2. дутийавагго
1. чӯл̣аваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
па̄моджджабахулоти а̄йасмато чӯл̣аваччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле далиддакуле ниббаттитва̄ паресам̣ бхатийа̄ джӣвикам̣ каппенто бхагавато са̄вакам̣ суджа̄там̣ на̄ма тхерам̣ пам̣сукӯлам̣ парийесантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо упасан̇камитва̄ ваттхам̣ датва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена ванди. со тена пун̃н̃акаммена теттим̣саккхаттум̣ девараджджам̣ ка̄реси. саттасаттатиккхаттум̣ чаккаваттӣ ра̄джа̄ ахоси. анекава̄рам̣ падесара̄джа̄. евам̣ девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато са̄сане осаккама̄не паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ катва̄ екам̣ буддхантарам̣ девамануссагатӣсу апара̄парам̣ париваттанто амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле косамбийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти. чӯл̣аваччхотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гато буддхагун̣е сутва̄ пасаннама̄насо бхагавантам̣ упасан̇ками, тасса бхагава̄ дхаммам̣ катхеси. со пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо катапуббакиччо чарита̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ бха̄венто вихари. тена ча самайена косамбика̄ бхиккхӯ бхан̣д̣анаджа̄та̄ ахесум̣. тада̄ чӯл̣аваччхаттхеро убхайесам̣ бхиккхӯнам̣ ладдхим̣ ана̄да̄йа бхагавата̄ диннова̄де т̣хатва̄ випассанам̣ брӯхетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.31-40) –
‘‘падумуттарабхагавато, суджа̄то на̄ма са̄вако;
пам̣сукӯлам̣ гавесанто, сан̇ка̄ре чаратӣ тада̄.
‘‘нагаре хам̣саватийа̄, паресам̣ бхатако ахам̣;
упад̣д̣худуссам̣ датва̄на, сираса̄ абхива̄дайим̣.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘теттим̣саккхаттум̣ девиндо, девараджджамака̄райим̣;
саттасаттатиккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣.
‘‘падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣;
упад̣д̣хадуссада̄нена, мода̄ми акутобхайо.
‘‘иччхама̄но чахам̣ аджджа, сака̄нанам̣ сапаббатам̣;
кхомадуссехи чха̄деййам̣, ад̣д̣худуссассидам̣ пхалам̣.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, ад̣д̣худуссассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
атха чӯл̣аваччхаттхеро арахаттам̣ патва̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ калаха̄бхиратийа̄ сакаттхавина̄сам̣ дисва̄ дхаммасам̣вегаппатто, аттано ча паттависесам̣ паччавеккхитва̄ пӣтисоманассавасена ‘‘па̄моджджабахуло’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
11. таттха па̄моджджабахулоти супарисуддхасӣлата̄йа виппат̣иса̄ра̄бха̄вато адхикусалесу дхаммесу абхиративасена памодабахуло. тенева̄ха ‘‘дхамме буддхаппаведите’’ти. таттха дхаммети. саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхамме нававидхе ва̄ локуттарадхамме. со хи саббан̃н̃убуддхена са̄муккам̣сика̄йа десана̄йа пака̄ситатта̄ са̄тисайам̣ буддхаппаведито на̄ма. тасса пана адхигамӯпа̄йабха̄вато десана̄дхаммопи идха лаббхатева. падам̣ сантанти нибба̄нам̣ сандха̄йа вадати. еварӯпо хи бхиккху сантам̣ падам̣ сантам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ саббасан̇кха̄ра̄нам̣ упасамабха̄вато сан̇кха̄рӯпасамам̣ парамасукхата̄йа сукхам̣ нибба̄нам̣ адхигаччхати виндатийева. парисуддхасӣло хи бхиккху виппат̣иса̄ра̄бха̄вена па̄моджджабахуло саддхамме йуттаппайутто вимуттипарийоса̄на̄ саббасампаттийо па̄пун̣а̄ти. йатха̄ха – ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттха̄йа̄’’тиа̄ди (а. ни. 10.1). атха ва̄ па̄моджджабахулоти самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхоти ратанаттайам̣ сандха̄йа памодабахуло. таттха пана со памодабахуло ким̣ ва̄ каротӣти а̄ха ‘‘дхамме буддхаппаведите’’тиа̄ди. саддха̄сампаннасса хи саппурисасам̣севанасаддхаммассаванайонисоманасика̄радхамма̄нудхаммапат̣ипаттӣнам̣ сукхенева самбхавато сампаттийо хаттхагата̄ ева хонти, йатха̄ха – ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сатӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.183).
чӯл̣аваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. маха̄ваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пан̃н̃а̄балӣти а̄йасмато маха̄ваччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча па̄нӣйада̄намада̄си. пуна сикхисса бхагавато ка̄ле упа̄сако хутва̄ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ ака̄си, со техи пун̃н̃акаммехи таттха таттха сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе на̄л̣акага̄ме самиддхисса на̄ма бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти. тасса маха̄ваччхоти на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто а̄йасмато са̄рипуттасса бхагавато са̄вакабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘сопи на̄ма маха̄пан̃н̃о. йасса са̄вакаттам̣ упа̄гато, со ева ман̃н̃е имасмим̣ локе аггапуггало’’ти бхагавати саддхам̣ уппа̄детва̄ саттху сантике паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.51-56) –
‘‘падумуттарабуддхасса, бхиккхусан̇гхе ануттаре;
пасанначитто сумано, па̄нӣйагхат̣амапӯрайим̣.
