2. боджджхан̇гасам̣йуттам̣
1. паббатавагго
1. химавантасуттаван̣н̣ана̄
182. боджджхан̇гасам̣йуттасса пат̣хаме на̄га̄ти имепи маха̄самуддапит̣т̣хе ӯмиантарава̄синова, на вима̄нат̣т̣хакана̄га̄. тесам̣ химавантам̣ нисса̄йа ка̄йавад̣д̣хана̄дисаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. боджджхан̇гети еттха бодхийа̄, бодхисса ва̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. ким̣ вуттам̣ хоти? йа̄ хи айам̣ дхаммаса̄маггӣ, йа̄йа локийалокуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯхана ка̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхатӣти катва̄ бодхӣти вуччати. буджджхатӣти килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти вуттам̣ хоти. йатха̄ха ‘‘сатта боджджхан̇ге бха̄ветва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо’’ти (сам̣. ни. 5.378; дӣ. ни. 3.143). тасса̄ дхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇га̄ти боджджхан̇га̄ джха̄нан̇гамагган̇га̄дайо вийа. йопеса йатха̄вуттаппака̄ра̄йа ета̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако бодхӣти вуччати, тасса бодхисса ан̇га̄типи боджджхан̇га̄ сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти ва̄ боджджхан̇га̄’’ти.
апича ‘‘боджджхан̇га̄ти кенат̣т̣хена боджджхан̇га̄? бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄, буджджхантӣти боджджхан̇га̄, анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄, пат̣ибуджджхантӣти боджджхан̇га̄, самбуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ичча̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.17) пат̣исамбхида̄найена̄пи боджджхан̇гаттхо ведитаббо.
сатисамбоджджхан̇гантиа̄дӣсу пана пасаттхо сундаро ча боджджхан̇готи самбоджджхан̇го. сатийева самбоджджхан̇готи сатисамбоджджхан̇го, там̣ сатисамбоджджхан̇ганти евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. бха̄ветӣти вад̣д̣хети, аттано читтасанта̄не пунаппунам̣ джанети, абхиниббаттетӣти аттхо. вивеканисситантиа̄дӣни косаласам̣йутте ‘‘самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети вивеканиссита’’нти еттха вуттанайенева ведитабба̄ни.
айам̣ пана висесо – таттха тадан̇гавивеканисситам̣, самуччхедавивеканисситам̣, ниссаран̣авивеканисситанти, вивекаттайамева вуттам̣, боджджхан̇габха̄ванам̣ патва̄ пана пан̃чавидхавивеканисситампи еке ван̣н̣айанти. те хи на кевалам̣ балававипассана̄маггапхалаккхан̣есу ева боджджхан̇ге уддхаранти випассана̄па̄дака-касин̣аджджха̄на-а̄на̄па̄на̄субха-брахмавиха̄раджджха̄несупи уддхаранти, на ча пат̣исиддха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи. тасма̄ тесам̣ матена етесам̣ джха̄на̄нам̣ паваттиккхан̣е киччато ева виккхамбханавивеканисситам̣. йатха̄ ча випассана̄ккхан̣е ‘‘аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссита’’нти вуттам̣, евам̣ пат̣ипассаддхививеканисситампи бха̄ветӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
2. ка̄йасуттаван̣н̣ана̄
183. дутийе а̄ха̄рат̣т̣хитикоти паччайат̣т̣хитико. а̄ха̄рам̣ пат̣ичча̄ти паччайам̣ пат̣ичча. субханимиттанти субхампи субханимиттам̣, субхасса а̄рамман̣ампи субханимиттам̣. айонисоманасика̄роти анупа̄йаманасика̄ро уппатхаманасика̄ро аничче ‘‘ничча’’нти ва̄, дуккхе ‘‘сукха’’нти, анаттани ‘‘атта̄’’ти ва̄, асубхе ‘‘субха’’нти ва̄, манасика̄ро. там̣ тасмим̣ субха̄рамман̣е бахулам̣ паваттайато ка̄маччхандо уппаджджати. тена вуттам̣ ‘‘аттхи, бхиккхаве, субханимитта’’нтиа̄ди. евам̣ саббанӣваран̣есу йоджана̄ ведитабба̄.
пат̣игханимиттантиа̄дӣсу пана пат̣игхопи пат̣игханимиттам̣ пат̣игха̄рамман̣ампи. аратӣти уккан̣т̣хита̄. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катама̄ арати? пантесу ва̄ сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати аратита̄ анабхирати анабхирамана̄ уккан̣т̣хита̄ паритассита̄, айам̣ вуччати аратӣ’’ти (вибха. 856).
тандӣти атисӣта̄дипаччайа̄ уппаннам̣ а̄гантукака̄йа̄ласийам̣. йасмим̣ уппанне ‘‘атисӣтам̣ атиун̣хам̣ атиччха̄тосми атидха̄тосми атидӯрамаггам̣ гатосмӣ’’ти вадати, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘таттха катама̄ танди, йа̄ тандӣ тандийана̄ тандиманаката̄ а̄ласйам̣ а̄ласйа̄йана̄ а̄ласйа̄йитаттам̣, айам̣ вуччати тандӣ’’ти (вибха. 857).
виджамбхита̄ти килесавасена ка̄йавинамана̄. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катама̄ виджамбхита̄? йа̄ ка̄йасса джамбхана̄ виджамбхана̄ а̄намана̄ винамана̄ саннамана̄ пан̣амана̄ бйа̄дхийакам̣, айам̣ вуччати виджамбхита̄’’ти (вибха. 858).
бхаттасаммадоти бхаттапарил̣а̄хо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катамо бхаттасаммадо? йа̄ бхутта̄висса бхаттамуччха̄ бхаттакиламатхо бхаттапарил̣а̄хо ка̄йадут̣т̣хуллам̣, айам̣ вуччати бхаттасаммадо’’ти (вибха. 859).
четасо ча лӣнаттанти читтасса лӣйана̄ка̄ро, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘таттха катамам̣ четасо лӣнаттам̣? йа̄ читтасса акалйата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄ лӣнам̣ лӣйана̄ лӣйитаттам̣ тхинам̣ тхийана̄ тхийитаттам̣ читтасса, идам̣ вуччати четасо лӣнатта’’нти (вибха. 860).
четасо авӯпасамоти йатха̄ на̄ма вӣтаччикопи ан̇га̄ро нева та̄ва саннисӣдати пата̄пам̣ каротийева, йатха̄ ча паттапачанат̣т̣ха̄не нева та̄ва саннисӣдати пата̄пам̣ каротийева, евам̣ читтасса авӯпасанта̄ка̄ро, аттхато панетам̣ уддхаччакуккуччамева хоти.
вичикиччхат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти вичикиччха̄йа а̄рамман̣адхамма̄. айонисоманасика̄ро саббаттха вуттанайова. еваметтха ка̄маччхандо вичикиччха̄ти име две дхамма̄ а̄рамман̣ена катхита̄, бйа̄па̄до а̄рамман̣ена ча упаниссайена ча, сеса̄ сахаджа̄тена ча упаниссайена ча̄ти.
сатисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти сатийа̄ а̄рамман̣адхамма̄ саттатим̣са бодхипаккхийа̄ ча нава локуттарадхамма̄ ча. таттха йонисоманасика̄рабахулӣка̄роти таттха упа̄йаманасика̄расса пунаппунам̣ каран̣ам̣.
кусала̄кусала̄ дхамма̄тиа̄дӣсу кусала̄ти косалласамбхӯта̄ анаваджджасукхавипа̄ка̄. акусала̄ти акосалласамбхӯта̄ са̄ваджджадуккхавипа̄ка̄. са̄ваджджа̄ти акусала̄. анаваджджа̄ти кусала̄. хӣнапан̣ӣтакан̣хасуккесупи есева найо. саппат̣ибха̄га̄ти кан̣хасукка̄йева. кан̣ха̄ хи кан̣хавипа̄када̄нато, сукка̄ ча суккавипа̄када̄нато саппат̣ибха̄га̄ на̄ма, садисавипа̄какот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. пат̣ипаккхабхӯтасса ва̄ бха̄гасса аттхита̄йа саппат̣ибха̄га̄. кан̣ха̄нан̃хи сукка̄ пат̣ипаккхабха̄га̄, сукка̄нан̃ча кан̣ха̄ пат̣ипаккхабха̄га̄ти евампи саппат̣ибха̄га̄. саппат̣иба̄хитат̣т̣хена ва̄ саппат̣ибха̄га̄. акусалан̃хи кусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄кам̣ дети, кусалан̃ча акусалам̣ пат̣иба̄хитва̄ти евампи кан̣хасукка̄ саппат̣ибха̄га̄.
а̄рамбхадха̄тӯти пат̣хама̄рамбхавӣрийам̣. никкамадха̄тӯти косаджджато никкхантатта̄ тато балаватарам̣. параккамадха̄тӯти парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманата̄йа татопи балаватаранти тӣхипи падехи вӣрийамева катхитам̣.
пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ти пӣтийа̄ а̄рамман̣адхамма̄. ка̄йапассаддхӣти тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ даратхапассаддхи. читтапассаддхӣти вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса даратхапассаддхи. саматханимиттанти саматхопи саматханимиттам̣, а̄рамман̣ампи. абйагганимиттанти тассева вевачанам̣.
упеккха̄самбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нӣйа̄ти упеккха̄йа а̄рамман̣адхамма̄, аттхато пана маджджхатта̄ка̄ро упеккха̄т̣т̣ха̄нӣйа̄ дхаммоти ведитаббо. еваметтха сатидхаммавичайаупеккха̄самбоджджхан̇га̄ а̄рамман̣ена катхита̄, сеса̄ а̄рамман̣енапи упаниссайенапи.
3. сӣласуттаван̣н̣ана̄
184. татийе сӣласампанна̄ти еттха кхӣн̣а̄савасса локийалокуттарасӣлам̣ катхитам̣, тена сампанна̄ти аттхо. сама̄дхипан̃н̃а̄супи есева найо. вимутти пана пхалавимуттийева. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. еваметтха сӣла̄дайо тайо локийалокуттара̄, вимутти локуттара̄ва, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ локийамева.
