10. сӣвалиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
те ме иджджхим̣су сан̇каппа̄ти а̄йасмато сӣвалиттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи падумуттарасса бхагавато ка̄ле хет̣т̣ха̄ вуттанайена виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ ла̄бхӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти дасабалам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ саттху бхиккхусан̇гхасса ча маха̄да̄нам̣ датва̄ ‘‘бхагава̄ ахам̣ имина̄ адхика̄ракаммена ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ на паттхеми, ана̄гате пана екабуддхасса са̄сане ахампи тумхехи со етадагге т̣хапитабхиккху вийа ла̄бхӣнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ анантара̄йам̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ те паттхана̄ ана̄гате готамабуддхасса сантике самиджджхиссатӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми. сопи кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто випассӣбуддхака̄ле бандхуматӣнагарато авидӯре екасмим̣ га̄маке пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасмим̣ самайе бандхуматӣнагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ са̄каччхитва̄ дасабаласса да̄нам̣ денти. те екадивасам̣ саббева екато хутва̄ да̄нам̣ дента̄ ‘‘ким̣ ну кхо амха̄кам̣ да̄намукхе наттхӣ’’ти (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.207) мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча на аддасам̣су. те ‘‘йато куточи а̄харисса̄ма̄’’ти джанападато нагарапависанамагге пурисам̣ т̣хапесум̣. тада̄ еса кулапутто аттано га̄мато гул̣ададхива̄ракам̣ гахетва̄, ‘‘кин̃чидева а̄харисса̄мӣ’’ти нагарам̣ гаччханто, ‘‘мукхам̣ дховитва̄ дхотахаттхапа̄до пависисса̄мӣ’’ти пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ олокенто нан̇галасӣсаматтам̣ ниммаккхикам̣ дан̣д̣акамадхум̣ дисва̄ ‘‘пун̃н̃ена ме идам̣ уппанна’’нти гахетва̄ нагарам̣ па̄виси. на̄гарехи т̣хапитапурисо там̣ дисва̄, ‘‘бхо пуриса, кассимам̣ а̄харасӣ’’ти пуччхи. ‘‘на кассачи, са̄ми, виккин̣итум̣ пана ме идам̣ а̄бхата’’нти. ‘‘тена хи, бхо, идам̣ каха̄пан̣ам̣ гахетва̄ етам̣ мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча дехӣ’’ти. со чинтеси – ‘‘идам̣ на бахумӯлам̣, айан̃ча екаппаха̄ренева бахум̣ дети, вӣмам̣ситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тато нам̣ ‘‘на̄хам̣ екена каха̄пан̣ена демӣ’’ти а̄ха. ‘‘йади евам̣ две гахетва̄ дехӣ’’ти. ‘‘двӣхипи на демӣ’’ти. етенупа̄йена вад̣д̣хетва̄ сахассам̣ па̄пун̣и.
со чинтеси – ‘‘ативад̣д̣хитум̣ на ват̣т̣ати, хоту та̄ва имина̄ каттаббакиччам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘идам̣ на бахум̣ аггханакам̣, тван̃ча бахум̣ деси, кена каммена идам̣ ган̣ха̄сӣ’’ти. ‘‘идха, бхо, нагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ пат̣ивируджджхитва̄ випассӣдасабаласса да̄нам̣ дента̄ идам̣ двайам̣ да̄намукхе апассанта̄ парийесанти, саче идам̣ двайам̣ на лабхиссанти, на̄гара̄нам̣ пара̄джайо бхависсати, тасма̄ сахассам̣ катва̄ ган̣ха̄мӣ’’ти. ‘‘ким̣ панетам̣ на̄гара̄намева ват̣т̣ати, ан̃н̃есам̣ да̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘йасса кассачи да̄тум̣ ава̄ритамета’’нти. ‘‘аттхи пана кочи на̄гара̄нам̣ да̄не екадивасам̣ сахассам̣ да̄та̄’’ти? ‘‘наттхи, самма̄’’ти. ‘‘имесам̣ пана двиннам̣ сахассаггханакабха̄вам̣ джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘а̄ма, джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘тена хи гаччха, на̄гара̄нам̣ а̄чиккха ‘еко пурисо има̄ни две мӯлена на дети сахаттхенева да̄тука̄мо, тумхе имесам̣ двиннам̣ ка̄ран̣а̄ ниббитакка̄ хотха̄’ти, твам̣ пана ме имасмим̣ да̄намукхе джет̣т̣хакабха̄васса ка̄йасаккхӣ хохӣ’’ти. со париббайаттхам̣ гахитама̄сакена пан̃чакат̣укам̣ гахетва̄ чун̣н̣ам̣ катва̄ дадхито кан̃джийам̣ гахетва̄ таттха мадхупат̣алам̣ пӣл̣етва̄ пан̃чакат̣укачун̣н̣ена йоджетва̄ екасмим̣ падуминипатте паккхипитва̄ там̣ сам̣видахитва̄ а̄да̄йа дасабаласса авидӯрат̣т̣ха̄не нисӣди маха̄джанена а̄харийама̄насса сакка̄расса авидӯре аттано паттава̄рам̣ олокайама̄но, со ока̄сам̣ н̃атва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ бхагава̄ айам̣ уппаннадуггатапан̣н̣а̄ка̄ро, имам̣ ме анукампам̣ пат̣ичча пат̣игган̣хатха̄ти. саттха̄ тасса анукампам̣ пат̣ичча чатумаха̄ра̄джадаттийена селамайапаттена там̣ пат̣иггахетва̄ йатха̄ ат̣т̣хасат̣т̣хийа̄ бхиккхусатасахассасса диййама̄нам̣ на кхӣйати, евам̣ адхит̣т̣ха̄си. со кулапутто нит̣т̣хитабхаттакиччам̣ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ т̣хито а̄ха – ‘‘дит̣т̣хо ме, бхагава̄, аджджа бандхуматӣнагарава̄сикехи тумха̄кам̣ сакка̄ро а̄харийама̄но, ахампи имасса каммасса ниссандена ниббаттаниббаттабхаве ла̄бхаггайасаггаппатто бхавеййа’’нти (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.207). саттха̄, ‘‘евам̣ хоту, кулапутта̄’’ти ватва̄ тасса ча нагарава̄сӣнан̃ча бхатта̄нумоданам̣ катва̄ пакка̄ми.
сопи кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де суппава̄са̄йа ра̄джадхӣта̄йа куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа са̄йам̣ па̄тан̃ча пан̣н̣а̄ка̄расата̄ни сакат̣ена̄да̄йа суппава̄са̄йа упанӣйанти. атха нам̣ пун̃н̃авӣмам̣санаттхам̣ хаттхена бӣджапаччхим̣ пхуса̄пенти. екекабӣджато сала̄касатампи сала̄касахассампи ниггаччхати. екекакарӣсакхетте пан̣н̣а̄сампи сат̣т̣хипи сакат̣аппама̄н̣а̄ни уппаджджанти. кот̣т̣хе пӯран̣ака̄лепи кот̣т̣хадва̄рам̣ хаттхена пхуса̄пенти. ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃ена ган̣ханта̄нам̣ гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ пуна пӯрати. парипун̣н̣абхаттабха̄джанатопи ‘‘ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃а’’нти ватва̄ йасса кассачи дента̄нам̣ йа̄ва на уккад̣д̣ханти, на та̄ва бхаттам̣ кхӣйати, да̄раке куччхигатейева саттавасса̄ни атиккамим̣су.
габбхе пана парипакке сатта̄хам̣ маха̄дуккхам̣ анубхоси. са̄ са̄микам̣ а̄мантетва̄, ‘‘пуре маран̣а̄ джӣвама̄на̄ва да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ песеси – ‘‘гаччха, имам̣ паваттим̣ саттху а̄рочетва̄ саттха̄рам̣ нимантехи, йан̃ча саттха̄ вадети, там̣ са̄дхукам̣ упалаккхетва̄ а̄гантва̄ майхам̣ катхехӣ’’ти. со гантва̄ тасса̄ са̄санам̣ бхагавато а̄рочеси. саттха̄, ‘‘сукхинӣ хоту суппава̄са̄ колийадхӣта̄ арога̄, арогам̣ путтам̣ виджа̄йатӯ’’ти (уда̄. 18) а̄ха. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ аттано га̄ма̄бхимукхо па̄йа̄си. тасса пуре а̄гамана̄йева суппава̄са̄йа куччхито дхамакаран̣а̄ удакам̣ вийа габбхо никкхами, парива̄ретва̄ нисиннаджано ассумукхова хаситум̣ а̄раддхо тут̣т̣хапахат̣т̣хо маха̄джано ран̃н̃о са̄санам̣ а̄рочетум̣ агама̄си.
