ка̄ма̄вачаракусалам̣

ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

имасса панаттхасса̄ти каммадва̄ра̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ анийатата̄йа ‘‘два̄ре чаранти камма̄нӣ’’тиа̄дина̄ пака̄санаттхам̣. пан̃ча вин̃н̃а̄н̣а̄нӣти еттха чхат̣т̣хасса вин̃н̃а̄н̣асса тасса ча два̄расса ануддесо два̄радва̄раванта̄нам̣ саха̄бха̄ва̄. нийатарӯпарӯпавасена чатусамут̣т̣ха̄никака̄йа̄ вутта̄ти саддасса вика̄рарӯпа̄дӣнан̃ча асан̇гахо.

пат̣хамаджаванасамут̣т̣хита̄ ва̄йодха̄ту йадипи тасмим̣ кхан̣е рӯпа̄нам̣ десантаруппаттихетубха̄вена ча̄летум̣ на саккоти, татха̄пи вин̃н̃аттивика̄расахита̄ва са̄ ведитабба̄. дасасу хи диса̄су йам̣ дисам̣ гантука̄мо ан̇гапаччан̇га̄ни ва̄ кхипитука̄мо, там̣диса̄бхимукха̄нева рӯпа̄ни са̄ сантхамбхети сандха̄рети ча̄ти тадабхимукхабха̄вавика̄раватӣ хоти, адхиппа̄йасахабха̄вӣ ча вика̄ро вин̃н̃аттӣти. еван̃ча катва̄ а̄ваджджанассапи вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакабха̄во йатха̄дхиппа̄йавика̄рарӯпуппа̄данена упапанно хоти, йато ба̄ттим̣са читта̄ни рӯпирийа̄патхавин̃н̃аттиджанака̄ни вутта̄нӣти. йоджанам̣ гато, дасайоджанам̣ гатоти ваттаббатам̣ а̄паджджа̄пети анекасахассава̄рам̣ уппанна̄.

ва̄йодха̄туйа̄…пе… паччайо бхавитунти тхамбханачаланесу ва̄йодха̄туйа̄ паччайо бхавитум̣ саматтхо читтасамут̣т̣ха̄намаха̄бхӯта̄нам̣ еко а̄ка̄рависесо аттхи, айам̣ вин̃н̃атти на̄ма. тесан̃хи тада̄ка̄ратта̄ ва̄йодха̄ту тхамбхети ча̄лети ча̄ти. на читтасамут̣т̣ха̄на̄ти етена параматтхато абха̄вам̣ дассети. на хи рӯпам̣ аппаччайам̣ аттхи, на ча нибба̄наваджджо аттхо ниччо аттхӣти. вин̃н̃аттита̄йа̄ти вин̃н̃аттивика̄рата̄йа. читтасамут̣т̣ха̄набха̄во вийа маха̄бхӯтавика̄рата̄йа упа̄да̄рӯпабха̄во ча адхиппетоти ведитаббо.

ка̄йикакаран̣анти ка̄йадва̄раппаваттам̣ читтакирийам̣, адхиппа̄йанти аттхо. ка̄рети ман̃н̃ети етена ван̣н̣аггахан̣а̄нуса̄рена гахита̄йа вин̃н̃аттийа̄ йам̣ каран̣ам̣ вин̃н̃а̄таббам̣, тасса виджа̄нанена вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄таттам̣ дассети. на хи вин̃н̃аттирахитесу руккхачалана̄дӣсу ‘‘идамеса ка̄ретӣ’’ти виджа̄нанам̣ хотӣти. чаккхувин̃н̃а̄н̣асса хи рӯпе абхинипа̄таматтам̣ киччам̣, на адхиппа̄йасахабхуно чаланавика̄расса гахан̣ам̣. читтасса пана лахупариваттита̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ анантарам̣ мановин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄тампи чаланам̣ чаккхуна̄ дит̣т̣хам̣ вийа ман̃н̃анти ависесавидуно, тасма̄ йатха̄ нӣла̄бхинипа̄тавасаппаватта̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ нӣланти паватта̄йа мановин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ ча антарам̣ на вин̃н̃а̄йати, евам̣ авин̃н̃а̄йама̄нантарена манодва̄равин̃н̃а̄н̣ена гахите тасмим̣ читтена сахева анупариватте ка̄йатхамбханавика̄рачопанасан̇кха̄те ‘‘идамеса ка̄рети, айамасса адхиппа̄йо’’ти виджа̄нанам̣ хоти.

та̄лапан̣н̣а̄дирӯпа̄ни дисва̄ таданантараппаватта̄йа манодва̄равӣтхийа̄ авин̃н̃а̄йама̄нантара̄йа та̄лапан̣н̣а̄дӣнам̣ удака̄дисахача̄риппака̄ратам̣ сан̃н̃а̄н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ удака̄диггахан̣ам̣ вийа. еттха удакам̣ бхависсатӣтиа̄дина̄ ча удака̄дисамбандхана̄ка̄рена рӯпаггахан̣а̄нуса̄равин̃н̃а̄н̣ена йам̣ удака̄ди вин̃н̃а̄таббам̣, тасса виджа̄нанена тада̄ка̄расса вин̃н̃а̄тата̄ вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. етасса пана ка̄йикакаран̣аггахан̣асса удака̄диггахан̣асса ча пуримасиддхасамбандхаггахан̣ам̣ упаниссайо хотӣти дат̣т̣хаббам̣. атха пана на̄ламбита̄пи вин̃н̃атти ка̄йикакаран̣аггахан̣асса ча паччайо пуримасиддхасамбандхаггахан̣опаниссайавасена са̄дхиппа̄йавика̄рабхӯтаван̣н̣аггахан̣а̄нантарам̣ паваттама̄насса адхиппа̄йаггахан̣асса адхиппа̄йасахабхӯвика̄ра̄бха̄ве абха̄вато, евам̣ сати ван̣н̣аггахан̣а̄нантарена удака̄диггахан̣енева та̄лапан̣н̣а̄дисан̃н̃а̄н̣а̄ка̄ро вийа ван̣н̣аггахан̣а̄нантарена адхиппа̄йаггахан̣енева вин̃н̃атти па̄кат̣а̄ хотӣти ‘‘идан̃чидан̃ча еса ка̄рети ман̃н̃е’’ти адхиппа̄йавиджа̄наненева вин̃н̃аттийа̄ вин̃н̃а̄тата̄ вутта̄.