дассанампа̄ханти дассанампи ахам̣. там̣ панетам̣ дассанам̣ – чаккхудассанам̣, н̃а̄н̣адассананти дувидхам̣. таттха пасаннехи чаккхӯхи арийа̄нам̣ дассанам̣ олоканам̣ чаккхудассанам̣ на̄ма. арийехи пана дит̣т̣хасса лаккхан̣асса дассанам̣, пат̣ивиддхасса ча пат̣ивиджджханам̣ джха̄нена ва̄ випассана̄йа ва̄ маггапхалехи ва̄ н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. имасмим̣ панеттха чаккхудассанам̣ адхиппетам̣. арийа̄нан̃хи пасаннехи чаккхӯхи олоканампи бахука̄рамева. савананти ‘‘асуко на̄ма кхӣн̣а̄саво асукасмим̣ на̄ма рат̣т̣хе ва̄ джанападе ва̄ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ виха̄ре ва̄ лен̣е ва̄ васатӣ’’ти катхента̄нам̣ сотена саванам̣, етампи бахука̄рамева. упасан̇камананти ‘‘да̄нам̣ ва̄ дасса̄ми, пан̃хам̣ ва̄ пуччхисса̄ми, дхаммам̣ ва̄ сосса̄ми, сакка̄рам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти еварӯпена читтена арийа̄нам̣ упасан̇каманам̣. пайирупа̄сананти пан̃ха̄пайирупа̄санам̣. арийа̄нам̣ гун̣е сутва̄ те упасан̇камитва̄ нимантетва̄ да̄нам̣ датва̄ ‘‘ким̣, бханте, кусала’’нтиа̄дина̄ найена пан̃хапуччхананти аттхо.
ануссатинти раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу нисиннасса ‘‘ида̄ни арийа̄ лен̣агухаман̣д̣апа̄дӣсу джха̄навипассана̄маггапхаласукхехи вӣтина̄ментӣ’’ти ануссаран̣ам̣. йо ва̄ тесам̣ сантике ова̄до ладдхо хоти, там̣ а̄ваджджитва̄ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ магго, имасмим̣ пхала’’нти евам̣ ануссаран̣ам̣. анупаббаджджанти арийесу читтам̣ паса̄детва̄ гхара̄ никкхамма тесам̣ сантике паббаджджам̣. арийа̄нан̃хи сантике читтам̣ паса̄детва̄ тесам̣йева сантике паббаджитва̄ тесам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чаратопи паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма. арийесу паса̄дена ан̃н̃аттха паббаджитва̄ арийа̄нам̣ сантике ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чарато паббаджджа̄пи анупаббаджджа̄ на̄ма. ан̃н̃есу пана паса̄дена ан̃н̃есам̣йева сантике паббаджитва̄ ан̃н̃есам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чарато паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма на хоти.
евам̣ паббаджитесу пана маха̄кассапаттхерасса та̄ва анупаббаджджам̣ паббаджита̄ сатасахассаматта̄ ахесум̣, татха̄ тхерассева саддхивиха̄рикасса ча чандагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса сӯрийагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса ассагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса йонакадхаммараккхитаттхерасса, тасса пана саддхивиха̄рико асокаран̃н̃о канит̣т̣хабха̄та̄ тиссаттхеро на̄ма ахоси, тасса анупаббаджджам̣ паббаджита̄ ад̣д̣хатеййакот̣исан̇кха̄ ахесум̣. махиндаттхерасса анупаббаджита̄нам̣ ган̣анапариччхедо наттхи. йа̄ваджджадиваса̄ лан̇ка̄дӣпе саттхари паса̄дена паббаджанта̄ махиндаттхерассева паббаджджам̣ анупаббаджанти на̄ма.
там̣ дхамманти там̣ тесам̣ ова̄да̄нуса̄санӣдхаммам̣. ануссаратӣти сарати. анувитаккетӣти витакка̄хатам̣ кароти. а̄раддхо хотӣти парипун̣н̣о хоти. павичинатӣтиа̄ди саббам̣ таттха н̃а̄н̣ача̄равасенева вуттам̣. атха ва̄ павичинатӣти тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ лаккхан̣ам̣ вичинати. павичаратӣти таттха н̃а̄н̣ам̣ чара̄пети. паривӣмам̣сама̄паджджатӣти вӣмам̣санам̣ олоканам̣ гавесанам̣ а̄паджджати.
сатта пхала̄ сатта̄нисам̣са̄ти убхайампетам̣ аттхато екам̣. дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхетӣти арахаттам̣ а̄ра̄дхенто имасмим̣йева аттабха̄ве а̄ра̄дхети, тан̃ча кхо пат̣икачча, асампаттейева маран̣ака̄лети аттхо. атха маран̣ака̄лети атха маран̣асса а̄саннака̄ле.
антара̄паринибба̄йӣти йо а̄йувемаджджхам̣ анатиккамитва̄ паринибба̄йати, со тивидхо хоти. каппасахасса̄йукесу та̄ва авихесу ниббаттитва̄ еко ниббаттадивасейева арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. но че ниббаттадивасе па̄пун̣а̄ти, пат̣хамасса пана каппасатасса маттхаке па̄пун̣а̄ти. айамеко антара̄паринибба̄йӣ. апаро евам̣ асакконто двиннам̣ каппасата̄нам̣ маттхаке па̄пун̣а̄ти, айам̣ дутийо. апаро евампи асакконто чатуннам̣ каппасата̄нам̣ маттхаке па̄пун̣а̄ти, айам̣ татийо антара̄паринибба̄йӣ.
пан̃чамам̣ пана каппасатам̣ атиккамитва̄ арахаттам̣ патто упахаччапаринибба̄йӣ на̄ма хоти. атаппа̄дӣсупи есева найо. йаттха каттхачи уппанно пана сасан̇кха̄рена саппайогена арахаттам̣ патто сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма, асан̇кха̄рена аппайогена патто асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ на̄ма. авиха̄дӣсупи ниббатто таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ упарӯпари ниббаттитва̄ аканит̣т̣хам̣ патто уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма.
имасмим̣ пана т̣ха̄не ат̣т̣хачатта̄рӣса ана̄га̄мино катхетабба̄. авихесу хи тайо антара̄паринибба̄йӣ, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣти пан̃ча хонти. те асан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча̄ти даса хонти, татха̄ атаппа̄дӣсу. аканит̣т̣хесу пана уддхам̣сото наттхи, тасма̄ таттха чатта̄ро сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ, чатта̄ро асан̇кха̄рапаринибба̄йӣти ат̣т̣ха̄ти евам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣса хонти. тесам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ саббаджет̣т̣хо чева хоти саббаканит̣т̣хо ча. катхам̣? со хи сол̣асакаппасахасса̄йукатта̄ а̄йуна̄ саббесам̣ джет̣т̣хо, саббапаччха̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣти саббесам̣ канит̣т̣хо. имасмим̣ сутте апуббам̣ ачаримам̣ екачиттаккхан̣ика̄ на̄на̄лаккхан̣а̄ арахаттамаггасса пуббабха̄гавипассана̄ боджджхан̇га̄ катхита̄.
4. ваттхасуттаван̣н̣ана̄
185. чатуттхе сатисамбоджджхан̇го ити че ме хотӣти сатисамбоджджхан̇готи евам̣ че майхам̣ хоти. аппама̄н̣оти ме хотӣти аппама̄н̣оти евам̣ ме хоти. сусама̄раддхоти супарипун̣н̣о. тит̣т̣хатӣти еттха ат̣т̣хаха̄ка̄рехи сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати – уппа̄дам̣ ана̄ваджджитатта̄ ануппа̄дам̣ а̄ваджджитатта̄ сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хати, паваттам̣, аппаваттам̣, нимиттам̣, анимиттам̣ сан̇кха̄ре ана̄ваджджитатта̄, висан̇кха̄рам̣ а̄ваджджитатта̄ сатисамбоджджхан̇го тит̣т̣хатӣти. имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи тит̣т̣хатӣти тхеро джа̄на̄ти, вутта̄ка̄равипарӣтехева ат̣т̣хаха̄ка̄рехи чавантам̣ чаватӣти паджа̄на̄ти. сесабоджджхан̇гесупи есева найо.
ити имасмим̣ сутте тхерасса пхалабоджджхан̇га̄ катхита̄. йада̄ хи тхеро сатисамбоджджхан̇гам̣ сӣсам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, тада̄ итаре чха таданвайа̄ хонти. йада̄ дхаммавичайа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣, тада̄пи сеса̄ таданвайа̄ хонтӣти евам̣ пхаласама̄паттийам̣ аттано чин̣н̣аваситам̣ дассенто тхеро имам̣ суттам̣ катхесӣти.
5. бхиккхусуттаван̣н̣ана̄
186. пан̃чаме бодха̄йа сам̣ваттантӣти буджджханаттха̄йа сам̣ваттанти. ким̣ буджджханаттха̄йа? маггена асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, паччавеккхан̣а̄йа катакиччатам̣, маггена ва̄ килесанидда̄то пабуджджханаттха̄йа, пхалена пабуджджханабха̄ваттха̄йа̄типи вуттам̣ хоти. теневеттха нибба̄насаччхикирийа̄ килесапаха̄напаччавеккхан̣а̄ти саббам̣ дасситам̣.
6-7. кун̣д̣алийасутта̄диван̣н̣ана̄
187-188. чхат̣т̣хе а̄ра̄маниссайӣти а̄ра̄мам̣ нисса̄йа васанабха̄вена а̄ра̄маниссайӣ. париса̄вачароти париса̄йа авачаро. парисам̣ на̄ма ба̄ла̄пи, пан̣д̣ита̄пи осаранти, йо пана параппава̄дам̣ маддитва̄ аттано ва̄дам̣ дӣпетум̣ саккоти, айам̣ париса̄вачаро на̄ма. а̄ра̄мена а̄ра̄манти а̄ра̄менева а̄ра̄мам̣ анучан̇кама̄ми, на ба̄хирена̄ти аттхо. уййа̄нена уййа̄нанти еттха̄пи есева найо. ан̃н̃ена ва̄ а̄ра̄мена пависитва̄ ан̃н̃ам̣ а̄ра̄мам̣, ан̃н̃ена уййа̄нена ан̃н̃ам̣ уййа̄нанти айаметтха аттхо. итива̄даппамоккха̄нисам̣санти ‘‘евам̣ пуччха̄ хоти, евам̣ виссаджджанам̣, евам̣ гахан̣ам̣, евам̣ ниббет̣хана’’нти имина̄ найена итива̄до хоти итива̄даппамоккхоти етам̣ а̄нисам̣сам̣. упа̄рамбха̄нисам̣санти ‘‘айам̣ пуччха̄йа досо, айам̣ виссаджджане’’ти евам̣ ва̄дадоса̄нисам̣сам̣.