ра̄джа̄ тесам̣ а̄гаманам̣ дисва̄ва, ‘‘дасабалена катхитакатха̄ ниппханна̄ бхависсати ман̃н̃е’’ти чинтеси. со а̄гантва̄ саттху са̄санам̣ ра̄джадхӣта̄йа а̄рочеси. ра̄джадхӣта̄ тайа̄ нимантитам̣ джӣвитабхаттамева ман̇галабхаттам̣ бхависсати, гаччха сатта̄хам̣ дасабалам̣ нимантехӣти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттайим̣су. да̄рако саббесам̣ н̃а̄тӣнам̣ сантаттам̣ читтам̣ нибба̄пенто джа̄тоти сӣвалида̄ракотвевасса на̄мам̣ акам̣су. со саттавасса̄ни габбхе васитатта̄ джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа саббакаммаккхамо ахоси. дхаммасена̄пати са̄рипутто саттаме дивасе тена саддхим̣ катха̄салла̄пам̣ ака̄си. саттха̄пи дхаммападе га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘йомам̣ палипатхам̣ дуггам̣, сам̣са̄рам̣ мохамаччага̄;
тин̣н̣о па̄ран̇гато джха̄йӣ, анеджо акатхам̣катхӣ;
анупа̄да̄йа ниббуто, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣а’’нти. (дха. па. 414);
атха нам̣ тхеро евама̄ха – ‘‘ким̣ пана тайа̄ еварӯпам̣ дуккхара̄сим̣ анубхавитва̄ паббаджитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘лабхама̄но паббаджеййам̣, бханте’’ти. суппава̄са̄ нам̣ да̄ракам̣ тхерена саддхим̣ катхентам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ме путто дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ катхетӣ’’ти тхерам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘майхам̣ путто тумхехи саддхим̣ ким̣ катхети, бханте’’ти? ‘‘аттана̄ анубхӯтам̣ габбхава̄садуккхам̣ катхетва̄, ‘тумхехи анун̃н̃а̄то паббаджисса̄мӣ’ти вадатӣ’’ти. ‘‘са̄дху, бханте, пабба̄джетха на’’нти. тхеро там̣ виха̄рам̣ нетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄дженто ‘‘сӣвали, на туйхам̣ ан̃н̃ена ова̄дена каммам̣ аттхи, тайа̄ сатта васса̄ни анубхӯтадуккхамева паччавеккха̄хӣ’’ти. ‘‘бханте, пабба̄джанамева тумха̄кам̣ бха̄ро, йам̣ пана майа̄ ка̄тум̣ сакка̄, тамахам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. со пана пат̣хамакесават̣т̣ийа̄ оха̄ран̣аккхан̣ейева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, дутийа̄йа оха̄ран̣аккхан̣е сакада̄га̄мипхале, татийа̄йа ана̄га̄мипхале саббесам̣йева пана кеса̄нам̣ оропанан̃ча арахаттасаччхикирийа̄ ча апаччха̄ апурима̄ ахоси. тасса паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхусан̇гхасса чатта̄ро паччайа̄ йа̄ватиччхакам̣ уппаджджанти. евам̣ еттха ваттху самут̣т̣хитам̣.
апарабха̄ге саттха̄ са̄ваттхим̣ агама̄си. тхеро саттха̄рам̣ абхива̄детва̄, ‘‘бханте, майхам̣ пун̃н̃ам̣ вӣмам̣сисса̄ми, пан̃ча ме бхиккхусата̄ни детха̄’’ти а̄ха. ‘‘ган̣ха сӣвалӣ’’ти. со пан̃часате бхиккхӯ гахетва̄ химаванта̄бхимукхам̣ гаччханто ат̣авимаггам̣ гаччхати, тасса пат̣хамам̣ дит̣т̣ханигродхе адхиваттха̄ девата̄ саттадиваса̄ни да̄нам̣ ада̄си. ити со –
‘‘нигродхам̣ пат̣хамам̣ пасси, дутийам̣ пан̣д̣авапаббатам̣;
татийам̣ ачираватийам̣, чатуттхам̣ вараса̄гарам̣.
‘‘пан̃чамам̣ химавантам̣ со, чхат̣т̣хам̣ чхаддантупа̄гами;
саттамам̣ гандхама̄данам̣, ат̣т̣хамам̣ атха ревата’’нти.
