манодва̄равӣтхи

париттаджаванава̄раван̣н̣ана̄

17. манодва̄рикачитта̄нам̣ атӣта̄на̄гатампи а̄рамман̣ам̣ хотӣти тесам̣ атимаханта̄дивасена висайававаттха̄нам̣ ка̄тум̣ на сакка̄ти вибхӯта̄вибхӯтавасеневетам̣ нийаметум̣ ‘‘йади вибхӯтама̄рамман̣а’’нтйа̄ди вуттам̣.

19. еттха̄ти манодва̄ре. екачатта̄лӣса пан̃чадва̄ра̄вен̣ика̄нам̣ двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аманодха̄туттайавасена терасачитта̄нам̣ таттха аппаваттанато.

париттаджаванава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

аппана̄джаванава̄раван̣н̣ана̄

20. вибхӯта̄вибхӯтабхедо наттхи а̄рамман̣асса вибхӯтака̄лейева аппана̄самбхавато.

21. таттха хи чхаббӣсатимахаггаталокуттараджаванесу йам̣ кин̃чи джаванам̣ аппана̄вӣтхимотаратӣти самбандхо. парикаммопача̄ра̄нуломаготрабхуна̄мена йатха̄ккамам̣ уппаджджитва̄ нируддети йоджана̄. пат̣хамачиттан̃хи аппана̄йа парикамматта̄ пат̣исан̇кха̄ракабхӯтатта̄ парикаммам̣. дутийам̣ самӣпача̄ритта̄ упача̄рам̣. на̄чча̄саннопи хи на̄тидӯраппаватти самӣпача̄рӣ на̄ма хоти, аппанам̣ упечча чаратӣти ва̄ упача̄рам̣. татийам̣ пуббабха̄ге парикамма̄нам̣, упариаппана̄йа ча анукӯлатта̄ ануломам̣. чатуттхам̣ париттаготтасса, путхуджджанаготтасса ча абхибхаванато, махаггатаготтасса, локуттараготтасса ча бха̄ванато вад̣д̣ханато готрабху, има̄ни чатта̄ри на̄ма̄ни чатуккхаттум̣ паваттийам̣ анавасесато лаббханти, тиккхаттум̣ паваттийам̣ пана упача̄ра̄нуломаготрабхуна̄менева лаббханти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.804) пана пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣, двиннам̣ ва̄ ависесенапи парикамма̄дина̄мам̣ вуттам̣, чатуккхаттум̣, тиккхаттумева ва̄ пан̃чамам̣, чатуттхам̣ ва̄ уппаджджитаббааппана̄нурӯпатоти адхиппа̄йо. парикамма̄дина̄ма̄нам̣ анавасесато лаббхама̄нава̄радассанаттхам̣ ‘‘чатуккхатту’’нти а̄дито вуттам̣, ган̣анапат̣ипа̄т̣ивасена пана ‘‘пан̃чамам̣ ва̄’’ти оса̄не вуттам̣.

йатха̄раханти кхиппа̄бхин̃н̃адандха̄бхин̃н̃а̄нурӯпам̣. кхиппа̄бхин̃н̃асса хи тиккхаттум̣ паваттака̄ма̄вачараджавана̄нантарам̣ чатуттхам̣ аппана̄читтамуппаджджати. дандха̄бхин̃н̃асса чатуккхаттум̣ паваттаджавана̄нантарам̣ пан̃чамам̣ аппана̄ уппаджджати, йасма̄ пана аладдха̄севанам̣ ануломам̣ готрабхум̣ уппа̄детум̣ на саккоти, ладдха̄севанампи ча чхат̣т̣хам̣ саттамам̣ бхаван̇гасса а̄саннабха̄вена папа̄та̄саннапурисо вийа аппана̄васена патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, тасма̄ чатуттхато орам̣, пан̃чамато парам̣ ва̄ аппана̄ на хотӣти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄бхинӣха̄равасена̄ти рӯпа̄рӯпалокуттарамаггапхала̄нурӯпасаматхавипассана̄бха̄вана̄читта̄бхинӣхаран̣а̄нурӯпато, аппана̄йа вӣтхи аппана̄вӣтхи. ‘‘тато парам̣ бхаван̇гапа̄това хотӣ’’ти еттакейева вутте чатуттхам̣, пан̃чамам̣ ва̄ отин̣н̣ааппана̄то парам̣ бхаван̇гапа̄това хоти, на магга̄нантарам̣ пхалачиттам̣, сама̄паттивӣтхийан̃ча джха̄напхалачитта̄ни пунаппунанти ган̣хеййунти пуна ‘‘аппана̄васа̄не’’ти вуттам̣. ника̄йантарийа̄ кира локийаппана̄су пат̣хамакаппана̄то парам̣ саттамаджаванапӯран̣аттхам̣ дваттиккхаттум̣ ка̄ма̄вачараджавана̄нампи паваттим̣ ван̣н̣ентӣти тесам̣ матиниседханаттхам̣ ‘‘бхаван̇гапа̄това̄’’ти са̄вадха̄ран̣ам̣ вуттам̣.

