7. саттамавагго
1. ваппаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пассати пассоти а̄йасмато ваппаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто ‘‘асуко ча асуко ча тхеро саттху пат̣хамам̣ дхаммапат̣игга̄хака̄ ахесу’’нти тхоманам̣ сутва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ паттханам̣ пат̣т̣хапеси – ‘‘ахампи бхагава̄ ана̄гате та̄дисасса самма̄самбуддхасса пат̣хамам̣ дхаммапат̣игга̄хака̄нам̣ ан̃н̃атаро бхавеййа’’нти, саттху сантике саран̣агаманан̃ча паведеси. со йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девамануссесуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхусмим̣ ва̄сет̣т̣хасса на̄ма бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, ваппотисса на̄мам̣ ахоси. со аситена исина̄ ‘‘сиддхаттхакума̄ро саббан̃н̃ӯ бхависсатӣ’’ти бйа̄като кон̣д̣ан̃н̃аппамукхехи бра̄хман̣апуттехи саддхим̣ гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ‘‘тасмим̣ саббан̃н̃утам̣ патте тасса сантике дхаммам̣ сутва̄ аматам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти урувела̄йам̣ вихарантам̣ маха̄саттам̣ чхаббасса̄ни падха̄нам̣ падахантам̣ упат̣т̣хахитва̄ ол̣а̄рика̄ха̄рапарибхогена ниббиджджитва̄ исипатанам̣ гато. абхисамбуджджхитва̄ саттха̄ра̄ саттасатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ исипатанам̣ гантва̄ дхаммачакке паваттите па̄т̣ипададивасе сота̄паттипхале патит̣т̣хито пан̃чамийам̣ паккхасса ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃а̄дӣхи саддхим̣ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.20-30) –
‘‘убхиннам̣ девара̄джӯнам̣, сан̇га̄мо самупат̣т̣хито;
ахоси самупабйӯл̣хо, маха̄гхосо аваттатха.
‘‘падумуттаро локавидӯ, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;
анталиккхе т̣хито саттха̄, сам̣веджеси маха̄джанам̣.
‘‘саббе дева̄ аттамана̄, никкхиттакавача̄вудха̄;
самбуддхам̣ абхива̄детва̄, екагга̄сим̣су та̄ваде.
‘‘майхам̣ сан̇каппаман̃н̃а̄йа, ва̄ча̄сабхимудӣрайи;
анукампако локавидӯ, нибба̄песи маха̄джанам̣.
‘‘падут̣т̣хачитто мануджо, екапа̄н̣ам̣ вихет̣хайам̣;
тена читтаппадосена, апа̄йам̣ упападжджати.
‘‘сан̇га̄масӣсе на̄гова, бахӯ па̄н̣е вихет̣хайам̣;
нибба̄петха сакам̣ читтам̣, ма̄ хан̃н̃иттхо пунаппунам̣.
‘‘двиннампи йаккхара̄джӯнам̣, сена̄ са̄ вимхита̄ аху;
саран̣ан̃ча упа̄гаччхум̣, локаджет̣т̣хам̣ сута̄динам̣.
‘‘сан̃н̃а̄петва̄на джанатам̣, падамуддхари чаккхума̄;
пеккхама̄нова девехи, пакка̄ми уттара̄мукхо.