саббат̣т̣ха̄несу сатта сатта диваса̄нева да̄нам̣ адам̣су. гандхама̄данапаббате пана на̄гадаттадевара̄джа̄ на̄ма саттасу дивасесу екадивасе кхӣрапин̣д̣апа̄там̣ ада̄си, екадивасе саппипин̣д̣апа̄там̣. бхиккхусан̇гхо а̄ха – ‘‘имасса деваран̃н̃о нева дхенуйо дуйхама̄на̄ пан̃н̃а̄йанти, на дадхинимматханам̣, куто те девара̄джа идам̣ уппаджджатӣ’’ти. ‘‘бханте кассападасабаласса ка̄ле кхӣрасала̄кабхаттада̄нассетам̣ пхала’’нти девара̄джа̄ а̄ха. апарабха̄ге саттха̄ кхадираванийареватасса паччуггаманам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ тхерам̣ аттано са̄сане ла̄бхаггайасаггаппатта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
евам̣ ла̄бхаггайасаггаппаттасса пана имасса тхерасса арахаттаппаттим̣ екачче а̄чарийа̄ евам̣ ваданти – ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттанайена дхаммасена̄патина̄ ова̄де динне йам̣ майа̄ ка̄тум̣ сакка̄, тамахам̣ джа̄нисса̄мӣти паббаджитва̄ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ там̣ дивасам̣йева ан̃н̃атарам̣ вивиттам̣ кут̣икам̣ дисва̄ там̣ пависитва̄ ма̄тукуччхисмим̣ сатта васса̄ни аттана̄ анубхӯтам̣ дуккхам̣ ануссаритва̄ тадануса̄рена атӣта̄на̄гате тасса авеккхантасса а̄дитта̄ вийа тайо бхава̄ упат̣т̣хахим̣су. н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ випассана̄вӣтхим̣ отари, та̄вадева маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ саббепи а̄саве кхепенто арахаттам̣ па̄пун̣ӣ’’ти. убхайатха̄пи тхерасса арахаттаппаттийева пака̄сита̄. тхеро пана пабхиннапат̣исамбхидо чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.31-39) –
‘‘варун̣о на̄ма на̄мена, девара̄джа̄ ахам̣ тада̄;
упат̣т̣хахесим̣ самбуддхам̣, сайоггабалава̄хано.
‘‘ниббуте локана̄тхамхи, аттхадассӣнаруттаме;
тӯрийам̣ саббама̄да̄йа, агамам̣ бодхимуттамам̣.
‘‘ва̄дитена ча наччена, саммата̄л̣асама̄хито;
саммукха̄ вийа самбуддхам̣, упат̣т̣хим̣ бодхимуттамам̣.
‘‘упат̣т̣хахитва̄ там̣ бодхим̣, дхаран̣ӣрухапа̄дапам̣;
паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄на, таттха ка̄лан̇като ахам̣.
‘‘сакакамма̄бхираддхохам̣, пасанно бодхимуттаме;
тена читтаппаса̄дена, нимма̄нам̣ упападжджахам̣.
‘‘сат̣т̣хитӯрийасахасса̄ни, парива̄ренти мам̣ сада̄;
мануссесу ча девесу, ваттама̄нам̣ бхава̄бхаве.
‘‘тивидхаггӣ ниббута̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;
дха̄реми антимам̣ дехам̣, самма̄самбуддхаса̄сане.
‘‘суба̄хӯ на̄ма на̄мена, чатуттим̣са̄су кхаттийа̄;
саттаратанасампанна̄, пан̃чакаппасате ито.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ вимуттисукхапат̣исам̣веданена пӣтивегена уда̄ненто ‘‘те ме иджджхим̣су сан̇каппа̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
60. таттха те ме иджджхим̣су сан̇каппа̄, йадаттхо па̄висим̣ кут̣им̣, виджджа̄вимуттим̣ паччесанти йе пуббе майа̄ ка̄масан̇каппа̄дӣнам̣ самуччхедакара̄ неккхаммасан̇каппа̄дайо абхипаттхита̄йева ‘‘када̄ ну кхва̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихарисса̄ми, йадарийа̄ етарахи упасампаджджа вихарантӣ’’ти, вимутта̄дхиппа̄йасан̃н̃ита̄ вимуттим̣ уддисса сан̇каппа̄ маноратха̄ абхин̣хасо аппаматта̄ йадаттхо йам̣пайоджано йесам̣ ниппха̄данаттхам̣ кут̣им̣ сун̃н̃а̄га̄рам̣ випасситум̣ па̄висим̣ тиссо виджджа̄ пхалавимуттин̃ча паччесанто, гавесанто те ме иджджхим̣су те саббева ида̄ни майхам̣ иджджхим̣су самиджджхим̣су, ниппханнакусаласан̇каппо парипун̣н̣аманоратхо джа̄тоти аттхо. тесам̣ самиддхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄на̄нусайамуджджаха’’нти вуттам̣. йасма̄ ма̄на̄нусайамуджджахам̣ паджахим̣ самуччхиндим̣, тасма̄ те ме сан̇каппа̄ иджджхим̣сӯти йоджана̄. ма̄на̄нусайе хи пахӣне аппахӣно на̄ма анусайо наттхи, арахаттан̃ча адхигатамева хотӣти ма̄на̄нусайаппаха̄нам̣ йатха̄вуттасан̇каппасамиддхийа̄ ка̄ран̣ам̣ катва̄ вуттам̣.
сӣвалиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхат̣т̣хаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.