намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

кхуддаканика̄йе

тхерага̄тха̄-ат̣т̣хакатха̄

(пат̣хамо бха̄го)

гантха̄рамбхакатха̄

маха̄ка̄рун̣икам̣ на̄тхам̣, н̃еййаса̄гарапа̄рагум̣;

ванде нипун̣агамбхӣра-вичитранайадесанам̣.

виджджа̄чаран̣асампанна̄, йена ниййанти локато;

ванде тамуттамам̣ дхаммам̣, самма̄самбуддхапӯджитам̣.

сӣла̄дигун̣асампанно, т̣хито маггапхалесу йо;

ванде арийасан̇гхам̣ там̣, пун̃н̃аккхеттам̣ ануттарам̣.

вандана̄джанитам̣ пун̃н̃ам̣, ити йам̣ ратанаттайе;

хатантара̄йо саббаттха, хутва̄хам̣ тасса теджаса̄.

йа̄ та̄ субхӯтиа̄дӣхи, катакиччехи та̄дихи;

тхерехи бха̄сита̄ га̄тха̄, тхерӣхи ча нира̄миса̄.

уда̄нана̄давидхина̄, гамбхӣра̄ нипун̣а̄ субха̄;

сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутта̄, арийадхаммаппака̄сика̄.

тхерага̄тха̄ти на̄мена, тхерӣга̄тха̄ти та̄дино;

йа̄ кхуддаканика̄йамхи, сан̇га̄йим̣су махесайо.

та̄сам̣ гамбхӣран̃а̄н̣ехи, ога̄хетаббабха̄вато;

кин̃ча̄пи дуккара̄ ка̄тум̣, аттхасам̣ван̣н̣ана̄ майа̄.

сахасам̣ван̣н̣анам̣ йасма̄, дхарате саттху са̄санам̣;

пубба̄чарийасӣха̄нам̣, тит̣т̣хатева виниччхайо.

тасма̄ там̣ аваламбитва̄, ога̄хетва̄на пан̃чапи;

ника̄йе упанисса̄йа, пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄найам̣.

сувисуддхам̣ асам̣кин̣н̣ам̣, нипун̣аттхавиниччхайам̣;

маха̄виха̄рава̄сӣнам̣, самайам̣ авиломайам̣.

йа̄сам̣ аттхо дувин̃н̃еййо, анупуббикатхам̣ вина̄;

та̄сам̣ тан̃ча вибха̄венто, дӣпайанто виниччхайам̣.

йатха̄балам̣ карисса̄ми, аттхасам̣ван̣н̣анам̣ субхам̣;

саккаччам̣ тхерага̄тха̄нам̣, тхерӣга̄тха̄намева ча.

ити а̄кан̇кхама̄насса, саддхаммасса чират̣т̣хитим̣;

тадаттхам̣ вибхаджантасса, ниса̄майатха са̄дхавоти.

ка̄ панета̄ тхерага̄тха̄ тхерӣга̄тха̄ ча, катхан̃ча паватта̄ти, ка̄ман̃ча̄йаматтхо га̄тха̄су вуттойева па̄кат̣акаран̣аттхам̣ пана пунапи вуччате – таттха тхерага̄тха̄ та̄ва субхӯтиттхера̄дӣхи бха̄сита̄. йа̄ хи те аттана̄ йатха̄дхигатам̣ маггапхаласукхам̣ паччавеккхитва̄ ка̄чи уда̄навасена, ка̄чи аттано сама̄паттивиха̄рапаччавеккхан̣авасена, ка̄чи пуччха̄васена, ка̄чи паринибба̄насамайе са̄санасса ниййа̄никабха̄вавибха̄ванавасена абха̄сим̣су, та̄ сабба̄ сан̇гӣтика̄ле екаджджхам̣ катва̄ ‘‘тхерага̄тха̄’’иччева дхаммасан̇га̄хакехи сан̇гӣта̄. тхерӣга̄тха̄ пана тхерийо уддисса десита̄.

та̄ пана винайапит̣акам̣, суттантапит̣акам̣ абхидхаммапит̣аканти тӣсу пит̣акесу суттантапит̣акапарийа̄панна̄. дӣгханика̄йо, маджджхиманика̄йо, сам̣йуттаника̄йо, ан̇гуттараника̄йо, кхуддаканика̄йоти пан̃часу ника̄йесу кхуддаканика̄йапарийа̄панна̄, суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тха̄, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведалланти навасу са̄санан̇гесу га̄тхан̇гасан̇гахам̣ гата̄.

‘‘два̄сӣти буддхато ган̣хим̣, двесахасса̄ни бхиккхуто;

чатура̄сӣтисахасса̄ни, йе ме дхамма̄ паваттино’’ти.

евам̣ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикена пат̣ин̃н̃а̄тесу чатура̄сӣтийа̄ дхаммаккхандхасахассесу катипайадхаммаккхандхасан̇гахам̣ гата̄.

таттха тхерага̄тха̄ та̄ва нипа̄тато еканипа̄то екуттаравасена йа̄ва чуддасанипа̄та̄ти чуддасанипа̄то сол̣асанипа̄то вӣсатинипа̄то тим̣санипа̄то чатта̄лӣсанипа̄то пан̃н̃а̄санипа̄то сат̣т̣хинипа̄то саттатинипа̄тоти екавӣсатинипа̄тасан̇гаха̄. нипа̄танам̣ никкхипананти нипа̄то. еко екеко га̄тха̄нам̣ нипа̄то никкхепо еттха̄ти еканипа̄то. имина̄ найена сесесупи аттхо ведитаббо.

таттха еканипа̄те два̄даса вагга̄. екекасмим̣ вагге даса даса катва̄ вӣсуттарасатам̣ тхера̄, таттика̄ ева га̄тха̄. вуттан̃хи –

‘‘вӣсуттарасатам̣ тхера̄, катакичча̄ ана̄сава̄;

екакамхи нипа̄тамхи, сусан̇гӣта̄ махесибхӣ’’ти.

дуканипа̄те екӯнапан̃н̃а̄са тхера̄, ат̣т̣ханавути га̄тха̄; тиканипа̄те сол̣аса тхера̄, ат̣т̣хачатта̄лӣса га̄тха̄; чатукканипа̄те тераса тхера̄, двепан̃н̃а̄са га̄тха̄; пан̃чаканипа̄те два̄даса тхера̄, сат̣т̣хи га̄тха̄; чхакканипа̄те чуддаса тхера̄, чатура̄сӣти га̄тха̄; саттаканипа̄те пан̃ча тхера̄, пан̃чатим̣са га̄тха̄; ат̣т̣хаканипа̄те тайо тхера̄, чатувӣсати га̄тха̄; наваканипа̄те еко тхеро, нава га̄тха̄; дасанипа̄те сатта тхера̄, саттати га̄тха̄; ека̄дасанипа̄те еко тхеро, ека̄даса га̄тха̄; два̄дасанипа̄те две тхера̄, чатувӣсати га̄тха̄; терасанипа̄те еко тхеро, тераса га̄тха̄; чуддасанипа̄те две тхера̄, ат̣т̣хавӣсати га̄тха̄; паннарасанипа̄то наттхи, сол̣асанипа̄те две тхера̄, дваттим̣са га̄тха̄; вӣсатинипа̄те даса тхера̄, пан̃чачатта̄лӣса̄дхика̄ни две га̄тха̄сата̄ни; тим̣санипа̄те тайо тхера̄, сатам̣ пан̃ча ча га̄тха̄; чатта̄лӣсанипа̄те еко тхеро, двечатта̄лӣса га̄тха̄; пан̃н̃а̄санипа̄те еко тхеро, пан̃чапан̃н̃а̄са га̄тха̄; сат̣т̣хинипа̄те еко тхеро, ат̣т̣хасат̣т̣хи га̄тха̄; саттатинипа̄те еко тхеро, екасаттати га̄тха̄. сампин̣д̣етва̄ пана двесата̄ни чатусат̣т̣хи ча тхера̄, сахассам̣ тӣн̣и сата̄ни сат̣т̣хи ча га̄тха̄ти. вуттампи четам̣ –

‘‘сахассам̣ хонти та̄ га̄тха̄, тӣн̣и сат̣т̣хи сата̄ни ча;

тхера̄ ча две сата̄ сат̣т̣хи, чатта̄ро ча пака̄сита̄’’ти.

