1. химавантасуттаван̣н̣ана̄

182. боджджхан̇гасам̣йуттасса пат̣хаме на̄га̄ти имепи маха̄самуддапит̣т̣хе ӯмиантарава̄синова, на вима̄нат̣т̣хакана̄га̄. тесам̣ химавантам̣ нисса̄йа ка̄йавад̣д̣хана̄дисаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. боджджхан̇гети еттха бодхийа̄, бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. ким̣ вуттам̣ хоти? йа̄ хи айам̣ дхаммаса̄маггӣ, йа̄йа локийалокуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯхана ка̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхатӣти катва̄ бодхӣти вуччати. буджджхатӣти килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти вуттам̣ хоти. йатха̄ха ‘‘сатта боджджхан̇ге бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’ти (сам̣. ни. 5.378; дӣ. ни. 3.143). тасса̄ дхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄ джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа. йопеса йатха̄вуттаппака̄ра̄йа ета̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако бодхӣти вуччати, тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти ва̄ боджджхан̇га̄’’ти.

апича ‘‘боджджхан̇га̄ти кенат̣т̣хена боджджхан̇га̄? бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄, буджджхантӣти боджджхан̇га̄, анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄, пат̣ибуджджхантӣти боджджхан̇га̄, самбуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ичча̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.17) пат̣исамбхида̄найена̄пи боджджхан̇гаттхо ведитаббо.

сатисамбоджджхан̇гантиа̄дӣсу пана пасаттхо сундаро ча боджджхан̇готи самбоджджхан̇го. сатийева самбоджджхан̇готи сатисамбоджджхан̇го, там̣ сатисамбоджджхан̇ганти евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. бха̄ветӣти вад̣д̣хети, аттано читтасанта̄не пунаппунам̣ джанети, абхиниббаттетӣти аттхо. вивеканисситантиа̄дӣни косаласам̣йутте ‘‘самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканиссита’’нти еттха вуттанайенева ведитабба̄ни.

айам̣ пана висесо – таттха тадан̇гавивеканисситам̣, самуччхедавивеканисситам̣, ниссаран̣авивеканисситанти, вивекаттайамева вуттам̣, боджджхан̇габха̄ванам̣ патва̄ пана пан̃чавидхавивеканисситампи еке ван̣н̣айанти. те хи на кевалам̣ балававипассана̄маггапхалаккхан̣есу ева боджджхан̇ге уддхаранти випассана̄па̄дака-касин̣аджджха̄на-а̄на̄па̄на̄субха-брахмавиха̄раджджха̄несупи уддхаранти, на ча пат̣исиддха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи. тасма̄ тесам̣ матена етесам̣ джха̄на̄нам̣ паваттиккхан̣е киччато ева виккхамбханавивеканисситам̣. йатха̄ ча випассана̄ккхан̣е ‘‘аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссита’’нти вуттам̣, евам̣ пат̣ипассаддхививеканисситампи бха̄ветӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.