акиччхата̄, тасса сукха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄.
муса̄ва̄да̄дӣнам̣ висам̣ва̄дана̄дикиччата̄йа лӯкха̄нам̣ апаригга̄хака̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вато паригга̄хакасабха̄ва̄ самма̄ва̄ча̄. са̄ синиддхабха̄вато сампайуттадхамме паригган̣ха̄ти самма̄ва̄ча̄паччайасубха̄ситасота̄ран̃ча джанам̣. ка̄йикакирийа̄киччам̣ каттаббам̣ самут̣т̣ха̄пети, сайан̃ча самут̣т̣хаханам̣ гхат̣анам̣ хотӣти самма̄каммантасан̇кха̄та̄ виратипи самут̣т̣ха̄насабха̄ва̄ти вутта̄. сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄ уккхипанам̣ самут̣т̣хаханам̣ ка̄йикакирийа̄йа бха̄руккхипанам̣ вийа, джӣвама̄насса саттасса, сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄ суддхи вода̄нам̣ а̄джӣвассева ва̄ джӣвитиндрийавуттийа̄.
283. маггасаннисситанти параматтхамаггасабха̄ватта̄ магга̄вайавабха̄вена самуда̄йасаннисситанти аттхо.
285. патит̣т̣ха̄нам̣ килесавасена, а̄йӯханам̣ абхисан̇кха̄равасена. тан̣ха̄васена ва̄ патит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хивасена а̄йӯханам̣. бодхӣти йа̄ айам̣ дхаммаса̄маггӣ вуччатӣти йоджетабба̄. сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа̄ти етена пуггалапан̃н̃аттийа̄ авиджджама̄напан̃н̃аттибха̄вам̣ дассети. ан̇га-саддо ка̄ран̣аттхопи хотӣти чатусаччабодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄. буджджхантӣти бодхийо, бодхийо ева ан̇га̄ти ‘‘анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ти вуттам̣. випассана̄дӣнам̣ ка̄ран̣а̄нам̣ буджджхитабба̄нан̃ча сачча̄нам̣ анурӯпам̣ паччаккхабха̄вена пат̣имукхам̣ авипарӣтата̄йа самма̄ ча буджджхантӣти еваматтхависесадӣпакехи упасаггехи ‘‘анубуджджхантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бодхи-саддо хи саббависесайуттам̣ буджджханам̣ са̄ман̃н̃ена сан̇ган̣ха̄тӣти.
299. тин̣н̣анти ра̄га̄дӣнам̣. кароти на̄ма ким̣ дуччарита̄ни ануваттама̄на̄ни.
301. па̄н̣а̄типа̄та̄диниппха̄дитапаччайа̄нам̣ ниччасеванам̣ дхувапат̣исеванам̣. сакиччакоти висум̣ аттано киччава̄. на хотӣти аттхантарабха̄вам̣ пат̣иккхипати. паччайапат̣исеванаса̄мантаджаппанаирийа̄патхаппаваттана̄ни па̄пиччхата̄ниббатта̄ни тӣн̣и куханаваттхӯнӣти.
343. вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄ сан̇кха̄рупеккха̄ са̄нулома̄, са̄ сун̃н̃ато пассантӣ ‘‘сун̃н̃ата̄’’ти вуччати, дуккхато пассантӣ тан̣ха̄пан̣идхисосанато ‘‘аппан̣ихита’’нти. са̄ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не магга̄дхигаматтхам̣ а̄гаманапат̣ипада̄т̣ха̄не т̣хатва̄ сун̃н̃ата̄ппан̣ихитанти на̄мам̣ дети. а̄гаманато на̄ме ладдхе сагун̣ато а̄рамман̣ато ча на̄мам̣ сиддхамева хоти, на пана сагун̣а̄рамман̣ехи на̄мала̄бхе саббаттха а̄гаманато на̄мам̣ сиддхам̣ хотӣти парипун̣н̣ана̄масиддхихетутта̄ сагун̣а̄рамман̣ехи саббесампи на̄маттайайого, на а̄гаманатоти ваваттха̄накаратта̄ ча ниппарийа̄йадесана̄йа а̄гаманатова идха на̄мам̣ лабхати, на итарехӣти вуттам̣.
350. анимиттавипассананти аничча̄нупассанам̣. нимиттадхаммесӯти самӯха̄дигханавасена ча сакиччапариччхедата̄йа ча сапариггахесу кхандхесу. анимиттавимоккхоти аничча̄нупассанама̄ха. евам̣сампадамиданти катхамидха упама̄сам̣санданам̣ хоти. на хи чхандачитта̄нам̣ маггасан̇кха̄таадхипатибха̄ва̄бха̄во вийа саддхиндрийа̄дхикасса анимиттавимоккхасса анимиттабха̄ва̄бха̄во аттхи, на ча амагга̄дхипатӣнам̣ магга̄дхипатина̄мада̄на̄бха̄во вийа анимиттасса анимиттана̄мада̄на̄бха̄воти сакка̄ ваттум̣ анимиттавимоккхасса ананимиттата̄йа абха̄вато. магго адхипати етесанти ча магга̄дхипатиноти йутто таттха чхандачиттехи там̣сампайутта̄нам̣ магга̄дхипатибха̄ва̄бха̄во. идха пана магго анимиттам̣ етасса̄ти магга̄нимиттоти айаматтхо на самбхаватӣти на тена амаггена маггасса анимиттабха̄во на йуджджати, ким̣ ва̄ еттха са̄ман̃н̃ам̣ адхиппетанти. амагган̇гамаггана̄ма̄бха̄во. йатха̄ сатипи адхипатибха̄ве чхандачитта̄нам̣ на магга̄дхипатӣти маггана̄мам̣, на ча техи маггасса тесам̣ амагган̇гатта̄, татха̄ сатипи саддха̄йа а̄гаманабха̄вена тасса̄ анимиттанти маггана̄мам̣, на ча та̄йа маггасса тасса̄ амагган̇гатта̄. евам̣ анимиттавипассана̄йапи анимиттабха̄во ниппарийа̄йена наттхӣти дӣпито хоти.