‘‘пат̣хамам̣ саран̣ам̣ гаччхим̣, двипадиндасса та̄дино;
каппа̄нам̣ сатасахассам̣, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘маха̄дундубхина̄ма̄ ча, сол̣аса̄сум̣ ратхесабха̄;
тим̣сакаппасахассамхи, ра̄джа̄но чаккаваттино.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттана̄ пат̣иладдхасампаттим̣ паччавеккхан̣амукхена саттху гун̣амахантатам̣ паччавеккхитва̄ ‘‘ӣдисам̣ на̄ма саттха̄рам̣ ба̄хулика̄дива̄дена самуда̄чаримха. ахо путхуджджанабха̄во на̄ма андхакаран̣о ачаккхукаран̣о арийабха̄войева чаккхукаран̣о’’ти дассенто ‘‘пассати пассо’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
61. таттха пассати пассоти пассати самма̄дит̣т̣хийа̄ дхамме авипарӣтам̣ джа̄на̄ти буджджхатӣти пассо, дассанасампанно арийо, со пассантам̣ авипарӣтадасса̄вим̣ ‘‘айам̣ авипарӣтадасса̄вӣ’’ти пассати пан̃н̃а̄чаккхуна̄ дхамма̄дхаммам̣ йатха̄сабха̄вато джа̄на̄ти. на кевалам̣ пассантамева, атха кхо апассантан̃ча пассати, йо пан̃н̃а̄чаккхувирахито дхамме йатха̄сабха̄вато на пассати, тампи апассантам̣ путхуджджанам̣ ‘‘андхо вата̄йам̣ бхавам̣ ачаккхуко’’ти аттано пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пассати. апассанто апассантам̣, пассантан̃ча на пассатӣти апассанто пан̃н̃а̄чаккхурахито андхаба̄ло та̄дисам̣ андхаба̄лам̣ айам̣ дхамма̄дхаммам̣ йатха̄сабха̄вато на пассатӣти йатха̄ апассантам̣ на пассати на джа̄на̄ти, евам̣ аттано пан̃н̃а̄чаккхуна̄ дхамма̄дхаммам̣ йатха̄сабха̄вато пассантан̃ча пан̣д̣итам̣ ‘‘айам̣ евам̣видхо’’ти на пассати на джа̄на̄ти, тасма̄ ахампи пуббе дассанарахито сакалам̣ н̃еййам̣ хаттха̄малакам̣ вийа пассантам̣ бхагавантам̣ апассантампи пӯран̣а̄дим̣ йатха̄сабха̄вато на пассим̣, ида̄ни пана буддха̄нубха̄вена сампанно убхайепи йатха̄сабха̄вато пасса̄мӣти севитабба̄севитаббесу аттано авипарӣтапат̣ипаттим̣ дассети.
ваппаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ваджджипуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
екака̄ майам̣ аран̃н̃ети а̄йасмато ваджджипуттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ випассим̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо на̄гапуппхакесарехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де амаччакуле ниббатти, ваджджипуттотисса на̄мам̣ ахоси. со бхагавато веса̄лигамане буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ катапуббакиччо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ веса̄лийа̄ авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е вихарати. тена ча самайена веса̄лийам̣ уссаво ахоси. таттха таттха наччагӣтава̄дитам̣ паваттати, маха̄джано хат̣т̣хатут̣т̣хо уссавасампаттим̣ паччанубхоти, там̣ сутва̄ со бхиккху айонисо уммуджджанто вивекам̣ ваджджама̄но каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ аттано анабхиратим̣ пака̄сенто –
‘‘екака̄ майам̣ аран̃н̃е вихара̄ма, апавиддхам̣ва ванасмим̣ да̄рукам̣;
ета̄дисика̄йа раттийа̄, ко су на̄ма амхехи па̄пийо’’ти. – га̄тхама̄ха;
там̣ сутва̄ ванасан̣д̣е адхиваттха̄ девата̄ там̣ бхиккхум̣ анукампама̄на̄ ‘‘йадипи, твам̣ бхиккху, аран̃н̃ава̄сам̣ хӣл̣енто вадаси, вивекака̄ма̄ пана виддасуно там̣ баху ман̃н̃антийева̄’’ти имаматтхам̣ дассентӣ –
‘‘екако твам̣ аран̃н̃е вихараси, апавиддхам̣ва ванасмим̣ да̄рукам̣;
тасса те бахука̄ пихайанти, нерайика̄ вийа саггага̄мина’’нти. –
га̄тхам̣ ватва̄, ‘‘катхан̃хи на̄ма твам̣, бхиккху, ниййа̄нике самма̄самбуддхасса са̄сане паббаджитва̄ аниййа̄никам̣ витаккам̣ витаккессасӣ’’ти сантаджджентӣ сам̣веджеси. евам̣ со бхиккху та̄йа девата̄йа сам̣веджито каса̄бхихато вийа бхадро асса̄джа̄нӣйо випассана̄вӣтхим̣ отаритва̄ начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.11.62-66) –
‘‘суван̣н̣аван̣н̣ам̣ самбуддхам̣, сатарам̣сим̣ва бха̄н̣умам̣;
обха̄сентам̣ диса̄ сабба̄, ул̣ура̄джам̣ва пӯритам̣.