тхерӣга̄тха̄ пана еканипа̄то екуттаравасена йа̄ва наванипа̄та̄ти наванипа̄то ека̄дасанипа̄то, два̄дасанипа̄то, сол̣асанипа̄то, вӣсатинипа̄то, тим̣санипа̄то, чатта̄лӣсанипа̄то, маха̄нипа̄тоти сол̣асанипа̄тасан̇гаха̄. таттха еканипа̄те ат̣т̣ха̄раса тхерийо, ат̣т̣ха̄расева га̄тха̄; дуканипа̄те даса тхерийо, вӣсати га̄тха̄; тиканипа̄те ат̣т̣ха тхерийо, чатувӣсати га̄тха̄; чатукканипа̄те ека̄ тхерӣ, чатассо га̄тха̄; пан̃чаканипа̄те два̄даса тхерийо сат̣т̣хи га̄тха̄; чхакканипа̄те ат̣т̣ха тхерийо ат̣т̣хачатта̄лӣса га̄тха̄; саттанипа̄те тиссо тхерийо, екавӣсати га̄тха̄; ат̣т̣ха нипа̄тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва сол̣асанипа̄та̄ екека̄ тхерийо там̣там̣нипа̄тапарима̄н̣а̄ га̄тха̄; вӣсатинипа̄те пан̃ча тхерийо, ат̣т̣ха̄расасатага̄тха̄; тим̣санипа̄те ека̄ тхерӣ, чатуттим̣са га̄тха̄; чатта̄лӣсанипа̄те ека̄ тхерӣ, ат̣т̣хачатта̄лӣса га̄тха̄; маха̄нипа̄тепи ека̄ тхерӣ, пан̃часаттати га̄тха̄. еваметтха нипа̄та̄нам̣ га̄тха̄вагга̄нам̣ га̄тха̄нан̃ча парима̄н̣ам̣ ведитаббам̣.

нида̄нага̄тха̄ван̣н̣ана̄

евам̣ париччхиннапарима̄н̣а̄су панета̄су тхерага̄тха̄ а̄ди. таттха̄пи –

‘‘сӣха̄нам̣ва наданта̄нам̣, да̄т̣хӣнам̣ гиригаббхаре;

сун̣а̄тха бха̄витатта̄нам̣, га̄тха̄ аттхӯпана̄йика̄’’ти.

айам̣ пат̣хамамаха̄сан̇гӣтика̄ле а̄йасмата̄ а̄нандена тесам̣ тхера̄нам̣ тхоманаттхам̣ бха̄сита̄ га̄тха̄ а̄ди. таттха сӣха̄нанти сӣхасаддо ‘‘сӣхо, бхиккхаве, мигара̄джа̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.33) мигара̄дже а̄гато. ‘‘атха кхо сӣхо сена̄пати йена бхагава̄ тенупасан̇камӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.34) пан̃н̃аттийам̣. ‘‘сӣхоти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.99; 10.21) татха̄гате. таттха йатха̄ татха̄гате садисакаппана̄йа а̄гато, евам̣ идха̄пи садисакаппана̄васенева ведитаббо, тасма̄ сӣха̄нам̣ва̄ти сӣха̄нам̣ ива. сандхивасена саралопо ‘‘евам̣са те’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.22) вийа. таттха ива̄ти нипа̄тападам̣. сун̣а̄тха̄ти а̄кхйа̄тападам̣. итара̄ни на̄мапада̄ни. сӣха̄нам̣ва̄ти ча самбандхе са̄мивачанам̣. ка̄ман̃четтха самбандхӣ сарӯпато на вутто, аттхато пана вуттова хоти. йатха̄ хи ‘‘от̣т̣хассева мукхам̣ етасса̄’’ти вутте от̣т̣хасса мукхам̣ вийа мукхам̣ етасса̄ти айаматтхо вутто ева хоти, евамидха̄пи ‘‘сӣха̄нам̣ва̄’’ти вутте сӣха̄нам̣ на̄до вийа̄ти айаматтхо вутто ева хоти. таттха мукхасаддасаннидха̄нам̣ хотӣти че, идха̄пи ‘‘наданта̄на’’нти падасаннидха̄нато, тасма̄ сӣха̄нам̣ва̄ти нидассанавачанам̣. наданта̄нанти тасса нидасситаббена самбандхадассанам̣. да̄т̣хӣнанти таббисесанам̣. гиригаббхарети тасса паваттит̣т̣ха̄надассанам̣. сун̣а̄тха̄ти саване нийоджанам̣. бха̄витатта̄нанти сотаббасса пабхавадассанам̣. га̄тха̄ти сотаббаваттхудассанам̣. аттхупана̄йика̄ти таббисесанам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘сӣха̄нам̣ наданта̄нам̣ да̄т̣хӣна’’нти пуллин̇гавасена а̄гатам̣, лин̇гам̣ пана париваттетва̄ ‘‘сӣхӣна’’нтиа̄дина̄ иттхилин̇гавасена̄пи аттхо ведитаббо. екасесавасена ва̄ сӣха̄ ча сӣхийо ча сӣха̄, тесам̣ сӣха̄нантиа̄дина̄ са̄дха̄ран̣а̄ хета̄ тиссо нида̄нага̄тха̄ тхерага̄тха̄нам̣ тхерӣга̄тха̄нан̃ча̄ти.

таттха саханато хананато ча сӣхо. йатха̄ хи сӣхасса мигаран̃н̃о балависесайогато сарабхамигаматтаварава̄ран̣а̄дитопи париссайо на̄ма наттхи, ва̄та̄тапа̄дипариссайампи со сахатийева, гочара̄йа паккамантопи теджуссадата̄йа маттагандхахаттхиванамахим̣са̄дике сама̄гантва̄ абхӣрӯ ачхамбхӣ абхибхавати, абхибхаванто ча те ан̃н̃адаттху хантва̄ таттха мудумам̣са̄ни бхаккхайитва̄ сукхенева вихарати, еваметепи маха̄тхера̄ арийабалависесайогена саббесампи париссайа̄нам̣ саханато, ра̄га̄дисам̣килесабаласса абхибхавитва̄ хананато паджаханато теджуссадабха̄вена куточипи абхӣрӯ ачхамбхӣ джха̄на̄дисукхена вихарантӣти саханато хананато ча сӣха̄ вийа̄ти сӣха̄. саддаттхато пана йатха̄ кантанаттхена а̄диантавипалла̄сато таккам̣ вуччати, евам̣ хим̣санат̣т̣хена сӣхо ведитаббо. татха̄ саханат̣т̣хена. писодара̄дипаккхепена нируттинайена пана вуччама̄не ваттаббамева наттхи.

атха ва̄ йатха̄ мигара̄джа̄ кесарасӣхо аттано теджуссадата̄йа екача̄рӣ вихарати, на кан̃чи саха̄йам̣ пачча̄сӣсати, еваметепи теджуссадата̄йа вивека̄бхиратийа̄ ча екача̄риноти екачарийат̣т̣хенапи сӣха̄ вийа̄ти сӣха̄, тена̄ха – бхагава̄ ‘‘сӣхам̣векачарам̣ на̄га’’нти (сам̣. ни. 1.30; су. ни. 168).

атха ва̄ асанта̄санаджавапараккама̄дивисесайогато сӣха̄ вийа̄ти сӣха̄, ете маха̄тхера̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘двеме, бхиккхаве, асанийа̄ пхалантийа̄ на сантасанти, катамева две? бхиккху ча кхӣн̣а̄саво сӣхо ча мигара̄джа̄’’ти (а. ни. 2.60).

джавопи сӣхасса ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣о, татха̄ параккамо. татха̄ хи со усабхасатампи лан̇гхитва̄ ванамахим̣са̄дӣсу нипатати, потакопи сама̄но пабхиннамада̄нампи маттаварава̄ран̣а̄нам̣ пат̣има̄нам̣ бхиндитва̄ дантакал̣ӣрам̣ва кха̄дати. етесам̣ пана арийамаггаджаво иддхиджаво ча ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣о, саммаппадха̄напараккамо ча ниратисайо. тасма̄ сӣха̄нам̣ва̄ти сӣхасадиса̄нам̣ вийа. сӣхасса четтха хӣнӯпамата̄ дат̣т̣хабба̄, аччантависит̣т̣хасса сахана̄диаттхасса тхересвева лаббханато.

наданта̄нанти гаджджанта̄нам̣. гочарапараккаматут̣т̣хивела̄дӣсу хи йатха̄ сӣха̄ аттано а̄сайато никкхамитва̄ виджамбхитва̄ сӣхана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ наданти, евам̣ етепи висайаджджхаттапаччавеккхан̣ауда̄на̄дика̄лесу имам̣ абхӣтана̄дам̣ надим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘сӣха̄нам̣ва наданта̄на’’нти. да̄т̣хӣнанти да̄т̣ха̄ванта̄нам̣. пасат̣т̣хада̄т̣хӣнам̣, атисайада̄т̣ха̄нанти ва̄ аттхо. йатха̄ хи сӣха̄ ативийа дал̣ха̄нам̣ тиккха̄нан̃ча чатуннам̣ да̄т̣ха̄нам̣ балена пат̣ипаккхам̣ абхибхавитва̄ аттано маноратхам̣ маттхакам̣ пӯренти, еваметепи чатуннам̣ арийамаггада̄т̣ха̄нам̣ балена ана̄димати сам̣са̄ре анабхибхӯтапуббапат̣ипаккхам̣ абхибхавитва̄ аттано маноратхам̣ маттхакам̣ па̄песум̣. идха̄пи да̄т̣ха̄ вийа̄ти да̄т̣ха̄ти садисакаппана̄васенева аттхо ведитаббо.