айам̣ но пахаритука̄моти адхиппа̄йавиджа̄нанена вин̃н̃аттийа̄ па̄кат̣абха̄вам̣ дассети. на хи тадапа̄кат̣абха̄ве адхиппа̄йавиджа̄нанам̣ хотӣти. саммукхӣ…пе… йева на̄ма хотӣти асаммукхӣбхӯтата̄йа ана̄па̄тхагата̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ чаккхувин̃н̃еййа̄дибха̄во вийа сабха̄вабхӯтам̣ там̣ двидха̄ вин̃н̃аттибха̄вам̣ са̄дхети. парам̣ бодхетука̄мата̄йа вина̄пи абхиккамана̄диппаваттанена со читтасахабхӯвика̄ро адхиппа̄йам̣ вин̃н̃а̄пети, сайан̃ча вин̃н̃а̄йатӣти двидха̄пи вин̃н̃аттийева̄ти ведитабба̄.

тасмим̣ два̄ре сиддха̄ти тена два̄рена вин̃н̃а̄таббабха̄вато тенева два̄рена на̄мала̄бхато тасмим̣ два̄ре па̄кат̣абха̄вавасена сиддха̄. кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄ти т̣хапетаббам̣. касма̄? йасма̄ парава̄дино авипа̄касса каммабха̄во на сиддхо, итарасса пана сиддхоти вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пака̄нам̣ ека̄дасаннам̣ кирийачитта̄нам̣ васена тикам̣ пӯретва̄ т̣хапетаббам̣.

два̄ре чаранти камма̄нӣти еттха айамадхиппа̄йо – йади два̄ра̄ два̄рантарача̄рино хонти, два̄расамбхеда̄ каммасамбхедопӣти ка̄йакаммам̣ ка̄йакаммадва̄ранти ан̃н̃аман̃н̃ававаттха̄нам̣ на сийа̄, камма̄нампи каммантарачаран̣е есева найо. йади пана два̄ра̄нампи два̄рабха̄вена каммантарачаран̣ам̣ камма̄нан̃ча два̄рантарачаран̣ам̣ на сийа̄, сут̣т̣хутарам̣ каммадва̄рававаттха̄нам̣ сийа̄. на пана камма̄нам̣ два̄рантаре ачаран̣ам̣ аттхи, кинту два̄ре ан̃н̃асмин̃ча чаранти камма̄ни ан̃н̃а̄нипи. йасма̄ пана два̄ре два̄ра̄ни на чаранти, тасма̄ адва̄рача̄рӣхи два̄рехи ка̄ран̣абхӯтехи камма̄ни два̄рантаре чаранта̄нипи ваваттхита̄ни. на кевалам̣ камма̄нева, техи пана два̄ра̄нипӣти евам̣ каммадва̄ра̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄ни ‘‘йебхуййенавуттита̄йа таббахулавуттита̄йа ча̄’’ти вуччама̄на̄йа ваваттха̄найуттийа̄. таттха два̄ра̄пеккхатта̄ камма̄нам̣ ка̄йакамма̄дибха̄васса адва̄рача̄рӣхи два̄рехи ваваттха̄нам̣ хоти, на пана два̄рантарача̄рӣхи каммехи два̄ра̄нам̣ ававаттха̄нам̣ камма̄напеккхака̄йадва̄ра̄дибха̄вехи два̄рехи ваваттхита̄нам̣ ка̄йакамма̄дӣнам̣ ка̄йакаммадва̄ра̄диваваттха̄накаратта̄. атха ва̄ два̄рантаре чаранта̄нипи ка̄йа̄дӣхи упалаккхита̄нева чаранти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ евам̣сабха̄ватта̄ а̄н̣аттихаттхавика̄ра̄дӣхи вуччама̄нассапи ка̄йа̄дӣхи са̄дхетаббасабха̄ва̄вабодхато, тасма̄ на каммантарасса аттани чарантассапи два̄рантарам̣ сана̄мам̣ дети, на̄пи каммам̣ два̄расса, там̣там̣два̄рамева пана каммасса камман̃ча два̄рантаре чарантампи аттанойева два̄расса на̄мам̣ детӣти сиддхам̣ ан̃н̃аман̃н̃ававаттха̄нам̣. пуббе пана два̄ресу анибаддхата̄ камма̄нам̣ два̄рантарачаран̣амева сандха̄йа вутта̄, на етам̣ ваваттха̄нанти.

таттха̄ти тесу два̄ракаммесу. ка̄йакаммасса уппаджджанат̣т̣ха̄нанти там̣сахаджа̄та̄ вин̃н̃аттийева вуччати. кин̃ча̄пи хи са̄ тасса кеначи пака̄рена паччайо на хоти, татха̄пи каммасса висесика̄ вин̃н̃атти там̣сахаджа̄та̄ хотӣти тасса уппаттит̣т̣ха̄набха̄вена вутта̄ йатха̄вуттанийамена ан̃н̃ависесанасса каммасса висесанантаре уппаттиабха̄ва̄. ка̄йена пана кататта̄ти ка̄йавин̃н̃аттим̣ джанетва̄ та̄йа джӣвитиндрийупаччхеда̄диниппха̄данато аттано ниппхаттивасена ‘‘ка̄йена катам̣ камма’’нти вуттам̣. ка̄ран̣абхӯто хи панеттха ка̄йоти.

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄ти еттха каммуна̄ ка̄йо ка̄йакаммадва̄ранти евам̣ ваваттхито, на ка̄йо иччева. йатха̄ сӯчикаммуна̄ сӯчикаммакаран̣анти ваваттхита̄, на сӯчи иччева, татха̄ идампи дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄ти ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висесита̄ти аттхо. евам̣ сантети йатха̄вуттам̣ ваваттха̄нанийамам̣ аггахетва̄ ‘‘два̄ре чаранти камма̄нӣ’’тиа̄дивачанамева гахетва̄ чодети. таттха евам̣ сантети камма̄нам̣ два̄рачаран̣е ан̃н̃аман̃н̃ена ча ваваттха̄не на̄мала̄бхе висесане сатӣти аттхо.

