1. паббатавагго
1. химавантасуттаван̣н̣ана̄
182. боджджхан̇гасам̣йуттасса пат̣хаме на̄га̄ти имепи маха̄самуддапит̣т̣хе ӯмиантарава̄синова, на вима̄нат̣т̣хакана̄га̄. тесам̣ химавантам̣ нисса̄йа ка̄йавад̣д̣хана̄дисаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. боджджхан̇гети еттха бодхийа̄, бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. ким̣ вуттам̣ хоти? йа̄ хи айам̣ дхаммаса̄маггӣ, йа̄йа локийалокуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯхана ка̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхатӣти катва̄ бодхӣти вуччати. буджджхатӣти килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти вуттам̣ хоти. йатха̄ха ‘‘сатта боджджхан̇ге бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’ти (сам̣. ни. 5.378; дӣ. ни. 3.143). тасса̄ дхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄ джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа. йопеса йатха̄вуттаппака̄ра̄йа ета̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако бодхӣти вуччати, тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти ва̄ боджджхан̇га̄’’ти.
апича ‘‘боджджхан̇га̄ти кенат̣т̣хена боджджхан̇га̄? бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄, буджджхантӣти боджджхан̇га̄, анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄, пат̣ибуджджхантӣти боджджхан̇га̄, самбуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ичча̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.17) пат̣исамбхида̄найена̄пи боджджхан̇гаттхо ведитаббо.
сатисамбоджджхан̇гантиа̄дӣсу пана пасаттхо сундаро ча боджджхан̇готи самбоджджхан̇го. сатийева самбоджджхан̇готи сатисамбоджджхан̇го, там̣ сатисамбоджджхан̇ганти евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. бха̄ветӣти вад̣д̣хети, аттано читтасанта̄не пунаппунам̣ джанети, абхиниббаттетӣти аттхо. вивеканисситантиа̄дӣни косаласам̣йутте ‘‘самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканиссита’’нти еттха вуттанайенева ведитабба̄ни.
айам̣ пана висесо – таттха тадан̇гавивеканисситам̣, самуччхедавивеканисситам̣, ниссаран̣авивеканисситанти, вивекаттайамева вуттам̣, боджджхан̇габха̄ванам̣ патва̄ пана пан̃чавидхавивеканисситампи еке ван̣н̣айанти. те хи на кевалам̣ балававипассана̄маггапхалаккхан̣есу ева боджджхан̇ге уддхаранти випассана̄па̄дака-касин̣аджджха̄на-а̄на̄па̄на̄субха-брахмавиха̄раджджха̄несупи уддхаранти, на ча пат̣исиддха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи. тасма̄ тесам̣ матена етесам̣ джха̄на̄нам̣ паваттиккхан̣е киччато ева виккхамбханавивеканисситам̣. йатха̄ ча випассана̄ккхан̣е ‘‘аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссита’’нти вуттам̣, евам̣ пат̣ипассаддхививеканисситампи бха̄ветӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
2. ка̄йасуттаван̣н̣ана̄
183. дутийе а̄ха̄рат̣т̣хитикоти паччайат̣т̣хитико. а̄ха̄рам̣ пат̣ичча̄ти паччайам̣ пат̣ичча. субханимиттанти субхампи субханимиттам̣, субхасса а̄рамман̣ампи субханимиттам̣. айонисоманасика̄роти анупа̄йаманасика̄ро уппатхаманасика̄ро аничче ‘‘ничча’’нти ва̄, дуккхе ‘‘сукха’’нти, анаттани ‘‘атта̄’’ти ва̄, асубхе ‘‘субха’’нти ва̄, манасика̄ро. там̣ тасмим̣ субха̄рамман̣е бахулам̣ паваттайато ка̄маччхандо уппаджджати. тена вуттам̣ ‘‘аттхи, бхиккхаве, субханимитта’’нтиа̄ди. евам̣ саббанӣваран̣есу йоджана̄ ведитабба̄.
пат̣игханимиттантиа̄дӣсу пана пат̣игхопи пат̣игханимиттам̣ пат̣игха̄рамман̣ампи. аратӣти уккан̣т̣хита̄. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катама̄ арати? пантесу ва̄ сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати аратита̄ анабхирати анабхирамана̄ уккан̣т̣хита̄ паритассита̄, айам̣ вуччати аратӣ’’ти (вибха. 856).