гиригаббхарети паббатагуха̄йам̣, самӣпаттхе бхуммавачанам̣. ‘‘гиригавхаре’’ти кечи пат̣ханти. паббатесу ванагахане ванасан̣д̣ети аттхо. идам̣ пана несам̣ вирочанат̣т̣ха̄надассанан̃чева сӣхана̄дасса йогйабхӯмидассанан̃ча. наданта̄нам̣ гиригаббхарети йоджана̄. йатха̄ хи сӣха̄ йебхуййена гиригаббхаре ан̃н̃ехи дура̄садата̄йа джанавивитте васанта̄ аттано дассанена уппаджджанакасса кхуддакамигасанта̄сасса парихаран̣аттхам̣ гочарагамане сӣхана̄дам̣ наданти, еваметепи ан̃н̃ехи дура̄садагиригаббхарасадисева сун̃н̃а̄га̄ревасанта̄ гун̣ехи кхуддака̄нам̣ путхуджджана̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хипаритта̄сапариваджджанаттхам̣ ваккхама̄нага̄тха̄сан̇кха̄там̣ абхӣтана̄дам̣ надим̣су. тена вуттам̣ ‘‘сӣха̄нам̣ва наданта̄нам̣, да̄т̣хӣнам̣ гиригаббхаре’’ти.

сун̣а̄тха̄ти савана̄н̣аттикавачанам̣, тена ваккхама̄на̄нам̣ га̄тха̄нам̣ саннипатита̄йа париса̄йа сотука̄матам̣ уппа̄денто саване а̄дарам̣ джанети, усса̄хам̣ самут̣т̣ха̄пенто га̄равам̣ бахума̄нан̃ча упат̣т̣хапети. атха ва̄ ‘‘сӣха̄на’’нтиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ садисакаппана̄йа вина̄ мукхйавасенева аттхо ведитаббо. тасма̄ дал̣хатиккхабха̄вена пасат̣т̣ха̄тисайада̄т̣хата̄йа да̄т̣хӣнам̣ гиригаббхаре наданта̄нам̣ сӣхагаджджитам̣ гаджджанта̄нам̣ сӣха̄нам̣ мигара̄джӯнам̣ вийа тесам̣ абхӣтана̄дасадиса̄ га̄тха̄ сун̣а̄тха̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йатха̄ сӣхана̄дам̣ наданта̄нам̣ сӣха̄нам̣ мигара̄джӯнам̣ куточипи бхайа̄бха̄вато со абхӣтана̄до тадан̃н̃амигасанта̄сакаро, евам̣ бха̄витатта̄нам̣ аппаматта̄нам̣ тхера̄нам̣ сӣхана̄дасадисийо саббасо бхайахетӯнам̣ суппахӣнатта̄ абхӣтана̄дабхӯта̄, паматтаджанасанта̄сакара̄ га̄тха̄ сун̣а̄тха̄’’ти.

бха̄витатта̄нанти бха̄витачитта̄нам̣. читтан̃хи ‘‘атта̄ хи кира дуддамо (дха. па. 159) йо ве т̣хитатто тасарам̣ва уджджӯ’’ти (су. ни. 217) ча ‘‘аттасамма̄пан̣идхӣ’’ти (кху. па̄. 5.4; су. ни. 263) ча евама̄дӣсу атта̄ти вуччати, тасма̄ адхичитта̄нуйогена саматхавипассана̄бхивад̣д̣хитачитта̄нам̣ саматхавипассана̄бха̄вана̄маттхакам̣ па̄петва̄ т̣хита̄нанти аттхо. атха ва̄ бха̄витатта̄нанти бха̄витасабха̄ва̄нам̣, сабха̄вабхӯтасӣла̄дибха̄вита̄нанти аттхо. гӣйатӣти га̄тха̄, анут̣т̣хубха̄дивасена исӣхи паваттитам̣ чатуппадам̣ чхаппадам̣ ва̄ вачанам̣. ан̃н̃есампи там̣садисата̄йа татха̄ вуччанти. аттаттха̄дибхеде аттхе упаненти тесу ва̄ упаниййантӣти аттхӯпана̄йика̄.

атха ва̄ бха̄витатта̄нанти бха̄витатта̄бха̄ва̄нам̣, аттабха̄во хи а̄хито ахам̣ ма̄но еттха̄ти ‘‘атта̄’’ти вуччати, со ча техи аппама̄дабха̄вана̄йа анаваджджабха̄вана̄йа бха̄вито саммадева гун̣агандхам̣ га̄ха̄пито. тена тесам̣ ка̄йабха̄вана̄ сӣлабха̄вана̄ читтабха̄вана̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄ти чатуннампи бха̄вана̄нам̣ парипун̣н̣абха̄вам̣ дассети. ‘‘бха̄вана̄’’ти ча самбодхипат̣ипада̄ идха̄дхиппета̄. йа̄йам̣ саччасамбодхи аттхи, са̄ дувидха̄ абхисамайато тадаттхато ча. самбодхи пана тивидха̄ самма̄самбодхи паччекасамбодхи са̄вакасамбодхӣти. таттха самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буджджханато бодханато ча самма̄самбодхи. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ магган̃а̄н̣ам̣ магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘самма̄самбодхӣ’’ти вуччати. тена̄ха –

‘‘буддхоти йо со бхагава̄ сайамбхӯ ана̄чарийако пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи, таттха ча саббан̃н̃утам̣ патто балесу ча васӣбха̄ва’’нти (маха̄ни. 192; чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 97; пат̣и. ма. 1.161).

бодханеййабодханаттхо хи балесу васӣбха̄во. паччекам̣ сайамева бодхӣти паччекасамбодхи, ананубуддхо сайамбхӯн̃а̄н̣ена сачча̄бхисамайоти аттхо. самма̄самбуддха̄нан̃хи сайамбхӯн̃а̄н̣ата̄йа сайамева паваттама̄нопи сачча̄бхисамайо са̄нубуддхо апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ сачча̄бхисамайасса хетубха̄вато. имесам̣ пана со екасса̄пи саттасса сачча̄бхисамайахету на хоти. саттху дхаммадесана̄йа савананте джа̄та̄ти са̄вака̄. са̄вака̄нам̣ сачча̄бхисамайо са̄вакасамбодхи. тивидха̄песа̄ тин̣н̣ам̣ бодхисатта̄нам̣ йатха̄сакам̣ а̄гаманӣйапат̣ипада̄йа маттхакаппаттийа̄ сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхамма̄нам̣ бха̄вана̄па̄рипӯрӣти ведитабба̄ итара̄бхисамайа̄нам̣ тадавина̄бха̄вато. на хи саччхикирийа̄бхисамайена вина̄ бха̄вана̄бхисамайо самбхавати, сати ча бха̄вана̄бхисамайе паха̄на̄бхисамайо парин̃н̃а̄бхисамайо ча сиддхойева хотӣти.

йада̄ хи маха̄бодхисатто парипӯритабодхисамбха̄ро чаримабхаве катапуббакиччо бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха – ‘‘на та̄вимам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми, йа̄ва на ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччиссатӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ апара̄джитапаллан̇ке нисинно асампатта̄йа ева сан̃джха̄вела̄йа ма̄рабалам̣ видхамитва̄ пуримайа̄ме пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена анека̄ка̄равока̄ре пуббе нивуттхаккхандхе ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхувисодханена чутӯпапа̄тан̃а̄н̣аана̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄ни адхигантва̄ паччхимайа̄ме ‘‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча джӣйати ча мӣйати ча чавати ча упападжджати ча, атха ча панимасса дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.57) джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа пат̣иччасамуппа̄дамукхена випассанам̣ абхинивиситва̄ маха̄гаханам̣ чхиндитум̣ нисадасила̄йам̣ пхарасум̣ нисенто вийа килесагаханам̣ чхиндитум̣ локана̄тхо н̃а̄н̣апхарасум̣ тедженто буддхабха̄ва̄йа хетусампаттийа̄ парипа̄кам̣ гататта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигама̄йа випассанам̣ габбхам̣ ган̣ха̄пенто антарантара̄ на̄на̄сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ йатха̄ваваттха̄пите на̄марӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ анупададхаммавипассана̄васена анека̄ка̄равока̄расан̇кха̄ре саммасанто чхаттим̣сакот̣исатасахассамукхена саммасанава̄рам̣ виттха̄ретва̄ таттха маха̄ваджиран̃а̄н̣асан̇кха̄те випассана̄н̃а̄н̣е тиккхе сӯре пасанне вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄вена паваттама̄не йада̄ там̣ маггена гхат̣ети, тада̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ дийад̣д̣хакилесасахассам̣ кхепенто аггамаггаккхан̣е самма̄самбодхим̣ адхигаччхати на̄ма, аггапхалаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа адхигато на̄ма. самма̄самбуддхабха̄вато дасабалачатувеса̄раджджа̄дайопи тасса тада̄ хаттхагата̄йева хонтӣти айам̣ та̄ва абхисамайато самма̄самбодхипат̣ипада̄. тадаттхато пана маха̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва туситабхаване ниббатти, еттхантаре паваттам̣ бодхисамбха̄расамбхаран̣ам̣. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ сабба̄ка̄расампаннам̣ чарийа̄пит̣акаван̣н̣ана̄йам̣ виттха̄рато вуттамева̄ти таттха вуттанайенева гахетаббам̣.