‘‘пураккхатам̣ са̄вакехи, са̄гарехева меданим̣;
на̄гам̣ паггайха рен̣ӯхи, випассисса̄бхиропайим̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ рен̣умабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘пан̣н̣ата̄лӣсито каппе, рен̣у на̄ма̄си кхаттийо;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ ‘‘айам̣ ме арахаттаппаттийа̄ ан̇кусо джа̄то’’ти аттано девата̄йа ча вуттанайам̣ сам̣кад̣д̣хитва̄ –
62. ‘‘екака̄ майам̣ аран̃н̃е вихара̄ма, апавиддхам̣ва ванасмим̣ да̄рукам̣;
тасса ме бахука̄ пихайанти, нерайика̄ вийа саггага̄мина’’нти. –
га̄тхам̣ абха̄си.
тассаттхо – анапеккхабха̄вена ване чхад̣д̣итада̄руккхан̣д̣ам̣ вийа йадипи майам̣ екака̄ ека̄кино асаха̄йа̄ имасмим̣ аран̃н̃е вихара̄ма, евам̣ вихарато пана тасса ме бахука̄ пихайанти мам̣ бахӯ аттхака̄марӯпа̄ кулапутта̄ абхипаттхенти, ‘‘ахо ватасса майампи ваджджипуттаттхеро вийа гхарабандханам̣ паха̄йа аран̃н̃е вихареййа̄ма̄’’ти. йатха̄ ким̣? нерайика̄ вийа саггага̄минам̣, йатха̄ на̄ма нерайика̄ аттано па̄пакаммена нирайе ниббаттасатта̄ саггага̄мӣнам̣ саггӯпага̄мӣнам̣ пихайанти – ‘‘ахо вата майампи нирайадуккхам̣ паха̄йа саггасукхам̣ паччанубхавеййа̄ма̄’’ти евам̣сампадамиданти аттхо. еттха ча аттани гарубахувачанаппайогасса иччхитаббатта̄ ‘‘екака̄ майам̣ вихара̄ма̄’’ти пуна тасса аттхасса екаттам̣ сандха̄йа ‘‘тасса ме’’ти екавачанаппайого като. ‘‘тасса ме’’, ‘‘саггага̄мина’’нти ча убхайампи ‘пихайантӣ’ти падам̣ апеккхитва̄ упайогаттхе сампада̄наниддесо дат̣т̣хаббо. там̣ абхипаттхентӣти ча та̄дисе аран̃н̃ава̄са̄дигун̣е абхипаттхента̄ на̄ма хонтӣти катва̄ вуттам̣. тасса мети ва̄ тасса мама сантике гун̣ети адхиппа̄йо.
ваджджипуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. паккхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
чута̄ патантӣти а̄йасмато паккхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни каронто ито еканавуте каппе йаккхасена̄пати хутва̄ випассим̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо диббаваттхена пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де саккесу девадаханигаме са̄кийара̄джакуле ниббатти, ‘‘саммодакума̄ро’’тисса на̄мам̣ ахоси. атхасса дахарака̄ле ва̄тарогена па̄да̄ на вахим̣су. со катипайам̣ ка̄лам̣ пӣт̣хасаппӣ вийа вичари. тенасса паккхоти саман̃н̃а̄ джа̄та̄. паччха̄ арогака̄лепи татхева нам̣ сан̃джа̄нанти, со бхагавато н̃а̄тисама̄гаме па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ катапуббакиччо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихарати. атхекадивасам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитум̣ гаччханто антара̄магге ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. тасмин̃ча самайе ан̃н̃атаро кулало мам̣сапесим̣ а̄да̄йа а̄ка̄сена гаччхати, там̣ бахӯ кулала̄ анупатитва̄ па̄тесум̣. па̄титам̣ мам̣сапесим̣ еко кулало аггахеси. там̣ ан̃н̃о аччхиндитва̄ ган̣хи, там̣ дисва̄ тхеро ‘‘йатха̄йам̣ мам̣сапеси, евам̣ ка̄ма̄ на̄ма бахуса̄дха̄ран̣а̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄’’ти – ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ паччавеккхитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ ‘‘аничча’’нтиа̄дина̄ манасикаронто пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.1-10) –
‘‘випассӣ на̄ма бхагава̄, локаджет̣т̣хо нара̄сабхо;
ат̣т̣хасат̣т̣хисахассехи, па̄виси бандхумам̣ тада̄.
‘‘нагара̄ абхиниккхамма, агамам̣ дӣпачетийам̣;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахам̣.
‘‘чулла̄сӣтисахасса̄ни, йаккха̄ майхам̣ упантике;
упат̣т̣хаханти саккаччам̣, индам̣ва тидаса̄ ган̣а̄.
‘‘бхавана̄ абхиниккхамма, дуссам̣ паггайхахам̣ тада̄;
сираса̄ абхива̄десим̣, тан̃ча̄да̄сим̣ махесино.
‘‘ахо буддхо ахо дхаммо, ахо но саттху сампада̄;
буддхасса а̄нубха̄вена, васудха̄йам̣ пакампатха.
‘‘тан̃ча аччхарийам̣ дисва̄, аббхутам̣ ломахам̣санам̣;
буддхе читтам̣ паса̄деми, двипадиндамхи та̄дине.
‘‘сохам̣ читтам̣ паса̄детва̄, дуссам̣ датва̄на саттхуно;
саран̣ан̃ча упа̄гаччхим̣, са̄маччо сапариджджано.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘ито паннарасе каппе, сол̣аса̄сум̣ сува̄хана̄;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ йадева сам̣вегаваттхум̣ ан̇кусам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ан̃н̃а̄ адхигата̄, тасса сам̣киттанамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто ‘‘чута̄ патантӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
63. таттха чута̄ти бхат̣т̣ха̄. патантӣти анупатанти. патита̄ти чаванавасена бхӯмийам̣ патита̄, а̄ка̄се ва̄ сампатанавасена патита̄. гиддха̄ти гедхам̣ а̄панна̄. пунара̄гата̄ти пунадева упагата̄. ча-саддо саббаттха йоджетаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – патанти анупатанти ча идха кулала̄, итарасса мукхато чута̄ ча мам̣сапеси, чута̄ пана са̄ бхӯмийам̣ патита̄ ча, гиддха̄ гедхам̣ а̄панна̄ саббева кулала̄ пунара̄гата̄. йатха̄ чиме кулала̄, евам̣ сам̣са̄ре париббхаманта̄ сатта̄ йе кусаладхаммато чута̄, те патанти нирайа̄дӣсу, евам̣ патита̄ ча, сампаттибхаве т̣хита̄ таттха ка̄масукха̄нуйогавасена ка̄мабхаве рӯпа̄рӯпабхавесу ча бхаваникантивасена гиддха̄ ча пунара̄гата̄ бхавато апаримуттатта̄ тена тена бхавага̄мина̄ каммена там̣ там̣ бхавасан̃н̃итам̣ дуккхам̣ а̄гата̄ ева, евам̣бхӯта̄ име сатта̄. майа̄ пана катам̣ киччам̣ парин̃н̃а̄дибхедам̣ сол̣асавидхампи киччам̣ катам̣, на да̄ни там̣ ка̄таббам̣ аттхи. ратам̣ раммам̣ рамитаббам̣ арийехи саббасан̇кхатавиниссат̣ам̣ нибба̄нам̣ ратам̣ абхиратам̣ раммам̣. тена ча сукхенанва̄гатам̣ сукхам̣ пхаласама̄паттисукхена ануа̄гатам̣ упагатам̣ аччантасукхам̣ нибба̄нам̣, сукхена ва̄ сукха̄пат̣ипада̄бхӯтена випассана̄сукхена маггасукхена ча анва̄гатам̣ пхаласукхам̣ нибба̄насукхан̃ча̄ти аттхо ведитаббо.
паккхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. вималакон̣д̣ан̃н̃аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
думавхайа̄йа уппанноти вималакон̣д̣ан̃н̃аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле вибхавасампанне куле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ випассим̣ бхагавантам̣ махатийа̄ париса̄йа паривутам̣ дхаммам̣ десентам̣ дисва̄ пасаннама̄насо чатӯхи суван̣н̣апуппхехи пӯджеси. бхагава̄ тасса паса̄дасам̣вад̣д̣ханаттхам̣ татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кха̄реси, йатха̄ суван̣н̣а̄бха̄ сакалам̣ там̣ падесам̣ оттхарати. там̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа пасаннама̄насо хутва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ там̣ нимиттам̣ гахетва̄ аттано гехам̣ гантва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ авиджаханто кеначи рогена ка̄лам̣ катва̄ туситесу упапанно апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джа̄нам̣ бимбиса̄рам̣ пат̣ичча амбапа̄лийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. ра̄джа̄ хи бимбиса̄ро тарун̣ака̄ле амбапа̄лийа̄ рӯпасампаттим̣ сутва̄ сан̃джа̄та̄бхила̄со катипайамануссапарива̄ро ан̃н̃а̄такавесена веса̄лим̣ гантва̄ екараттим̣ та̄йа сам̣ва̄сам̣ каппеси. тада̄ айам̣ тасса̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ аггахеси. са̄ ча габбхасса патит̣т̣хитабха̄вам̣ тасса а̄рочеси. ра̄джа̄пи атта̄нам̣ джа̄на̄петва̄ да̄таббайуттакам̣ датва̄ пакка̄ми. са̄ габбхасса парипа̄каманва̄йа путтам̣ виджа̄йи, ‘‘вимало’’тисса на̄мам̣ ахоси, паччха̄ вималакон̣д̣ан̃н̃оти пан̃н̃а̄йиттха. со вайаппатто бхагавато веса̄лигамане буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пасаннама̄насо паббаджитва̄ катапуббакиччо випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.40-48) –
‘‘випассӣ на̄ма бхагава̄, локаджет̣т̣хо нара̄сабхо;
нисинно джанака̄йасса, десеси аматам̣ падам̣.
‘‘тасса̄хам̣ дхаммам̣ сутва̄на, двипадиннасса та̄дино;
сон̣н̣апуппха̄ни чатта̄ри, буддхасса абхиропайим̣.
‘‘суван̣н̣аччхаданам̣ а̄си, йа̄вата̄ париса̄ тада̄;
буддха̄бха̄ ча суван̣н̣а̄бха̄, а̄локо випуло аху.
‘‘удаггачитто сумано, ведаджа̄то катан̃джалӣ;
виттисан̃джанано тесам̣, дит̣т̣хадхаммасукха̄вахо.
‘‘а̄йа̄читва̄на самбуддхам̣, вандитва̄на ча суббатам̣;
па̄моджджам̣ джанайитва̄на, сакам̣ бхаванупа̄гамим̣.