тандӣти атисӣта̄дипаччайа̄ уппаннам̣ а̄гантукака̄йа̄ласийам̣. йасмим̣ уппанне ‘‘атисӣтам̣ атиун̣хам̣ атиччха̄тосми атидха̄тосми атидӯрамаггам̣ гатосмӣ’’ти вадати, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘таттха катама̄ танди, йа̄ тандӣ тандийана̄ тандиманаката̄ а̄ласйам̣ а̄ласйа̄йана̄ а̄ласйа̄йитаттам̣, айам̣ вуччати тандӣ’’ти (вибха. 857).
виджамбхита̄ти килесавасена ка̄йавинамана̄. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катама̄ виджамбхита̄? йа̄ ка̄йасса джамбхана̄ виджамбхана̄ а̄намана̄ винамана̄ саннамана̄ пан̣амана̄ бйа̄дхийакам̣, айам̣ вуччати виджамбхита̄’’ти (вибха. 858).
бхаттасаммадоти бхаттапарил̣а̄хо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катамо бхаттасаммадо? йа̄ бхутта̄висса бхаттамуччха̄ бхаттакиламатхо бхаттапарил̣а̄хо ка̄йадут̣т̣хуллам̣, айам̣ вуччати бхаттасаммадо’’ти (вибха. 859).
четасо ча лӣнаттанти читтасса лӣйана̄ка̄ро, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катамам̣ четасо лӣнаттам̣? йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄ лӣнам̣ лӣйана̄ лӣйитаттам̣ тхинам̣ тхийана̄ тхийитаттам̣ читтасса, идам̣ вуччати четасо лӣнатта’’нти (вибха. 860).
четасо авӯпасамоти йатха̄ на̄ма вӣтаччикопи ан̇га̄ро нева та̄ва саннисӣдати пата̄пам̣ каротийева, йатха̄ ча паттапачанат̣т̣ха̄не нева та̄ва саннисӣдати пата̄пам̣ каротийева, евам̣ читтасса авӯпасанта̄ка̄ро, аттхато панетам̣ уддхаччакуккуччамева хоти.
вичикиччхат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти вичикиччха̄йа а̄рамман̣адхамма̄. айонисоманасика̄ро саббаттха вуттанайова. еваметтха ка̄маччхандо вичикиччха̄ти име две дхамма̄ а̄рамман̣ена катхита̄, бйа̄па̄до а̄рамман̣ена ча упаниссайена ча, сеса̄ сахаджа̄тена ча упаниссайена ча̄ти.
сатисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти сатийа̄ а̄рамман̣адхамма̄ саттатим̣са бодхипаккхийа̄ ча нава локуттарадхамма̄ ча. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄роти таттха упа̄йаманасика̄расса пунаппунам̣ каран̣ам̣.
кусала̄кусала̄ дхамма̄тиа̄дӣсу кусала̄ти косалласамбхӯта̄ анаваджджасукхавипа̄ка̄. акусала̄ти акосалласамбхӯта̄ са̄ваджджадуккхавипа̄ка̄. са̄ваджджа̄ти акусала̄. анаваджджа̄ти кусала̄. хӣнапан̣ӣтакан̣хасуккесупи есева найо. саппат̣ибха̄га̄ти кан̣хасукка̄йева. кан̣ха̄ хи кан̣хавипа̄када̄нато, сукка̄ ча суккавипа̄када̄нато саппат̣ибха̄га̄ на̄ма, садисавипа̄какот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. пат̣ипаккхабхӯтасса ва̄ бха̄гасса аттхита̄йа саппат̣ибха̄га̄. кан̣ха̄нан̃хи сукка̄ пат̣ипаккхабха̄га̄, сукка̄нан̃ча кан̣ха̄ пат̣ипаккхабха̄га̄ти евампи саппат̣ибха̄га̄. саппат̣иба̄хитат̣т̣хена ва̄ саппат̣ибха̄га̄. акусалан̃хи кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄кам̣ дети, кусалан̃ча акусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ти евампи кан̣хасукка̄ саппат̣ибха̄га̄.
а̄рамбхадха̄тӯти пат̣хама̄рамбхавӣрийам̣. никкамадха̄тӯти косаджджато никкхантатта̄ тато балаватарам̣. параккамадха̄тӯти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманата̄йа татопи балаватаранти тӣхипи падехи вӣрийамева катхитам̣.
пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ти пӣтийа̄ а̄рамман̣адхамма̄. ка̄йапассаддхӣти тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ даратхапассаддхи. читтапассаддхӣти вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса даратхапассаддхи. саматханимиттанти саматхопи саматханимиттам̣, а̄рамман̣ампи. абйагганимиттанти тассева вевачанам̣.
упеккха̄самбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ти упеккха̄йа а̄рамман̣адхамма̄, аттхато пана маджджхатта̄ка̄ро упеккха̄т̣т̣ха̄нӣйа̄ дхаммоти ведитаббо. еваметтха сатидхаммавичайаупеккха̄самбоджджхан̇га̄ а̄рамман̣ена катхита̄, сеса̄ а̄рамман̣енапи упаниссайенапи.
3. сӣласуттаван̣н̣ана̄
184. татийе сӣласампанна̄ти еттха кхӣн̣а̄савасса локийалокуттарасӣлам̣ катхитам̣, тена сампанна̄ти аттхо. сама̄дхипан̃н̃а̄супи есева найо. вимутти пана пхалавимуттийева. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. еваметтха сӣла̄дайо тайо локийалокуттара̄, вимутти локуттара̄ва, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ локийамева.
дассанампа̄ханти дассанампи ахам̣. там̣ панетам̣ дассанам̣ – чаккхудассанам̣, н̃а̄н̣адассананти дувидхам̣. таттха пасаннехи чаккхӯхи арийа̄нам̣ дассанам̣ олоканам̣ чаккхудассанам̣ на̄ма. арийехи пана дит̣т̣хасса лаккхан̣асса дассанам̣, пат̣ивиддхасса ча пат̣ивиджджханам̣ джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ маггапхалехи ва̄ н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. имасмим̣ панеттха чаккхудассанам̣ адхиппетам̣. арийа̄нан̃хи пасаннехи чаккхӯхи олоканампи бахука̄рамева. савананти ‘‘асуко на̄ма кхӣн̣а̄саво асукасмим̣ на̄ма рат̣т̣хе ва̄ джанападе ва̄ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ виха̄ре ва̄ лен̣е ва̄ васатӣ’’ти катхента̄нам̣ сотена саванам̣, етампи бахука̄рамева. упасан̇камананти ‘‘да̄нам̣ ва̄ дасса̄ми, пан̃хам̣ ва̄ пуччхисса̄ми, дхаммам̣ ва̄ сосса̄ми, сакка̄рам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти еварӯпена читтена арийа̄нам̣ упасан̇каманам̣. пайирупа̄сананти пан̃ха̄пайирупа̄санам̣. арийа̄нам̣ гун̣е сутва̄ те упасан̇камитва̄ нимантетва̄ да̄нам̣ датва̄ ‘‘ким̣, бханте, кусала’’нтиа̄дина̄ найена пан̃хапуччхананти аттхо.
ануссатинти раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу нисиннасса ‘‘ида̄ни арийа̄ лен̣агухаман̣д̣апа̄дӣсу джха̄навипассана̄маггапхаласукхехи вӣтина̄ментӣ’’ти ануссаран̣ам̣. йо ва̄ тесам̣ сантике ова̄до ладдхо хоти, там̣ а̄ваджджитва̄ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ магго, имасмим̣ пхала’’нти евам̣ ануссаран̣ам̣. анупаббаджджанти арийесу читтам̣ паса̄детва̄ гхара̄ никкхамма тесам̣ сантике паббаджджам̣. арийа̄нан̃хи сантике читтам̣ паса̄детва̄ тесам̣йева сантике паббаджитва̄ тесам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чаратопи паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма. арийесу паса̄дена ан̃н̃аттха паббаджитва̄ арийа̄нам̣ сантике ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чарато паббаджджа̄пи анупаббаджджа̄ на̄ма. ан̃н̃есу пана паса̄дена ан̃н̃есам̣йева сантике паббаджитва̄ ан̃н̃есам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чарато паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма на хоти.
евам̣ паббаджитесу пана маха̄кассапаттхерасса та̄ва анупаббаджджам̣ паббаджита̄ сатасахассаматта̄ ахесум̣, татха̄ тхерассева саддхивиха̄рикасса ча чандагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса сӯрийагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса ассагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса йонакадхаммараккхитаттхерасса, тасса пана саддхивиха̄рико асокаран̃н̃о канит̣т̣хабха̄та̄ тиссаттхеро на̄ма ахоси, тасса анупаббаджджам̣ паббаджита̄ ад̣д̣хатеййакот̣исан̇кха̄ ахесум̣. махиндаттхерасса анупаббаджита̄нам̣ ган̣анапариччхедо наттхи. йа̄ваджджадиваса̄ лан̇ка̄дӣпе саттхари паса̄дена паббаджанта̄ махиндаттхерассева паббаджджам̣ анупаббаджанти на̄ма.