‘‘паббатагге думагге ва̄, а̄ка̄се ва̄тха бхӯмийам̣;
йада̄ па̄нӣйамиччха̄ми, кхиппам̣ ниббаттате мама.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дакада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… бхава̄ саббе самӯхата̄;
чхал̣абхин̃н̃а̄ саччхиката̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
евам̣ пана арахаттам̣ патва̄ вимуттисукхам̣ анубхаванто са̄санасса ниййа̄никабха̄вавибха̄ванена сабрахмача̄рӣнам̣ усса̄хаджананаттхам̣ ‘‘пан̃н̃а̄балӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
12. таттха пан̃н̃а̄балӣти па̄риха̄рийапан̃н̃а̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа ча васена абхин̣хасо са̄тисайена пан̃н̃а̄балена саманна̄гато. сӣлаватӯпапанноти уккам̣сагатена чатупа̄рисуддхисӣлена, дхутадхаммасан̇кха̄техи ватехи ча упапанно саманна̄гато. сама̄хитоти упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ сама̄хито. джха̄наратоти тато ева а̄рамман̣ӯпаниджджха̄не лаккхан̣ӯпаниджджха̄не ча рато сатата̄бхийутто. саббака̄лам̣ сатийа̄ авиппава̄савасена сатима̄. йадаттхийанти аттхато анапетам̣ аттхийам̣, йена аттхийам̣ йадаттхийам̣. йатха̄ паччайе парибхун̃джантасса парибхун̃джанам̣ аттхийам̣ хоти, татха̄ бходжанам̣ бхун̃джама̄но. са̄мипарибхогена хи там̣ аттхийам̣ хоти да̄йаджджапарибхогена ва̄, на ан̃н̃атха̄ бходжананти ча нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. бхун̃джийати парибхун̃джийатӣти ва̄ бходжанам̣, чатта̄ро паччайа̄. ‘‘йадаттхика’’нти ва̄ па̄т̣хо. йадаттхам̣ йассаттха̄йа саттха̄ра̄ паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, тадаттхам̣ ка̄йасса т̣хитиа̄диаттхам̣, тан̃ча анупа̄дисесанибба̄наттхам̣. тасма̄ анупа̄да̄паринибба̄наттхам̣ бходжанапаччайе бхун̃джама̄но тато ева кан̇кхетха ка̄лам̣ аттано анупа̄да̄паринибба̄нака̄лам̣ а̄гамеййа. идха имасмим̣ са̄сане вӣтара̄го. ба̄хиракасса пана ка̄месу вӣтара̄гасса идам̣ наттхӣти адхиппа̄йо.
маха̄ваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ванаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
нӣлаббхаван̣н̣а̄ти а̄йасмато ванаваччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира аттхадассино бхагавато ка̄ле каччхапайонийам̣ ниббатто вината̄йа на̄ма надийа̄ васати. тасса кхуддакана̄ваппама̄н̣о аттабха̄во ахоси. со кира екадивасам̣ бхагавантам̣ надийа̄ тӣре т̣хитам̣ дисва̄, ‘‘па̄рам̣ гантука̄мо ман̃н̃е бхагава̄’’ти аттано пит̣т̣хийам̣ а̄ропетва̄ нетука̄мо па̄дамӯле нипаджджи. бхагава̄ тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ там̣ анукампанто а̄рухи. со пӣтисоманассаджа̄то сотам̣ чхинданто джийа̄йа вегена кхиттасаро вийа та̄вадева паратӣрам̣ па̄песи. бхагава̄ тасса пун̃н̃асса пхалам̣ етарахи ниббаттанакасампаттин̃ча бйа̄каритва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто анекасатаккхаттум̣ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ аран̃н̃ава̄сӣйева ахоси. пуна кассапабуддхака̄ле капотайонийам̣ ниббаттитва̄ аран̃н̃е вихарантам̣ метта̄виха̄рим̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄ читтам̣ паса̄деси.
тато пана чуто ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто сам̣вегаджа̄то паббаджитва̄ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ бахум̣ пун̃н̃акаммам̣ упачини. евам̣ таттха таттха девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхунагаре ваччхаготтасса на̄ма бра̄хман̣асса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса ма̄та̄ парипаккагаббха̄ аран̃н̃ам̣ дассанаттха̄йа сан̃джа̄тадохал̣а̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вичарати, та̄вадевасса̄ каммаджава̄та̄ чалим̣су, тирокаран̣им̣ париккхипитва̄ адам̣су. са̄ дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣ам̣ путтам̣ виджа̄йи. со бодхисаттена саха пам̣сукӣл̣икасаха̄йо ахоси. ‘‘ваччхо’’тисса на̄ман̃ча ахоси. вана̄бхиратийа̄ васена ванаваччхоти пан̃н̃а̄йиттха. апарабха̄ге маха̄сатте маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ маха̄падха̄нам̣ падаханте, ‘‘ахампи сиддхаттхакума̄рена саха аран̃н̃е вихарисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ химаванте васанто абхисамбуддхабха̄вам̣ сутва̄ бхагавато сантикам̣ упагантва̄ паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е васама̄но начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.49-148-163) –
‘‘аттхадассӣ ту бхагава̄, сайамбхӯ локана̄йако;
вината̄надийа̄ тӣрам̣, упагаччхи татха̄гато.
‘‘удака̄ абхиниккхамма, каччхапо ва̄ригочаро;
буддхам̣ та̄ретука̄мохам̣, упесим̣ локана̄йакам̣.
‘‘абхирӯхату мам̣ буддхо, аттхадассӣ маха̄муни;
ахам̣ там̣ та̄райисса̄ми, дуккхассантакаро тувам̣.
‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, аттхадассӣ маха̄йасо;
абхирӯхитва̄ ме пит̣т̣хим̣, ат̣т̣ха̄си локана̄йако.
‘‘йато сара̄ми атта̄нам̣, йато паттосми вин̃н̃утам̣;
сукхам̣ ме та̄дисам̣ наттхи, пхут̣т̣хе па̄датале йатха̄.
‘‘уттаритва̄на самбуддхо, аттхадассӣ маха̄йасо;
надитӣрамхи т̣хатва̄на, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йа̄вата̄ ваттате читтам̣, ган̇га̄сотам̣ тара̄махам̣;
айан̃ча каччхапо ра̄джа̄, та̄реси мама пан̃н̃ава̄.
‘‘имина̄ буддхатаран̣ена, меттачиттавата̄йа ча;
ат̣т̣ха̄расе каппасате, девалоке рамиссати.
‘‘девалока̄ идха̄гантва̄, суккамӯлена чодито;
ека̄сане нисӣдитва̄, кан̇кха̄сотам̣ тариссати.