ка̄йакаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

чатӯхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гата̄ти еттха субха̄ситабха̄санасан̇кха̄та̄ аписун̣ава̄ча̄, дхаммабха̄санасан̇кха̄то асампхаппала̄по, пийабха̄санасан̇кха̄та̄ апхарусава̄ча̄, саччабха̄санасан̇кха̄то амуса̄ва̄до ча̄ти ета̄ ва̄ча̄ татха̄паватта̄ четана̄ дат̣т̣хабба̄. сахасадда̄ пана̄ти тасса вика̄расса саддена саха самбхӯтатта̄ вуттам̣. читта̄нупариваттита̄йа пана со на йа̄ва саддабха̄вӣти дат̣т̣хаббо, витаккавиппха̄расаддо на сотавин̃н̃еййоти паваттена маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дена читтасамут̣т̣ха̄насаддо вина̄пи вин̃н̃аттигхат̣т̣анена уппаджджатӣти а̄паджджати. ‘‘йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣ’’ти (дха. са. 636) хи вачанато асотавин̃н̃еййасаддена саха вин̃н̃аттийа̄ уппатти наттхӣти вин̃н̃а̄йатӣти.

читтасамут̣т̣ха̄нам̣ садда̄йатананти еттха ча на кочи читтасамут̣т̣ха̄но саддо асан̇гахито на̄ма аттхӣти адхиппа̄йена маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дам̣ пат̣иседхети. чхаббидхена рӯпасан̇гаха̄дӣсу хи ‘‘сотавин̃н̃еййа’’нти ‘‘дит̣т̣хам̣ сута’’нти еттха ‘‘сута’’нти ча на кочи саддо на сан̇гайхатӣти. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вин̃н̃аттисахаджамева дживха̄та̄лучалана̄дикаравитаккасамут̣т̣хитам̣ сукхумасаддам̣ ‘‘диббасотена сутва̄ а̄дисатӣ’’ти сутте пат̣т̣ха̄не ча ол̣а̄рикасаддам̣ сандха̄йа ‘‘сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти вуттанти имина̄ адхиппа̄йена асотавин̃н̃еййата̄ вутта̄ сийа̄. саддо ча асотавин̃н̃еййо ча̄ти вируддхаметанти пана пат̣иккхепо ведитаббо. вин̃н̃аттипаччайа̄ гхат̣т̣ана̄ вин̃н̃аттигхат̣т̣ана̄. вин̃н̃атти ева ва̄. гхат̣т̣ана̄ка̄раппаваттабхӯтавика̄ро хи ‘‘гхат̣т̣ана̄’’ти вутто. сан̇гхат̣т̣анена сахева саддо уппаджджати, на пубба̄парабха̄вена. патхавӣдха̄туйа̄ти идам̣ ва̄йодха̄туйа̄ вийа ча̄ланам̣ патхавӣдха̄туйа̄ сан̇гхат̣т̣анам̣ киччам̣ адхиканти катва̄ вуттам̣, вика̄расса ча таппаччайабха̄во вуттанайенева ведитаббо. таббика̄ра̄нан̃хи бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса паччайабха̄воти. ан̃н̃ампи саббам̣ видха̄нам̣ ка̄йавин̃н̃аттийам̣ вийа ведитаббам̣.

тисамут̣т̣ха̄никака̄йам̣…пе… на лаббхати. на хи ча̄ланам̣ упа̄диннагхат̣т̣ананти. ча̄ланан̃хи десантаруппа̄данапарампарата̄, гхат̣т̣анам̣ паччайависесена бхӯтакала̄па̄нам̣ а̄саннатаруппа̄доти. упаттхамбханакиччампи наттхӣти упаттхамбханена вина̄ пат̣хамачиттасамут̣т̣ха̄на̄пи гхат̣т̣ана̄ка̄рена паваттатӣти гхат̣т̣анаттхам̣ упаттхамбханена пайоджанам̣ наттхи, ладдха̄севанена читтенева гхат̣т̣анасса балавабха̄вато ча̄ти адхиппа̄йо. упаттхамбханам̣ наттхи аттхӣти вича̄ретва̄ гахетаббам̣.

вачӣкаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

айам̣ на̄ма четана̄ каммам̣ на хотӣти на ваттабба̄ти идам̣ йасса два̄рам̣ мано, там̣дассанаттхам̣ вуттам̣. каппетӣти ‘‘твам̣ пхусанам̣ карохи, твам̣ ведайита’’нти евам̣ каппентам̣ вийа паваттатӣти аттхо. пакаппанан̃ча тадева. ким̣ пин̣д̣ам̣ каротӣти а̄йӯханаттхавасена пуччхати. пхасса̄дидхамме хи авиппакин̣н̣е катва̄ сакиччесу паваттанам̣ а̄йӯханам̣, таттхева бйа̄па̄ран̣ам̣ четайанам̣, татха̄каран̣ам̣ абхисан̇кхаран̣анти. тебхӯмакассева гахан̣ам̣ локуттаракаммасса каммаккхайакаратта̄.