22. таттха̄ти тесу ат̣т̣хан̃а̄н̣асампайуттака̄ма̄вачараджаванесу, тесу ча чхаббӣсатимахаггаталокуттараджаванесу. таттха̄ти ва̄ тасмим̣ аппана̄ва̄ре. соманассасахагатаджавана̄нантаранти соманассасахагата̄нам̣ чатуннам̣ кусалакирийаджавана̄нам̣ анантарам̣. соманассасахагата̄ва̄ти чатуккаджджха̄насса, суккхавипассака̄дӣнам̣ маггапхаласса ча васена соманассасахагата̄ва, на пана упеккха̄сахагата̄ бхиннаведана̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄севанапаччайабха̄васса ануддхат̣атта̄. па̄т̣икан̇кхитабба̄ти пасам̣ситабба̄, иччхитабба̄ти вуттам̣ хоти. таттха̄пӣти тасмим̣ екаведанаджаванава̄репи. кусаладжавана̄нантаранти чатуббидхан̃а̄н̣асампайуттакусаладжавана̄нантарам̣ кусаладжаванамаппети, на кирийаджаванам̣ бхиннасанта̄не ниббаттанато. хет̣т̣химан̃ча пхалаттайамаппети сама̄паттивӣтхийантйадхиппа̄йо.

23. сукхапун̃н̃амха̄ соманассасахагататихетукакусаладвайато парам̣ аггапхалавипа̄какирийаваджджиталокийалокуттарачатуккаджджха̄наджаванавасена дваттим̣са, упеккхака̄ тихетукакусаладвайато парам̣ татхева пан̃чамаджджха̄на̄ни два̄даса, сукхитакрийато тихетукадвайато парам̣ кирийаджджха̄начатуккасса, аггапхалачатуккасса ча васена ат̣т̣ха, упеккхака̄ тихетукадвайато парам̣ упеккха̄сахагатарӯпа̄рӯпакирийапан̃чакасса, аггапхаласса ча васена чха аппана̄ самбхонти.

24. еттха̄ти вӣтхисан̇гаха̄дхика̄ре.

аппана̄джаванава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

манодва̄равӣтхиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

аппана̄джаванава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

тада̄рамман̣анийамаван̣н̣ана̄

25. саббаттха̄пӣти пан̃чадва̄раманодва̄репи.

26. ит̣т̣хети ит̣т̣хамаджджхатте. атиит̣т̣ха̄рамман̣ан̃хи висум̣ ваккхати. кусалавипа̄ка̄ни пан̃чавин̃н̃а̄н̣асампат̣иччханасантӣран̣атада̄рамман̣а̄нӣти самбандхо. ит̣т̣хамаджджхатте сантӣран̣атада̄рамман̣а̄ни упеккха̄сахагата̄нева̄ти а̄ха ‘‘атиит̣т̣хе пана соманассасахагата̄нева̄’’ти. випа̄касса хи камма̄нубха̄вато паваттама̄насса а̄да̄се мукханимиттам̣ вийа ниббикаппата̄йа пакаппетва̄ гахан̣а̄бха̄вато йатха̄рамман̣амева ведана̄його хоти, кусала̄кусала̄нам̣ пана аппахӣнавипалла̄сесу санта̄несу паваттийа̄ атиит̣т̣хепи ит̣т̣хамаджджхаттаанит̣т̣ха̄ка̄рато, анит̣т̣хепи ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхатта̄ка̄рато гахан̣ам̣ хоти. татха̄ хи ассаддха̄дӣнам̣ буддха̄дӣсу атиит̣т̣ха̄рамман̣есупи упеккха̄джаванам̣ хоти, титтхийа̄дӣнан̃ча доманассаджаванам̣, гамбхӣрапакатика̄дӣнан̃ча пат̣иккӯла̄рамман̣е упеккха̄джаванам̣, сунакха̄дӣнан̃ча таттха соманассаджаванам̣, пуримапаччха̄бха̄гаппаватта̄ни пана випа̄ка̄ни йатха̄ваттхука̄нева. апича асучидассане сумана̄йама̄на̄нам̣ сунакха̄дӣнанти. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ пана атиит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу паваттама̄на̄нампи упеккха̄сахагатабха̄ве ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ катхитамева.