‘‘йатха̄пи бхаддаке кхетте, бӣджам̣ аппампи ропитам̣;
самма̄дха̄ре павеччханте, пхалам̣ тосети кассакам̣.
‘‘татхевидам̣ буддхакхеттам̣, самма̄самбуддхадеситам̣;
самма̄дха̄ре павеччханте, пхалам̣ мам̣ тосайиссати.
‘‘падха̄напахитаттомхи, упасанто нирӯпадхи;
сабба̄саве парин̃н̃а̄йа, вихара̄ми ана̄саво.
‘‘ат̣т̣ха̄расе каппасате, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, таран̣а̄йа идам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
евам̣ пана арахаттам̣ патва̄ бхагавати капилаваттхусмим̣ вихаранте таттха гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ бхиккхӯхи сама̄гато пат̣исантха̄равасена ‘‘ким̣, а̄вусо, аран̃н̃е пха̄сувиха̄ро ладдхо’’ти пут̣т̣хо ‘‘раман̣ӣйа̄, а̄вусо, аран̃н̃е паббата̄’’ти аттана̄ вут̣т̣хапаббате ван̣н̣енто ‘‘нӣлаббхаван̣н̣а̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
13. таттха нӣлаббхаван̣н̣а̄ти нӣлавала̄хаканибха̄ нӣлавала̄хакасан̣т̣ха̄на̄ ча. ручира̄ти ручийа̄ сакиран̣а̄ пабхассара̄ ча. сӣтава̄рӣти сӣталасалила̄. сучиндхара̄ти сучисуддхабхӯмибха̄гата̄йа суддхачитта̄нам̣ ва̄ арийа̄нам̣ нива̄санат̣т̣ха̄ната̄йа сучиндхара̄. га̄тха̄сукхаттхан̃хи са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ниддесо. ‘‘сӣтава̄рисучиндхара̄’’типи па̄т̣хо, сӣтасучива̄ридхара̄ сӣталавималасалила̄сайавантоти аттхо. индагопакасан̃чханна̄ти индагопакана̄макехи пава̄л̣аван̣н̣ехи раттакимӣхи сан̃чха̄дита̄ па̄вуссака̄лавасена евама̄ха. кечи пана ‘‘индагопакана̄ма̄ни раттатин̣а̄нӣ’’ти ваданти. апаре ‘‘кан̣ика̄раруккха̄’’ти. села̄ти сила̄майа̄ паббата̄, на пам̣супаббата̄ти аттхо. тена̄ха – ‘‘йатха̄пи паббато село’’ти (уда̄. 24). рамайанти манти мам̣ рама̄пенти, майхам̣ вивека̄бхираттим̣ парибрӯхенти. евам̣ тхеро аттано чирака̄лапарибха̄витам̣ аран̃н̃а̄бхиратим̣ паведенто тивидхам̣ вивека̄бхиратимева дӣпети. таттха упадхививекена ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ дӣпитамева хотӣти.
ванаваччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. сивакаса̄ман̣ерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
упаджджха̄йоти сивакасса са̄ман̣ерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира ито екатим̣се каппе вессабхусса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто екадивасам̣ кеначидева каран̣ӣйена аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо таттха паббатантаре нисиннам̣ вессабхум̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитто упасан̇камитва̄ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. пуна таттха манохара̄ни ка̄сума̄рикапхала̄ни дисва̄ та̄ни гахетва̄ бхагавато упанеси, пат̣иггахеси бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато са̄сане ма̄туле паббаджанте тена саддхим̣ паббаджитва̄ бахум̣ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ванаваччхаттхерасса бха̄гинеййо хутва̄ ниббатто, сивакотисса на̄мам̣ ахоси. тасса ма̄та̄ аттано джет̣т̣хабха̄тике ванаваччхе са̄сане паббаджитва̄ паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ аран̃н̃е вихаранте там̣ паваттим̣ сутва̄ путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та сивака, тхерасса сантике паббаджитва̄ тхерам̣ упат̣т̣хаха, махаллако да̄ни тхеро’’ти. со ма̄ту екавачаненева ча пуббе ката̄дхика̄рата̄йа ча ма̄тулаттхерасса сантикам̣ гантва̄ паббаджитва̄ там̣ упат̣т̣хаханто аран̃н̃е васати.
тасса екадивасам̣ кеначидева каран̣ӣйена га̄мантам̣ гатасса кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи. мануссесу бхесаджджам̣ каронтесупи на пат̣иппассамбхи. тасмим̣ чира̄йанте тхеро ‘‘са̄ман̣еро чира̄йати, ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти таттха гантва̄ там̣ гила̄нам̣ дисва̄ тасса там̣ там̣ каттаббайуттакам̣ каронто дивасабха̄гам̣ вӣтина̄метва̄ раттибха̄ге балавапаччӯсавела̄йам̣ а̄ха – ‘‘сивака, на майа̄ паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа га̄ме васитапуббам̣, ито аран̃н̃амева гаччха̄ма̄’’ти. там̣ сутва̄ сивако ‘‘йадипи ме, бханте, ида̄ни ка̄йо га̄манте т̣хито, читтам̣ пана аран̃н̃е, тасма̄ сайа̄нопи аран̃н̃амева гамисса̄мӣ’’ти, там̣ сутва̄ тхеро там̣ ба̄ха̄йам̣ гахетва̄ аран̃н̃амева нетва̄ ова̄дам̣ ада̄си. со тхерасса ова̄де т̣хатва̄ випасситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.38.53-58) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, нисиннам̣ паббатантаре;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, локаджет̣т̣хам̣ нара̄сабхам̣.