паччекабодхисатта̄пи паччекабодхийа̄ ката̄бхинӣха̄ра̄ анупуббена самбхатапаччекасамбодхисамбха̄ра̄ та̄дисе ка̄ле чариматтабха̄ве т̣хита̄ н̃а̄н̣асса парипа̄кагатабха̄вена упат̣т̣хитам̣ сам̣веганимиттам̣ гахетва̄ сависесам̣ бхава̄дӣсу а̄дӣнавам̣ дисва̄ сайамбхӯн̃а̄н̣ена паватти паваттихетум̣ ниватти ниваттихетун̃ча париччхиндитва̄ ‘‘со ‘идам̣ дуккха’нти йонисо манаси каротӣ’’тиа̄дина̄ а̄гатанайена чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ парибрӯхента̄ аттано абхинӣха̄ра̄нурӯпам̣ сан̇кха̄ре паримадданта̄ ануккамена випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ аггамаггам̣ адхигаччханта̄ паччекасамбодхим̣ абхисамбуджджханти на̄ма, аггапхалаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа паччекасамбуддха̄ на̄ма хутва̄ садевакасса локасса аггадаккхин̣еййа̄ хонти.

са̄вака̄ пана саттху сабрахмача̄рино ва̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄накатхам̣ сутва̄ тасмим̣йева кхан̣е ка̄лантаре ва̄ таджджам̣ пат̣ипаттим̣ анутит̣т̣ханта̄ гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄, йади ва̄ пат̣ипада̄йа вад̣д̣хантийа̄, сачча̄ни пат̣ивиджджханта̄ аттано абхинӣха̄ра̄нурӯпасиддхиаггаса̄вакабхӯмийа̄ ва̄ кевалам̣ ва̄ аггамаггаккхан̣е са̄вакасамбодхим̣ адхигаччханти на̄ма. тато парам̣ са̄вакабуддха̄ на̄ма хонти садеваке локе аггадаккхин̣еййа̄. евам̣ та̄ва абхисамайато паччекасамбодхи са̄вакасамбодхи ча ведитабба̄.

тадаттхато пана йатха̄ маха̄бодхисатта̄нам̣ хет̣т̣химапариччхедена чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча бодхисамбха̄расамбхаран̣ам̣ иччхитаббам̣ маджджхимапариччхедена ат̣т̣ха асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча, упаримапариччхедена сол̣аса асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча ете ча бхеда̄ пан̃н̃а̄дхикасаддха̄дхикавӣрийа̄дхикавасена ведитабба̄. пан̃н̃а̄дхика̄нан̃хи саддха̄ манда̄ хоти пан̃н̃а̄ тиккха̄, тато ча упа̄йакосалласса висаданипун̣абха̄вена начирассева па̄рамийо па̄рипӯрим̣ гаччханти. саддха̄дхика̄нам̣ пан̃н̃а̄ маджджхима̄ хотӣти тесам̣ на̄тисӣгхам̣ на̄тисан̣икам̣ па̄рамийо па̄рипӯрим̣ гаччханти. вӣрийа̄дхика̄нам̣ пана пан̃н̃а̄ манда̄ хотӣти тесам̣ чиренева па̄рамийо па̄рипӯрим̣ гаччханти. на евам̣ паччекабодхисатта̄нам̣. тесан̃хи сатипи пан̃н̃а̄дхикабха̄ве две асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча бодхисамбха̄расамбхаран̣ам̣ иччхитаббам̣, на тато орам̣. саддха̄дхикавӣрийа̄дхика̄пи вуттапариччхедато парам̣ катипайе ева каппе атиккамитва̄ паччекасамбодхим̣ абхисамбуджджханти, на татийам̣ асан̇кхйеййанти. са̄вакабодхисатта̄нам̣ пана йесам̣ аггаса̄вакабха̄ва̄йа абхинӣха̄ро, тесам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча самбха̄расамбхаран̣ам̣ иччхитаббам̣. йесам̣ маха̄са̄вакабха̄ва̄йа, тесам̣ каппа̄нам̣ сатасахассамева, татха̄ буддхасса ма̄та̄питӯнам̣ упат̣т̣ха̄касса путтасса ча. таттха йатха̄ –

‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;

паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄;

ат̣т̣хадхаммасамоха̄на̄, абхинӣха̄ро самиджджхатӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.59) –

евам̣ вутте ат̣т̣ха дхамме самодха̄нетва̄ катапан̣идха̄на̄нам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣ маха̄бхинӣха̄рато пабхути сависесам̣ да̄на̄дӣсу йуттаппайутта̄нам̣ дивасе дивасе вессантарада̄насадисам̣ маха̄да̄нам̣ дента̄нам̣ таданурӯпасӣла̄дике саббапа̄рамидхамме а̄чинанта̄нампи йатха̄вуттака̄лапариччхедам̣ асампатва̄ антара̄ ева буддхабха̄ваппатти на̄ма наттхи. касма̄? н̃а̄н̣асса апарипаччанато. париччхиннака̄ле ниппха̄дитам̣ вийа хи сассам̣ буддхан̃а̄н̣ам̣ йатха̄париччхиннака̄лавасенева вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджантам̣ габбхам̣ ган̣хантам̣ парипа̄кам̣ гаччхатӣти евам̣ –

‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, вигата̄савадассанам̣;

адхика̄ро чхандата̄ ете, абхинӣха̄рака̄ран̣а̄’’ти. (су. ни. ат̣т̣ха. 1.кхаггависа̄н̣асуттаван̣н̣ана̄) –

име пан̃ча дхамме самодха̄нетва̄ ката̄бхинӣха̄ра̄нам̣ паччекабодхисатта̄нам̣ ‘‘адхика̄ро чхандата̄’’ти дван̇гасаманна̄гата̄йа паттхана̄йа васена катапан̣идха̄на̄нам̣ са̄вакабодхисатта̄нан̃ча таттха таттха вуттака̄лапариччхедам̣ асампатва̄ антара̄ ева паччекасамбодхийа̄ йатха̄вуттаса̄вакасамбодхийа̄ ча адхигамо наттхи. касма̄? н̃а̄н̣асса апарипаччанато. имесампи хи йатха̄ маха̄бодхисатта̄нам̣ да̄на̄дипа̄рамӣхи парибрӯхита̄ пан̃н̃а̄па̄рамӣ ануккамена габбхам̣ ган̣хантӣ парипа̄кам̣ гаччхантӣ буддхан̃а̄н̣ам̣ парипӯрети, евам̣ да̄на̄дӣхи парибрӯхита̄ анупуббена йатха̄рахам̣ габбхам̣ ган̣хантӣ парипа̄кам̣ гаччхантӣ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ са̄вакабодхин̃а̄н̣ан̃ча парипӯрети. да̄напаричайена хете таттха таттха бхаве алобхаджджха̄сайата̄йа саббаттха асан̇гама̄наса̄ анапеккхачитта̄ хутва̄, сӣлапаричайена сусам̣вутака̄йава̄чата̄йа супарисуддхака̄йавачӣкамманта̄ парисуддха̄джӣва̄ индрийесу гуттадва̄ра̄ бходжане маттан̃н̃уно хутва̄ джа̄гарийа̄нуйогена читтам̣ сама̄даханти, сва̄йам̣ тесам̣ джа̄гарийа̄нуйого гатапачча̄гатикаваттавасена ведитаббо.

евам̣ пана пат̣ипаджджанта̄нам̣ адхика̄расампаттийа̄ аппакасиренева ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ чхал̣абхин̃н̃а̄ адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ пуббабха̄гавипассана̄ ча хаттхагата̄йева хонти. вӣрийа̄дайо пана тадантогадха̄ ева. йан̃хи паччекабодхийа̄ са̄вакабодхийа̄ ва̄ аттха̄йа да̄на̄дипун̃н̃асамбхаран̣е аббхуссаханам̣, идам̣ вӣрийам̣. йам̣ таданупародхасса саханам̣, айам̣ кханти. йам̣ да̄насӣла̄дисама̄да̄на̄висам̣ва̄данам̣, идам̣ саччам̣. саббаттхамева ачаласама̄дха̄на̄дхит̣т̣ха̄нам̣, идам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣. йа̄ да̄насӣла̄дӣнам̣ паваттит̣т̣ха̄набхӯтесу саттесу хитесита̄, айам̣ метта̄. йам̣ сатта̄нам̣ катавиппака̄ресу аджджхупеккханам̣, айам̣ упеккха̄ти. евам̣ да̄насӣлабха̄вана̄су сӣласама̄дхипан̃н̃а̄су ча сиджджхама̄на̄су вӣрийа̄дайо сиддха̄ ева хонти. са̄йева паччекабодхиаттха̄йа са̄вакабодхиаттха̄йа ча да̄на̄дипат̣ипада̄ тесам̣ бодхисатта̄нам̣ санта̄насса бха̄ванато парибха̄ванато бха̄вана̄ на̄ма. висесато да̄насӣла̄дӣхи сва̄бхисан̇кхате санта̄не паватта̄ саматхавипассана̄пат̣ипада̄, йато те бодхисатта̄ пуббайога̄вачарасамуда̄гамасампанна̄ хонти. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘пан̃чиме, а̄нанда, а̄нисам̣са̄ пуббайога̄вачаре. катаме пан̃ча? идха̄нанда, пуббайога̄вачаро дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, но че дит̣т̣хева дхамме пат̣икачча ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, атха маран̣ака̄ле ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, атха девапутто сама̄но ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети, атха буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве кхиппа̄бхин̃н̃о хоти, атха паччхиме ка̄ле паччекасамбуддхо хотӣ’’ти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.кхаггависа̄н̣асуттаван̣н̣ана̄).