27. таттха̄пӣти тада̄рамман̣есупи. соманассасахагатакирийаджавана̄васа̄нети сахетука̄хетукасукхасахагатакирийапан̃чака̄васа̄не. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ читтавипалла̄са̄бха̄вена кирийаджавана̄нипи йатха̄рамман̣амева паваттантӣти вуттам̣ ‘‘соманассасахагатакирийаджавана̄васа̄не’’тйа̄ди. кечи пана а̄чарийа̄ ‘‘пат̣т̣ха̄не (дха. са. мӯлат̣ӣ. 498 випа̄куддха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄) ‘кусала̄кусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’ти (пат̣т̣ха̄. 3.1.98) кусала̄кусала̄намева̄нантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ вуттанти наттхи кирийаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣уппа̄до’’ти ваданти. таттха вуччате – йади абйа̄ката̄нантарампи тада̄рамман̣ам̣ вуччеййа. паритта̄рамман̣е вот̣т̣хаббана̄нантарампи тасса паваттим̣ ман̃н̃еййунти кирийаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ на вуттам̣, на пана алаббханато. лаббхама̄нассапи хи кеначи адхиппа̄йена каттхачи авачанам̣ диссати, йатха̄ там̣ дхаммасан̇гахе лаббхама̄нампи хадайаваттху десана̄бхедапариха̄раттхам̣ на вуттанти.

28. доманасса…пе… упеккха̄сахагата̄нева бхаванти, на соманассасахагата̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддхасабха̄ватта̄. тенева хи пат̣т̣ха̄не доманасса̄нантарам̣ соманассам̣, таданантаран̃ча доманассам̣ ануддхат̣ам̣. татха̄ хи ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо сукха̄йа ведана̄йа сампайуттасса дхаммасса анантарапаччайена паччайо’’тйа̄дина̄ (пат̣т̣ха̄. 1.2.45) сукхадуккхаведана̄йа сампайутта̄ дхамма̄ аттано аттано сама̄наведана̄сампайутта̄нам̣ адуккхамасукхаведана̄йа сампайуттака̄нан̃ча анантарапаччайабха̄вена двӣсу двӣсу ва̄ресу вутта̄, адуккхамасукхаведана̄йа сампайуттака̄ пана сама̄наведана̄сампайутта̄нам̣, итараведана̄двайасампайутта̄нан̃ча дхамма̄нам̣ анантарапаччайабха̄вена тӣсу ва̄ресӯти евам̣ ведана̄ттике саттева анантарапаччайава̄ра̄ вутта̄. йади ча доманасса̄нантарам̣ соманассам̣, соманасса̄нантарам̣ ва̄ доманассам̣ уппаджджеййа, сукхадуккхаведана̄сампайутта̄нампи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анантарапаччайавасена две ва̄ре вад̣д̣хетва̄ нава ва̄ра̄ ваттабба̄ сийум̣, на паневам̣ вутта̄. тасма̄ на тесам̣ таданантарам̣ уппатти аттхи. еттха ча ‘‘соманассасахагатакирийаджавана̄васа̄не’’тйа̄дина̄ айампи нийамо анун̃н̃а̄то –

‘‘париттакусала̄доса-па̄паса̄такрийа̄джава̄;

пан̃часвекам̣ тада̄ламбам̣, сукхитесу йатха̄рахам̣.

‘‘па̄па̄ка̄масубха̄ чева, сопеккха̄ ча крийа̄джава̄;

сопеккхесу тада̄ламбам̣, чхасвекаманурӯпато’’ти.

айан̃хи джаванена тада̄рамман̣анийамо абйабхича̄рӣ. ‘‘н̃а̄н̣асампайуттаджаванато н̃а̄н̣асампайуттатада̄рамман̣а’’нтйа̄динайаппаватто пана анекантико. йебхуййена хи акусаладжаванесу паричитасса када̄чи кусаладжаванесу джавитесу, кусаладжаванесу ва̄ паричитасса када̄чи акусаладжаванесу джавитесу акусала̄нантарам̣ паваттапаричайена тихетукаджаванатопи парам̣ ахетукатада̄рамман̣ам̣ хоти, татха̄ кусала̄нантарам̣ паваттапаричайена акусаладжаванато парам̣ тихетукатада̄рамман̣ампи, пат̣исандхиниббаттакакаммато пана ан̃н̃акаммена тада̄рамман̣аппаваттийам̣ ваттаббамева наттхи. татха̄ ча вуттам̣ пат̣т̣ха̄не ‘‘ахетуке кхандхе аниччато дуккхато анаттато випассанти, кусала̄кусале нируддхе ахетуко випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджати, кусала̄кусале нируддхе сахетуко випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.1.98).