катхам̣ бха̄вито ча, кун̣д̣алийа, индрийасам̣вароти саттха̄ ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ парибба̄джакена пуччхитам̣, ида̄ни пуччхитум̣ на саккотӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘на та̄ва айам̣ десана̄ йатха̄нусандхим̣ гата̄. ида̄ни нам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄песса̄мӣ’’ти сайамева пуччханто имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха мана̄пам̣ на̄бхиджджхатӣти ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на̄бхиджджха̄йати. на̄бхихам̣сатӣти на са̄миса̄йа тут̣т̣хийа̄ абхихам̣сати. тасса т̣хито ча ка̄йо хоти, т̣хитам̣ читтам̣ аджджхаттанти тасса на̄мака̄йо ча читтан̃ча гочараджджхатте т̣хитам̣ хоти. сусан̣т̣хитанти каммат̣т̣ха̄навасена сут̣т̣ху сан̣т̣хитам̣. сувимуттанти каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ сувимуттам̣. амана̄панти анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣. на ман̇ку хотӣти тасмим̣ на ман̇ку хоти. аппатит̣т̣хитачиттоти килесавасена ат̣т̣хитачитто. адӣнама̄насоти доманассавасена адӣначитто. абйа̄панначетасоти досавасена апӯтичитто.
евам̣ бха̄вито кхо, кун̣д̣алийа, индрийасам̣варо евам̣ бахулӣкато тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣти еттха евам̣ сучаритапӯран̣ам̣ ведитаббам̣ – имесу та̄ва чхасу два̄ресу ат̣т̣ха̄раса дуччарита̄ни хонти. катхам̣? чаккхудва̄ре та̄ва ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ачопетва̄ тасмим̣ а̄рамман̣е лобхам̣ уппа̄дентасса манодуччаритам̣ хоти. лобхасахагатена читтена ‘‘ахо ватидам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄па’’нти бхан̣антасса вачӣдуччаритам̣, тадева хаттхена пара̄масантасса ка̄йадуччаритам̣. сесадва̄ресупи есева найо.
айам̣ пана висесо – сотадва̄расмин̃хи садда̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ сан̇кхапан̣ава̄дитӯрийабхан̣д̣ам̣ ана̄ма̄сам̣ а̄масантасса, гха̄надва̄ре гандха̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ гандхама̄ла̄дим̣, дживха̄два̄ре раса̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ маччхамам̣са̄дим̣, ка̄йадва̄ре пхот̣т̣хабба̄рамман̣асса ваттхубхӯтам̣ ваттхатӯлакапа̄ва̄ра̄дим̣, манодва̄ре пан̃н̃аттивасена дхамма̄рамман̣абхӯтам̣ саппителамадхупха̄н̣ита̄дим̣ а̄масантасса ка̄йадуччаритам̣ ведитаббам̣. сан̇кхепато панеттха чхасу два̄ресу ка̄йавӣтиккамо ка̄йадуччаритам̣, вачӣвӣтиккамо вачӣдуччаритам̣, мановӣтиккамо манодуччаританти тӣн̣ева дуччарита̄ни хонти.
айам̣ пана бхиккху аттано бха̄вана̄пат̣исан̇кха̄не т̣хито има̄ни дуччарита̄ни сучаритам̣ катва̄ випарин̣а̄мети. катхам̣? чаккхудва̄ре та̄ва ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате ка̄йан̇гава̄чан̇га̄ни ача̄летва̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ випассанам̣ пат̣т̣ха̄пайато маносучаритам̣ хоти, випассана̄сахагатена читтена кхайадхаммам̣ вайадхамманти бхан̣антасса вачӣсучаритам̣, ‘‘ана̄ма̄сабхан̣д̣ам̣ ета’’нти ана̄масантасса ка̄йасучаритам̣. сесадва̄ресупи есева найо. евам̣ има̄ни виттха̄рато ат̣т̣ха̄раса сучарита̄ни хонти. сан̇кхепато панеттха̄пи чхасу два̄ресу ка̄йасам̣варо ка̄йасучаритам̣, вачӣсам̣варо вачӣсучаритам̣, маносам̣варо маносучаританти тӣн̣ева сучарита̄ни хонти. евам̣ индрийасам̣варо тӣн̣и сучарита̄ни парипӯретӣти ведитаббо. етта̄вата̄ сӣла̄нураккхитам̣ индрийасам̣варасӣлам̣ катхитам̣.
ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсу тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣, тивидхам̣ манодуччаритам̣. тасса пат̣ипаккхавасена ка̄йасучарита̄дӣни ведитабба̄ни. етта̄вата̄ ка̄йасам̣варавачӣсам̣варехи па̄тимоккхасӣлам̣, маносам̣варена тӣн̣и сӣла̄нӣти чатупа̄рисуддхисӣлам̣ катхитам̣ хоти. сакале пана имасмим̣ сутте сучаритамӯлака̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ локуттарамиссака̄, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣ мӯлабхӯта̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ пуббабха̄га̄, тепи сатипат̣т̣ха̄намӯлака̄ боджджхан̇га̄ пуббабха̄га̄ва. виджджа̄вимуттимӯлака̄ пана локуттара̄ва катхита̄ти ведитабба̄. саттамам̣ утта̄намева.
8. упава̄насуттаван̣н̣ана̄
189. ат̣т̣хаме паччаттанти аттана̄ва. йонисоманасика̄ра̄ти йонисо манасика̄рена. а̄раббхама̄нова̄ти курума̄нойева. сувимуттанти каммат̣т̣ха̄навимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттам̣. ат̣т̣хим̣катва̄ти аттхам̣ каритва̄, аттхико хутва̄ти вуттам̣ хоти.
9. пат̣хамауппаннасуттаван̣н̣ана̄
190. наваме на̄н̃н̃атра татха̄гатасса па̄тубха̄ва̄ти татха̄гатасса па̄тубха̄вам̣ вина̄ на ан̃н̃асмим̣ ка̄ле уппаджджантӣти аттхо.
10. дутийауппаннасуттаван̣н̣ана̄
191. дасаме на̄н̃н̃атра сугатавинайа̄ти сугатова̄дам̣ вина̄ на уппаджджантӣти.
паббатавагго.
2. гила̄навагго
1-3. па̄н̣асутта̄диван̣н̣ана̄
192-194. дутийаваггасса пат̣хаме чатта̄ро ирийа̄патхе каппентӣти йесам̣ чатта̄ро ирийа̄патха̄ аттхи, тесам̣йева васенетам̣ вуттам̣. сӣлам̣ нисса̄йа̄ти чатупа̄рисуддхисӣлам̣ ниссайам̣ катва̄. сатта боджджхан̇гети сахавипассанаке маггабоджджхан̇ге. дутийататийа̄ни утта̄наттха̄нева.
4-10. пат̣хамагила̄насутта̄диван̣н̣ана̄
195-201. чатуттхе татха̄ пахӣно ча̄йасмато маха̄кассапасса со а̄ба̄дхо ахосӣти тхерасса кира имам̣ боджджхан̇габха̄ванам̣ са̄дхукам̣ сун̣антасса етадахоси ‘‘майхам̣ паббаджитадивасато саттаме дивасе сачча̄ни пат̣ивиджджхантасса име боджджхан̇га̄ па̄тубхӯта̄’’ти. атхасса ‘‘ниййа̄никам̣ вата саттхуса̄сана’’нти чинтайато лохитам̣ пасӣди, упа̄да̄рӯпам̣ висуддхам̣ ахоси, поккхарапатте патитаудакабинду вийа сарӣрато рого виниваттитва̄ гато. тена вуттам̣ ‘‘татха̄ пахӣно ча̄йасмато маха̄кассапасса со а̄ба̄дхо ахосӣ’’ти. пан̃чамачхат̣т̣хесупи есева найо. имесам̣ пана тин̣н̣ампи джана̄нам̣ паббатапа̄де пуппхитависаруккхава̄тасампхассена уппанно мандасӣтаджаро а̄ба̄дхоти ведитаббо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
гила̄навагго.
3. уда̄йивагго
1-2. бодха̄йасутта̄диван̣н̣ана̄
202-203. татийаваггасса пат̣хаме китта̄вата̄ ну кхо, бханте, боджджхан̇га̄ти вуччантӣти бханте, киттакена ну кхо буджджханакаан̇га̄ на̄ма вуччантӣти пуччхати. бодха̄йа сам̣ваттантӣти буджджханаттха̄йа сам̣ваттанти. имасмим̣ сутте миссакабоджджхан̇га̄ катхита̄. дутийе дхаммапариччхедо катхито.
3-5. т̣ха̄нийасутта̄диван̣н̣ана̄
204-206. татийе ка̄мара̄гат̣т̣ха̄нийа̄нанти ка̄мара̄гасса ка̄ран̣абхӯта̄нам̣ а̄рамман̣адхамма̄нам̣. бйа̄па̄дат̣т̣ха̄нийа̄дӣсупи есева найо. сакалан̃хи идам̣ суттам̣ а̄рамман̣енева катхитам̣. пат̣хамаваггасса дутийасутте вуттапариччхедопеттха лаббхатева. чатуттхе миссакабоджджхан̇га̄ катхита̄. пан̃чаме апариха̄нийе дхаммети апариха̄никаре сабха̄вадхамме.
6-7. тан̣хаккхайасутта̄диван̣н̣ана̄
207-208. чхат̣т̣хе етадавоча̄ти ‘‘имиссам̣ парисати нисинно уда̄йиттхеро на̄ма анусандхикусало бхиккху аттхи, со мам̣ пуччхиссатӣти бхагавата̄ оса̄питадесанам̣ н̃атва̄ десана̄нусандхим̣ гхат̣есса̄мӣ’’ти пуччханто етам̣ авоча. випулантиа̄ди саббам̣ субха̄витаттам̣ сандха̄йа вуттам̣. субха̄вито хи сатисамбоджджхан̇го випуло ча махаггато ча аппама̄н̣о ча абйа̄паджджо ча на̄ма хоти. со хи паттхат̣атта̄ випуло, махантабха̄вам̣ гататта̄ махаггато, вад̣д̣хипама̄н̣атта̄ аппама̄н̣о, нӣваран̣а̄нам̣ дӯрӣбха̄вена бйа̄па̄дарахитатта̄ абйа̄паджджхо на̄ма хоти. тан̣ха̄йа паха̄на̄ каммам̣ пахӣйатӣти йам̣ тан̣ха̄мӯлакам̣ каммам̣ уппаджджеййа, там̣ тан̣ха̄паха̄нена пахӣйати. каммасса паха̄на̄ дуккханти йампи каммамӯлакам̣ ват̣т̣адуккхам̣ уппаджджеййа, там̣ каммапаха̄нена пахӣйати. тан̣хаккхайа̄дайо тан̣ха̄дӣнам̣йева кхайа̄, аттхато панетехи нибба̄нам̣ катхитанти ведитаббам̣. саттамам̣ утта̄намева.
