3. ванаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
нӣлаббхаван̣н̣а̄ти а̄йасмато ванаваччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира аттхадассино бхагавато ка̄ле каччхапайонийам̣ ниббатто вината̄йа на̄ма надийа̄ васати. тасса кхуддакана̄ваппама̄н̣о аттабха̄во ахоси. со кира екадивасам̣ бхагавантам̣ надийа̄ тӣре т̣хитам̣ дисва̄, ‘‘па̄рам̣ гантука̄мо ман̃н̃е бхагава̄’’ти аттано пит̣т̣хийам̣ а̄ропетва̄ нетука̄мо па̄дамӯле нипаджджи. бхагава̄ тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ там̣ анукампанто а̄рухи. со пӣтисоманассаджа̄то сотам̣ чхинданто джийа̄йа вегена кхиттасаро вийа та̄вадева паратӣрам̣ па̄песи. бхагава̄ тасса пун̃н̃асса пхалам̣ етарахи ниббаттанакасампаттин̃ча бйа̄каритва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто анекасатаккхаттум̣ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ аран̃н̃ава̄сӣйева ахоси. пуна кассапабуддхака̄ле капотайонийам̣ ниббаттитва̄ аран̃н̃е вихарантам̣ метта̄виха̄рим̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄ читтам̣ паса̄деси.
тато пана чуто ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто сам̣вегаджа̄то паббаджитва̄ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ упачини. евам̣ таттха таттха девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхунагаре ваччхаготтасса на̄ма бра̄хман̣асса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса ма̄та̄ парипаккагаббха̄ аран̃н̃ам̣ дассанаттха̄йа сан̃джа̄тадохал̣а̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вичарати, та̄вадевасса̄ каммаджава̄та̄ чалим̣су, тирокаран̣им̣ париккхипитва̄ адам̣су. са̄ дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи. со бодхисаттена саха пам̣сукӣл̣икасаха̄йо ахоси. ‘‘ваччхо’’тисса на̄ман̃ча ахоси. вана̄бхиратийа̄ васена ванаваччхоти пан̃н̃а̄йиттха. апарабха̄ге маха̄сатте маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ маха̄падха̄нам̣ падаханте, ‘‘ахампи сиддхаттхакума̄рена саха аран̃н̃е вихарисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте васанто абхисамбуддхабха̄вам̣ сутва̄ бхагавато сантикам̣ упагантва̄ паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е васама̄но начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.49-148-163) –
‘‘аттхадассӣ ту бхагава̄, сайамбхӯ локана̄йако;
вината̄надийа̄ тӣрам̣, упагаччхи татха̄гато.
‘‘удака̄ абхиниккхамма, каччхапо ва̄ригочаро;
буддхам̣ та̄ретука̄мохам̣, упесим̣ локана̄йакам̣.
‘‘абхирӯхату мам̣ буддхо, аттхадассӣ маха̄муни;
ахам̣ там̣ та̄райисса̄ми, дуккхассантакаро тувам̣.
‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, аттхадассӣ маха̄йасо;
абхирӯхитва̄ ме пит̣т̣хим̣, ат̣т̣ха̄си локана̄йако.
‘‘йато сара̄ми атта̄нам̣, йато паттосми вин̃н̃утам̣;
сукхам̣ ме та̄дисам̣ наттхи, пхут̣т̣хе па̄датале йатха̄.
‘‘уттаритва̄на самбуддхо, аттхадассӣ маха̄йасо;
надитӣрамхи т̣хатва̄на, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йа̄вата̄ ваттате читтам̣, ган̇га̄сотам̣ тара̄махам̣;
айан̃ча каччхапо ра̄джа̄, та̄реси мама пан̃н̃ава̄.
‘‘имина̄ буддхатаран̣ена, меттачиттавата̄йа ча;
ат̣т̣ха̄расе каппасате, девалоке рамиссати.
‘‘девалока̄ идха̄гантва̄, суккамӯлена чодито;
ека̄сане нисӣдитва̄, кан̇кха̄сотам̣ тариссати.
‘‘йатха̄пи бхаддаке кхетте, бӣджам̣ аппампи ропитам̣;
самма̄дха̄ре павеччханте, пхалам̣ тосети кассакам̣.
‘‘татхевидам̣ буддхакхеттам̣, самма̄самбуддхадеситам̣;
самма̄дха̄ре павеччханте, пхалам̣ мам̣ тосайиссати.
‘‘падха̄напахитаттомхи, упасанто нирӯпадхи;
сабба̄саве парин̃н̃а̄йа, вихара̄ми ана̄саво.
‘‘ат̣т̣ха̄расе каппасате, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, таран̣а̄йа идам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
евам̣ пана арахаттам̣ патва̄ бхагавати капилаваттхусмим̣ вихаранте таттха гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ бхиккхӯхи сама̄гато пат̣исантха̄равасена ‘‘ким̣, а̄вусо, аран̃н̃е пха̄сувиха̄ро ладдхо’’ти пут̣т̣хо ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄вусо, аран̃н̃е паббата̄’’ти аттана̄ вут̣т̣хапаббате ван̣н̣енто ‘‘нӣлаббхаван̣н̣а̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
13. таттха нӣлаббхаван̣н̣а̄ти нӣлавала̄хаканибха̄ нӣлавала̄хакасан̣т̣ха̄на̄ ча. ручира̄ти ручийа̄ сакиран̣а̄ пабхассара̄ ча. сӣтава̄рӣти сӣталасалила̄. сучиндхара̄ти сучисуддхабхӯмибха̄гата̄йа суддхачитта̄нам̣ ва̄ арийа̄нам̣ нива̄санат̣т̣ха̄ната̄йа сучиндхара̄. га̄тха̄сукхаттхан̃хи са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ниддесо. ‘‘сӣтава̄рисучиндхара̄’’типи па̄т̣хо, сӣтасучива̄ридхара̄ сӣталавималасалила̄сайавантоти аттхо. индагопакасан̃чханна̄ти индагопакана̄макехи пава̄л̣аван̣н̣ехи раттакимӣхи сан̃чха̄дита̄ па̄вуссака̄лавасена евама̄ха. кечи пана ‘‘индагопакана̄ма̄ни раттатин̣а̄нӣ’’ти ваданти. апаре ‘‘кан̣ика̄раруккха̄’’ти. села̄ти сила̄майа̄ паббата̄, на пам̣супаббата̄ти аттхо. тена̄ха – ‘‘йатха̄пи паббато село’’ти (уда̄. 24). рамайанти манти мам̣ рама̄пенти, майхам̣ вивека̄бхираттим̣ парибрӯхенти. евам̣ тхеро аттано чирака̄лапарибха̄витам̣ аран̃н̃а̄бхиратим̣ паведенто тивидхам̣ вивека̄бхиратимева дӣпети. таттха упадхививекена ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ дӣпитамева хотӣти.
ванаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.