тасма̄ти йасма̄ доманассаджавана̄васа̄не упеккха̄сахагата̄нева хонти. тасма̄ доманассасахагатаджавана̄васа̄не упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣ уппаджджатӣти самбандхо. ‘соманассапат̣исандхикасса̄’ти имина̄ва бхаван̇гапа̄та̄бха̄во дӣпитова хоти доманасса̄нантарам̣ соманасса̄бха̄ватоти там̣ аватва̄ тада̄рамман̣а̄бха̄вамева парикаппенто а̄ха ‘‘йади тада̄рамман̣асамбхаво наттхӣ’’ти. соманассапат̣исандхикасса титтхийа̄дино буддха̄диатиит̣т̣ха̄рамман̣е пи пат̣ихатачиттасса доманассаджаване джавите вуттанайена соманассатада̄рамман̣асса атиит̣т̣ха̄рамман̣е ча упеккха̄сахагататада̄рамман̣асса ануппаджджанато, кеначи ва̄ асаппа̄йена парихӣналокийаджджха̄нам̣ а̄раббха ‘‘пан̣ӣтадхаммо ме нат̣т̣хо’’ти виппат̣иса̄рам̣ джанентасса доманассаджаване сати ака̄ма̄вачара̄рамман̣е тада̄рамман̣а̄бха̄вато йади тада̄рамман̣асса уппаттисамбхаво наттхӣти адхиппа̄йо.

паричитапуббанти пуббе паричитам̣, тасмим̣ бхаве йебхуййена гахитапуббам̣. упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣ уппаджджати нира̄ваджджанампи. йатха̄ там̣ ниродха̄ вут̣т̣хахантасса пхалачиттантйадхиппа̄йо. йатха̄ху –

‘‘нира̄ваджджам̣ катхам̣ читтам̣, хоти нетан̃хи самматам̣;

нийамо на вина̄ваджджам̣, ниродха̄ пхаладассана̄’’ти.

кена пана киччена идам̣ читтам̣ паваттатӣти? тада̄рамман̣акиччена та̄ва на паваттати джавана̄рамман̣асса аггахан̣ато, на̄пи сантӣран̣акиччена йатха̄сампат̣иччхитасса сантӣран̣авасена аппаваттанато, пат̣исандхичутӣсу ваттаббамева наттхи, па̄рисесато пана бхавасса ан̇габха̄вато бхаван̇гакиччена̄ти йуттам̣ сийа̄. а̄чарийадхаммапа̄латтхеренапи (дха. са. анут̣ӣ. 498 випа̄куддха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄) хи айаматтхо дасситова. йам̣ пана пат̣исандхибхаван̇га̄нам̣ дхаммато, а̄рамман̣ато ча сама̄натам̣ ваккхати, там̣ йебхуййатоти дат̣т̣хаббам̣. на хи идамекам̣ т̣ха̄нам̣ ваджджетва̄ пат̣исандхибхаван̇га̄нам̣ висадисата̄ аттхи. таманантаритва̄ти там̣ аттано анантарам̣ абйавахитам̣ катва̄, таданантарантйаттхо.