8. ниббедхабха̄гийасуттаван̣н̣ана̄
209. ат̣т̣хаме ниббедхабха̄гийанти ниббиджджханакот̣т̣ха̄сийам̣. сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄витена̄ти сатисамбоджджхан̇гена бха̄витена, сатисамбоджджхан̇гам̣ ва̄ бха̄ветва̄ т̣хитена, еваметтха маггабоджджхан̇га̄ миссака̄. техи бха̄витам̣, те ва̄ бха̄ветва̄ т̣хитам̣ читтам̣ ниббаттиталокуттарамева. тампи пана магганисситам̣ катва̄ миссакамева катхетум̣ ват̣т̣ати.
9. екадхаммасуттаван̣н̣ана̄
210. наваме сам̣йоджанавинибандха̄ти сам̣йоджанасан̇кха̄та̄ винибандха̄. аджджхоса̄на̄ти паринит̣т̣хапетва̄ гахан̣а̄.
10. уда̄йисуттаван̣н̣ана̄
211. дасаме абахукатоти акатабахума̄но. уккуджджа̄вакуджджанти еттха уккуджджам̣ вуччати удайо, авакуджджам̣ вайоти удайаббайавасена париваттенто саммасантоти дӣпети. дхаммо ча ме, бханте, абхисамитоти випассана̄дхаммо абхисама̄гато. магготи випассана̄маггова. саче хи тхеро тасмим̣ самайе сота̄панно, упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа, саче ана̄га̄мӣ, арахаттамаггасса аттха̄йа айам̣ випассана̄ ведитабба̄. татха̄ татха̄ вихарантанти тена тена̄ка̄рена вихарантам̣. татхатта̄йа̄ти татха̄бха̄ва̄йа. кхӣн̣а̄ джа̄тӣтиа̄дӣхи татхатта̄йа̄ти адхиппетам̣ татха̄бха̄вам̣ дассети. паччавеккхан̣аттха̄йа упанӣйатӣти хи еттха адхиппа̄йо, там̣ дассенто евама̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
уда̄йивагго.
4. нӣваран̣авагго
3-4. упаккилесасутта̄диван̣н̣ана̄
214-215. чатуттхаваггасса татийе на ча пабхассаранти на ча пабха̄вантам̣. пабхан̇гу ча̄ти пабхиджджанасабха̄вам̣. айоти ка̄л̣алохам̣. т̣хапетва̄ идха вутта̄ни чатта̄ри авасесам̣ лохам̣ на̄ма. саджджхӯти раджатам̣. читтасса̄ти чатубхӯмакачиттасса. локийасса та̄ва упаккилесо хоту, локуттарасса катхам̣ хотӣти? уппаджджитум̣ аппада̄нена. йадаггена хи уппаджджитум̣ на денти, тадаггенева те локийасса̄пи локуттарасса̄пи упаккилеса̄ на̄ма хонти. пабхан̇гу ча̄ти а̄рамман̣е чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вӯпагаманена бхиджджанасабха̄вам̣. ана̄варан̣а̄ анӣваран̣а̄ти кусаладхамме на а̄варантӣти ана̄варан̣а̄, на нӣваранти на пат̣иччха̄дентӣти анӣваран̣а̄. четасо анупаккилеса̄ти чатубхӯмакачиттасса анупаккилеса̄.
8. а̄варан̣анӣваран̣асуттаван̣н̣ана̄
219. ат̣т̣хаме пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄ти пан̃н̃а̄йа мандабха̄вакара̄. нӣваран̣а̄нан̃хи абхин̣хуппа̄де сати антарантара̄ уппаджджама̄на̄ пан̃н̃а̄ дуббала̄ хоти манда̄ ависада̄.
пан̃ча нӣваран̣а̄ тасмим̣ самайе на хонти. саттабоджджхан̇га̄ тасмим̣ самайе бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти арийаса̄вакасса хи саппа̄йадхаммассаванам̣ сун̣антасса пан̃ча нӣваран̣а̄ дӯре хонти. со саче тасмим̣йева т̣ха̄не висесам̣ ниббаттетум̣ саккоти, евамасса сатта боджджхан̇га̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. но че саккоти, тато вут̣т̣ха̄йа раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄нам̣ гато тамева пӣтим̣ авиджаханто пан̃ча нӣваран̣е виккхамбхетва̄ висесам̣ ниббаттессати. таттха асакконтопи йа̄ва саттадивасаббхантара̄ тамева пӣтим̣ авиджаханто нӣваран̣е виккхамбхетва̄ висесам̣ ниббаттессатӣти идам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дхаммассаванавасена саким̣ пӣтипа̄моджджапаккхийа̄ пат̣иладдхабоджджхан̇га̄ хи камма̄ра̄мата̄дӣни а̄гамма нассанти, татха̄рӯпам̣ пана утусаппа̄йа̄дим̣ лабхитва̄ пуна уппаджджанта̄пи тасмим̣ самайе бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти иччева вуччати.
9. руккхасуттаван̣н̣ана̄
220. наваме аджджха̄руха̄ти абхируханака̄. каччхакоти ат̣т̣хикаччхако. капиттханоти маккат̣атханасадисапхало виджа̄тапилаккхо.
10. нӣваран̣асуттаван̣н̣ана̄
221. дасаме андхакаран̣а̄ти андхабха̄вакаран̣а̄. ачаккхукаран̣а̄ти пан̃н̃а̄чаккхусса акаран̣а̄. пан̃н̃а̄ниродхика̄ти пан̃н̃а̄йа ниродхана̄. вигха̄тапаккхийа̄ти дуккхапаккхика̄. анибба̄насам̣ваттаника̄ти нибба̄наттха̄йа асам̣ваттаника̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева. сакалепи имасмим̣ вагге миссакабоджджхан̇га̄ва катхита̄ти.
нӣваран̣авагго.
5. чаккаваттивагго
1. видха̄суттаван̣н̣ана̄
222. пан̃чамаваггасса пат̣хаме тиссо видха̄ти тайо ма̄накот̣т̣ха̄са̄, ма̄нойева ва̄. татха̄ татха̄ видаханато хи ма̄нова видха̄ти вуччати.
2. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄
223. дутийе ран̃н̃о, бхиккхаве, чаккаваттисса̄ти еттха аттано сирисампаттийа̄ ра̄джати, чатӯхи ва̄ сан̇гахаваттхӯхи локам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄, тасса ран̃н̃о. ‘‘паваттату бхавам̣ чаккаратана’’нти пун̃н̃а̄нубха̄вена аббхуггата̄йа ва̄ча̄йа чоденто чаккам̣ ваттетӣти чаккаваттӣ, тасса чаккаваттисса. па̄тубха̄ва̄ти па̄тубха̄вена. саттаннанти ган̣анапариччхедо. ратана̄нанти париччхиннааттхадассанам̣. вачанаттхо панеттха ратиджананат̣т̣хена ратанам̣. апича –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти.
чаккаратанасса ча ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃ам̣ деват̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, саббева гандхапуппха̄дӣхи тассева пӯджан̃ча абхива̄дана̄дӣни ча каронтӣти читтӣкатат̣т̣хена ратанам̣. чаккаратанасса ча ‘‘еттакам̣ на̄ма дханам̣ аггхатӣ’’ти аггхо наттхи, ити махаггхат̣т̣хена̄пи ратанам̣. чаккаратанан̃ча ан̃н̃ехи локе виджджама̄наратанехи асадисанти атулат̣т̣хена ратанам̣. йасма̄ пана йасмим̣ каппе буддха̄ уппаджджанти, тасмим̣йева чаккаваттино, буддха̄ ча када̄чи карахачи уппаджджанти, тасма̄ дуллабхадассанат̣т̣хена ратанам̣. тадетам̣ джа̄тирӯпакулаиссарийа̄дӣхи аномасса ул̣а̄расаттассева уппаджджати, на ан̃н̃асса̄ти аномасаттапарибхогат̣т̣хена̄пи ратанам̣. йатха̄ ча чаккаратанам̣, евам̣ сеса̄нипӣти. тена вуттам̣ –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти.
па̄тубха̄во хотӣти ниббатти хоти. татра̄йам̣ йоджана̄ – чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄ саттаннам̣ ратана̄нам̣ па̄тубха̄воти айуттам̣. уппаннан̃хи чаккам̣ ваттетва̄ со чаккаваттӣ на̄ма хотӣти на̄йуттам̣. касма̄? чаккаваттананийама̄пеккхата̄йа. йо хи нийамена чаккам̣ ваттессати, со пат̣исандхито пабхути ‘‘чаккаватти па̄тубхӯто’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. ладдхана̄масса ча пурисасса мӯлуппаттивачанатопи йуттамеветам̣. йо хи еса чаккаваттӣти ладдхана̄мо саттависесо, тасса пат̣исандхисан̇кха̄то па̄тубха̄воти айаметтха аттхо. тасса хи па̄тубха̄ва̄ ратана̄ни па̄тубхаванти. па̄тубхӯтехи пана техи саддхим̣ парипакке пун̃н̃асамбха̄ре со сам̣йуджджати, тада̄ локасса тесу па̄тубха̄вачиттам̣ уппаджджати. бахулавачанато ча̄пи йуттамеветам̣. йада̄ хи локасса тесу па̄тубха̄васан̃н̃а̄ уппаджджати, тада̄ екамева пат̣хамам̣, паччха̄ итара̄ни чха па̄тубхавантӣти бахулавачанато ча̄пи етам̣ йуттам̣. па̄тубха̄васса ча аттхабхедатопи йуттамеветам̣. на кевалан̃хи па̄тубхӯтамева па̄тубха̄во, па̄тубха̄вайатӣти па̄тубха̄во. айам̣ па̄тубха̄васса аттхабхедо. йасма̄ йо со пун̃н̃асамбха̄ро ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ пат̣исандхивасена па̄тубха̄вайати, тасма̄ ран̃н̃о чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄. на кевалан̃хи чаккаваттийева, има̄ни пана сатта ратана̄нипи па̄тубхавантӣти айаметтха аттхо. йатхева хи со пун̃н̃асамбха̄ро ран̃н̃о джанакахету, евам̣ ратана̄нампи парийа̄йена упаниссайахетӯти йуттамеветам̣ ‘‘ран̃н̃о, бхиккхаве, чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄ саттаннам̣ ратана̄нам̣ па̄тубха̄во хотӣ’’ти.