манокаммадва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

каммакатха̄ван̣н̣ана̄

четайитва̄ каммам̣ каротӣти еттха йасма̄ пуримачетана̄йа четайитва̄ саннит̣т̣ха̄накаммам̣ кароти, тасма̄ четана̄пуббакам̣ каммам̣ там̣четана̄сабха̄вамева̄ти четанам̣ ахам̣ каммам̣ вада̄мӣти аттхо. атха ва̄ сама̄нака̄латтепи ка̄ран̣акирийа̄ пуббака̄ла̄ вийа ваттум̣ йутта̄, пхалакирийа̄ ча апарака̄ла̄ вийа. йасма̄ ча четана̄йа четайитва̄ ка̄йава̄ча̄хи чопанакирийам̣ манаса̄ ча абхиджджха̄дикирийам̣ кароти, тасма̄ тасса̄ кирийа̄йа ка̄рикам̣ четанам̣ ахам̣ каммам̣ вада̄мӣти аттхо. ка̄йе ва̄ти ка̄йавин̃н̃аттисан̇кха̄те ка̄йе ва̄. сатӣти дхарама̄не, аниродхите ва̄. ка̄йасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ ка̄йасан̃четана̄. еттха ча сукхадуккхуппа̄дакена каммена бхавитаббам̣, четана̄ ча сукхадуккхуппа̄дика̄ вутта̄ти тасса̄ каммабха̄во сиддхо хоти. сан̃четанийанти сан̃четанасабха̄вавантам̣. самиддхиттхерена ‘‘сан̃четанийам̣, а̄вусо…пе… манаса̄ сукхам̣ со ведайатӣ’’ти (ма. ни. 3.300; катха̄. 539) авибхаджитва̄ бйа̄като. сукхаведанӣйантиа̄дина̄ пана вибхаджитва̄ бйа̄ка̄таббо со пан̃хо, тасма̄ самма̄ бйа̄като на̄ма на хоти. итарадвайепи есева найо. йатха̄ пана сутта̄ни т̣хита̄ни, татха̄ чопанакирийа̄ниссайабхӯта̄ ка̄йава̄ча̄ абхиджджха̄дикирийа̄ниссайо ча манодва̄ра̄ни, йа̄йа пана четана̄йа техи ка̄йа̄дӣхи каран̣абхӯтехи чопана̄бхиджджха̄дикирийам̣ каронти ва̄сиа̄дӣхи вийа чхедана̄дим̣, са̄ четана̄ камманти два̄раппаваттийампи каммадва̄ра̄бхеданан̃ча каммадва̄рававаттха̄нан̃ча диссати, еван̃ча сати ‘‘ка̄йена че катам̣ камма’’нтиа̄дига̄тха̄йо (дха. са. ат̣т̣ха. 1 ка̄йакаммадва̄ра) ативийа йуджджанти.

локуттарамагго идха локийакаммакатха̄йам̣ анадхиппетопи бхаджа̄пийама̄но тӣн̣и камма̄ни бхаджати. манена дуссӣлйанти ка̄йикава̄часикавӣтиккамаваджджам̣ саббам̣ акусалам̣ сан̇ган̣ха̄ти, миччха̄дит̣т̣хисан̇каппава̄йа̄масатисама̄дхим̣ ва̄. тампи четам̣ ‘‘манаса̄ сам̣варо са̄дхӯ’’ти (сам̣. ни. 1.116; дха. па. 361) вуттасса сам̣варасса пат̣ипаккхавасена вуттам̣, на сӣлавипаттивасена. на хи са̄ ма̄насика̄ аттхӣти маггассева бхаджа̄панам̣ маха̄висайатта̄. боджджхан̇га̄ хи манокаммамева бхаджеййум̣, на ча на сакка̄ маггабхаджа̄паненева тесам̣ бхаджа̄панам̣ вин̃н̃а̄тунти.

каммапатхам̣ аппатта̄нампи там̣там̣два̄ре сам̣санданам̣ авародханам̣ два̄рантаре каммантаруппаттийампи каммадва̄ра̄бхеданан̃ча два̄расам̣санданам̣ на̄ма. ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дина̄ (катха̄. 539) каммапатхаппатта̄ва саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ камманти вутта̄ти пуримачетана̄ сабба̄ ка̄йакаммам̣ на хотӣти вуттам̣. а̄н̣а̄петва̄…пе… алабхантасса̄ти а̄н̣аттехи ама̄ритабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, вачӣдуччаритам̣ на̄ма хоти акаммапатхабха̄ватоти адхиппа̄йо. ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’ти паваттабйа̄па̄давасена четана̄паккхика̄ ва̄ бхаванти ка̄йакаммавоха̄рала̄бха̄. аббоха̄рика̄ ва̄ манокаммавоха̄равираха̄. сасамбха̄рапатхавӣа̄дӣсу а̄па̄дайо еттха нидассанам̣.

кулумбасса̄ти габбхасса, кулассева ва̄. тиссопи сан̇гӣтийо а̄рул̣хата̄йа анануджа̄нанато ‘‘тава суттасса̄’’ти вуттам̣. дасавидха̄ иддхи пат̣исамбхида̄магге иддхикатха̄йа гахетабба̄. бха̄вана̄майанти адхит̣т̣ха̄ниддхим̣ сандха̄йа вадати. гхат̣абхедо вийа парӯпагха̄то, удакавина̄со вийа иддхивина̄со ча хотӣти упама̄ сам̣сандати. тава пан̃хоти бха̄вана̄майа̄йа парӯпагха̄то хотӣти вутто н̃а̄петум̣ иччхито аттхо. а̄тхаббан̣иддхи виджджа̄майиддхи хоти. саттаме падети ман̣д̣ала̄дито саттаме паде.

вачанантарена гаметаббаттхам̣ неййаттхам̣, сайамева гамитаббаттхам̣ нӣтаттхам̣. кирийато самут̣т̣ха̄ти, уда̄ху акирийатоти тена̄дхиппетам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄дам̣ сандха̄йа пуччхати, на упосатхаккхандхаке вуттам̣. таттха авуттамева хи со анарийавоха̄рам̣ вуттанти гахетва̄ вохаратӣти. ва̄ча̄гиранти ва̄ча̄сан̇кха̄там̣ гирам̣, ва̄ча̄нучча̄ран̣ам̣ ва̄.