29. ка̄ма̄вачара…пе… иччхантӣти еттха ка̄ма̄вачараджавана̄васа̄нейева тада̄рамман̣ам̣ иччханти ка̄матан̣ха̄нида̄накамманиббаттатта̄. на хи там̣ ка̄матан̣ха̄хетукена каммуна̄ джанитам̣ атам̣сабха̄васса рӯпа̄рӯпа̄вачаралокуттараджаванасса анантарам̣ уппаджджати. ким̣ка̄ран̣а̄? аджанакатта̄, джанакасама̄натта̄бха̄вато ча. йатха̄ хи гехато бахи никкхамитука̄мо ба̄лако джанакам̣, там̣садисам̣ ва̄ ан̇гулийам̣ гахетва̄ никкхамати, на̄н̃н̃ам̣ ра̄джапуриса̄дим̣, евам̣ бхаван̇гависайато ан̃н̃аттха паваттама̄нам̣ тада̄рамман̣ам̣ джанакам̣ ка̄ма̄вачаракусала̄кусалам̣, там̣садисам̣ ва̄ ка̄ма̄вачаракирийаджаванам̣ анубандхати, на пана тасса висадиса̄ни махаггаталокуттараджавана̄ни. татха̄ ка̄ма̄вачарасатта̄намева тада̄рамман̣ам̣ иччханти, на брахма̄нам̣ тада̄рамман̣ӯпаниссайасса ка̄ма̄вачарапат̣исандхибӣджасса̄бха̄вато. татха̄ ка̄ма̄вачарадхаммесвева а̄рамман̣абхӯтесу иччханти. на итаресу апаричитатта̄. йатха̄ хи со ба̄лако джанакам̣, там̣садисам̣ ва̄ анугаччхантопи аран̃н̃а̄диапаричитат̣т̣ха̄нам̣ гаччхантам̣ ананубандхитва̄ памукхан̇ган̣а̄димхи паричитат̣т̣ха̄нейева анубандхати, евамидампи рӯпа̄вачара̄диапаричита̄рамман̣ам̣ а̄раббха паваттантам̣ на̄нубандхати. апича ка̄матан̣ха̄йаттакаммаджанитатта̄пи етам̣ ка̄матан̣ха̄рамман̣есу париттадхаммесвева паваттатӣти вуттова̄йаматтхо. хонти четтха –

‘‘джанакам̣ там̣сама̄нам̣ ва̄, джаванам̣ анубандхати;

на ту ан̃н̃ам̣ тада̄ламбам̣, ба̄лада̄ракалӣлайа̄.

‘‘бӣджасса̄бха̄вато наттхи, брахма̄нампи имасса хи;

пат̣исандхимано бӣджам̣, ка̄ма̄вачарасан̃н̃итам̣.

‘‘т̣ха̄не паричитейева, там̣ идам̣ ба̄лако вийа;

ануйа̄тӣти на̄н̃н̃аттха, хоти тан̣ха̄васена ва̄’’ти.

нану ча ‘‘ка̄ма̄вачарапат̣исандхибӣджа̄бха̄вато’’ти вуттам̣, татха̄ ча чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнампи абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати индрийаппаваттиа̄нубха̄вато, два̄равӣтхибхеде читтанийамато ча.

тада̄рамман̣анийамаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

джавананийамаван̣н̣ана̄

32. мандаппаваттийанти маран̣а̄саннака̄ле ваттхудуббалата̄йа мандӣбхӯтавегатта̄ мандам̣ хутва̄ паваттийам̣. маран̣ака̄ла̄дӣсӯти а̄ди-саддена муччха̄ка̄лам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

33. бхагавато…пе… вадантӣти бхагавато йамакапа̄т̣иха̄рийака̄ла̄дӣсу удакаккхандхааггиккхандхаппаваттана̄диаттхам̣ висум̣ висум̣ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа джха̄надхамме висум̣ висум̣ а̄ваджджентасса а̄ваджджанавасита̄йа маттхакаппаттийа̄ а̄ваджджанатаппарова читта̄бхинӣха̄ро хотӣти йатха̄ваджджитаджха̄нан̇га̄рамман̣а̄ни чатта̄ри, пан̃чава̄ паччавеккхан̣аджаваначитта̄ни паваттантӣти ваданти (висуддхи. 1.78) ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. ‘‘бхагавато’’ти ча идам̣ нидассанаматтам̣ ан̃н̃есампи дхаммасена̄патиа̄дӣнам̣ еварӯпе ачча̄йикака̄ле апарипун̣н̣аджавана̄нам̣ паваттанато. татха̄ ча вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘айан̃ча маттхакаппатта̄ васита̄ бхагавато йамакапа̄т̣иха̄рийака̄ле ан̃н̃есам̣ ва̄ еварӯпе ка̄ле’’ти (висуддхи. 1.78). ‘‘чатта̄ри пан̃ча ва̄’’ти ча панетам̣ тиккхиндрийамудиндрийавасена гахетаббанти а̄чарийадхаммапа̄латтхерена (висуддхи. маха̄. 1.78) вуттам̣, тасма̄ бхагавато чатта̄ри, ан̃н̃есам̣ пан̃чапӣти йуттам̣ вийа диссати.

34. а̄дикаммикасса̄ти а̄дито катайогакаммасса. пат̣хамам̣ ниббатта̄ аппана̄ пат̣хамакаппана̄. абхин̃н̃а̄джавана̄нампи ‘‘пат̣хамакаппана̄йа̄’’ти адхика̄ро сийа̄ти а̄ха ‘‘саббада̄пӣ’’ти, пат̣хамуппаттика̄ле, чин̣н̣авасӣка̄ле ча пан̃ча̄бхин̃н̃а̄джавана̄ни екава̄рамева джавантӣтйаттхо.