‘‘пасанначитто сумано, кире катва̄на ан̃джалим̣;
ка̄сума̄рикама̄да̄йа, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
со арахаттам̣ патва̄ упаджджха̄йена аттана̄ ча вуттаматтхам̣ сам̣сандитва̄ аттано вивека̄бхиратикатам̣ катакиччатан̃ча паведенто ‘‘упаджджха̄йо мам̣ авача̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
14. таттха упаджджха̄йоти ваджджа̄ваджджам̣ упаниджджха̄йати хитеситам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ пеккхатӣти упаджджха̄йо. манти атта̄нам̣ вадати. авача̄ти абха̄си. ито гаччха̄ма сӣвака̄ти вутта̄ка̄радассанам̣, сивака, ито га̄мантато аран̃н̃ат̣т̣ха̄намева ехи гаччха̄ма, тадева амха̄кам̣ васанайогганти адхиппа̄йо. евам̣ пана упаджджха̄йена вутто сивако бхадро асса̄джа̄нӣйо вийа каса̄бхихато сан̃джа̄тасам̣вего хутва̄ аран̃н̃амева гантука̄матам̣ паведенто –
‘‘га̄ме ме васати ка̄йо, аран̃н̃ам̣ ме гатам̣ мано;
сема̄накопи гаччха̄ми, наттхи сан̇го виджа̄ната’’нти. –а̄ха;
тассаттхо – йасма̄ ида̄ни йадипи ме идам̣ сарӣрам̣ га̄манте т̣хитам̣, аджджха̄сайо пана аран̃н̃амева гато, тасма̄ сема̄накопи гаччха̄ми гелан̃н̃ена т̣ха̄нанисаджджа̄гаманесу асаматтхата̄йа сайа̄нопи имина̄ сайита̄ка̄рена сарӣсапо вийа сарӣсапанто, етха, бханте, аран̃н̃амева гаччха̄ма, касма̄? наттхи сан̇го виджа̄натанти, йасма̄ дхаммасабха̄ва̄ ка̄месу сам̣са̄ре ча а̄дӣнавам̣, неккхамме нибба̄не ча а̄нисам̣сам̣ йа̄тха̄вато джа̄нантасса на каттхачи сан̇го, тасма̄ екападенева упаджджха̄йасса а̄н̣а̄ анут̣хита̄ти, тадападесена ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
сивакаса̄ман̣ерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. кун̣д̣адха̄наттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пан̃ча чхинде пан̃ча джахети а̄йасмато кун̣д̣адха̄наттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе уппанно вайаппатто хет̣т̣ха̄ вуттанайенева бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ екам̣ бхиккхум̣ пат̣хамам̣ сала̄кам̣ ган̣ханта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ таданурӯпам̣ пун̃н̃ам̣ каронто вичари. со екадивасам̣ падумуттарасса бхагавато ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄йа нисиннасса маносила̄чун̣н̣апин̃джарам̣ махантам̣ кадалипхалакан̣н̣икам̣ упанеси, там̣ бхагава̄ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джи. со тена пун̃н̃акаммена ека̄дасаккхаттум̣ девесу девараджджам̣ ка̄реси. чатувӣсатива̄ре ра̄джа̄ ахоси чаккаваттӣ. евам̣ со пунаппунам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто кассапабуддхака̄ле бхуммадевата̄ хутва̄ ниббатти. дӣгха̄йукабуддха̄нан̃ча на̄ма на анваддхама̄сико упосатхо хоти. татха̄ хи випассисса бхагавато чхаббассантаре чхаббассантаре упосатхо ахоси. кассападасабало пана чхат̣т̣хе чхат̣т̣хе ма̄се па̄тимоккхам̣ оса̄реси. тасса па̄тимоккхасса оса̄ран̣ака̄ле диса̄ва̄сика̄ две саха̄йака̄ бхиккхӯ ‘‘упосатхам̣ карисса̄ма̄’’ти гаччханти.
айам̣ бхуммадевата̄ чинтеси – ‘‘имесам̣ двиннам̣ бхиккхӯнам̣ метти ативийа дал̣ха̄, ким̣ ну кхо, бхедаке сати бхиджджеййа, на бхиджджеййа̄’’ти, са̄ тесам̣ ока̄сам̣ олокайама̄на̄ тесам̣ авидӯренева гаччхати. атхеко тхеро екасса хаттхе паттачӣварам̣ датва̄ сарӣравал̣ан̃джанаттхам̣ удакапха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дхотахаттхапа̄до хутва̄ гумбасамӣпато никкхамати бхуммадевата̄ тасса тхерасса паччхато уттамарӯпа̄ иттхӣ хутва̄ кесе видхунитва̄ сам̣видха̄йа самбандхантӣ вийа пит̣т̣хийам̣ пам̣сум̣ пун̃чхама̄на̄ вийа са̄т̣акам̣ сам̣видха̄йа нива̄сайама̄на̄ вийа ча хутва̄ тхерасса пада̄нупадика̄ хутва̄ гумбато никкханта̄. екаманте т̣хито саха̄йакаттхеро там̣ ка̄ран̣ам̣ дисва̄ва доманассаджа̄то ‘‘нат̣т̣хо да̄ни ме имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ дӣгхаратта̄нугато синехо, сача̄хам̣ евам̣видхабха̄вам̣ джа̄неййам̣, еттакам̣ аддха̄нам̣ имина̄ саддхим̣ висса̄сам̣ на кареййа’’нти чинтетва̄ а̄гаччхантассевасса, ‘‘ханда̄вусо, туйхам̣ паттачӣварам̣, та̄дисена па̄пена саддхим̣ екамаггам̣ на̄гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. там̣ катхам̣ сутва̄ тасса ладжджибхиккхуно хадайам̣ тикхин̣асаттим̣ гахетва̄ виддхам̣ вийа ахоси. тато нам̣ а̄ха – ‘‘а̄вусо, ким̣ на̄метам̣ вадаси, ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ дуккат̣аматтампи а̄паттим̣ на джа̄на̄ми. твам̣ пана мам̣ аджджа ‘па̄по’ти вадаси, ким̣ те дит̣т̣ха’’нти. ‘‘ким̣ ан̃н̃ена дит̣т̣хена, ким̣ твам̣ евам̣видхена алан̇катапат̣ийаттена ма̄туга̄мена саддхим̣ екат̣т̣ха̄не хутва̄ никкханто’’ти. ‘‘наттхетам̣, а̄вусо, майхам̣, на̄хам̣ еварӯпам̣ ма̄туга̄мам̣ пасса̄мӣ’’ти. тасса йа̄вататийам̣ катхентасса̄пи итаро тхеро катхам̣ асаддахитва̄ аттана̄ дит̣т̣хака̄ран̣ам̣йева бхӯтаттам̣ катва̄ ган̣ханто тена саддхим̣ екамаггена агантва̄ ан̃н̃ена маггена саттху сантикам̣ гато. итаропи бхиккху ан̃н̃ена маггена саттху сантикам̣йева гато.