кхандасива̄дайо сет̣т̣ха̄ти кханда̄ти кума̄ра̄. сива̄ти махессара̄, миччха̄дит̣т̣хийа̄ нидассанаттхамидам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. наттхикадит̣т̣ха̄дайо ева хи каммапатхаппатта̄ камманти. четана̄ панеттха аббоха̄рика̄ти ка̄йадва̄ре вачӣдва̄ре ча самут̣т̣хита̄пи ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти ча воха̄рам̣ на лабхати абхиджджха̄диппадха̄натта̄. ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, маносан̃четана̄ акусалам̣ манокамма’’нти пана вачанато сабха̄венева са̄ манокаммам̣, на абхиджджха̄дипаккхикатта̄ти ‘‘абхиджджха̄дипаккхика̄ва̄’’ти на вуттам̣. имасмим̣ пана т̣ха̄не ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ачопетва̄ чинтанака̄ле четана̄пи четана̄сампайуттадхамма̄пи манодва̄ре ева самут̣т̣хаханти, тасма̄ четана̄йа аббоха̄рикабха̄во катхан̃чи наттхӣти адхиппа̄йо.

‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ кусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанато (катха̄. 539) па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ипаккхабхӯта̄ таббиративисит̣т̣ха̄ четана̄ва па̄н̣а̄типа̄тавиратиа̄дика̄ хонтӣти ‘‘четана̄паккхика̄ ва̄’’ти вуттам̣, на ‘‘виратипаккхика̄’’ти. раккхатӣти авина̄сетва̄ катхети. бхиндатӣти вина̄сетва̄ катхети.

каммакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чаккхувин̃н̃а̄н̣адва̄ранти чаккхувин̃н̃а̄н̣асса два̄рам̣. чаккху ча там̣ вин̃н̃а̄н̣адва̄ран̃ча̄ти ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣адва̄рам̣. чаккху вин̃н̃а̄н̣адва̄ранти ва̄ асама̄саниддесо. там̣ пана чаккхумева. еса найо сесесупи. ‘‘чаккхуна̄ сам̣варо са̄дхӯ’’тиа̄дика̄йа (дха. па. 360) га̄тха̄йа паса̄дака̄йачопанака̄йасам̣варе екаджджхам̣ катва̄ ка̄йена сам̣варо вутто, там̣ идха бхиндитва̄ ат̣т̣ха сам̣вара̄, таппат̣ипаккхабха̄вена асам̣вара̄ ат̣т̣ха катхита̄. сӣласам̣вара̄дайопи пан̃чева сам̣вара̄ саббадва̄ресу уппаджджама̄на̄пи, таппат̣ипаккхабха̄вена дуссӣлйа̄дӣни асам̣вара̄ти вутта̄ни. таттха дуссӣлйам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дичетана̄. мут̣т̣хассаччам̣ сатипат̣ипаккха̄ акусала̄ дхамма̄. пама̄данти кечи. сӣта̄дӣсу пат̣игхо аккханти. тхинамиддхам̣ косаджджам̣.

вина̄ вачӣдва̄рена суддхам̣ ка̄йадва̄расан̇кха̄танти идам̣ вачӣдва̄расаллаккхитасса муса̄ва̄да̄динопи ка̄йадва̄ре паваттисаббха̄ва̄ асуддхата̄ аттхӣти там̣нива̄ран̣аттхам̣ вуттам̣. на хи там̣ ка̄йакаммам̣ хоти. суддхавачӣдва̄ропалаккхитам̣ пана вачӣкаммамева хотӣти. еттха асам̣вароти етена суддхака̄йадва̄рена упалаккхито асам̣варо два̄рантаре уппаджджама̄нопи вутто. два̄рантара̄нупалаккхитам̣ саббам̣ там̣два̄рика̄кусалан̃чети ведитаббам̣. еван̃ча катва̄ каммапатхасам̣сандане ‘‘чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппаджджама̄но асам̣варо акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄ди ‘‘акусалам̣ ка̄йакаммам̣ чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена вачӣасам̣варавасена ча уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ саха авируддхам̣ хоти. асам̣варо хи два̄рантаре уппаджджама̄нопи садва̄ре ева̄ти вуччати, садва̄равасена уппанноти ча, каммам̣ ан̃н̃адва̄ре ан̃н̃адва̄равасена ча̄ти евам̣ авируддхам̣.

атха ва̄ еттха̄ти суддхам̣ асуддханти етам̣ авича̄ретва̄ етасмим̣ чопанети вуттам̣ хоти. евам̣ сати два̄рантаропалаккхитам̣ каммапатхабха̄ваппаттата̄йа вачӣманокаммам̣ чопанака̄йаасам̣варадва̄ре уппаннам̣, сесам̣ саббам̣ там̣два̄руппанна̄кусалам̣ вийа ‘‘чопанака̄йаасам̣варо’’ти вуччати. каммапатхабха̄ваппаттийа̄ два̄рантаруппаннам̣ ка̄йакамман̃ча татха̄ на вуччатӣти каммапатхасам̣санданавиродхо сийа̄, тадавиродхам̣ таттхева ваккха̄ма. сӣласам̣вара̄дайо пан̃ча никкхепакан̣д̣е а̄ви бхависсанти. таттха н̃а̄н̣асам̣варе паччайасаннисситасӣласса, вӣрийасам̣варе ча а̄джӣвапа̄рисуддхийа̄ антогадхата̄ дат̣т̣хабба̄.

акусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄

сарасенева ча патанасабха̄васса па̄н̣асса антара̄ ева атӣва па̄танам̣ атипа̄то, сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ва сӣгхам̣ па̄тананти аттхо. атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄танам̣ атипа̄то. пайогаваттхумахантата̄дӣхи маха̄са̄ваджджата̄ техи паччайехи уппаджджама̄на̄йа четана̄йа балавабха̄вато. йатха̄вуттапаччайавипарийа̄йепи там̣там̣паччайехи уппаджджама̄на̄йа четана̄йа балава̄балававасенева аппаса̄ваджджамаха̄са̄ваджджата̄ ведитабба̄. иддхимайо каммавипа̄каджиддхимайо да̄т̣ха̄кот̣ика̄дӣнам̣ вийа.