‘‘бхаване упавит̣т̣хохам̣, буддхасет̣т̣хам̣ ануссарим̣;
тена читтаппаса̄дена, туситам̣ упападжджахам̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘сол̣аса̄сим̣су ра̄джа̄но, немисамматана̄мака̄;
тета̄лӣсе ито каппе, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ ан̃н̃а̄падесена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто ‘‘думавхайа̄йа̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
64. таттха думавхайа̄йа̄ти думена амбена авха̄табба̄йа, амбапа̄лийа̄ти аттхо. а̄дха̄ре четам̣ бхуммавачанам̣. уппанноти тасса̄ куччхийам̣ уппанно уппаджджама̄но ча. джа̄то пан̣д̣аракетуна̄ти дхавалаваттхадхаджатта̄ ‘‘пан̣д̣аракетӯ’’ти пан̃н̃а̄тена бимбиса̄раран̃н̃а̄ хетубхӯтена джа̄то, там̣ пат̣ичча ниббаттоти аттхо. уппанноти ва̄ пат̣хама̄бхиниббаттидассанам̣. тато хи джа̄тоти абхиджа̄тидассанам̣. виджа̄йанака̄лато пат̣т̣ха̄йа хи локе джа̄тавоха̄ро. еттха ча ‘‘думавхайа̄йа уппанно’’ти имина̄ аттуккам̣санабха̄вам̣ апанети, анекапатипутта̄нампи висеса̄дхигамасамбхаван̃ча дӣпети. ‘‘джа̄то пан̣д̣аракетуна̄’’ти имина̄ вин̃н̃а̄тапитикадассанена паравамбханам̣ апанети. кетуха̄ти ма̄наппаха̄йӣ. ма̄но хи ун̣н̣атилаккхан̣атта̄ кету вийа̄ти кету. татха̄ хи со ‘‘кетукамйата̄паччупат̣т̣ха̄но’’ти вуччати. кетуна̄йева̄ти пан̃н̃а̄йа ева. пан̃н̃а̄ хи анаваджджадхаммесу аччуггатат̣т̣хена ма̄расенаппамадданена пуббан̇гамат̣т̣хена ча арийа̄нам̣ дхаджа̄ на̄ма. тена̄ха ‘‘дхаммо хи исинам̣ дхаджо’’ти (сам̣. ни. 2.241; а. ни. 4.48; джа̄. 2.21.494). маха̄кетум̣ падхам̣сайӣти маха̄висайата̄йа маханта̄, сеййама̄наджа̄тима̄на̄дибхедато бахаво ча ма̄наппака̄ра̄, итаре ча килесадхамма̄ самусситат̣т̣хена кету етасса̄ти маха̄кету ма̄ро па̄пима̄. там̣ балавидхаманависайа̄тиккаманавасена абхибхави ниббисеванам̣ ака̄сӣти. ‘‘маха̄кетум̣ падхам̣сайӣ’’ти атта̄нам̣ парам̣ вийа дассенто ан̃н̃а̄падесена арахаттам̣ бйа̄ка̄си.
вималакон̣д̣ан̃н̃аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. уккхепакатаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
уккхепакатаваччхасса̄ти а̄йасмато уккхепакатаваччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи кира пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито чатунавуте каппе сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттха̄рам̣ уддисса ма̄л̣ам̣ каронтасса пӯгасса екаттхамбхам̣ алабхантасса тхамбхам̣ датва̄ саха̄йакиччам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, ваччхотисса готтато а̄гатана̄мам̣. со саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ косаларат̣т̣хе га̄мака̄ва̄се васанто а̄гата̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄ти. ‘‘айам̣ винайо идам̣ суттантам̣ айам̣ абхидхаммо’’ти пана париччхедам̣ на джа̄на̄ти. атхекадивасам̣ а̄йасмантам̣ дхаммасена̄патим̣ пуччхитва̄ йатха̄париччхедам̣ саббам̣ саллаккхеси. дхаммасан̇гӣтийа̄ пуббепи пит̣ака̄дисаман̃н̃а̄ парийаттисаддхамме ваваттхита̄ ева, йато бхиккхӯнам̣ винайадхара̄дивоха̄ро. со тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ угган̣ханто парипуччханто таттха вутте рӯпа̄рӯпадхамме саллаккхетва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ саммасанто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.2.13-26) –
‘‘сиддхаттхасса бхагавато, маха̄пӯгаган̣о аху;
саран̣ам̣ гата̄ ча те буддхам̣, саддаханти татха̄гатам̣.