тато бхиккхусан̇гхасса упосатха̄га̄рам̣ пависанавела̄йа со бхиккху там̣ бхиккхум̣ упосатхагге сан̃джа̄нитва̄, ‘‘имасмим̣ упосатхагге еварӯпо на̄ма па̄пабхиккху аттхи, на̄хам̣ тена саддхим̣ упосатхам̣ карисса̄мӣ’’ти никкхамитва̄ бахи ат̣т̣ха̄си. атха бхуммадевата̄ ‘‘бха̄рийам̣ майа̄ каммам̣ ката’’нти махаллакаупа̄сакаван̣н̣ена тасса сантикам̣ гантва̄ ‘‘касма̄, бханте, аййо имасмим̣ т̣ха̄не т̣хито’’ти а̄ха. ‘‘упа̄сака, имам̣ упосатхаггам̣ еко па̄пабхиккху павит̣т̣хо, ‘на̄хам̣ тена саддхим̣ упосатхам̣ каромӣ’ти бахи т̣хитомхӣ’’ти. ‘‘бханте, ма̄ евам̣ ган̣хатха, парисуддхасӣло еса бхиккху. тумхехи дит̣т̣хама̄туга̄мо на̄ма ахам̣, майа̄ тумха̄кам̣ вӣмам̣санаттха̄йа ‘дал̣ха̄ ну кхо имесам̣ тхера̄нам̣ метти, но дал̣ха̄’ти бхиджджана̄бхиджджанабха̄вам̣ олокентена там̣ каммам̣ ката’’нти. ‘‘ко пана, твам̣ саппуриса̄’’ти? ‘‘ахам̣ ека̄ бхуммадевата̄, бханте’’ти девапутто катхенто дибба̄нубха̄вена т̣хатва̄ тхерасса па̄десу нипатитва̄ ‘‘майхам̣, бханте, кхаматха, етам̣ досам̣ тхеро на джа̄на̄ти, упосатхам̣ каротха̄’’ти тхерам̣ йа̄читва̄ упосатхаггам̣ павесеси. со тхеро упосатхам̣ та̄ва екат̣т̣ха̄не ака̄си, миттасантхававасена пана пуна тена саддхим̣ на екат̣т̣ха̄не ахосӣти. имасса тхерасса каммам̣ на катхӣйати, чудитакаттхеро пана апара̄парам̣ випассана̄йа каммам̣ каронто арахаттам̣ па̄пун̣и.
бхуммадевата̄ тасса каммасса ниссандена екам̣ буддхантарам̣ апа̄йабхайато на муччиттха. саче пана кисмин̃чи ка̄ле мануссаттам̣ а̄гаччхати, ан̃н̃ена йена кеначи като досо тассева упари патати. со амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти. ‘‘дха̄нама̄н̣аво’’тисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто тайо веде угган̣хитва̄ махаллакака̄ле саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджи, тасса упасампаннадивасато пат̣т̣ха̄йа ека̄ алан̇катапат̣ийатта̄ иттхӣ тасмим̣ га̄мам̣ пависанте саддхим̣йева га̄мам̣ пависати, никкхаманте никкхамати. виха̄рам̣ пависантепи саддхим̣ пависати, тит̣т̣хантепи тит̣т̣хатӣти евам̣ ничча̄нубандха̄ пан̃н̃а̄йати. тхеро там̣ на пассати. тасса пуна пуримакамманиссандена са̄ ан̃н̃есам̣ упат̣т̣ха̄ти. га̄ме йа̄гум̣ бхиккхан̃ча дадама̄на̄ иттхийо ‘‘бханте, айам̣ еко йа̄гуул̣ун̇ко тумха̄кам̣, еко имисса̄ амха̄кам̣ саха̄йика̄йа̄’’ти париха̄сам̣ каронти. тхерасса махатӣ вихеса̄ хоти. виха̄рагатампи нам̣ са̄ман̣ера̄ чева дахара̄ бхиккхӯ ча парива̄ретва̄ ‘‘дха̄но кон̣д̣о джа̄то’’ти париха̄сам̣ каронти. атхасса тенева ка̄ран̣ена кун̣д̣адха̄наттхероти на̄мам̣ джа̄там̣. со ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа техи карийама̄нам̣ кел̣им̣ сахитум̣ асакконто умма̄дам̣ гахетва̄ ‘‘тумхе кон̣д̣а̄, тумха̄кам̣ упаджджха̄йо кон̣д̣о, а̄чарийо кон̣д̣о’’ти вадати. атха нам̣ саттху а̄рочесум̣ ‘‘кун̣д̣адха̄но, бханте, дахараса̄ман̣ерехи саддхим̣ евам̣ пхарусава̄чам̣ вадатӣ’’ти. саттха̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘саччам̣ кира твам̣, дха̄на, са̄ман̣ерехи саддхим̣ пхарусава̄чам̣ вадасӣ’’ти ватва̄ тена ‘‘саччам̣ бхагава̄’’ти вутте ‘‘касма̄ евам̣ вадесӣ’’ти а̄ха. ‘‘бханте, нибаддхам̣ вихесам̣ асаханто евам̣ катхемӣ’’ти. ‘‘твам̣ пуббе катакаммам̣ йа̄ваджджадиваса̄ джӣра̄петум̣ на саккоси, пуна еварӯпам̣ пхарусам̣ ма̄вадӣ бхиккхӯ’’ти ватва̄ а̄ха –
‘‘ма̄воча пхарусам̣ кан̃чи, вутта̄ пат̣ивадеййу там̣;
дуккха̄ хи са̄рамбхакатха̄, пат̣идан̣д̣а̄ пхусеййу там̣.