ити пуббабха̄гапат̣ипада̄бхӯта̄йа па̄рамита̄парибха̄вита̄йа саматхавипассана̄бха̄вана̄йа ниродхага̄минипат̣ипада̄бхӯта̄йа абхисамайасан̇кха̄та̄йа маггабха̄вана̄йа ча бха̄витаттабха̄ва̄ буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄ бха̄витатта̄ на̄ма. тесу идха буддхаса̄вака̄ адхиппета̄.

еттха ча ‘‘сӣха̄нам̣ва̄’’ти имина̄ тхера̄нам̣ сӣхасама̄навуттита̄дассанена аттано пат̣ипаккхехи анабхибхаванӣйатам̣, те ча абхибхуййа паваттим̣ дассети. ‘‘сӣха̄нам̣ва наданта̄нам̣…пе… га̄тха̄’’ти имина̄ тхерага̄тха̄нам̣ сӣхана̄дасадисата̄дассанена та̄сам̣ парава̄дехи анабхибхаванӣйатам̣, те ча абхибхавитва̄ паваттим̣ дассети. ‘‘бха̄витатта̄на’’нти имина̄ тадубхайасса ка̄ран̣ам̣ вибха̄вети. бха̄витаттабха̄вена тхера̄ идха сӣхасадиса̄ вутта̄, тесан̃ча га̄тха̄ сӣхана̄дасадисийо. ‘‘аттхӯпана̄йика̄’’ти имина̄ абхибхаване пайоджанам̣ дассети. таттха тхера̄нам̣ пат̣ипаккхо на̄ма сам̣килесадхаммо, тадабхибхаво тадан̇гивиккхамбханаппаха̄нехи саддхим̣ самуччхедаппаха̄нам̣. тасмим̣ сати пат̣ипассаддхӣппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нан̃ча сиддхамева хоти, йато те бха̄витатта̄ти вуччанти. маггаккхан̣е хи арийа̄ аппама̄дабха̄ванам̣ бха̄венти на̄ма, аггапхалаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа бха̄витатта̄ на̄ма̄ти вуттова̄йаматтхо.

тесу тадан̇гаппаха̄нена несам̣ сӣласампада̄ дассита̄, виккхамбханаппаха̄нена сама̄дхисампада̄, самуччхедаппаха̄нена пан̃н̃а̄сампада̄, итарена та̄сам̣ пхалам̣ дасситам̣. сӣлена ча тесам̣ пат̣ипаттийа̄ а̄дикалйа̄н̣ата̄ дассита̄, ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣’’ (сам̣. ни. 5.369), ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа’’ (сам̣. ни. 1.23; висуддхи. 1.1), ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти (дха. па. 183; дӣ. ни. 2.90) ча вачанато сӣлам̣ пат̣ипаттийа̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣ва авиппат̣иса̄ра̄дигун̣а̄вахатта̄. сама̄дхина̄ маджджхекалйа̄н̣ата̄ дассита̄, ‘‘читтам̣ бха̄вайам̣’’, ‘‘кусаласса упасампада̄’’ти ча вачанато сама̄дхипат̣ипаттийа̄ маджджхекалйа̄н̣ова, иддхивидха̄дигун̣а̄вахатта̄. пан̃н̃а̄йа парийоса̄накалйа̄н̣ата̄ дассита̄, ‘‘сачиттапарийодапанам̣’’ (дха. па. 183; дӣ. ни. 2.90), ‘‘пан̃н̃ам̣ бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23; висуддхи. 1.1) ча вачанато пан̃н̃а̄ пат̣ипаттийа̄ парийоса̄нам̣ва, пан̃н̃уттарато кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ са̄ва калйа̄н̣а̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу та̄дибха̄ва̄вахатта̄.

‘‘село йатха̄ екагхано, ва̄тена на самӣрати; (маха̄ва. 244);

евам̣ нинда̄пасам̣са̄су, на самин̃джанти пан̣д̣ита̄’’ти. (дха. па. 81) –

хи вуттам̣.

татха̄ сӣласампада̄йа тевиджджабха̄во дассито. сӣласампаттин̃хи нисса̄йа тиссо виджджа̄ па̄пун̣анти. сама̄дхисампада̄йа чхал̣абхин̃н̃а̄бха̄во. сама̄дхисампаттин̃хи нисса̄йа чхал̣абхин̃н̃а̄ па̄пун̣анти. пан̃н̃а̄сампада̄йа пабхиннапат̣исамбхида̄бха̄во. пан̃н̃а̄сампадан̃хи нисса̄йа чатассо пат̣исамбхида̄ па̄пун̣анти. имина̄ тесам̣ тхера̄нам̣ кечи тевиджджа̄, кечи чхал̣абхин̃н̃а̄, кечи пат̣исамбхида̄патта̄ти айаматтхо дасситоти ведитаббам̣.

татха̄ сӣласампада̄йа тесам̣ ка̄масукха̄нуйогасан̇кха̄тасса антасса париваджджанам̣ дассети. сама̄дхисампада̄йа аттакиламатха̄нуйогасан̇кха̄тасса, пан̃н̃а̄сампада̄йа маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа севанам̣ дассети. татха̄ сӣласампада̄йа тесам̣ вӣтиккамаппаха̄нам̣ килеса̄нам̣ дассети. сама̄дхисампада̄йа парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣, пан̃н̃а̄сампада̄йа анусайаппаха̄нам̣ дассети. сӣласампада̄йа ва̄ дуччаритасам̣килесависодханам̣, сама̄дхисампада̄йа тан̣ха̄сам̣килесависодханам̣, пан̃н̃а̄сампада̄йа дит̣т̣хисам̣килесависодханам̣ дассети. тадан̇гаппаха̄нена ва̄ несам̣ апа̄йасаматиккамо дассито. виккхамбханаппаха̄нена ка̄мадха̄тусаматиккамо, самуччхедаппаха̄нена саббабхавасаматиккамо дасситоти ведитаббам̣.

‘‘бха̄витатта̄на’’нти ва̄ еттха сӣлабха̄вана̄, читтабха̄вана̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄ти тиссо бха̄вана̄ ведитабба̄ ка̄йабха̄вана̄йа тадантогадхатта̄. сӣлабха̄вана̄ ча пат̣ипаттийа̄ а̄дӣти саббам̣ пуримасадисам̣. йатха̄ пана сӣхана̄дам̣ паре мигаган̣а̄ на саханти, куто абхибхаве, ан̃н̃адаттху сӣхана̄дова те абхибхавати евамева ан̃н̃атиттхийава̄да̄ тхера̄нам̣ ва̄де на саханти, куто абхибхаве, ан̃н̃адаттху тхерава̄да̄ва те абхибхаванти. там̣ кисса хету? ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (дха. па. 277-279) ‘‘нибба̄надха̄тӯ’’ти ча паваттанато. на хи дхаммато сакка̄ кеначи ан̃н̃атха̄ ка̄тум̣ аппат̣иваттанӣйато. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато а̄вибхависсати. еваметтха сан̇кхепенева пат̣хамага̄тха̄йа аттхавибха̄вана̄ ведитабба̄.