там̣ дхамманти там̣ тесам̣ ова̄да̄нуса̄санӣдхаммам̣. ануссаратӣти сарати. анувитаккетӣти витакка̄хатам̣ кароти. а̄раддхо хотӣти парипун̣н̣о хоти. павичинатӣтиа̄ди саббам̣ таттха н̃а̄н̣ача̄равасенева вуттам̣. атха ва̄ павичинатӣти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ лаккхан̣ам̣ вичинати. павичаратӣти таттха н̃а̄н̣ам̣ чара̄пети. паривӣмам̣сама̄паджджатӣти вӣмам̣санам̣ олоканам̣ гавесанам̣ а̄паджджати.
сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄ти убхайампетам̣ аттхато екам̣. дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхетӣти арахаттам̣ а̄ра̄дхенто имасмим̣йева аттабха̄ве а̄ра̄дхети, тан̃ча кхо пат̣икачча, асампаттейева маран̣ака̄лети аттхо. атха маран̣ака̄лети атха маран̣асса а̄саннака̄ле.
антара̄паринибба̄йӣти йо а̄йувемаджджхам̣ анатиккамитва̄ паринибба̄йати, со тивидхо хоти. каппасахасса̄йукесу та̄ва авихесу ниббаттитва̄ еко ниббаттадивасейева арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. но че ниббаттадивасе па̄пун̣а̄ти, пат̣хамасса пана каппасатасса маттхаке па̄пун̣а̄ти. айамеко антара̄паринибба̄йӣ. апаро евам̣ асакконто двиннам̣ каппасата̄нам̣ маттхаке па̄пун̣а̄ти, айам̣ дутийо. апаро евампи асакконто чатуннам̣ каппасата̄нам̣ маттхаке па̄пун̣а̄ти, айам̣ татийо антара̄паринибба̄йӣ.
пан̃чамам̣ пана каппасатам̣ атиккамитва̄ арахаттам̣ патто упахаччапаринибба̄йӣ на̄ма хоти. атаппа̄дӣсупи есева найо. йаттха каттхачи уппанно пана сасан̇кха̄рена саппайогена арахаттам̣ патто сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма, асан̇кха̄рена аппайогена патто асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма. авиха̄дӣсупи ниббатто таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ упарӯпари ниббаттитва̄ аканит̣т̣хам̣ патто уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма.
имасмим̣ пана т̣ха̄не ат̣т̣хачатта̄рӣса ана̄га̄мино катхетабба̄. авихесу хи тайо антара̄паринибба̄йӣ, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣти пан̃ча хонти. те асан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча̄ти даса хонти, татха̄ атаппа̄дӣсу. аканит̣т̣хесу пана уддхам̣сото наттхи, тасма̄ таттха чатта̄ро сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ, чатта̄ро асан̇кха̄рапаринибба̄йӣти ат̣т̣ха̄ти евам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣса хонти. тесам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ саббаджет̣т̣хо чева хоти саббаканит̣т̣хо ча. катхам̣? со хи сол̣асакаппасахасса̄йукатта̄ а̄йуна̄ саббесам̣ джет̣т̣хо, саббапаччха̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣти саббесам̣ канит̣т̣хо. имасмим̣ сутте апуббам̣ ачаримам̣ екачиттаккхан̣ика̄ на̄на̄лаккхан̣а̄ арахаттамаггасса пуббабха̄гавипассана̄ боджджхан̇га̄ катхита̄.
4. ваттхасуттаван̣н̣ана̄
185. чатуттхе сатисамбоджджхан̇го ити че ме хотӣти сатисамбоджджхан̇готи евам̣ че майхам̣ хоти. аппама̄н̣оти ме хотӣти аппама̄н̣оти евам̣ ме хоти. сусама̄раддхоти супарипун̣н̣о. тит̣т̣хатӣти еттха ат̣т̣хаха̄ка̄рехи сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати – уппа̄дам̣ ана̄ваджджитатта̄ ануппа̄дам̣ а̄ваджджитатта̄ сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати, паваттам̣, аппаваттам̣, нимиттам̣, анимиттам̣ сан̇кха̄ре ана̄ваджджитатта̄, висан̇кха̄рам̣ а̄ваджджитатта̄ сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хатӣти. имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи тит̣т̣хатӣти тхеро джа̄на̄ти, вутта̄ка̄равипарӣтехева ат̣т̣хаха̄ка̄рехи чавантам̣ чаватӣти паджа̄на̄ти. сесабоджджхан̇гесупи есева найо.