‘‘саче нереси атта̄нам̣, кам̣со упахато йатха̄;
еса паттоси нибба̄нам̣, са̄рамбхо те на виджджатӣ’’ти. (дха. па. 133-134);
иман̃ча пана тасса тхерасса ма̄туга̄мена саддхим̣ вичаран̣абха̄вам̣ косаларан̃н̃опи катхайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘гаччхатха, бхан̣е, вӣмам̣сатха̄’’ти песетва̄ сайампи манденева парива̄рена тхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ екаманте олокенто ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е тхеро сӯчикаммам̣ каронто нисинно хоти, са̄пи иттхӣ авидӯре т̣ха̄не т̣хита̄ вийа пан̃н̃а̄йати. ра̄джа̄ дисва̄ ‘‘аттхидам̣ ка̄ран̣а’’нти тасса̄ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. са̄ тасмим̣ а̄гаччханте тхерасса васанапан̣н̣аса̄лам̣ павит̣т̣ха̄ вийа ахоси. ра̄джа̄пи та̄йа саддхим̣ тамева пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ саббаттха олокенто адисва̄ ‘‘на̄йам̣ ма̄туга̄мо, тхерасса еко каммавипа̄ко’’ти сан̃н̃ам̣ катва̄ пат̣хамам̣ тхерасса самӣпена гаччхантопи тхерам̣ авандитва̄ тасса ка̄ран̣асса абхӯтабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисинно ‘‘каччи, бханте, пин̣д̣акена на киламатха̄’’ти пуччхи. тхеро ‘‘ват̣т̣ати, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. ‘‘джа̄на̄махам̣, бханте, аййасса катхам̣, еварӯпена париккилесена саддхим̣ чаранта̄нам̣ тумха̄кам̣ ке на̄ма пасӣдиссанти, ито пат̣т̣ха̄йа во каттхачи гаманакиччам̣ наттхи, ахам̣ чатӯхи паччайехи тумхе упат̣т̣хахисса̄ми, тумхе йонисо манасика̄ре ма̄ памаджджиттха̄’’ти нибаддхабхиккхам̣ пат̣т̣хапеси. тхеро ра̄джа̄нам̣ упаттхамбхакам̣ лабхитва̄ бходжанасаппа̄йена екаггачитто хутва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тато пат̣т̣ха̄йа са̄ иттхӣ антарадха̄йи.
тада̄ маха̄субхадда̄ угганагаре миччха̄дит̣т̣хикакуле васама̄на̄ ‘‘саттха̄ мам̣ анукампатӯ’’ти упосатхам̣ адхит̣т̣ха̄йа нира̄магандха̄ хутва̄ упарипа̄са̄датале т̣хита̄ ‘‘има̄ни пуппха̄ни антаре ат̣т̣хатва̄ дасабаласса маттхаке вита̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣ханту, дасабало има̄йа сан̃н̃а̄йа све пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатӯ’’ти саччакирийам̣ катва̄ ат̣т̣ха суманапуппхамут̣т̣хийо виссаджджеси. пуппха̄ни гантва̄ дхаммадесана̄вела̄йа саттху маттхаке вита̄нам̣ хутва̄ ат̣т̣хам̣су. саттха̄ там̣ суманапуппхавита̄нам̣ дисва̄ читтенева субхадда̄йа бхиккхам̣ адхива̄сетва̄ пунадивасе арун̣е ут̣т̣хите а̄нандаттхерам̣ а̄ха – ‘‘а̄нанда, майам̣ аджджа дӯрам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ гамисса̄ма, путхуджджана̄нам̣ адатва̄ арийа̄нам̣йева сала̄кам̣ дехӣ’’ти. тхеро бхиккхӯнам̣ а̄рочеси – ‘‘а̄вусо, саттха̄ аджджа дӯрам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ гамиссати, путхуджджана̄ ма̄ ган̣ханту, арийа̄ва сала̄кам̣ ган̣хантӯ’’ти. кун̣д̣адха̄наттхеро ‘‘а̄хара, а̄вусо сала̄ка’’нти пат̣хамам̣йева хаттхам̣ паса̄реси. а̄нандо ‘‘саттха̄ та̄диса̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сала̄кам̣ на да̄пети, арийа̄нам̣йева да̄петӣ’’ти витаккам̣ уппа̄детва̄ гантва̄ саттху а̄рочеси. саттха̄ ‘‘а̄хара̄пентасса сала̄кам̣ дехӣ’’ти а̄ха. тхеро чинтеси – ‘‘саче кун̣д̣адха̄насса сала̄ка̄ да̄тум̣ на йутта̄, атха саттха̄ пат̣иба̄хеййа, бхависсати еттха ка̄ран̣а’’нти ‘‘кун̣д̣адха̄насса сала̄кам̣ дасса̄мӣ’’ти гаманам̣ абхинӣхари. кун̣д̣адха̄но тасса пуре а̄гамана̄ ева абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘а̄хара̄вусо, а̄нанда, саттха̄ мам̣ джа̄на̄ти, ма̄дисам̣ бхиккхум̣ пат̣хамам̣ сала̄кам̣ ган̣хантам̣ на саттха̄ нива̄ретӣ’’ти хаттхам̣ паса̄ретва̄ сала̄кам̣ ган̣хи. саттха̄ там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ тхерам̣ имасмим̣ са̄сане пат̣хамам̣ сала̄кам̣ ган̣ханта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. йасма̄ айам̣ тхеро ра̄джа̄нам̣ упаттхамбхакам̣ лабхитва̄ саппа̄йа̄ха̄рала̄бхена сама̄хитачитто випассана̄йа каммам̣ каронто упаниссайасампанната̄йа чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.4.1-16) –
‘‘сатта̄хам̣ пат̣исаллӣнам̣, сайамбхум̣ аггапуггалам̣;
пасанначитто сумано, буддхасет̣т̣хам̣ упат̣т̣хахим̣.
‘‘вут̣т̣хитам̣ ка̄ламан̃н̃а̄йа, падумуттарам̣ маха̄муним̣;
махантим̣ кадалӣкан̣н̣им̣, гахетва̄ упагаччхахам̣.