дутийага̄тха̄йам̣ пана айам̣ самбандхадассанамукхена аттхавибха̄вана̄. таттха йесам̣ тхера̄нам̣ га̄тха̄ са̄ветука̄мо, те са̄дха̄ран̣авасена на̄мато готтато гун̣ато ча киттетум̣ ‘‘йатха̄на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. аса̄дха̄ран̣ато пана таттха таттха га̄тха̄свева а̄вибхависсати. таттха йатха̄на̄ма̄ти йам̣йам̣на̄ма̄, субхӯти маха̄кот̣т̣хикотиа̄дина̄ найена на̄мадхеййена пан̃н̃а̄та̄ти аттхо. йатха̄готта̄ти йам̣йам̣готта̄, готамо кассапотиа̄дина̄ найена кулападесена йа̄йа йа̄йа джа̄тийа̄ пан̃н̃а̄та̄ти аттхо. йатха̄дхаммавиха̄риноти йа̄дисадхаммавиха̄рино, парийаттипарамата̄йам̣ ат̣т̣хатва̄ йатха̄нурӯпам̣ сама̄паттивиха̄рино хутва̄ вихарим̣сӯти аттхо. атха ва̄ йатха̄дхаммавиха̄риноти йатха̄дхамма̄ виха̄рино ча, йа̄дисасӣла̄дидхамма̄ диббавиха̄ра̄дӣсу абхин̣хасо вихарама̄на̄ йа̄дисавиха̄ра̄ ча̄ти аттхо. йатха̄дхимутта̄ти йа̄дисаадхимуттика̄ саддха̄дхимуттипан̃н̃а̄дхимуттӣсу йам̣йам̣адхимуттика̄ сун̃н̃атамукха̄дӣсу ва̄ йатха̄ йатха̄ нибба̄нам̣ адхимутта̄ти йатха̄дхимутта̄. ‘‘нибба̄нам̣ адхимутта̄нам̣, аттхам̣ гаччханти а̄сава̄’’ти (дха. па. 226) хи вуттам̣. убхайан̃четам̣ пуббабха̄гавасена ведитаббам̣. арахаттаппаттито пуббейева хи йатха̄вуттамадхимуччанам̣, на парато. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘ассаддхо акатан̃н̃ӯ ча, сандхиччхедо ча йо наро’’тиа̄ди. (дха. па. 97).

‘‘йатха̄вимутта̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, пан̃н̃а̄вимуттиубхатобха̄гавимуттӣсу йам̣йам̣вимуттика̄ти аттхо. саппан̃н̃а̄ти тихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа па̄риха̄рикапан̃н̃а̄йа бха̄вана̄пан̃н̃а̄йа ча̄ти тивидха̄йапи пан̃н̃а̄йа пан̃н̃аванто. вихарим̣сӯти та̄йа ева саппан̃н̃ата̄йа йатха̄ладдхена пха̄сувиха̄ренева васим̣су. атандита̄ти аналаса̄, аттахитапат̣ипаттийам̣ йатха̄балам̣ парахитапат̣ипаттийан̃ча ут̣т̣ха̄навантоти аттхо.

еттха ча пана на̄маготтаггахан̣ена тесам̣ тхера̄нам̣ пака̄сапан̃н̃а̄табха̄вам̣ дассети. дхаммавиха̄раггахан̣ена сӣласампадам̣ сама̄дхисампадан̃ча дассети. ‘‘йатха̄дхимутта̄ саппан̃н̃а̄’’ти имина̄ пан̃н̃а̄сампадам̣. ‘‘атандита̄’’ти имина̄ сӣласампада̄дӣнам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣ вӣрийасампадам̣ дассети. ‘‘йатха̄на̄ма̄’’ти имина̄ тесам̣ пака̄санана̄матам̣ дассети. ‘‘йатха̄готта̄’’ти имина̄ саддха̄нуса̄рӣдхамма̄нуса̄рӣготтасампаттисамуда̄гамам̣, ‘‘йатха̄дхаммавиха̄рино’’тиа̄дина̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанам̣ сампаттисамуда̄гамам̣, ‘‘атандита̄’’ти имина̄ евам̣ аттахитасампаттийам̣ т̣хита̄нам̣ парахитапат̣ипаттим̣ дассети.

атха ва̄ ‘‘йатха̄на̄ма̄’’ти идам̣ тесам̣ тхера̄нам̣ гарӯхи гахитана̄мадхеййадассанам̣ саман̃н̃а̄маттакиттанато. ‘‘йатха̄готта̄’’ти идам̣ кулапуттабха̄вадассанам̣ кула̄падеса киттанато. тена несам̣ саддха̄паббаджитабха̄вам̣ дассети. ‘‘йатха̄дхаммавиха̄рино’’ти идам̣ чаран̣асампаттидассанам̣ сӣласам̣вара̄дӣхи саман̇гӣбха̄вадӣпанато. ‘‘йатха̄дхимутта̄ саппан̃н̃а̄’’ти идам̣ несам̣ виджджа̄сампаттидассанам̣ а̄саваккхайапарийоса̄на̄йа н̃а̄н̣асампаттийа̄ адхигамапаридӣпанато. ‘‘атандита̄’’ти идам̣ виджджа̄чаран̣асампаттӣнам̣ адхигамӯпа̄йадассанам̣. ‘‘йатха̄на̄ма̄’’ти ва̄ имина̄ тесам̣ пака̄санана̄матам̣йева дассети. ‘‘йатха̄готта̄’’ти пана имина̄ паччхимачаккадвайасампаттим̣ дассети. на хи самма̄аппан̣ихитаттано пуббе ча акатапун̃н̃асса саддха̄нуса̄рӣдхамма̄нуса̄рино готтасампаттисамуда̄гамо самбхавати. ‘‘йатха̄дхаммавиха̄рино’’ти имина̄ тесам̣ пуримачаккадвайасампаттим̣ дассети. на хи аппатирӯпе десе васато саппурисӯпаниссайарахитасса ча та̄диса̄ гун̣ависеса̄ самбхаванти. ‘‘йатха̄дхимутта̄’’ти имина̄ саддхаммасаванасампада̄сама̄йогам̣ дассети. на хи паратогхосена вина̄ са̄вака̄нам̣ саччасампат̣иведхо самбхавати. ‘‘саппан̃н̃а̄ атандита̄’’ти имина̄ йатха̄вуттасса гун̣ависесасса абйабхича̄рихетум̣ дассети н̃а̄йа̄рамбхадассанато.

апаро найо – ‘‘йатха̄готта̄’’ти еттха готтакиттанена тесам̣ тхера̄нам̣ йонисоманасика̄расампадам̣ дассети йатха̄вуттаготтасампаннасса йонисоманасика̄расамбхавато. ‘‘йатха̄дхаммавиха̄рино’’ти еттха дхаммавиха̄раггахан̣ена саддхаммасаванасампадам̣ дассети саддхаммасаванена вина̄ тадабха̄вато. ‘‘йатха̄дхимутта̄’’ти имина̄ маттхакаппаттам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ дассети. ‘‘саппан̃н̃а̄’’ти имина̄ саббаттха сампаджа̄нака̄ритам̣. ‘‘атандита̄’’ти имина̄ вуттанайена аттахитасампаттим̣ парипӯретва̄ т̣хита̄нам̣ паресам̣ хитасукха̄ваха̄йа пат̣ипаттийам̣ акила̄субха̄вам̣ дассети. татха̄ ‘‘йатха̄готта̄’’ти имина̄ несам̣ саран̣агаманасампада̄ дассита̄ саддха̄нуса̄рӣготтакиттанато. ‘‘йатха̄дхаммавиха̄рино’’ти имина̄ сӣлаккхандхапуббан̇гамо сама̄дхиккхандхо дассито. ‘‘йатха̄дхимутта̄ саппан̃н̃а̄’’ти имина̄ пан̃н̃аккхандха̄дайо. саран̣агаманан̃ча са̄вакагун̣а̄нам̣ а̄ди, сама̄дхи маджджхе, пан̃н̃а̄ парийоса̄нанти а̄димаджджхапарийоса̄надассанена саббепи са̄вакагун̣а̄ дассита̄ хонти.

ӣдисӣ пана гун̣авибхӯти йа̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ техи адхигата̄, там̣ дассетум̣ ‘‘таттха таттха випасситва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу тесу аран̃н̃аруккхамӯлапаббата̄дӣсу вивиттасена̄санесу. таттха таттха̄ти ва̄ тасмим̣ тасмим̣ уда̄на̄дика̄ле. випасситва̄ти сампасситва̄. на̄марӯпававаттха̄панапаччайапариггахехи дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхийо сампа̄детва̄ кала̄пасаммасана̄диккамена пан̃чамам̣ висуддхим̣ адхигантва̄ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ маттхакам̣ па̄панавасена випассанам̣ уссукка̄петва̄ пхуситва̄ти патва̄ саччхикатва̄. аччутам̣ паданти нибба̄нам̣. тан̃хи сайам̣ ачаванадхамматта̄ адхигата̄нам̣ аччутихетубха̄вато ча наттхи еттха чутӣти ‘‘аччутам̣’’. сан̇кхатадхаммехи асаммиссабха̄вата̄йа тадаттхикехи пат̣ипаджджитаббата̄йа ча ‘‘пада’’нти ча вуччати. катантанти катасса антам̣. йо хи техи адхигато арийамагго, со аттано паччайехи уппа̄дитатта̄ като на̄ма. тасса пана парийоса̄набхӯтам̣ пхалам̣ катантоти адхиппетам̣. там̣ катантам̣ аггапхалам̣. атха ва̄ паччайехи кататта̄ ниппха̄дитатта̄ ката̄ на̄ма сан̇кхатадхамма̄, танниссаран̣абха̄вато катанто нибба̄нам̣. там̣ катантам̣. паччавеккханта̄ти ‘‘адхигатам̣ вата майа̄ арийамагга̄дхигамена идам̣ арийапхалам̣, адхигата̄ асан̇кхата̄ дха̄тӯ’’ти арийапхаланибба̄на̄ни вимуттин̃а̄н̣адассанена пат̣ипаттим̣ авеккхама̄на̄. атха ва̄ саччасампат̣иведхавасена йам̣ арийена каран̣ӣйам̣ парин̃н̃а̄дисол̣асавидхам̣ киччам̣ аггапхале т̣хитена ниппха̄дитатта̄ парийоса̄питатта̄ катам̣ на̄ма, евам̣ катам̣ там̣ паччавеккханта̄. етена пахӣнакилесапаччавеккхан̣ам̣ дасситам̣. пуриманайена пана итарапаччавеккхан̣а̄нӣти екӯнавӣсати паччавеккхан̣а̄ни дассита̄ни хонти.