35. магга̄йева уппаджджанато маггуппа̄да̄. йатха̄раханти пан̃чамам̣ ва̄ чатуттхам̣ ва̄ уппаннамагга̄нурӯпам̣. саттаджаванапараматта̄ хи ека̄ваджджанавӣтхийа̄ чатуттхам̣ уппаннамаггато парам̣ тӣти пхалачитта̄ни, пан̃чамам̣ уппаннамаггато парам̣ две ва̄ хонти.

36. ниродхасама̄паттика̄лети ниродхасса пуббабха̄ге. чатуттха̄руппаджавананти кусалакирийа̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаджаванам̣. ана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄йева ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджанти, на сота̄паннасакада̄миноти вуттам̣ ‘‘ана̄га̄мипхалам̣ ва̄ арахаттапхалам̣ ва̄’’ти. вибхаттивипалла̄со четтха дат̣т̣хаббо ‘‘ана̄га̄мипхале ва̄ арахаттапхале ва̄’’ти. тена̄ха ‘‘нируддхе’’ти. йатха̄раханти там̣там̣пуггала̄нурӯпам̣.

38. саббаттха̄пи сама̄паттивӣтхийанти сакала̄йапи джха̄насама̄паттивӣтхийам̣, пхаласама̄паттивӣтхийан̃ча.

39. паритта̄ни джавана̄ни саттаккхаттум̣ мата̄ни уккам̣сакот̣ийа̄. магга̄бхин̃н̃а̄ пана саким̣ екава̄рамева мата̄. авасеса̄ни абхин̃н̃а̄маггаваджджита̄ни махаггаталокуттараджавана̄ни бахӯнипи лаббханти сама̄паттивӣтхийам̣ ахораттампи паваттанато. апи-саддена локийаджджха̄на̄ни пат̣хамакаппана̄йам̣, антимапхаладвайан̃ча ниродха̄нантарам̣ екава̄рам̣, пхалачитта̄ни магга̄нантарам̣ дваттиккхаттумпӣти сампин̣д̣ети.

джавананийамаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пуггалабхедаван̣н̣ана̄

40. ида̄ни духетука̄хетука̄па̄йика̄хетукатихетукавасена чатуббидха̄нам̣ путхуджджана̄нам̣, маггат̣т̣хапхалат̣т̣хавасена ат̣т̣хавидха̄нам̣ арийа̄нанти два̄дасаннам̣ пуггала̄нам̣ уппаджджанакавӣтхичиттапариччхедадассанаттхам̣ пат̣хамам̣ та̄ва тесам̣ ваджджитаббачитта̄ни дассетума̄ха ‘‘духетука̄намахетука̄нан̃ча̄’’тйа̄ди. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асахагата̄лобха̄досавасена две хетӯ имесанти двихетука̄. та̄диса̄нам̣ хетӯнам̣ абха̄вато ахетука̄. ма-ка̄ро падасандхикаро. аппана̄джавана̄ни на лаббханти випа̄ка̄варан̣асаббха̄вато. двихетука̄хетукапат̣исандхи хи ‘‘випа̄ка̄варан̣а’’нти вуччати. аппана̄джавана̄бха̄ватойева арахаттам̣ наттхӣти кирийаджавана̄ни на лаббханти.

41. ‘‘сахетукам̣ (пат̣т̣ха̄. 3.1.102) бхаван̇гам̣ ахетукасса бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайо’’ти па̄т̣хато ахетука̄нампи на̄на̄каммена двихетукатада̄рамман̣ам̣ самбхавати, двихетука̄нам̣ ваттаббамева наттхи. мӯласандхийа̄ пана джал̣абха̄вато убхиннампи наттхи тихетукатада̄рамман̣анти а̄ха ‘‘татха̄ н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄ни ча̄’’ти. а̄чарийаджотипа̄латтхерена пана ‘‘сахетукам̣ бхаван̇га’’нти ависесена вуттатта̄ ахетука̄нампи тихетукатада̄рамман̣ам̣ ватва̄ идха н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄бха̄вавачанасса париха̄савасена ‘‘со ева пуччхитаббо, йо тасса катта̄’’ти вуттам̣, там̣ пана париха̄савасена вуттампи а̄чарийам̣ пуччхитва̄ва виджа̄нанаттхам̣ вуттавачанам̣ вийа т̣хитам̣. татха̄ хи а̄чарийеневеттха ка̄ран̣ам̣ параматтхавиниччхайе вуттам̣ –