готтараккхита̄ саготтехи раккхита̄. дхаммараккхита̄ сахадхаммикехи раккхита̄. саса̄мика̄ са̄раккха̄. йасса̄ гамане ран̃н̃а̄ дан̣д̣о т̣хапито, са̄ сапаридан̣д̣а̄. аттхабхан̃джакоти каммапатхаппаттам̣ вуттам̣. каммапатхакатха̄ хеса̄ти. аттано сантакам̣ ада̄тука̄мата̄йа̄тиа̄ди муса̄ва̄даса̄ман̃н̃ато вуттам̣. хаса̄дхиппа̄йена висам̣ва̄данапуреккха̄рассева муса̄ва̄до. сун̃н̃абха̄ванти пӣтивирахитата̄йа риттатам̣. аттхавипанната̄йа на хадайан̇гама̄. агган̣хантети асаддаханте каммапатхабхедо на хоти. йо кочи пана сампхаппала̄по двӣхи самбха̄рехи сиджджхатӣти. аттано парин̣а̄манам̣ читтенева̄ти ведитаббам̣. миччха̄ пассатӣти витатхам̣ пассати.

кот̣т̣ха̄сатоти пхассапан̃чамака̄дӣсу читтан̇гакот̣т̣ха̄сесу йе кот̣т̣ха̄са̄ хонти, татоти аттхо. нану ча четана̄ каммапатхесу на вутта̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттаннам̣ каммапатхабха̄во на йуттоти? на, авачанасса ан̃н̃ахетутта̄. на хи четана̄йа акаммапатхатта̄ каммапатхара̄симхи авачанам̣, када̄чи пана каммапатхо хоти, на саббада̄ти каммапатхабха̄васса анийататта̄ авачанам̣. йада̄ пана каммапатхо хоти, тада̄ каммапатхара̄сисан̇гахо на нива̄ритоти. ‘‘пан̃ча сиккха̄пада̄ паритта̄рамман̣а̄ ева̄’’ти етена адинна̄да̄на̄дӣнам̣ сатта̄рамман̣абха̄вавиродхам̣ ‘‘саттасан̇кха̄те сан̇кха̄ре ева а̄раббха паваттито’’ти сайамева парихариссати. ‘‘наттхи сатта̄ опапа̄тика̄’’ти паваттама̄на̄ дит̣т̣хи тебхӯмакадхаммависайа̄ва̄ти сан̇кха̄ра̄рамман̣ата̄ вутта̄. випа̄каниссандапхала̄ни йатха̄ккамам̣ нирайа̄дивипа̄кадуггатата̄дӣни.

акусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусалакаммапатхакатха̄ван̣н̣ана̄

па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи пана виратийоти етам̣ йа̄хи виратӣхи сампайутта̄ четана̄ ‘‘ка̄йавачӣкамма̄нӣ’’ти вуччанти, та̄сан̃ча каммапатхабха̄во йуттоти катва̄ вуттам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта четана̄пи ват̣т̣анти виратийопӣ’’ти. алласасамам̣санти джӣвама̄накасасамам̣сам̣. воропета̄ хутва̄ на̄бхиджа̄на̄ми. дуссӣлйа̄да̄рамман̣а̄ тада̄рамман̣а̄. джӣвитиндрийа̄диа̄рамман̣а̄ катхам̣ дуссӣлйа̄дӣни паджахантӣти там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. анабхиджджха̄…пе… вирамантасса̄ти абхиджджхам̣ паджахантасса̄ти аттхо. на хи манодуччарита̄ вирати аттхи анабхиджджха̄дӣхева таппаха̄нато.

каммапатхасам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄

каммапатхаппатта̄нам̣ дуссӣлйа̄дӣнам̣ асам̣вара̄нам̣ татха̄ дуччарита̄нан̃ча акусалакаммапатхехи каммапатхаппатта̄намева ча сусӣлйа̄дӣнам̣ сам̣вара̄нам̣ татха̄ сучарита̄нан̃ча кусалакаммапатхехи аттхато на̄натта̄бха̄вадассанам̣. атха ва̄ тесам̣ пхассадва̄ра̄дӣхи авиродхабха̄вена дӣпанам̣ каммапатхасам̣сандананти кечи ваданти, тадетам̣ вича̄ретаббам̣. на хи пан̃чапхассадва̄рапан̃чаасам̣варадва̄рапан̃часам̣варадва̄ресу уппанна̄нам̣ асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча каммапатхата̄ аттхи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ парасантакаваттхулобхапарасатта̄рамман̣абйа̄па̄даахетукадит̣т̣хиа̄дӣнан̃ча тесу два̄ресу ануппаттито. тивидхакаа̄йадуччарита̄дӣни ча каммапатха̄ти па̄кат̣а̄ ева̄ти ким̣ тесам̣ каммапатхехи на̄натта̄бха̄вадассанена, на ча дуччарита̄нам̣ сучарита̄нан̃ча пхассадва̄ра̄дивасена уппатти дӣпита̄, на̄пи асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча йато тесам̣ пхассадва̄ра̄дӣхи авиродхабха̄вена дӣпана̄ сийа̄, кевалам̣ пана пхассадва̄ра̄дивасена уппанна̄нам̣ асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча ка̄йакамма̄дита̄ дӣпита̄. йади ча еттакам̣ каммапатхасам̣санданам̣, ‘‘акусалам̣ ка̄йакаммам̣ пан̃чапхассадва̄равасена нуппаджджатӣ’’тиа̄ди каммапатхасам̣санданам̣ на сийа̄. еса̄пи чхапхассадва̄ра̄дӣхи авиродхадӣпана̄ти че, вуттамева пака̄рантарена дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’ти на ваттаббам̣. самуччайаттхе ча атха ва̄-садде каммапатхаппатта̄нева дуссӣлйа̄дӣни ка̄йакамма̄дина̄мехи вадантехи манокаммасса чхапхассадва̄равасена уппатти на ваттабба̄. на хи там̣ чаккхудва̄ра̄дивасена уппаджджатӣти. йади ча каммапатхаппатта̄ ева асам̣вара̄дайо гахита̄, дуччаритехи ан̃н̃есам̣ асам̣вара̄нам̣ абха̄ва̄ тесан̃ча там̣там̣каммабха̄васса вуттатта̄ ‘‘чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппанно асам̣варо акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄ди на ваттаббам̣ сийа̄. вуччама̄не хи тасмим̣ сан̇каро сийа̄, вачӣманокамма̄нипи хи ка̄йадва̄ре уппаджджанти, татха̄ сесадва̄ресупи каммантара̄нӣти.