ида̄ни тесам̣ ратана̄нам̣ сарӯпавасена дассанаттхам̣ катамесам̣ саттаннам̣ чаккаратанасса̄тиа̄дима̄ха. таттха чаккаратанасса̄тиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепа̄дхиппа̄йо – двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ сиривибхавам̣ гахетва̄ да̄тум̣ саматтхасса чаккаратанасса па̄тубха̄во хоти, татха̄ пуребхаттамева са̄гарапарийантам̣ патхавим̣ анупарийа̄йанасаматтхасса веха̄сан̇гамасса хаттхиратанасса, та̄дисассева ассаратанасса, чатуран̇гасаманна̄гатепи андхака̄ре йоджанаппама̄н̣ам̣ андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локадассанасаматтхасса ман̣иратанасса, чхаббидхам̣ досам̣ виваджджетва̄ мана̄пача̄рино иттхиратанасса, йоджанаппама̄н̣е падесе антопатхавигата̄нам̣ нидхӣнам̣ дассанасаматтхасса гахапатиратанасса, аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ сакалараджджа̄нуса̄санасаматтхасса джет̣т̣хапуттасан̇кха̄тасса парин̣а̄йакаратанасса ча па̄тубха̄во хотӣти. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана тесам̣ чаккаратана̄дӣнам̣ па̄тубха̄вавидха̄нам̣ маха̄судассана̄дӣсу суттесу а̄гатамева. аттхописса тесам̣ ван̣н̣ана̄йа сам̣ван̣н̣итойева.
сатисамбоджджхан̇гаратанасса̄тиа̄дӣсу сариккхаката̄ евам̣ ведитабба̄ – йатхева хи чаккаваттино чаккаратанам̣ саббаратана̄нам̣ пуречарам̣, евам̣ сатисамбоджджхан̇гаратанам̣ саббесам̣ чатубхӯмакадхамма̄нам̣ пуречаранти, пуречаран̣ат̣т̣хена чаккаваттиран̃н̃о чаккаратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ча ратанесу маха̄ка̄йӯпапаннам̣ аччуггатам̣ випулам̣ махантам̣ хаттхиратанам̣, идампи дхаммавичайасамбоджджхан̇гаратанам̣ махантам̣ дхаммака̄йӯпапаннам̣ аччуггатам̣ випулам̣ махантанти хаттхиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ассаратанам̣ сӣгхам̣ лаху джавам̣, идампи вӣрийасамбоджджхан̇гаратанам̣ сӣгхам̣ лаху джаванти има̄йа сӣгхалахуджавата̄йа ассаратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ман̣иратанам̣ андхака̄рам̣ видхамати, а̄локам̣ дассети, идампи пӣтисамбоджджхан̇гаратанам̣ та̄йа екантакусалатта̄ килесандхака̄рам̣ видхамати, сахаджа̄тапаччайа̄дивасена н̃а̄н̣а̄локам̣ дассетӣти имина̄ андхака̄равидхаманаа̄локадассанабха̄вена ман̣иратанасадисам̣ хоти.
чаккаваттино иттхиратанам̣ ка̄йачиттадаратхам̣ пат̣ипассамбхети, парил̣а̄хам̣ вӯпасамети. идампи пассаддхисамбоджджхан̇гаратанам̣ ка̄йачиттадаратхам̣ пат̣ипассамбхети, парил̣а̄хам̣ вӯпасаметӣти иттхиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино гахапатиратанам̣ иччхитиччхитаккхан̣е дханада̄нена виккхепам̣ паччхиндитва̄ читтам̣ екаггам̣ кароти, идампи сама̄дхисамбоджджхан̇гаратанам̣ йатхиччхита̄дивасена аппанам̣ сампа̄дети, виккхепам̣ паччхиндитва̄ читтам̣ екаггам̣ каротӣти гахапатиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ча парин̣а̄йакаратанам̣ саббаттхакиччасампа̄данена аппоссуккатам̣ кароти. идампи упеккха̄самбоджджхан̇гаратанам̣ читтуппа̄дам̣ лӣнуддхаччато мочетва̄ пайогамаджджхатте т̣хапайама̄нам̣ аппоссуккатам̣ каротӣти парин̣а̄йакаратанасадисам̣ хоти. ити имасмим̣ сутте чатубхӯмако саббасан̇га̄хикадхаммапариччхедо катхитоти ведитаббо.
4-10. дуппан̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄
225-231. чатуттхе ел̣амӯготи мукхена ва̄чам̣ ниччха̄ретум̣ сакконтопи досехи мӯго асампаннавачано. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
чаккаваттивагго.
6. са̄каччхавагго
1. а̄ха̄расуттаван̣н̣ана̄
232. чхат̣т̣хаваггасса пат̣хаме айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа̄тиа̄дӣсу айам̣ пуриманайато висесо. на кевалан̃хи сатисамбоджджхан̇га̄дӣнам̣ ете вуттаппака̄ра̄ва уппа̄да̄йа, уппанна̄нам̣ ва̄ бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ паччайа̄ хонти, ан̃н̃епи пана евам̣ ведитабба̄. апарепи хи чатта̄ро дхамма̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти сатисампаджан̃н̃ам̣ мут̣т̣хассатипуггалапариваджджаната̄ упат̣т̣хитассатипуггаласеваната̄ тададхимуттата̄ти. абхикканта̄дӣсу хи саттасу т̣ха̄несу сатисампаджан̃н̃ена, бхаттаниккхиттака̄касадисе мут̣т̣хассатипуггале париваджджанена, тиссадаттаттхераабхайаттхера̄дисадисе упат̣т̣хитассатипуггале севанена, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сатисамут̣т̣ха̄панаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄йа ча сатисамбоджджхан̇го уппаджджати. евам̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
сатта дхамма̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – парипуччхаката̄ ваттхувисадакирийа̄ индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ дуппан̃н̃апуггалапариваджджана̄ пан̃н̃авантапуггаласевана̄ гамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣а̄ тададхимуттата̄ти. таттха парипуччхаката̄ти кхандхадха̄туа̄йатанаиндрийабалабоджджхан̇гамагган̇гаджха̄нан̇гасаматхавипассана̄нам̣ аттхасаннисситапарипуччха̄бахулата̄.
ваттхувисадакирийа̄ти аджджхаттикаба̄хира̄нам̣ ваттхӯнам̣ висадабха̄вакаран̣ам̣. йада̄ хисса кесанакхалома̄ни дӣгха̄ни хонти, сарӣрам̣ ва̄ уссаннадосан̃чева седамаламаккхитан̃ча, тада̄ аджджхаттикаваттху ависадам̣ хоти апарисуддхам̣. йада̄ пана чӣварам̣ джин̣н̣ам̣ килит̣т̣хам̣ дуггандхам̣ хоти, сена̄санам̣ ва̄ укла̄пам̣, тада̄ ба̄хираваттху ависадам̣ хоти апарисуддхам̣. тасма̄ кеса̄дичхеданена уддхам̣виречанаадховиречана̄дӣхи сарӣрасаллахукабха̄вакаран̣ена уччха̄дананаха̄панена ча аджджхаттикаваттху висадам̣ ка̄таббам̣. сӯчикаммадхованараджанапарибхан̣д̣акаран̣а̄дӣхи ба̄хираваттху висадам̣ ка̄таббам̣. етасмин̃хи аджджхаттикаба̄хире ваттхумхи ависаде уппаннесу читтачетасикесу н̃а̄н̣ампи ависадам̣ апарисуддхам̣ хоти апарисуддха̄ни дӣпакапаллакават̣т̣итела̄ни нисса̄йа уппаннадӣпасикха̄йа обха̄со вийа. висаде пана аджджхаттикаба̄хире ваттхумхи уппаннесу читтачетасикесу н̃а̄н̣ампи висадам̣ хоти парисуддха̄ни дӣпакапаллакават̣т̣итела̄ни нисса̄йа уппаннадӣпасикха̄йа обха̄со вийа. тена вуттам̣ – ‘‘ваттхувисадакирийа̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттатӣ’’ти.
индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ на̄ма саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ самабха̄вакаран̣ам̣. саче хисса саддхиндрийам̣ балавам̣ хоти, итара̄ни манда̄ни, тато вӣрийиндрийам̣ паггахакиччам̣, сатиндрийам̣ упат̣т̣ха̄накиччам̣, сама̄дхиндрийам̣ авиккхепакиччам̣, пан̃н̃индрийам̣ дассанакиччам̣ ка̄тум̣ на саккоти. тасма̄ там̣ дхаммасабха̄вапаччавеккхан̣ена ва̄, йатха̄ ва̄ манасикарото балавам̣ джа̄там̣, татха̄ аманасикаран̣ена ха̄петаббам̣. ваккалиттхераваттху четтха нидассанам̣. саче пана вӣрийиндрийам̣ балавам̣ хоти, атха нева саддхиндрийам̣ адхимоккхакиччам̣ ка̄тум̣ саккоти, на итара̄ни итаракиччабхедам̣. тасма̄ там̣ пассаддха̄дибха̄вана̄йа ха̄петаббам̣. таттха̄пи сон̣аттхерасса ваттху дассетаббам̣. евам̣ сесесупи екасса балавабха̄ве сати итаресам̣ аттано киччесу асаматтхата̄ ведитабба̄.
висесато панеттха саддха̄пан̃н̃а̄нам̣ сама̄дхивӣрийа̄нан̃ча саматам̣ пасам̣санти. балавасаддхо хи мандапан̃н̃о мудхаппасанно хоти, аваттхусмим̣ пасӣдати. балавапан̃н̃о пана мандасаддхо кера̄т̣икапаккхам̣ бхаджати, бхесаджджасамут̣т̣хито вийа рого атекиччхо хоти. читтуппа̄даматтенева кусалам̣ хотӣти атидха̄витва̄ да̄на̄дӣни акаронто нирайе уппаджджати. убхиннам̣ самата̄йа ваттхусмим̣йева пасӣдати. балавасама̄дхим̣ пана мандавӣрийам̣ сама̄дхисса косаджджапаккхатта̄ косаджджам̣ абхибхавати. балававӣрийам̣ мандасама̄дхим̣ вӣрийасса уддхаччапаккхатта̄ уддхаччам̣ абхибхавати. сама̄дхи пана вӣрийена сам̣йоджито косадждже патитум̣ на лабхати, вӣрийам̣ сама̄дхина̄ сам̣йоджитам̣ уддхачче патитум̣ на лабхати. тасма̄ тадубхайам̣ самам̣ ка̄таббам̣. убхайасамата̄йа хи аппана̄ хоти.