‘‘н̃а̄н̣апа̄ка̄ на ваттанти, джал̣атта̄ мӯласандхийа̄’’ти; (парама. ви. 271);

апаре пана ‘‘йатха̄ ахетука̄нам̣ сахетукатада̄рамман̣ам̣ хоти, евам̣ двихетука̄нам̣ тихетукатада̄рамман̣ампӣ’’ти ван̣н̣енти, тесам̣ мата̄нуродхена ча идха̄пи н̃а̄н̣асампайуттавипа̄капат̣иккхепо ахетукейева сандха̄йа̄ти ваданти. таттха пана пама̄н̣апа̄т̣ха̄бха̄вато а̄чарийена убхиннампи са̄дха̄ран̣авасена н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄бха̄ве ка̄ран̣ам̣ ватва̄ самакамева читтапариччхедасса дасситатта̄ тесам̣ вачанам̣ вӣмам̣ситва̄ сампат̣иччхитаббам̣. ахетука̄пеккха̄йа четтха ‘‘сугатийа’’нти вачанам̣, там̣ пана аттхато анун̃н̃а̄тадвихетукавипа̄ка̄нам̣ таттхева самбхавадассанапарам̣. тена̄ха ‘‘дуггатийам̣ пана̄’’тйа̄ди.

43. тихетукесӯти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асахагата̄лобха̄доса̄мохавасена тихетукесу путхуджджа̄дӣсӯ нававидхапуггалесу.

45. дит̣т̣хӣ…пе… секкха̄нанти сиккха̄йа апарипӯрака̄рита̄йа сиккханасӣлата̄йа ‘‘секкха̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ пуггала̄нам̣ пат̣хамамаггенева сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄нам̣ пахӣнатта̄ там̣сахагатаджавана̄ни чева ча-саддена а̄кад̣д̣хита̄ни кхӣн̣а̄сава̄вен̣ика̄ни кирийаджавана̄ни ча на лаббханти.

46. пат̣игхаджавана̄ни ча̄ти доманассаджавана̄ни чева дит̣т̣хисампайуттавичикиччха̄сахагатакирийаджавана̄ни ча.

47. локуттара…пе… самуппаджджантӣти чатуннам̣ магга̄нам̣ екачиттаккхан̣икабха̄вена пуггалантаресу асамбхавато, хет̣т̣химахет̣т̣хима̄нан̃ча упарӯпарисама̄паттийа̄ анадхигататта̄, упарӯпарипуггала̄нан̃ча асамуггха̄т̣итакаммакилесаниродхена путхуджджанехи вийа сота̄панна̄нам̣ сота̄панна̄дӣхи пуггалантарабха̄вӯпагаманена пат̣иппассаддхатта̄ ча ат̣т̣хапи локуттараджавана̄ни йатха̄сакам̣ маггапхалат̣т̣ха̄нам̣ арийа̄намева самуппаджджанти.

48. ида̄ни тесам̣ тесам̣ пуггала̄нам̣ йатха̄пат̣иккхиттаджавана̄ни ваджджетва̄ па̄рисесато лаббхама̄наджавана̄ни сампин̣д̣етва̄ дассетум̣ ‘‘асеккха̄на’’нтйа̄ди вуттам̣. тивидхасиккха̄йа парипӯрака̄рибха̄вато асеккха̄нам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ теттим̣савидхакусала̄кусаласса, хет̣т̣химапхалаттайасса, вӣтхимутта̄нан̃ча навамахаггатавипа̄ка̄нам̣ васена пан̃чачатта̄лӣсаваджджита̄ни сеса̄ни тевӣсатикаа̄ма̄вачаравипа̄кавӣсатикирийаарахаттапхалавасена чатучатта̄лӣса вӣтхичитта̄ни самбхава̄ йатха̄ла̄бхам̣ ка̄мабхаве т̣хита̄нам̣ васена уддисе.