‘‘пат̣иггахетва̄ бхагава̄, саббан̃н̃ӯ локана̄йако;
мама читтам̣ паса̄денто, парибхун̃джи маха̄муни.
‘‘парибхун̃джитва̄ самбуддхо, саттхава̄хо ануттаро;
сака̄сане нисӣдитва̄, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йе ча санти самита̄ро, йаккха̄ имамхи паббате;
аран̃н̃е бхӯтабхабйа̄ни, сун̣анту вачанам̣ мама.
‘‘йо со буддхам̣ упат̣т̣ха̄си, мигара̄джам̣ва кесарим̣;
тамахам̣ киттайисса̄ми, сун̣а̄тха мама бха̄сато.
‘‘ека̄дасан̃чаккхаттум̣ со, девара̄джа̄ бхависсати;
чатувӣсатиккхаттун̃ча, чаккаваттӣ бхависсати.
‘‘каппасатасахассамхи, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘аккоситва̄на саман̣е, сӣлаванте ана̄саве;
па̄пакаммавипа̄кена, на̄мадхеййам̣ лабхиссати.
‘‘тасса дхамме суда̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
кун̣д̣адха̄ноти на̄мена, са̄вако со бхависсати.
‘‘павивекамануйутто, джха̄йӣ джха̄нарато ахам̣;
тосайитва̄на саттха̄рам̣, вихара̄ми ана̄саво.
‘‘са̄вакехи паривуто, бхиккхусан̇гхапураккхато;
бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄, сала̄кам̣ га̄хайӣ джино.
‘‘екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄, вандитва̄ локана̄йакам̣;
вадатам̣ варасса пурато, пат̣хамам̣ аггахесахам̣.
‘‘тена каммена бхагава̄, дасасахассикампако;
бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄, аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси мам̣.
‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайхам̣, йогаккхема̄дхива̄ханам̣;
дха̄реми антимам̣ дехам̣, самма̄самбуддхаса̄сане.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
евам̣бхӯтассапи имасса тхерасса гун̣е аджа̄нанта̄ йе путхуджджана̄ бхиккхӯ тада̄ пат̣хамам̣ сала̄каггахан̣е ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти самачинтесум̣. тесам̣ вимативидхаманаттхам̣ тхеро а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ ан̃н̃а̄падесена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто ‘‘пан̃ча чхинде’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
15. таттха пан̃ча чхиндети апа̄йӯпапаттиниббаттанака̄ни пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни па̄де бандханараджджукам̣ вийа пурисо саттхена хет̣т̣химамаггаттайена чхиндеййа паджахеййа. пан̃ча джахети упаридевалокӯпапаттихетубхӯта̄ни пан̃чуддхамбха̄гийасам̣йоджана̄ни пурисо гӣва̄йа бандханараджджукам̣ вийа арахаттамаггена джахеййа, чхиндеййа ва̄ти аттхо. пан̃ча чуттари бха̄вайети тесам̣йева уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа саддха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни уттари ана̄га̄мимагга̄дхигамато упари бха̄веййа аггамагга̄дхигамавасена вад̣д̣хеййа. пан̃часан̇га̄тиготи евам̣бхӯто пана пан̃чаннам̣ ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хисан̇га̄нам̣ атиккаманена паха̄нена пан̃часан̇га̄тиго хутва̄. бхиккху огхатин̣н̣оти вуччатӣти саббатха̄ бхиннакилесата̄йа бхиккхӯти, ка̄мабхавадит̣т̣хиавиджджогхе таритва̄ тесам̣ па̄рабхӯте нибба̄не т̣хитоти ча вуччатӣти аттхо.
кун̣д̣адха̄наттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. белат̣т̣хасӣсаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃оти а̄йасмато белат̣т̣хасӣсаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ каронто упаниссайасампаттийа̄ абха̄вена висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи. виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пана бахум̣ кусалам̣ упачинитва̄ девамануссесу сам̣саранто ито екатим̣се каппе вессабхум̣ бхагавантам̣ пасситва̄ пасанначитто ма̄тулун̇гапхалам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девесу ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатито сугатим̣ упагаччханто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатто бхагавато абхисамбодхийа̄ пуретарамева урувелакассапасса сантике та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ аггим̣ паричаранто урувелакассападамане а̄диттапарийа̄йадесана̄йа (маха̄ва. 54; сам̣. ни. 4.28) пура̄н̣аджат̣иласахассена саддхим̣ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.68-73) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, пун̣н̣ама̄йева чандимам̣;
джалантам̣ дӣпаруккхам̣ва, аддасам̣ локана̄йакам̣.