атха пана два̄рантаре уппаджджама̄нам̣ каммантарампи там̣два̄рикакаммамева сийа̄, ‘‘тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ акусалам̣ ка̄йакаммамева̄’’тиа̄ди, ‘‘акусалам̣ ка̄йакаммам̣ чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена ва̄ча̄асам̣варадва̄равасена ча уппаджджатӣ’’тиа̄ди ча вируджджхеййа. дуччарита̄нан̃хи ан̃н̃адва̄рачаран̣ам̣ аттхи, на часса два̄рантаруппаннам̣ каммантарам̣ хотӣти. тасма̄ хет̣т̣ха̄ каммапатхаппатта̄нам̣ ева ка̄йакамма̄дибха̄васса вуттатта̄ сеса̄нан̃ча там̣там̣два̄руппанна̄нам̣ кусала̄кусала̄нам̣ два̄расам̣сандане там̣там̣два̄рапаккхикабха̄васса кататта̄ идха каммапатхам̣ аппатта̄нан̃ча четана̄бха̄вато акамма̄нан̃ча асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча бхаджа̄пийама̄на̄нам̣ каммапатха̄нам̣ вийа ка̄йакамма̄дита̄дӣпанам̣, каммапатхаппатта̄нам̣ тивидхака̄йадуччарита̄дӣнам̣ тивидхака̄йасучарита̄дӣнан̃ча два̄рантарачаран̣епи ка̄йакамма̄дибха̄ва̄виджаханадӣпанам̣, йатха̄пака̄сита̄нан̃ча каммапатхабха̄вам̣ патта̄нам̣ апатта̄нан̃ча акусалака̄йакамма̄дӣнан̃ча кусалака̄йакамма̄дӣнан̃ча пхассадва̄ра̄дӣхи уппаттипака̄санан̃ча каммапатхасам̣санданам̣ на̄ма. касма̄? акаммапатха̄нам̣ каммапатхесу каммапатха̄нан̃ча акаммапатхесу сама̄нана̄мата̄васена, каммапатха̄нам̣ каммапатхесу са̄ман̃н̃ана̄ма̄виджаханавасена, убхайесан̃ча уппаттивасена два̄ресу еттха сам̣сандитатта̄.

таттха тивидхакаммадва̄равасена уппанна̄нам̣ камма̄нам̣ н̃а̄такаммабха̄вата̄йа там̣там̣каммабха̄васса авачанӣйатта̄ каммадва̄ресу тесам̣ уппаттийа̄ ча вуттатта̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣адва̄равасена асам̣вара̄дӣнам̣ уппаттипарийа̄йавачана̄бха̄вато ча каммадва̄равин̃н̃а̄н̣адва̄ра̄ни вираджджхитва̄ ‘‘пан̃чапхассадва̄равасена хи уппанно’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати сукхам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ ‘‘чаккхусампхассапаччайа̄ ведана̄ккхандхо аттхи кусало’’тиа̄дина̄ ча пан̃чапхассадва̄равасена асам̣вара̄дӣнам̣ уппаттипарийа̄йо вутто, на ча ‘‘йамидам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣апаччайа̄’’тиа̄дивачанам̣ аттхӣти. вуттампи четам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асахаджа̄то хи пхассо чаккхусампхассо’’тиа̄ди (дха. са. 1 каммакатха̄; маха̄ни. ат̣т̣ха. 86). тена хи асам̣вара̄нам̣ сам̣вара̄нан̃ча чаккхусампхасса̄дӣхи асахаджа̄татта̄ маносампхассасахаджа̄та̄нан̃ча чаккхусампхассадва̄ра̄дивасена уппатти дӣпита̄ти. ‘‘со хи ка̄йадва̄ре чопанам̣ патто акусалам̣ ка̄йакаммам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘чопанака̄йаасам̣варадва̄равасена уппанно акусалам̣ ка̄йакаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ ча вачӣкамма̄дӣнан̃ча каммапатхаппатта̄нам̣ асам̣варабхӯта̄нам̣ ка̄йакамма̄дибха̄ве а̄панне ‘‘чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ акусалам̣ вачӣкаммамева хотӣ’’тиа̄дина̄ апава̄дена ниватти дат̣т̣хабба̄. еван̃ча катва̄ пуббе дасситесу асам̣варавиниччхайесу дутийавиниччхайесу ча на кочи виродхо. на хи вачӣкамма̄дибхӯто чопанака̄йаасам̣варо ка̄йакамма̄ди хотӣти.

акусалам̣ манокаммам̣ пана чхапхассадва̄равасена уппаджджати, там̣ ка̄йавачӣдва̄ресу чопанам̣ паттам̣ акусалам̣ ка̄йавачӣкаммам̣ хотӣти еттха ким̣ там̣ акусалам̣ манокаммам̣ на̄ма, хет̣т̣ха̄ дасситанайена ча ка̄йавачӣдва̄ресу уппаннам̣ тивидхам̣ манодуччаритам̣ чопанам̣ аппаттам̣ сабба̄кусалан̃ча. йади евам̣ тасса ка̄йавачӣкаммабха̄во наттхӣти ‘‘чопанаппаттам̣ ка̄йавачӣкаммам̣ хотӣ’’ти на йуджджатӣти? но на йуджджати чопанаппаттам̣ ка̄йе ва̄ча̄йа ча акусалам̣ каммам̣ хотӣти аттхасиддхито. каммам̣ пана хонтам̣ ким̣ каммам̣ хотӣти? манокаммамева хотӣти. идам̣ вуттам̣ хоти – чопанаппаттам̣ акусалам̣ ка̄йадва̄ре вачӣдва̄ре ча манокаммам̣ хотӣти. атха ва̄ там̣-саддасса манокаммена самбандхам̣ акатва̄ чхапхассадва̄равасена йам̣ уппаджджати, танти йатха̄вуттауппа̄даматтапариччхиннена самбандхо ка̄таббо. ким̣ пана танти? каммакатха̄йа паваттама̄натта̄ камманти вин̃н̃а̄йати, тан̃ча маносампхассадва̄ре уппаджджама̄нампи тивидхам̣ каммам̣ хотӣти. йатха̄ там̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘ка̄йавачӣдва̄ресу чопанам̣ патта’’нтиа̄дима̄ха. таттха нийамасса акататта̄ чопанаппатти упалаккхан̣абха̄вена ка̄йавачӣкаммана̄маса̄дхика̄ва, на пана саббампи чопанаппаттам̣ ка̄йавачӣкаммамева, на̄пи кусалапаккхе чопанам̣ аппаттам̣ ка̄йавачӣкаммам̣ на хотӣти айаматтхо сиддхова хотӣти.