имаматтханти еттха иманти сакало тхератхерӣга̄тха̄нам̣ аттхо аттано итаресан̃ча таттха саннипатита̄нам̣ дхаммасан̇га̄хакамаха̄тхера̄нам̣ буддхийам̣ випариваттама̄ната̄йа а̄санно паччаккхоти ча катва̄ вуттам̣. аттханти ‘‘чханна̄ ме кут̣ика̄’’тиа̄дӣхи га̄тха̄хи вуччама̄нам̣ аттӯпана̄йикам̣ парӯпана̄йикам̣ локийалокуттарапат̣исам̣йуттам̣ аттхам̣. абха̄сисунти га̄тха̄бандхавасена катхесум̣, там̣дӣпанийо ида̄ни майа̄ вуччама̄на̄ тесам̣ бха̄витатта̄нам̣ га̄тха̄ аттӯпана̄йика̄ сун̣а̄тха̄ти йоджана̄. те ча маха̄тхера̄ евам̣ катхента̄ аттано самма̄пат̣ипаттипака̄санӣхи га̄тха̄хи са̄санасса екантаниййа̄никавибха̄ванена парепи таттха самма̄пат̣ипаттийам̣ нийоджентӣти етаматтхам̣ дӣпети а̄йасма̄ дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико, татха̄ дӣпенто ча има̄хи га̄тха̄хи тесам̣ тхоманам̣ та̄сан̃ча тесам̣ вачанасса нида̄набха̄вена т̣хапанам̣ т̣ха̄нагатамева̄ти дассетӣти дат̣т̣хаббам̣.

нида̄нага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

1. екаканипа̄то

1. пат̣хамавагго

1. субхӯтиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

ида̄ни чханна̄ ме кут̣ика̄тиа̄динайаппаватта̄нам̣ тхерага̄тха̄нам̣ аттхаван̣н̣ана̄ хоти. са̄ пана̄йам̣ аттхаван̣н̣ана̄ йасма̄ та̄сам̣ та̄сам̣ га̄тха̄нам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ пака̄сетва̄ вуччама̄на̄ па̄кат̣а̄ хоти сувин̃н̃еййа̄ ча. тасма̄ таттха таттха ат̣т̣хуппаттим̣ пака̄сетва̄ аттхаван̣н̣анам̣ карисса̄ма̄ти.

таттха чханна̄ ме кут̣ика̄тига̄тха̄йа ка̄ уппатти? вуччате – ито кира каппасатасахассаматтхаке ануппаннейева падумуттаре бхагавати локана̄тхе хам̣саватӣна̄маке нагаре ан̃н̃атарасса бра̄хман̣амаха̄са̄ласса еко путто уппаджджи. тасса ‘‘нандама̄н̣аво’’ти на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто тайо веде угган̣хитва̄ таттха са̄рам̣ апассанто аттано парива̄рабхӯтехи чатучатта̄лӣса̄йа ма̄н̣авакасахассехи саддхим̣ паббатапа̄де исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ча абхин̃н̃а̄йо ниббаттеси. антева̄сика̄нампи каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. тепи на чиренева джха̄нала̄бхино ахесум̣.

тена ча самайена падумуттаро бхагава̄ локе уппаджджитва̄ хам̣саватӣнагарам̣ упанисса̄йа вихаранто екадивасам̣ паччӯсасамайе локам̣ волокенто нандата̄пасасса антева̄сикаджат̣ила̄нам̣ арахаттӯпаниссайам̣ нандата̄пасасса ча двӣхан̇гехи саманна̄гатасса са̄вакат̣т̣ха̄нантарасса паттханам̣ дисва̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ пуббан̣хасамайе паттачӣварама̄да̄йа ан̃н̃ам̣ кан̃чи ана̄мантетва̄ сӣхо вийа екачаро нандата̄пасасса антева̄сикесу пхала̄пхалаттха̄йа гатесу ‘‘буддхабха̄вам̣ ме джа̄на̄тӯ’’ти пассантассева нандата̄пасасса а̄ка̄сато отаритва̄ патхавийам̣ патит̣т̣ха̄си. нандата̄пасо буддха̄нубха̄ван̃чева лаккхан̣апа̄рипӯрин̃ча дисва̄ лаккхан̣аманте саммаситва̄ ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато на̄ма ага̄рам̣ аджджха̄васанто ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджанто локе виват̣аччхадо саббан̃н̃ӯ буддхо хоти. айам̣ пуриса̄джа̄нӣйо ниссам̣сайам̣ буддхоти н̃атва̄ паччуггаманам̣ катва̄, пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, ада̄си. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нандата̄пасопи аттано ануччхавикам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди.

тасмим̣ самайе чатучатта̄лӣсасахассаджат̣ила̄ пан̣ӣтапан̣ӣта̄ни оджаванта̄ни пхала̄пхала̄ни гахетва̄ а̄чарийасса сантикам̣ сампатта̄ буддха̄нан̃чева а̄чарийасса ча нисинна̄санам̣ олокента̄ а̄хам̣су – ‘‘а̄чарийа, майам̣ ‘имасмим̣ локе тумхехи махантатаро наттхӣ’ти вичара̄ма, айам̣ пана пурисо тумхехи махантатаро ман̃н̃е’’ти. нандата̄пасо, ‘‘та̄та̄, ким̣ вадетха, са̄сапена саддхим̣ ат̣т̣хасат̣т̣хисатасахассайоджануббедхам̣ синерум̣ упаметум̣ иччхатха, саббан̃н̃убуддхена саддхим̣ ма̄ мам̣ упамиттха̄’’ти а̄ха. атха те та̄паса̄ ‘‘саче айам̣ орако абхависса, на амха̄кам̣ а̄чарийо евам̣ упамам̣ а̄хареййа, йа̄ва маха̄ вата̄йам̣ пуриса̄джа̄нӣйо’’ти па̄десу нипатитва̄ сираса̄ вандим̣су. атха те а̄чарийо а̄ха – ‘‘та̄та̄, амха̄кам̣ буддха̄нам̣ ануччхавико деййадхаммо наттхи, бхагава̄ ча бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ идха̄гато, тасма̄ майам̣ йатха̄балам̣ деййадхаммам̣ дасса̄ма, тумхе йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ пхала̄пхалам̣ а̄нӣтам̣, там̣ там̣ а̄харатха̄’’ти ватва̄ а̄хара̄петва̄ хаттхе дховитва̄ сайам̣ татха̄гатасса патте патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ра̄ пхала̄пхале пат̣иггахитаматте девата̄ диббоджам̣ паккхипим̣су. та̄пасо удакампи сайамева парисса̄ветва̄ ада̄си. тато бходжанакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ нисинне саттхари саббе антева̄сике паккоситва̄ саттху сантике са̄ран̣ӣйам̣ катхам̣ катхенто нисӣди. саттха̄ ‘‘бхиккхусан̇гхо а̄гаччхатӯ’’ти чинтеси. бхиккхӯ саттху читтам̣ н̃атва̄ сатасахассаматта̄ кхӣн̣а̄сава̄ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су.

нандата̄пасо антева̄сике а̄мантеси – ‘‘та̄та̄, буддха̄нам̣ нисинна̄санампи нӣчам̣, саман̣асатасахассассапи а̄санам̣ наттхи, тумхехи аджджа ул̣а̄рам̣ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча сакка̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, паббатапа̄дато ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харатха̄’’ти. ачинтеййатта̄ иддхивисайасса мухуттенева ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харитва̄ буддха̄нам̣ йоджанаппама̄н̣ам̣ пуппха̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. аггаса̄вака̄нам̣ тига̄вутам̣, сесабхиккхӯнам̣ ад̣д̣хайоджаника̄дибхедам̣, сан̇гханавакасса усабхаматтам̣ ахоси. евам̣ пан̃н̃аттесу а̄санесу нандата̄пасо татха̄гатасса пурато ан̃джалим̣ паггайха т̣хито, ‘‘бханте, майхам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа имам̣ пуппха̄санам̣ абхирухатха̄’’ти а̄ха. нисӣди бхагава̄ пуппха̄сане. евам̣ нисинне саттхари саттху а̄ка̄рам̣ н̃атва̄ бхиккхӯ аттано аттано патта̄сане нисӣдим̣су. нандата̄пасо махантам̣ пуппхачхаттам̣ гахетва̄ татха̄гатасса маттхаке дха̄ренто ат̣т̣ха̄си. саттха̄ ‘‘та̄паса̄нам̣ айам̣ сакка̄ро махаппхало хотӯ’’ти ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджи. саттху сама̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ бхиккхӯпи сама̄паджджим̣су. татха̄гате сатта̄хам̣ ниродхам̣ сама̄паджджитва̄ нисинне антева̄сика̄ бхиккха̄ча̄рака̄ле сампатте ванамӯлапхала̄пхалам̣ парибхун̃джитва̄ сесака̄ле буддха̄нам̣ ан̃джалим̣ паггайха тит̣т̣ханти. нандата̄пасо пана бхиккха̄ча̄рампи агантва̄ пуппхачхаттам̣ дха̄ренто сатта̄хам̣ пӣтисукхенева вӣтина̄мети.