ити имасмим̣ сутте тхерасса пхалабоджджхан̇га̄ катхита̄. йада̄ хи тхеро сатисамбоджджхан̇гам̣ сӣсам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, тада̄ итаре чха таданвайа̄ хонти. йада̄ дхаммавичайа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣, тада̄пи сеса̄ таданвайа̄ хонтӣти евам̣ пхаласама̄паттийам̣ аттано чин̣н̣аваситам̣ дассенто тхеро имам̣ суттам̣ катхесӣти.
5. бхиккхусуттаван̣н̣ана̄
186. пан̃чаме бодха̄йа сам̣ваттантӣти буджджханаттха̄йа сам̣ваттанти. ким̣ буджджханаттха̄йа? маггена асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, паччавеккхан̣а̄йа катакиччатам̣, маггена ва̄ килесанидда̄то пабуджджханаттха̄йа, пхалена пабуджджханабха̄ваттха̄йа̄типи вуттам̣ хоти. теневеттха нибба̄насаччхикирийа̄ килесапаха̄напаччавеккхан̣а̄ти саббам̣ дасситам̣.
6-7. кун̣д̣алийасутта̄диван̣н̣ана̄
187-188. чхат̣т̣хе а̄ра̄маниссайӣти а̄ра̄мам̣ нисса̄йа васанабха̄вена а̄ра̄маниссайӣ. париса̄вачароти париса̄йа авачаро. парисам̣ на̄ма ба̄ла̄пи, пан̣д̣ита̄пи осаранти, йо пана параппава̄дам̣ маддитва̄ аттано ва̄дам̣ дӣпетум̣ саккоти, айам̣ париса̄вачаро на̄ма. а̄ра̄мена а̄ра̄манти а̄ра̄менева а̄ра̄мам̣ анучан̇кама̄ми, на ба̄хирена̄ти аттхо. уййа̄нена уййа̄нанти еттха̄пи есева найо. ан̃н̃ена ва̄ а̄ра̄мена пависитва̄ ан̃н̃ам̣ а̄ра̄мам̣, ан̃н̃ена уййа̄нена ан̃н̃ам̣ уййа̄нанти айаметтха аттхо. итива̄даппамоккха̄нисам̣санти ‘‘евам̣ пуччха̄ хоти, евам̣ виссаджджанам̣, евам̣ гахан̣ам̣, евам̣ ниббет̣хана’’нти имина̄ найена итива̄до хоти итива̄даппамоккхоти етам̣ а̄нисам̣сам̣. упа̄рамбха̄нисам̣санти ‘‘айам̣ пуччха̄йа досо, айам̣ виссаджджане’’ти евам̣ ва̄дадоса̄нисам̣сам̣.
катхам̣ бха̄вито ча, кун̣д̣алийа, индрийасам̣вароти саттха̄ ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ парибба̄джакена пуччхитам̣, ида̄ни пуччхитум̣ на саккотӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘на та̄ва айам̣ десана̄ йатха̄нусандхим̣ гата̄. ида̄ни нам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄песса̄мӣ’’ти сайамева пуччханто имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха мана̄пам̣ на̄бхиджджхатӣти ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на̄бхиджджха̄йати. на̄бхихам̣сатӣти на са̄миса̄йа тут̣т̣хийа̄ абхихам̣сати. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттанти тасса на̄мака̄йо ча читтан̃ча гочараджджхатте т̣хитам̣ хоти. сусан̣т̣хитанти каммат̣т̣ха̄навасена сут̣т̣ху сан̣т̣хитам̣. сувимуттанти каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ сувимуттам̣. амана̄панти анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣. на ман̇ку хотӣти тасмим̣ на ман̇ку хоти. аппатит̣т̣хитачиттоти килесавасена ат̣т̣хитачитто. адӣнама̄насоти доманассавасена адӣначитто. абйа̄панначетасоти досавасена апӯтичитто.