‘‘саббе сан̇гамма мантетва̄, ма̄л̣ам̣ куббанти саттхуно;
екаттхамбхам̣ алабханта̄, вичинанти браха̄ване.
‘‘техам̣ аран̃н̃е дисва̄на, упагамма ган̣ам̣ тада̄;
ан̃джалим̣ паггахетва̄на, пат̣ипуччхим̣ ган̣ам̣ ахам̣.
‘‘те ме пут̣т̣ха̄ вийа̄кам̣су, сӣлаванто упа̄сака̄;
ма̄л̣ам̣ майам̣ каттука̄ма̄, екаттхамбхо на лаббхати.
‘‘екаттхамбхам̣ мамам̣ детха, ахам̣ дасса̄ми саттхуно;
а̄харисса̄махам̣ тхамбхам̣, аппоссукка̄ бхаванту те.
‘‘те ме тхамбхам̣ павеччхим̣су, пасанна̄ тут̣т̣хама̄наса̄;
тато пат̣иниваттитва̄, агамам̣су сакам̣ гхарам̣.
‘‘ачирам̣ гате пӯгаган̣е, тхамбхам̣ аха̄сахам̣ тада̄;
хат̣т̣хо хат̣т̣хена читтена, пат̣хамам̣ уссапесахам̣.
‘‘тена читтаппаса̄дена, вима̄нам̣ упападжджахам̣;
уббиддхам̣ бхаванам̣ майхам̣, саттабхӯмам̣ самуггатам̣.
‘‘ваджджама̄на̄су бхерӣсу, парича̄ремахам̣ сада̄;
пан̃чапан̃н̃а̄сакаппамхи, ра̄джа̄ а̄сим̣ йасодхаро.
‘‘таттха̄пи бхаванам̣ майхам̣, саттабхӯмам̣ самуггатам̣;
кӯт̣а̄га̄раварӯпетам̣, екаттхамбхам̣ манорамам̣.
‘‘екавӣсатикаппамхи, удено на̄ма кхаттийо;
татра̄пи бхаванам̣ майхам̣, саттабхӯмам̣ самуггатам̣.
‘‘йам̣ йам̣ йонупападжджа̄ми, деваттам̣ атха ма̄нусам̣;
анубхоми сукхам̣ саббам̣, екаттхамбхассидам̣ пхалам̣.
‘‘чатуннавутито каппе, йам̣ тхамбхамададам̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, екаттхамбхассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ катакиччатта̄ акила̄субха̄ве т̣хито аттано сантикам̣ упагата̄нам̣ гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ вӣмам̣ситва̄ дхаммам̣ десеси. десенто ча екадивасам̣ атта̄нам̣ парам̣ вийа катва̄ дассенто –
65. ‘‘уккхепакатаваччхасса, сан̇калитам̣ бахӯхи вассехи;
там̣ бха̄сати гахат̣т̣ха̄нам̣, сунисинно ул̣а̄рапа̄моджджо’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха уккхепакатаваччхасса̄ти катауккхепаваччхасса, бхиккхуно сантике висум̣ висум̣ уггахитам̣ винайападесам̣ суттападесам̣ абхидхаммападесан̃ча йатха̄париччхедам̣ винайасутта̄бхидхамма̄нам̣йева упари кхипитва̄ саджджха̄йанавасена таттха таттхева паккхипитва̄ т̣хитаваччхена̄ти аттхо каран̣аттхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. сан̇калитам̣ бахӯхи вассехӣти бахукехи сам̣ваччхарехи сампин̣д̣анавасена хадайе т̣хапитам̣. ‘‘сан̇кхалита’’нтипи па̄т̣хо, сан̇кхалитам̣ вийа катам̣ ека̄баддхавасена ва̄чуггатам̣ катам̣. йам̣ буддхавачананти вачанасесо. танти там̣ парийаттидхаммам̣ бха̄сати катхети. гахат̣т̣ха̄нанти тесам̣ йебхуййата̄йа вуттам̣. сунисинноти тасмим̣ дхамме самма̄ ниччало нисинно, ла̄бхасакка̄ра̄дим̣ апачча̄сӣсанто кевалам̣ вимутта̄йатанасӣсейева т̣хатва̄ катхетӣти аттхо. тена̄ха ‘‘ул̣а̄рапа̄моджджо’’ти пхаласама̄паттисукхавасена дхаммадесана̄васенева ча уппаннаул̣а̄рапа̄моджджоти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йатха̄ йатха̄вусо бхиккху, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджа’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 3.355).
уккхепакатаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. мегхийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
ануса̄си маха̄вӣроти а̄йасмато мегхийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве кусалабӣджа̄ни ропенто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ па̄пун̣и. тасмин̃ча самайе випассӣ бхагава̄ буддхакиччасса парийоса̄нама̄гамма а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджджи. тена патхавӣкампа̄дӣсу уппаннесу маха̄джано бхӣтатасито ахоси. атха нам̣ вессаван̣о маха̄ра̄джа̄ таматтхам̣ вибха̄ветва̄ самасса̄сеси. там̣ сутва̄ маха̄джано сам̣вегаппатто ахоси. таттха̄йам̣ кулапутто буддха̄нубха̄вам̣ сутва̄ саттхари сан̃джа̄тага̄равабахума̄но ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ пат̣исам̣ведеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхусмим̣ са̄кийара̄джакуле ниббатти, тасса мегхийоти на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто саттху сантике паббаджитва̄ бхагавантам̣ упат̣т̣хаханто бхагавати джа̄лика̄йам̣ вихаранте кимика̄ла̄йа надийа̄ тӣре раман̣ӣйам̣ амбаванам̣ дисва̄ таттха вихаритука̄мо две ва̄ре бхагавата̄ ва̄ретва̄ татийава̄рам̣ виссаджджито таттха гантва̄ миччха̄витаккамаккхика̄хи кхаджджама̄но читтасама̄дхим̣ алабхитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочеси. атхасса бхагава̄ ‘‘апарипакка̄йа, мегхийа, четовимуттийа̄ пан̃ча дхамма̄ парипа̄ка̄йа сам̣ваттантӣ’’тиа̄дина̄ (уда̄. 31) ова̄дам̣ ада̄си. со тасмим̣ ова̄де т̣хатва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.57-65) –
‘‘йада̄ випассӣ локагго, а̄йусан̇кха̄рамоссаджи;
патхавӣ сампакампиттха, меданӣ джаламекхала̄.
‘‘отатам̣ витатам̣ майхам̣, сувичиттават̣ам̣сакам̣;
бхаванампи пакампиттха, буддхасса а̄йусан̇кхайе.
‘‘та̄со майхам̣ самуппанно, бхаване сампакампите;
уппа̄до ну киматтха̄йа, а̄локо випуло аху.
‘‘вессаван̣о идха̄гамма, нибба̄песи маха̄джанам̣;
па̄н̣абхӯте бхайам̣ наттхи, екагга̄ хотха сам̣вута̄.
‘‘ахо буддхо ахо дхаммо, ахо но саттху сампада̄;
йасмим̣ уппаджджама̄намхи, патхавӣ сампакампати.
‘‘буддха̄нубха̄вам̣ киттетва̄, каппам̣ саггамхи модахам̣;
авасесесу каппесу, кусалам̣ чаритам̣ майа̄.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ сан̃н̃амалабхим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхасан̃н̃а̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘ито чуддасакаппамхи, ра̄джа̄ а̄сим̣ пата̄пава̄;
самито на̄ма на̄мена, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.