саттха̄ ниродхато вут̣т̣ха̄йа аран̣авиха̄риан̇гена даккхин̣еййан̇гена ча̄ти двӣхи ан̇гехи саманна̄гатам̣ екам̣ са̄вакам̣ ‘‘исиган̣асса пуппха̄сана̄нумоданам̣ карохӣ’’ти а̄н̣а̄песи. со чаккаваттиран̃н̃о сантика̄ пат̣иладдхамаха̄ла̄бхо маха̄йодхо вийа тут̣т̣хама̄насо аттано висайе т̣хатва̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ саммаситва̄ анумоданам̣ ака̄си. тасса десана̄васа̄не саттха̄ сайам̣ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не саббе чатучатта̄лӣсасахассата̄паса̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. тесам̣ та̄вадева кесамассу антарадха̄йи. ат̣т̣ха париккха̄ра̄ ка̄йе пат̣имукка̄ва ахесум̣ сат̣т̣хивассаттхера̄ вийа саттха̄рам̣ парива̄райим̣су. нандата̄пасо пана виккхиттачиттата̄йа висесам̣ на̄дхигаччхи. тасса кира аран̣авиха̄риттхерасса сантике дхаммам̣ сотум̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘ахо вата̄хампи ана̄гате уппаджджанакабуддхасса са̄сане имина̄ са̄вакена ладдхадхурам̣ лабхеййа’’нти читтам̣ удапа̄ди. со тена паривитаккена маггапхалапат̣иведхам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. татха̄гатам̣ пана вандитва̄ саммукхе т̣хатва̄ а̄ха – ‘‘бханте, йена бхиккхуна̄ исиган̣асса пуппха̄сана̄нумодана̄ ката̄, ко на̄ма̄йам̣ тумха̄кам̣ са̄сане’’ти. ‘‘аран̣авиха̄риан̇ге даккхин̣еййаан̇ге ча етадаггам̣ патто есо бхиккхӯ’’ти. ‘‘бханте, йва̄йам̣ майа̄ сатта̄хам̣ пуппхачхаттам̣ дха̄рентена сакка̄ро като, тена адхика̄рена на ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ паттхеми, ана̄гате пана екасса буддхасса са̄сане айам̣ тхеро вийа двӣхан̇гехи саманна̄гато са̄вако бхавеййа’’нти паттханамака̄си.

саттха̄ ‘‘самиджджхиссати ну, кхо имасса та̄пасасса паттхана̄’’ти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ песетва̄ олокенто каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ самиджджханакабха̄вам̣ дисва̄ нандата̄пасам̣ а̄ха – ‘‘на те айам̣ паттхана̄ могха̄ бхависсати, ана̄гате каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса сантике самиджджхиссатӣ’’ти ватва̄ дхаммакатхам̣ катхетва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто а̄ка̄сам̣ паккханди. нандата̄пасо йа̄ва чаккхупатхасаматиккама̄ саттха̄рам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча уддисса ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. со апарабха̄ге ка̄лена ка̄лам̣ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣и. апарихӣнаджджха̄нова ка̄лан̇катва̄ брахмалоке ниббатто. тато пана чуто апара̄нипи пан̃ча джа̄тисата̄ни паббаджитва̄ а̄ран̃н̃ако ахоси. кассапасамма̄самбуддхака̄лепи паббаджитва̄ а̄ран̃н̃ако хутва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯреси. етам̣ кира ваттам̣ апарипӯретва̄ маха̄са̄вакабха̄вам̣ па̄пун̣анта̄ на̄ма наттхи. гатапачча̄гатаваттам̣ пана а̄гамат̣т̣хакатха̄су вуттанайенева ведитаббам̣. со вӣсативассасахасса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯретва̄ ка̄лан̇катва̄ ка̄ма̄вачарадевалоке та̄ватим̣сабхаване ниббатти. вуттан̃хетам̣ апада̄не (апа. тхера 1.3.151) –

‘‘химавантасса̄видӯре, нисабхо на̄ма паббато;

ассамо сукато майхам̣, пан̣н̣аса̄ла̄ сума̄пита̄.

‘‘косийо на̄ма на̄мена, джат̣ило уггата̄пано;

ека̄кийо адутийо, васа̄ми нисабхе тада̄.

‘‘пхалам̣ мӯлан̃ча пан̣н̣ан̃ча, на бхун̃джа̄ми ахам̣ тада̄;

паваттам̣ва супа̄та̄хам̣, упаджӣва̄ми та̄ваде.

‘‘на̄хам̣ копеми а̄джӣвам̣, чаджама̄нопи джӣвитам̣;

а̄ра̄дхеми сакам̣ читтам̣, виваджджеми анесанам̣.

‘‘ра̄гӯпасам̣хитам̣ читтам̣, йада̄ уппаджджате мама;

сайам̣ва паччавеккха̄ми, екагго там̣ дамемахам̣.

‘‘раджджасе раджджанӣйе ча, дуссанӣйе ча дуссасе;

муйхасе моханӣйе ча, никкхамассу вана̄ тувам̣.

‘‘висуддха̄нам̣ айам̣ ва̄со, ниммала̄нам̣ тапассинам̣;

ма̄ кхо висуддхам̣ дӯсеси, никкхамассу вана̄ тувам̣.

‘‘ага̄рико бхавитва̄на, йада̄ путтам̣ лабхиссаси;

убхопи ма̄ вира̄дхеси, никкхамассу вана̄ тувам̣.

‘‘чхава̄ла̄там̣ йатха̄ кат̣т̣хам̣, на квачи киччака̄ракам̣;

нева га̄ме аран̃н̃е ва̄, на хи там̣ кат̣т̣хасамматам̣.

‘‘чхава̄ла̄тӯпамо твам̣ си, на гихӣ на̄пи сан̃н̃ато;

убхато муттако аджджа, никкхамассу вана̄ тувам̣.

‘‘сийа̄ ну кхо тава етам̣, ко паджа̄на̄ти те идам̣;

саддха̄дхурам̣ вахиси ме, косаджджабахула̄йа ча.

‘‘джигуччхиссанти там̣ вин̃н̃ӯ, асучим̣ на̄гарико йатха̄;

а̄кад̣д̣хитва̄на исайо, чодайиссанти там̣ сада̄.

‘‘там̣ вин̃н̃ӯ павадиссанти, саматиккантаса̄санам̣;

сам̣ва̄сам̣ алабханто хи, катхам̣ джӣвихиси тувам̣.

‘‘тидха̄пабхиннам̣ ма̄тан̇гам̣, кун̃джарам̣ сат̣т̣хиха̄йанам̣;

балӣ на̄го упагантва̄, йӯтха̄ нӣхарате гаджам̣.

‘‘йӯтха̄ виниссат̣о санто, сукхам̣ са̄там̣ на виндати;

дуккхито вимано хоти, паджджха̄йанто паведхати.

‘‘татхева джат̣ила̄ тампи, нӣхариссанти думматим̣;

техи твам̣ ниссат̣о санто, сукхам̣ са̄там̣ на лаччхаси.

‘‘дива̄ ва̄ йади ва̄ раттим̣, сокасалласамаппито;

дайхати парил̣а̄хена, гаджо йӯтха̄ва ниссат̣о.

‘‘джа̄тарӯпам̣ йатха̄ кӯт̣ам̣, нева джха̄йати каттхачи;

татха̄ сӣлавӣхино твам̣, на джха̄йиссаси каттхачи.

‘‘ага̄рам̣ васама̄нопи, катхам̣ джӣвихиси тувам̣;

маттикам̣ петтикан̃ча̄пи, наттхи те нихитам̣ дханам̣.

‘‘сайам̣ каммам̣ каритва̄на, гатте седам̣ памочайам̣;

евам̣ джӣвихиси гехе, са̄дху те там̣ на руччати.

‘‘ева̄хам̣ таттха ва̄реми, сам̣килесагатам̣ манам̣;

на̄на̄дхаммакатхам̣ катва̄, па̄па̄ читтам̣ нива̄райим̣.

‘‘евам̣ ме вихарантасса, аппама̄давиха̄рино;

тим̣савассасахасса̄ни, випине ме атиккамум̣.

‘‘аппама̄даратам̣ дисва̄, уттаматтхам̣ гавесакам̣;

падумуттарасамбуддхо, а̄гаччхи мама сантикам̣.