нану ча идха джха̄нам̣ сун̃н̃ата̄дина̄мена вуттам̣, на магготи че? на, маггасампайогато джха̄насса сун̃н̃ата̄дина̄макатта̄. суттантапарийа̄йена сагун̣а̄рамман̣ехи идха абхидхаммепи на̄мам̣ лабхатӣти а̄хам̣су. тасма̄ пат̣иккхитта̄ ‘‘на пана лабхантӣ’’ти. ким̣ ка̄ран̣а̄? абхидхамме сарасам̣ ана̄маситва̄ паччанӣкатова на̄мала̄бха̄ти адхиппа̄йо. йо хи сагун̣а̄рамман̣ехи на̄мала̄бхо, со сарасаппадха̄но хоти. сарасенева ча на̄мала̄бхе саббамагга̄нам̣ сун̃н̃ата̄дибха̄воти ваваттха̄нам̣ на сийа̄. тасма̄ абхидхамме сатипи двӣхи на̄мала̄бхе паччанӣкато на̄мававаттха̄накарам̣ гахитанти сагун̣а̄рамман̣ехи сун̃н̃ата̄ппан̣ихитамагга̄ на̄мам̣ на лабхантӣти а̄ха. атха ва̄ на пана лабхантӣти ан̃н̃анирапеккхехи сагун̣а̄рамман̣ехи на лабханти. ким̣ ка̄ран̣а̄? абхидхамме сарасапаччанӣкехи сахитехи на̄мала̄бха̄ти аттхо. паччанӣкан̃хи ваваттха̄накарам̣ анапеккхитва̄ кеваласса сарасасса на̄махетубха̄во абхидхамме наттхи ававаттха̄на̄паттито. тасма̄ атта̄бхинивесапан̣идхипат̣ипаккхавипассана̄нулома̄ магга̄ сатипи сарасантаре паччанӣкасахитена сарасена на̄мам̣ лабханти. анимиттамаггасса пана випассана̄ нимиттапат̣ипаккха̄ на хоти сайам̣ нимиттаггахан̣ато нимиттаггахан̣а̄нива̄ран̣а̄ти тадануломамаггопи на нимиттасса пат̣ипаккхо. йади сийа̄, нимиттагатавипассана̄йапи пат̣ипаккхо сийа̄ти. тасма̄ виджджама̄нопи сарасо ваваттха̄накарапаччанӣка̄бха̄ва̄ абхидхамме анимиттанти на̄мада̄йако на гахито. аничча̄нупассана̄нуломо пана магго суддхикапат̣ипада̄найейева сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. тасма̄ ева ча со найо вуттоти. еванти йам̣ ваккхати ‘‘аниччато вут̣т̣хахантасса магго анимитто хотӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 350), евам̣ а̄харитва̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи со анимиттамагго дӣпитоти аттхо.
вут̣т̣ха̄на…пе… кима̄рамман̣а̄ти аничча̄дито вут̣т̣хахантасса вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ лаккхан̣а̄рамман̣атте сати сан̇кха̄рехи вут̣т̣ха̄нам̣ на сийа̄, сан̇кха̄ра̄рамман̣атте ча лаккхан̣апат̣иведхоти ман̃н̃ама̄но пуччхати. ‘‘аничча’’нтиа̄дина̄ сан̇кха̄ресу паваттама̄нена н̃а̄н̣ена лаккхан̣а̄нипи пат̣ивиддха̄ни хонти тада̄ка̄расан̇кха̄рагахан̣атоти а̄ха ‘‘лаккхан̣а̄рамман̣а̄’’ти. сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄ ева йатха̄вутта̄дхиппа̄йена ‘‘лаккхан̣а̄рамман̣а̄’’ти вутта̄ти дассенто ‘‘лаккхан̣ам̣ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. аниччата̄ дуккхата̄ анаттата̄ти хи висум̣ гайхама̄нам̣ лаккхан̣ам̣ пан̃н̃аттигатикам̣ параматтхато авиджджама̄нам̣, авиджджама̄натта̄ ева паритта̄дивасена наваттаббадхаммабхӯтам̣. тасма̄ висум̣ гахетаббасса лаккхан̣асса параматтхато абха̄ва̄ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти сан̇кха̄ре сабха̄вато саллаккхентова лаккхан̣а̄ни саллаккхети на̄ма̄ти а̄ха ‘‘йо пана аниччам̣ дуккхаманатта̄ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетӣ’’ти. йасма̄ ча аниччантиа̄дина̄ сан̇кха̄ра̄ва диссама̄на̄, тасма̄ те кан̣т̣хе баддхакун̣апам̣ вийа пат̣иниссаджджанӣйа̄ хонти.