секкха̄нам̣ ат̣т̣ха̄расакирийаджаванадит̣т̣хивичикиччха̄сахагатапан̃чакааггапхаламахаггатавипа̄кавасена теттим̣са ваджджетва̄ тевӣсатика̄ма̄вачаравипа̄каа̄ваджджанадвайаекавӣсатикусаласатта̄кусалахет̣т̣химапхалаттайавасена чхаппан̃н̃а̄са вӣтхичитта̄ни йатха̄самбхавам̣ уддисе ависесато. висесато пана сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ екапан̃н̃а̄са, ана̄га̄мӣнам̣ екӯнапан̃н̃а̄са, авасеса̄нам̣ чатуннам̣ путхуджджана̄нам̣ ат̣т̣ха̄расакирийаджаванасаббалокуттарамахаггатавипа̄кавасена пан̃чатим̣са ваджджетва̄ авасеса̄ни ка̄ма̄вачаравипа̄каа̄ваджджанадвайалокийакусала̄кусалавасена чатупан̃н̃а̄са вӣтхичитта̄ни йатха̄самбхавато уддисе ависесато. висесато пана тихетука̄нам̣ чатупан̃н̃а̄сева лаббханти, двихетука̄хетука̄нам̣ н̃а̄н̣асампайуттавипа̄кааппана̄джаванаваджджита̄ни екачатта̄лӣса, а̄па̄йика̄нам̣ та̄нева двихетукавипа̄каваджджита̄ни саттатим̣са вӣтхичитта̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

пуггала̄нам̣ васена читтаппаваттибхедо пуггалабхедо.

пуггалабхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бхӯмивибха̄гаван̣н̣ана̄

49. сабба̄нипи вӣтхичитта̄ни упалаббханти чханнам̣ два̄ра̄нам̣, саббесан̃ча пуггала̄нам̣ таттха самбхавато. йатха̄раханти там̣там̣бхава̄нурӯпам̣, там̣там̣пуггала̄нурӯпан̃ча.

52. тйа̄дина̄ гха̄навин̃н̃а̄н̣а̄дӣнампи пат̣иккхепо хессатӣти рӯпа̄вачарабхӯмийам̣ пат̣игхаджаванатада̄рамман̣а̄нева пат̣иккхитта̄ни. саббаттха̄пӣти ка̄мабхаве, рӯпабхаве, арӯпабхаве ча.

54. ка̄мабхаве йатха̄рахам̣ вӣтхимуттаваджджа̄ни асӣти вӣтхичитта̄ни, рӯпабхаве пат̣игхадвайаат̣т̣хатада̄рамман̣агха̄на̄дивин̃н̃а̄н̣ачхаккавӣтхимуттакавасена пан̃чавӣсати ваджджетва̄ сеса̄ни а̄ваджджанадвайанаваахетукавипа̄катепан̃н̃а̄саджаванавасена чатусат̣т̣хи, арӯпе бхаве тевӣсатика̄ма̄вачаравипа̄капат̣хамамаггапан̃чадасарӯпа̄вачарапат̣игхадвайаа̄руппавипа̄какирийаманодха̄тухасанавасена саттачатта̄лӣса ваджджетва̄ сеса̄ни чхаббӣсати париттаджаванаат̣т̣хаа̄руппаджаванасатталокуттараджаванаманодва̄ра̄ваджджанавасена двечатта̄лӣса читта̄ни лаббхаре упалаббханти.

кечи пана ‘‘рӯпабхаве анит̣т̣ха̄рамман̣а̄бха̄вато идха̄гата̄нам̣йева брахма̄нам̣ акусалавипа̄касамбхавоти та̄ни париха̄петва̄ пан̃чапариттавипа̄кехи саддхим̣ рӯпабхаве сат̣т̣хийева вӣтхичитта̄нӣ’’ти ваданти. идха пана таттха т̣хатва̄пи имам̣ локам̣ пассанта̄нам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣асса асамбхаво на сакка̄ ваттунти техи саддхим̣йева таттха чатусат̣т̣хи вутта̄ни. еван̃ча катва̄ вуттам̣ дхамма̄нуса̄ран̣ийам̣ ‘‘йада̄ брахма̄но ка̄ма̄вачарам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ а̄ламбанти, тада̄ там̣ сугатийампи акусалавипа̄качаккхусотавин̃н̃а̄н̣аманодха̄тусантӣран̣а̄нам̣ уппатти самбхаватӣ’’ти.

бхӯмивасена вибха̄го бхӯмивибха̄го.

бхӯмивибха̄гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

55. йатха̄самбхаванти там̣там̣два̄ресу, там̣там̣бхавесу ва̄ самбхава̄нурӯпато. йа̄вата̄йуканти пат̣исандхито парам̣ бхаваникантивасена паваттаманодва̄рикачиттавӣтхито пат̣т̣ха̄йа чутичитта̄васа̄нам̣, тато пуббе паваттабхаван̇га̄васа̄нам̣ ва̄ аббоччхинна̄ асати ниродхасама̄паттийанти адхиппа̄йо.

ити абхидхамматтхавибха̄винийа̄ на̄ма абхидхамматтхасан̇гахаван̣н̣ана̄йа

вӣтхипариччхедаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.