апи ча сама̄дхикаммикасса балаватӣпи саддха̄ ват̣т̣ати. евам̣ саддаханто окаппенто аппанам̣ па̄пун̣иссати. сама̄дхипан̃н̃а̄су пана сама̄дхикаммикасса екаггата̄ балаватӣ ват̣т̣ати. еван̃хи со аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. випассана̄каммикасса пан̃н̃а̄ балаватӣ ват̣т̣ати. еван̃хи со лаккхан̣апат̣иведхам̣ па̄пун̣а̄ти. убхиннам̣ пана самата̄йапи аппана̄ хотийева. сати пана саббаттха балаватӣ ват̣т̣ати. сати хи читтам̣ уддхаччапаккхика̄нам̣ саддха̄вӣрийапан̃н̃а̄нам̣ васена уддхаччапа̄тато, косаджджапаккхикена ча сама̄дхина̄ косаджджапа̄тато раккхати. тасма̄ са̄ лон̣адхӯпанам̣ вийа саббабйан̃джанесу, саббакаммикаамаччо вийа ча саббара̄джакиччесу саббаттха иччхитабба̄. тена̄ха ‘‘сати ча пана саббаттхика̄ вутта̄ бхагавата̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? читтан̃хи сатипат̣исаран̣ам̣, а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄ ча сати, на вина̄ сатийа̄ читтасса паггаханиггахо хотӣ’’ти.
дуппан̃н̃апуггалапариваджджана̄ на̄ма кхандха̄дибхеде анога̄л̣хапан̃н̃а̄нам̣ думмедхапуггала̄нам̣ а̄рака̄ париваджджанам̣. пан̃н̃авантапуггаласевана̄ на̄ма самапан̃н̃а̄салаккхан̣апаригга̄хика̄йа удайаббайапан̃н̃а̄йа саманна̄гатапуггаласевана̄. гамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣а̄ на̄ма гамбхӣресу кхандха̄дӣсу паватта̄йа гамбхӣрапан̃н̃а̄йа пабхедапаччавеккхан̣а̄. тададхимуттата̄ на̄ма т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхаммавичайасамбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
ека̄даса дхамма̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – апа̄йабхайапаччавеккхан̣ата̄, а̄нисам̣садасса̄вита̄, гаманавӣтхипаччавеккхан̣ата̄, пин̣д̣апа̄та̄пача̄йаната̄, да̄йаджджамахаттапаччавеккхан̣ата̄, саттхумахаттапаччавеккхан̣ата̄, джа̄тимахаттапаччавеккхан̣ата̄, сабрахмача̄римахаттапаччавеккхан̣ата̄, кусӣтапуггалапариваджджаната̄, а̄раддхавӣрийапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти.
таттха ‘‘нирайесу пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣ато пат̣т̣ха̄йа маха̄дуккхам̣ анубхаванака̄лепи, тираччха̄найонийам̣ джа̄лакхипанакумӣна̄дӣхи гахитака̄лепи, па̄джанакан̣т̣ака̄диппаха̄ратуннасса пана сакат̣авахана̄дика̄лепи, петтивисайе анека̄нипи вассасахасса̄ни екам̣ буддхантарампи кхуппипа̄са̄хи а̄турӣбхӯтака̄лепи, ка̄лакан̃чикаасуресу сат̣т̣хихаттхаасӣтихаттхаппама̄н̣ена ат̣т̣хичаммаматтенева аттабха̄вена ва̄та̄тапа̄дидуккха̄нубхаванака̄лепи на сакка̄ вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ уппа̄детум̣. айамева те бхиккху ка̄ло’’ти евам̣ апа̄йабхайам̣ паччавеккхантасса̄пи вӣрийасамбоджджхан̇го уппаджджати.
‘‘на сакка̄ кусӣтена навалокуттарадхаммам̣ ладдхум̣, а̄раддхавӣрийенева сакка̄ айама̄нисам̣со вӣрийасса̄’’ти евам̣ а̄нисам̣садасса̄винопи уппаджджати. ‘‘саббабуддха-паччекабуддха-маха̄са̄вакехева гатамагго те гантаббо. со ча на сакка̄ кусӣтена ганту’’нти евам̣ гаманавӣтхим̣ паччавеккхантасса̄пи уппаджджати.
‘‘йе там̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣхи упат̣т̣хаханти, име те манусса̄ нева н̃а̄така̄, на да̄сакаммакара̄, на̄пи ‘там̣ нисса̄йа джӣвисса̄ма̄’ти те пан̣ӣта̄ни пин̣д̣апа̄та̄дӣни денти. атха кхо аттано ка̄ра̄нам̣ махаппхалатам̣ пачча̄сӣсама̄на̄ денти. саттха̄ра̄пи ‘‘айам̣ име паччайе парибхун̃джитва̄ ка̄йадал̣хибахуло сукхам̣ вихариссатӣ’’ти на евам̣ сампассата̄ туйхам̣ паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, атха кхо ‘‘айам̣ име парибхун̃джама̄нова саман̣адхаммам̣ катва̄ ват̣т̣адуккхато муччиссатӣ’ти те паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, со да̄ни твам̣ кусӣто вихаранто на там̣ пин̣д̣ам̣ апача̄йиссаси, а̄раддхавӣрийассева хи пин̣д̣апа̄та̄пача̄йанам̣ на̄ма хотӣ’’ти евам̣ пин̣д̣апа̄та̄пача̄йанам̣ паччавеккхантасса̄пи уппаджджати маха̄миттаттхерасса вийа.
тхеро кира кассакален̣е на̄ма пат̣ивасати. тассева гочарага̄ме ека̄ маха̄упа̄сика̄ тхерам̣ путтам̣ катва̄ пат̣иджаггати. са̄ екадивасам̣ аран̃н̃ам̣ гаччхантӣ дхӣтарам̣ а̄ха – ‘‘амма, асукасмим̣ т̣ха̄не пура̄н̣атан̣д̣ула̄, асукасмим̣ кхӣрам̣, асукасмим̣ саппи, асукасмим̣ пха̄н̣итам̣, тава бха̄тикасса аййамиттасса а̄гатака̄ле бхаттам̣ пачитва̄ кхӣрасаппипха̄н̣итехи саддхим̣ дехи, тван̃ча бхун̃джеййа̄си, ахам̣ пана хиййо паккам̣ па̄рива̄сикабхаттам̣ кан̃джийена бхутта̄мхӣ’’ти. ‘‘дива̄ ким̣ бхун̃джиссаси, амма̄’’ти? ‘‘са̄капан̣н̣ам̣ паккхипитва̄ кан̣атан̣д̣улехи амбилайа̄гум̣ пачитва̄ т̣хапехи, амма̄’’ти.
тхеро чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ нӣхарантова там̣ саддам̣ сутва̄ атта̄нам̣ овади ‘‘маха̄упа̄сика̄ кира кан̃джийена па̄рива̄сикабхаттам̣ бхун̃джитва̄ дива̄пи кан̣апан̣н̣амбилайа̄гум̣ бхун̃джиссати, туйхам̣ аттха̄йа пана пура̄н̣атан̣д̣ула̄дӣни а̄чиккхати, там̣ нисса̄йа кхо панеса̄ нева кхеттам̣ на ваттхум̣ на бхаттам̣ на ваттхам̣ пачча̄сӣсати, тиссо пана сампаттийо паттхайама̄на̄ дети, твам̣ етисса̄ та̄ сампаттийо да̄тум̣ саккхиссаси, на саккхиссасӣти, айам̣ кхо пана пин̣д̣апа̄то тайа̄ сара̄гена садосена самохена на сакка̄ ган̣хиту’’нти паттам̣ тхавика̄йа паккхипитва̄ ган̣т̣хикам̣ мун̃читва̄ ниваттитва̄ кассакален̣амева гантва̄ паттам̣ хет̣т̣ха̄ман̃че, чӣварам̣ чӣваравам̣се т̣хапетва̄ ‘‘арахаттам̣ апа̄пун̣итва̄ на никкхамисса̄мӣ’’ти вӣрийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ нисӣди. дӣгхараттам̣ аппаматто хутва̄ нивуттхабхиккху випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ пуребхаттамева арахаттам̣ патва̄ викасама̄намива падумам̣ маха̄кхӣн̣а̄саво ситам̣ каронтова никкхами. лен̣адва̄ре руккхамхи адхиваттха̄ девата̄ –
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
йасса те а̄сава̄ кхӣн̣а̄, даккхин̣еййоси ма̄риса̄’’ти. –
уда̄нам̣ уда̄нетва̄ ‘‘бханте, пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ тумха̄диса̄нам̣ араханта̄нам̣ бхиккхам̣ датва̄ махаллакиттхийо дуккха̄ муччиссантӣ’’ти а̄ха. тхеро ут̣т̣хахитва̄ два̄рам̣ виваритва̄ ка̄лам̣ олокенто ‘‘па̄тойева̄’’ти н̃атва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа га̄мам̣ па̄виси.
да̄рика̄пи бхаттам̣ сампа̄детва̄ ‘‘ида̄ни ме бха̄та̄ а̄гамиссати, ида̄ни а̄гамиссатӣ’’ти два̄рам̣ олокайама̄на̄ нисӣди. са̄ тхере гхарадва̄рам̣ сампатте паттам̣ гахетва̄ саппипха̄н̣итайоджитасса кхӣрапин̣д̣апа̄тасса пӯретва̄ хаттхе т̣хапеси. тхеро ‘‘сукхам̣ хотӯ’’ти анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. са̄пи там̣ олокайама̄на̄ва ат̣т̣ха̄си. тхерасса хи тада̄ ативийа парисуддхо чхавиван̣н̣о ахоси, виппасанна̄ни индрийа̄ни, мукхам̣ бандхана̄ муттата̄лапаккам̣ вийа ативийа вирочиттха.
маха̄упа̄сика̄ аран̃н̃ато а̄гантва̄ ‘‘ким̣, амма, бха̄тико те а̄гато’’ти пуччхи. са̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. упа̄сика̄ ‘‘аджджа ме путтасса паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ патта’’нти н̃атва̄ ‘‘абхирамати те, амма, бха̄та̄ буддхаса̄сане, на уккан̣т̣хатӣ’’ти а̄ха.