атха ва̄ танти там̣ чхапхассадва̄равасена уппаджджама̄нам̣ манокамманти саббам̣ манаса̄пи ниппхаджджама̄нам̣ каммам̣ манокамманти чодака̄дхиппа̄йена гахетва̄ вадати, на пуббе дасситаманокамманти. йо хи парасса адхиппа̄йо ‘‘манаса̄ ниппхаттито саббена манокамменева бхавитаббам̣, на ка̄йавачӣкаммена̄’’ти, там̣ ниваттетва̄ камматтайанийамам̣ дассетум̣ идама̄раддхам̣ ‘‘там̣ ка̄йавачӣдва̄ресу чопанам̣ патта’’нтиа̄ди. еттха ча сан̇кара̄бха̄во пуриманайенева ведитаббо. атха ва̄ камманти ависесена каммасаддаматтена самбандхам̣ катва̄ йатха̄вутто каммаппабхедо йатха̄ хоти, там̣ пака̄рам̣ дассети. асан̇каро ча вуттанайова. йам̣ пана ваданти ‘‘ка̄йавачӣкаммасахаджа̄та̄ абхиджджха̄дайо йада̄ четана̄паккхика̄ хонти, тада̄ та̄ни манокамма̄ни ка̄йавачӣкамма̄ни хонтӣ’’ти, тан̃ча на, четана̄паккхика̄нам̣ манокамматта̄бха̄ва̄. аббоха̄рикатте ча манокаммата̄ сут̣т̣хутарам̣ наттхи. вуттампи четам̣ ‘‘аббоха̄рика̄ ва̄’’ти. тасма̄ манокаммасса ка̄йавачӣкаммата̄ на ваттабба̄. абхиджджха̄дикирийа̄ка̄рика̄йа ева четана̄йа сампайутта̄ абхиджджха̄дайо манокаммам̣, на па̄н̣а̄типа̄та̄дика̄йавачӣкирийа̄ка̄рика̄йа̄ти бхиййопи тесам̣ манокаммата̄ти на тесам̣ манокамма̄нам̣ сатам̣ ка̄йавачӣкаммата̄ ваттабба̄ти. евам̣ камма̄нам̣ два̄ресу два̄ра̄нан̃ча каммесу анийататта̄ два̄ранибандханам̣ на катам̣. ида̄ни акатепи ча два̄ранибандхане йесам̣ два̄ра̄нам̣ васена идам̣ читтам̣ уппаджджати, тесам̣ там̣там̣два̄ракаммапатха̄нан̃ча васена уппаттийа̄ йатха̄бхат̣т̣хапа̄л̣ийа̄ вутта̄йа ча дӣпанаттхам̣ ‘‘таттха ка̄ма̄вачара’’нтиа̄дима̄ха. читтам̣ тивидхакаммадва̄равасена уппаджджатӣти идам̣ манокаммадва̄рабхӯтасса тена сабха̄вена уппаттим̣ гахетва̄ вуттам̣. йатха̄ ва̄ читтам̣ читта̄дхипатеййанти сампайуттавасена вуччати, евамидха̄пӣти ведитаббам̣. чопанадвайарахитасса манопабандхасса манокаммадва̄рабха̄ве пана ваттаббамева наттхи.

каммапатхасам̣санданакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

два̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

айам̣ йоджана̄ти ‘‘рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄…пе… дхамма̄рамман̣ам̣ ва̄’’ти етена саха ‘‘йам̣ йам̣ ва̄ пана̄’’ти етасса айам̣ самбандхоти аттхо. ко пана̄йам̣ самбандхоти? йена вачана̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самбаджджханти, там̣ пубба̄паравачане пайоджанам̣ самбандхо. идха ча сабба̄рамман̣ата̄дидассанам̣ ‘‘рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄…пе… дхамма̄рамман̣ам̣ ва̄’’ти етасса анантарам̣ ‘‘йам̣ йам̣ ва̄ пана̄’’ти етасса вачане пайоджанам̣ йоджана̄ дат̣т̣хаббам̣. таттха ‘‘рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄…пе… дхамма̄рамман̣ам̣ ва̄ а̄раббха̄’’ти еттакена а̄паннам̣ досам̣ дассетва̄ танниваттанавасена ‘‘йам̣ йам̣ ва̄ пана̄’’ти етасса пайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘хет̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. дутийе аттхавикаппе ‘‘йам̣ йам̣ ва̄пана̄’’ти етена аппадха̄нампи рӯпа̄дим̣ а̄кад̣д̣хати. на хи падха̄насса читтасса аттанойева а̄рамман̣абха̄во аттхӣти. хет̣т̣ха̄ вуттанайена̄ти сабба̄рамман̣ата̄динайена. ‘‘хет̣т̣ха̄ гахитамева гахитанти ватва̄ тасса вачане пайоджанам̣ дассетум̣ ‘рӯпам̣ ва̄…пе… идам̣ ва̄ идам̣ ва̄ а̄раббха̄’ти катхетум̣ идам̣ вутта’’нти вуттам̣. таттха идам̣ ва̄ идам̣ ва̄ти етам̣ сабба̄рамман̣ата̄дим̣ сандха̄йа катхитанти ведитаббам̣.