евам̣ бха̄вито кхо, кун̣д̣алийа, индрийасам̣варо евам̣ бахулӣкато тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣти еттха евам̣ сучаритапӯран̣ам̣ ведитаббам̣ – имесу та̄ва чхасу два̄ресу ат̣т̣ха̄раса дуччарита̄ни хонти. катхам̣? чаккхудва̄ре та̄ва ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ачопетва̄ тасмим̣ а̄рамман̣е лобхам̣ уппа̄дентасса манодуччаритам̣ хоти. лобхасахагатена читтена ‘‘ахо ватидам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄па’’нти бхан̣антасса вачӣдуччаритам̣, тадева хаттхена пара̄масантасса ка̄йадуччаритам̣. сесадва̄ресупи есева найо.
айам̣ пана висесо – сотадва̄расмин̃хи садда̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ сан̇кхапан̣ава̄дитӯрийабхан̣д̣ам̣ ана̄ма̄сам̣ а̄масантасса, гха̄надва̄ре гандха̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ гандхама̄ла̄дим̣, дживха̄два̄ре раса̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ маччхамам̣са̄дим̣, ка̄йадва̄ре пхот̣т̣хабба̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ ваттхатӯлакапа̄ва̄ра̄дим̣, манодва̄ре пан̃н̃аттивасена дхамма̄рамман̣абхӯтам̣ саппителамадхупха̄н̣ита̄дим̣ а̄масантасса ка̄йадуччаритам̣ ведитаббам̣. сан̇кхепато панеттха чхасу два̄ресу ка̄йавӣтиккамо ка̄йадуччаритам̣, вачӣвӣтиккамо вачӣдуччаритам̣, мановӣтиккамо манодуччаританти тӣн̣ева дуччарита̄ни хонти.
айам̣ пана бхиккху аттано бха̄вана̄пат̣исан̇кха̄не т̣хито има̄ни дуччарита̄ни сучаритам̣ катва̄ випарин̣а̄мети. катхам̣? чаккхудва̄ре та̄ва ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ача̄летва̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ випассанам̣ пат̣т̣ха̄пайато маносучаритам̣ хоти, випассана̄сахагатена читтена кхайадхаммам̣ вайадхамманти бхан̣антасса вачӣсучаритам̣, ‘‘ана̄ма̄сабхан̣д̣ам̣ ета’’нти ана̄масантасса ка̄йасучаритам̣. сесадва̄ресупи есева найо. евам̣ има̄ни виттха̄рато ат̣т̣ха̄раса сучарита̄ни хонти. сан̇кхепато панеттха̄пи чхасу два̄ресу ка̄йасам̣варо ка̄йасучаритам̣, вачӣсам̣варо вачӣсучаритам̣, маносам̣варо маносучаританти тӣн̣ева сучарита̄ни хонти. евам̣ индрийасам̣варо тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣти ведитаббо. етта̄вата̄ сӣла̄нураккхитам̣ индрийасам̣варасӣлам̣ катхитам̣.
ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсу тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣, тивидхам̣ манодуччаритам̣. тасса пат̣ипаккхавасена ка̄йасучарита̄дӣни ведитабба̄ни. етта̄вата̄ ка̄йасам̣варавачӣсам̣варехи па̄тимоккхасӣлам̣, маносам̣варена тӣн̣и сӣла̄нӣти чатупа̄рисуддхисӣлам̣ катхитам̣ хоти. сакале пана имасмим̣ сутте сучаритамӯлака̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ локуттарамиссака̄, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ мӯлабхӯта̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ пуббабха̄га̄, тепи сатипат̣т̣ха̄намӯлака̄ боджджхан̇га̄ пуббабха̄га̄ва. виджджа̄вимуттимӯлака̄ пана локуттара̄ва катхита̄ти ведитабба̄. саттамам̣ утта̄намева.
8. упава̄насуттаван̣н̣ана̄
189. ат̣т̣хаме паччаттанти аттана̄ва. йонисоманасика̄ра̄ти йонисо манасика̄рена. а̄раббхама̄нова̄ти курума̄нойева. сувимуттанти каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттам̣. ат̣т̣хим̣катва̄ти аттхам̣ каритва̄, аттхико хутва̄ти вуттам̣ хоти.
9. пат̣хамауппаннасуттаван̣н̣ана̄
190. наваме на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ти татха̄гатасса па̄тубха̄вам̣ вина̄ на ан̃н̃асмим̣ ка̄ле уппаджджантӣти аттхо.
10. дутийауппаннасуттаван̣н̣ана̄
191. дасаме на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄ти сугатова̄дам̣ вина̄ на уппаджджантӣти.
паббатавагго.