‘‘махантам̣ кхо панетам̣ саттхуда̄йаджджам̣, йадидам̣ сатта арийадхана̄ни на̄ма, там̣ на сакка̄ кусӣтена гахетум̣. йатха̄ хи виппат̣ипаннам̣ путтам̣ ма̄та̄питаро ‘айам̣ амха̄кам̣ апутто’ти париба̄хирам̣ каронти, со тесам̣ аччайена да̄йаджджам̣ на лабхати, евам̣ кусӣтопи идам̣ арийадханада̄йаджджам̣ на лабхати, а̄раддхавӣрийова лабхатӣ’’ти да̄йаджджамахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.
‘‘маха̄ кхо пана те саттха̄, саттхуно хи те ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄лепи абхиниккхаманепи абхисамбодхийампи дхаммачаккаппаваттана-йамакапа̄т̣иха̄рийа-деворохана-а̄йусан̇кха̄равоссаджджанесупи паринибба̄нака̄лепи дасасахассилокадха̄ту акампиттха. йуттам̣ ну кхо те еварӯпасса саттху са̄сане паббаджитва̄ кусӣтена бхавиту’’нти евам̣ саттхумахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.
‘‘джа̄тийа̄пи твам̣ ида̄ни на ла̄макаджа̄тико, асамбхинна̄йа маха̄самматапавен̣ийа̄ а̄гатаукка̄кара̄джавам̣се джа̄тоси, суддходанамаха̄ра̄джасса ча маха̄ма̄йа̄девийа̄ ча натта̄, ра̄хулабхаддасса канит̣т̣хо, тайа̄ на̄ма еварӯпена джинапуттена хутва̄ на йуттам̣ кусӣтена вихариту’’нти евам̣ джа̄тимахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.
‘‘са̄рипуттамоггалла̄на̄ чева асӣти маха̄са̄вака̄ ча вӣрийенева локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхим̣су. твам̣ пана етесам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ маггам̣ пат̣ипаджджаси, на пат̣ипаджджасӣ’’ти евам̣ сабрахмача̄римахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.
куччхим̣ пӯретва̄ т̣хитааджагарасадисе виссат̣т̣хака̄йикачетасикавӣрийе кусӣтапуггале париваджджентасса̄пи, а̄раддхавӣрийе пахитатте пуггале севантасса̄пи т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу вӣрийуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
ека̄даса дхамма̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – буддха̄нуссати дхаммо, сан̇гхо, сӣлам̣, ча̄го, девата̄нуссати, упасама̄нуссати, лӯкхапуггалапариваджджаната̄, синиддхапуггаласеваната̄, паса̄данӣйасуттантапаччавеккхан̣ата̄, тададхимуттата̄ти.
буддхагун̣е ануссарантасса̄пи хи йа̄ва упача̄ра̄ сакаласарӣрам̣ пхарама̄но пӣтисамбоджджхан̇го уппаджджати, дхаммасан̇гхагун̣е ануссарантасса̄пи, дӣгхараттам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ раккхитам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ паччавеккхантасса̄пи, гихино дасасӣлапан̃часӣла̄ни паччавеккхантасса̄пи, дуббхиккхабхайа̄дӣсу пан̣ӣтам̣ бходжанам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ датва̄ ‘‘евам̣ на̄ма адамха̄’’ти ча̄гам̣ паччавеккхантасса̄пи, гихинопи еварӯпе ка̄ле сӣлаванта̄нам̣ диннада̄нам̣ паччавеккхантасса̄пи, йехи гун̣ехи саманна̄гата̄ деваттам̣ патта̄, татха̄рӯпа̄нам̣ аттани аттхитам̣ паччавеккхантасса̄пи, сама̄паттийа̄ виккхамбхита̄ килеса̄ сат̣т̣хипи саттатипи васса̄ни на самуда̄чарантӣти паччавеккхантасса̄пи, четийадассанабодхидассанатхерадассанесу асаккаччакирийа̄йа сам̣сӯчиталӯкхабха̄ве буддха̄дӣсу паса̄дасинеха̄бха̄вена гадрабхапит̣т̣хараджасадисе лӯкхапуггале париваджджентасса̄пи, буддха̄дӣсу паса̄дабахуле мудучитте синиддхапуггале севантасса̄пи, ратанаттайагун̣апаридӣпаке паса̄данӣйе суттанте паччавеккхантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу пӣтиуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
сатта дхамма̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – пан̣ӣтабходжанасеваната̄, утусукхасеваната̄, ирийа̄патхасукхасеваната̄, маджджхаттапайогата̄, са̄раддхака̄йапуггалапариваджджаната̄, пассаддхака̄йа-пуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти.
пан̣ӣтан̃хи синиддхам̣ бходжанам̣ бхун̃джантасса̄пи, сӣтун̣хесу утӯсу т̣ха̄на̄дӣсу ча ирийа̄патхесу саппа̄йам̣ утун̃ча ирийа̄патхан̃ча севантасса̄пи пассаддхи уппаджджати. йо пана маха̄пурисаджа̄тико саббаутуирийа̄патхаккхамова хоти, на там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йасса сабха̄гависабха̄гата̄ аттхи, тассева висабха̄ге утуирийа̄патхе ваджджетва̄ сабха̄ге севантасса уппаджджати. маджджхаттапайого вуччати аттано ча парасса ча каммассакатапаччавеккхан̣а̄. имина̄ маджджхаттапайогена уппаджджати. йо лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи парам̣ вихет̣хайама̄нова вичарати, еварӯпам̣ са̄раддхака̄йапуггалам̣ париваджджентасса̄пи, сам̣йатапа̄дапа̄н̣им̣ пассаддхака̄йам̣ пуггалам̣ севантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу пассаддхиуппа̄данаттха̄йа ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
даса дхамма̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – ваттхувисадакирийата̄, индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄, нимиттакусалата̄, самайе читтасса пагган̣ханата̄, самайе читтасса нигган̣ханата̄, самайе сампахам̣саната̄, самайе аджджхупеккханата̄, асама̄хитапуггалапариваджджаната̄, сама̄хитапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти. таттха ваттхувисадакирийата̄ ча индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄ ча вуттанайенева ведитабба̄.
нимиттакусалата̄ на̄ма касин̣анимиттасса уггахан̣акусалата̄. самайе читтасса пагган̣ханата̄ти йасмим̣ самайе атиситхилавӣрийата̄дӣхи лӣнам̣ читтам̣ хоти, тасмим̣ самайе дхаммавичайавӣрийапӣтисамбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панена тасса пагган̣ханам̣. самайе читтасса нигган̣ханата̄ти йасмим̣ самайе ачча̄раддхавӣрийата̄дӣхи уддхатам̣ читтам̣ хоти, тасмим̣ самайе пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панена тасса нигган̣ханам̣. самайе сампахам̣саната̄ти йасмим̣ самайе читтам̣ пан̃н̃а̄пайогамандата̄йа ва̄ упасамасукха̄нам̣ вигамена ва̄ нирасса̄дам̣ хоти, тасмим̣ самайе ат̣т̣хасам̣вегаваттхупаччавеккхан̣ена сам̣веджети. ат̣т̣ха сам̣вегаваттхӯни на̄ма джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни чатта̄ри, апа̄йадуккхам̣ пан̃чамам̣, атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккханти. ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣ена ча паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати ‘‘самайе сампахам̣саната̄’’ти.
самайе аджджхупеккханата̄ на̄ма йасмим̣ самайе самма̄пат̣ипаттим̣ а̄гамма алӣнам̣ ануддхатам̣ анирасса̄дам̣ а̄рамман̣е самаппаваттам̣ саматхавӣтхипат̣ипаннам̣ читтам̣ хоти, тада̄сса паггаханиггахасампахам̣санесу на бйа̄па̄рам̣ а̄паджджати са̄ратхи вийа самаппаваттесу ассесу. айам̣ вуччати ‘‘самайе аджджхупеккханата̄’’ти. асама̄хитапуггалапариваджджаната̄ на̄ма упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ аппатта̄нам̣ виккхиттачитта̄нам̣ пуггала̄нам̣ а̄рака̄ париваджджанам̣. сама̄хитапуггаласеваната̄ на̄ма упача̄рена ва̄ аппана̄йа ва̄ сама̄хитачитта̄нам̣ севана̄ бхаджана̄ пайирупа̄сана̄. тададхимуттата̄ на̄ма т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сама̄дхиуппа̄данаттхамева ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄. еван̃хи пат̣ипаджджато еса уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
пан̃ча дхамма̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – саттамаджджхаттата̄, сан̇кха̄рамаджджхаттата̄, саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалапариваджджаната̄, саттасан̇кха̄рамаджджхаттапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти. таттха двӣха̄ка̄рехи саттамаджджхаттатам̣ самут̣т̣ха̄пети – ‘‘твам̣ аттанова каммена а̄гантва̄ аттанова каммена гамиссаси, есопи аттано каммена а̄гантва̄ аттанова каммена гамиссати, твам̣ кам̣ кела̄йасӣ’’ти евам̣ каммассакатапаччавеккхан̣ена ча – ‘‘параматтхато саттойева наттхи, со твам̣ кам̣ кела̄йасӣ’’ти евам̣ ниссаттапаччавеккхан̣ена ча. двӣхева̄ка̄рехи сан̇кха̄рамаджджхаттатам̣ самут̣т̣ха̄пети – ‘‘идам̣ чӣварам̣ анупуббена ван̣н̣авика̄ратан̃чева джин̣н̣абха̄ван̃ча упагантва̄ па̄дапун̃чханачол̣акам̣ хутва̄ йат̣т̣хикот̣ийа̄ чхад̣д̣анӣйам̣ бхависсати, саче панасса са̄мико бхавеййа, на̄йам̣ евам̣ винасситум̣ дадеййа̄’’ти евам̣ асса̄микабха̄вапаччавеккхан̣ена ча, ‘‘анаддханийам̣ идам̣ та̄вака̄лика’’нти евам̣ та̄вака̄ликабха̄вапаччавеккхан̣ена ча. йатха̄ ча чӣваре, евам̣ патта̄дӣсупи йоджана̄ ка̄табба̄.
саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалапариваджджаната̄ти еттха йо пуггало гихи ва̄ аттано путтадхӣта̄дике, паббаджито ва̄ аттано антева̄сикасама̄нупаджджха̄йака̄дике мама̄йати, сахаттха̄ва несам̣ кесаччхедана-сӯчикамма-чӣварадхована-раджана-паттапачана̄дӣни кароти, мухуттампи апассанто ‘‘асуко са̄ман̣еро кухим̣, асуко дахаро кухи’’нти бхантамиго вийа ито чито ча а̄локети, ан̃н̃ена кесаччхедана̄дӣнам̣ аттха̄йа ‘‘мухуттам̣ та̄ва асукам̣ песетха̄’’ти йа̄чийама̄нопи ‘‘амхепи там̣ аттано каммам̣ на ка̄рема, тумхе нам̣ гахетва̄ киламессатха̄’’ти на дети, айам̣ саттакела̄йано на̄ма. йо пана чӣварапаттатха̄лакакаттарайат̣т̣хиа̄дӣни мама̄йати, ан̃н̃асса хаттхена пара̄маситумпи на дети, та̄вака̄ликам̣ йа̄читопи ‘‘майампи имам̣ дхана̄йанта̄ на парибхун̃джа̄ма, тумха̄кам̣ ким̣ дасса̄ма̄’’ти вадати, айам̣ сан̇кха̄ракела̄йано на̄ма. йо пана тесу двӣсупи ваттхӯсу маджджхатто уда̄сино, айам̣ саттасан̇кха̄рамаджджхатто на̄ма. ити айам̣ упеккха̄самбоджджхан̇го еварӯпам̣ саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалам̣ а̄рака̄ париваджджентасса̄пи, саттасан̇кха̄рамаджджхаттапуггалам̣ севантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тадуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.
асубханимиттанти уддхума̄така̄дибхеда̄ даса асубха̄рамман̣а̄ дхамма̄. йонисоманасика̄рабахулӣка̄роти еттха пана йонисоманасика̄ро на̄ма упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, уппа̄дакаманасика̄ро. апича чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – асубханимиттасса уггахо, асубхабха̄вана̄нуйого, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.
дасавидхан̃хи асубханимиттам̣ угган̣хантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, бха̄вентасса̄пи, индрийесу гуттадва̄расса̄пи, чатуннам̣ пан̃чаннам̣ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сати удакам̣ пивитва̄ йа̄панасӣлата̄йа бходжане маттан̃н̃унопи. тенетам̣ вуттам̣ –
‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);
асубхакаммикатиссаттхерасадисе асубхабха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дасаасубханимитта̄йа-саппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса ка̄маччхандасса арахаттамаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.
метта̄ четовимуттӣти еттха метта̄ти вутте аппана̄пи упача̄ропи ват̣т̣ати, четовимуттӣти аппана̄йева. йонисоманасика̄ро вутталаккхан̣ова. апича чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – метта̄нимиттасса уггахо, метта̄бха̄вана̄нуйого, каммассаката̄паччавеккхан̣ата̄, пат̣исан̇кха̄набахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.
одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣а̄нан̃хи ан̃н̃атаравасена меттам̣ угган̣хантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, татха̄ одхисоанодхисодиса̄пхаран̣авасена меттам̣ бха̄вентасса̄пи. ‘‘твам̣ етасса куддхо ким̣ кариссаси? кимасса сӣла̄дӣни на̄сетум̣ саккхиссаси? нану твам̣ аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссаси? парасса куджджханам̣ на̄ма вӣтаччикан̇га̄рататтаайасала̄кагӯтха̄дӣни гахетва̄ парам̣ пахаритука̄мата̄садисам̣ хоти. есопи тава куддхо ким̣ кариссати? ким̣ те сӣла̄дӣни вина̄сетум̣ саккхиссати? еса аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссати? аппат̣иччхитапахен̣акам̣ вийа пат̣ива̄там̣ кхиттараджомут̣т̣хи вийа ча етассевеса кодхо маттхаке патиссатӣ’’ти евам̣ аттано ча парасса ча каммассакатам̣ паччавеккхатопи, убхайакаммассакатам̣ паччавеккхитва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хитасса̄пи, ассагуттаттхерасадисе метта̄бха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу метта̄нисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса бйа̄па̄дасса ана̄га̄мимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.
аттхи бхиккхаве аратӣтиа̄ди вуттаттхамева. апи ча чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – атибходжане нимиттагга̄хо, ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.
а̄харахаттхакам̣, бхуттавамитакам̣, татрават̣т̣акам̣, алам̣са̄т̣акам̣, ка̄кама̄сакабходжанам̣ бхун̃джитва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄не нисиннасса хи саман̣адхаммам̣ карото тхинамиддхам̣ маха̄хаттхӣ вийа оттхарантам̣ а̄гаччхати, чатупан̃чаа̄лопаока̄сам̣ пана т̣хапетва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ йа̄панасӣласса бхиккхуно там̣ на хотӣти евам̣ атибходжане нимиттам̣ ган̣хантассапи тхинамиддхам̣ пахӣйати. йасмим̣ ирийа̄патхе тхинамиддхам̣ оккамати, тато ан̃н̃ам̣ париваттентасса̄пи, раттим̣ чанда̄локадӣпа̄локаукка̄локе дива̄ сӯрийа̄локам̣ манасикаронтасса̄пи, аббхока̄се васантасса̄пи, маха̄кассапаттхерасадисе пахӣнатхинамиддхе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи тхинамиддхам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса тхинамиддхасса арахаттамаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.
аттхи бхиккхаве четасо вӯпасамотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. апича чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, вуддхасевитата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.
ба̄хусачченапи хи екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, каппийа̄каппийапарипуччха̄бахуласса̄пи, винайапан̃н̃аттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вата̄йа пакатан̃н̃унопи, вуддхе махаллакаттхере упасан̇камантасса̄пи, упа̄литтхерасадисе винайадхаре калйа̄н̣амитте севантасса̄пи, уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу каппийа̄каппийанисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣне уддхаччакуккучче уддхаччасса арахаттамаггена, куккуччасса ана̄га̄мимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хотӣти.
кусала̄кусала̄ дхамма̄тиа̄дӣнипи вуттаттха̄нева. апича чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, адхимоккхабахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.
ба̄хусачченапи хи екам̣ ва̄…пе… пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха парипуччха̄бахуласса̄пи, винайе чин̣н̣авасӣбха̄васса̄пи, тӣсу ратанесу окаппанийасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхабахуласса̄пи, саддха̄дхимутте ваккалиттхерасадисе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣анисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣна̄йа вичикиччха̄йа сота̄паттимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти. ити бхагава̄ имасмим̣ сутте десанам̣ тӣхи бхавехи ниваттетва̄ арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣хи. десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.
2. парийа̄йасуттаван̣н̣ана̄
233. дутийе самбахула̄ти винайапарийа̄йена тайо джана̄ самбахула̄ти вуччанти, тато парам̣ сан̇гхо. суттантапарийа̄йена тайо тайо ева, тато уддхам̣ самбахула̄. идха суттантапарийа̄йена самбахула̄ти ведитабба̄. пин̣д̣а̄йа пависим̣сӯти пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄. те пана на та̄ва павит̣т̣ха̄, ‘‘пависисса̄ма̄’’ти никкхантатта̄ пана пависим̣сӯти вутта̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ ‘‘га̄мам̣ гамисса̄мӣ’’ти никкхантапурисо там̣ га̄мам̣ апаттопи ‘‘кахам̣ иттханна̄мо’’ти вутте ‘‘га̄мам̣ гато’’ти вуччати, евам̣. парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄моти джетаванасса авидӯре ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо аттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. саман̣о а̄вусоти а̄вусо тумха̄кам̣ саттха̄ саман̣о готамо.
майампи кхо а̄вусо са̄вака̄нам̣ евам̣ дхаммам̣ десема̄ти титтхийа̄нам̣ самайе ‘‘пан̃ча нӣваран̣а̄ паха̄табба̄, сатта боджджхан̇га̄ бха̄ветабба̄’’ти етам̣ наттхи. те пана а̄ра̄мам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хатва̄ ан̃н̃ам̣ олокенто вийа ан̃н̃авихитака̄ вийа хутва̄ бхагавато дхаммадесанам̣ сун̣анти. тато ‘‘саман̣о готамо ‘идам̣ паджахатха идам̣ бха̄ветха̄’ти вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ аттано а̄ра̄мам̣ гантва̄ а̄ра̄мамаджджхе а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ упат̣т̣ха̄йакаупат̣т̣ха̄йика̄хи паривута̄ сӣсам̣ уккхипитва̄ ка̄йам̣ унна̄метва̄ аттано сайамбхӯн̃а̄н̣ена пат̣ивиддха̄ка̄рам̣ дассента̄ – ‘‘пан̃ча нӣваран̣а̄ на̄ма паха̄табба̄, сатта боджджхан̇га̄ на̄ма бха̄ветабба̄’’ти катхенти.
идха но а̄вусоти еттха идха̄ти имасмим̣ пан̃н̃а̄пане. ко висесоти ким̣ адхикам̣? ко адхиппайа̄соти ко адхикаппайого? ким̣ на̄на̄каран̣анти ким̣ на̄наттам̣? дхаммадесана̄йа ва̄ дхаммадесананти йадидам̣ саман̣асса ва̄ готамасса дхаммадесана̄йа саддхим̣ амха̄кам̣ дхаммадесанам̣, амха̄кам̣ ва̄ дхаммадесана̄йа саддхим̣ саман̣асса готамасса дхаммадесанам̣ а̄раббха на̄на̄каран̣ам̣ вуччеййа, там̣ кинна̄ма̄ти ваданти. дутийападепи есева найо.
нева абхинандим̣сӯти ‘‘евамева’’нти на сампат̣иччхим̣су. наппат̣иккосим̣сӯти ‘‘найидам̣ ева’’нти на пат̣иседхим̣су. ким̣ пана те пахонта̄ евам̣ акам̣су, уда̄ху аппахонта̄ти? пахонта̄. на хи те еттакам̣ катхам̣ катхетум̣ на сакконти ‘‘а̄вусо тумха̄кам̣ самайе пан̃ча нӣваран̣а̄ паха̄табба̄ на̄ма наттхи, сатта боджджхан̇га̄ бха̄ветабба̄ на̄ма наттхӣ’’ти. евам̣ пана тесам̣ ахоси – ‘‘аттхи но етам̣ катха̄па̄бхатам̣, майам̣ етам̣ саттху а̄рочесса̄ма, атха но саттха̄ мадхурадхаммадесанам̣ десессатӣ’’ти.