‘‘ма̄тулун̇гапхалам̣ гайха, ада̄сим̣ саттхуно ахам̣;
даккхин̣еййасса вӣрасса, пасанно сехи па̄н̣ибхи.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
евам̣ адхигата̄рахатто а̄йасмато дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса упаджджха̄йо айам̣ тхеро екадивасам̣ пхаласама̄паттито ут̣т̣ха̄йа там̣ сантам̣ пан̣ӣтам̣ нира̄мисам̣ сукхам̣ аттано пуббайоган̃ча паччавеккхитва̄ пӣтивегавасена ‘‘йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃о’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
16. таттха йатха̄пӣти опаммапат̣ипа̄данаттхе нипа̄то. бхаддоти сундаро тха̄мабаласаматтхаджавапараккама̄дисампанно. а̄джан̃н̃оти а̄джа̄нӣйо джа̄тима̄ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣а̄нам̣ а̄джа̄нанако. со тивидхо усабха̄джан̃н̃о асса̄джан̃н̃о хаттха̄джан̃н̃оти. тесу усабха̄джан̃н̃о идха̄дхиппето. со ча кхо чхекакасанакичче нийутто, тена̄ха ‘‘нан̇гала̄ваттанӣ’’ти. нан̇галасса пха̄ласса а̄ваттанако, нан̇галам̣ ито чито ча а̄ваттетва̄ кхетте касанакоти аттхо. нан̇галам̣ ва̄ а̄ваттайати еттха̄ти нан̇гала̄ваттам̣, кхетте нан̇галапатхо, тасмим̣ нан̇гала̄ваттани. га̄тха̄сукхаттхан̃хеттха ‘‘ваттанӣ’’ти дӣгхам̣ катва̄ вуттам̣. сикхӣти маттхаке ават̣т̣ха̄нато сикха̄садисата̄йа сикха̄, син̇гам̣. тадасса аттхӣти сикхӣ. апаре пана ‘‘какудхам̣ идха ‘сикха̄’ти адхиппета’’нти ваданти, убхайатха̄пи падха̄нан̇гакиттанаметам̣ ‘‘сикхӣ’’ти. аппакасирена̄ти аппакиламатхена. раттиндива̄ти раттийо дива̄ ча, евам̣ мамам̣ аппакасирена гаччхантӣти йоджана̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ ‘‘бхаддо усабха̄джа̄нӣйо касане нийутто гханатин̣амӯла̄дикепи нан̇галапатхе там̣ аган̣енто аппакасирена ито чито ча париваттенто гаччхати, йа̄ва касанатин̣а̄нам̣ париссамам̣ дассети, евам̣ мамам̣ раттиндива̄пи аппакасиренева гаччханти атиккамантӣ’’ти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘сукхе ладдхе нира̄мисе’’ти. йасма̄ ка̄ма̄мисалока̄мисават̣т̣а̄мисехи асаммиссам̣ сантам̣ пан̣ӣтам̣ пхаласама̄паттисукхам̣ ладдхам̣, тасма̄ти аттхо. паччатте четам̣ бхуммавачанам̣ йатха̄ ‘‘ванаппагумбе’’ (кху. па̄. 6.13; су. ни. 236) ‘‘тена вата ре ваттаббе’’ти (катха̄. 1) ча. атха ва̄ тато пабхути раттиндива̄ аппакасирена гаччхантӣти вича̄ран̣а̄йа а̄ха – ‘‘сукхе ладдхе нира̄мисе’’ти, нира̄мисе сукхе ладдхе сати тасса ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо.
белат̣т̣хасӣсаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. да̄сакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
миддхӣ йада̄ти а̄йасмато да̄сакаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира ито еканавуте каппе ануппанне татха̄гате аджитасса на̄ма паччекабуддхасса гандхама̄данато мануссапатхам̣ отаритва̄ ан̃н̃атарасмим̣ га̄ме пин̣д̣а̄йа чарантасса манорама̄ни амбапхала̄ни ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато ка̄ле са̄сане паббаджитва̄ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ бахум̣ пун̃н̃ам̣ ака̄си. евам̣ кусалакаммаппасуто хутва̄ сугатито сугатим̣ упагаччханто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ кулагехе ниббатти. да̄сакотисса на̄мам̣ ахоси. со ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ виха̄рапат̣иджагганакамме т̣хапито саккаччам̣ виха̄рам̣ пат̣иджагганто абхин̣хам̣ буддхадассанена дхаммассаванена ча пат̣иладдхасаддхо паббаджи. кечи пана бхан̣анти – ‘‘айам̣ кассапасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто ан̃н̃атарам̣ кхӣн̣а̄саваттхерам̣ упат̣т̣хаханто кин̃чи каммам̣ ка̄ра̄петука̄мо тхерам̣ а̄н̣а̄песи. со тена каммена амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса да̄сийа̄ куччхимхи ниббатто вайаппатто сет̣т̣хина̄ виха̄рапат̣иджаггане т̣хапито вуттанайенева пат̣иладдхасаддхо ахоси. маха̄сет̣т̣хи тасса сӣла̄ча̄рам̣ аджджха̄сайан̃ча н̃атва̄ бхуджиссам̣ катва̄ ‘йатха̄сукхам̣ паббаджа̄’ти а̄ха. там̣ бхиккхӯ пабба̄джесу’’нти. со паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа кусӣто хӣнавӣрийо хутва̄ на кин̃чи ваттапат̣иваттам̣ кароти, куто саман̣адхаммам̣, кевалам̣ йа̄вадаттхам̣ бхун̃джитва̄ нидда̄бахуло вихарати. дхаммассаванака̄лепи екам̣ кон̣ам̣ пависитва̄ парисапарийанте нисинно гхуругхурупасса̄сӣ нидда̄йатева. атхасса бхагава̄ пуббӯпаниссайам̣ олокетва̄ сам̣вегаджананаттхам̣ ‘‘миддхӣ йада̄ хоти махаггхасо ча̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
17. таттха миддхӣти тхинамиддха̄бхибхӯто, йан̃хи миддхам̣ абхибхавати, там̣ тхинампи абхибхаватева. йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. махаггхасоти маха̄бходжано, а̄харахаттхакаалам̣са̄т̣акататтхават̣т̣акака̄кама̄сакабхуттавамитака̄нам̣ ан̃н̃атаро вийа. нидда̄йита̄ти супанасӣло. сампариваттаса̄йӣти сампариваттакам̣ сампариваттакам̣ нипаджджитва̄ убхайенапи сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйуттоти дассети. нива̄папут̣т̣хоти кун̣д̣ака̄дина̄ сӯкарабхаттена пут̣т̣хо бхарито. гхарасӯкаро хи ба̄лака̄лато пат̣т̣ха̄йа посийама̄но тхӯласарӣрака̄ле геха̄ бахи никкхамитум̣ алабханто хет̣т̣ха̄ман̃ча̄дӣсу сампариваттетва̄ сампариваттетва̄ сайатева. идам̣ вуттам̣ хоти – йада̄ пурисо миддхӣ ча хоти махаггхасо ча нива̄папут̣т̣хо маха̄вара̄хо вийа ан̃н̃ена ирийа̄патхена йа̄петум̣ асакконто нидда̄йанасӣло сампариваттаса̄йӣ, тада̄ со ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни манасика̄тум̣ на саккоти. тесам̣ аманасика̄ра̄ мандапан̃н̃о пунаппунам̣ габбхам̣ упети, габбха̄ва̄сато на паримуччатева̄ти. там̣ сутва̄ да̄сакаттхеро сам̣вегаджа̄то випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.74, 80-84) –
‘‘аджито на̄ма самбуддхо, химаванте васӣ тада̄;
чаран̣ена ча сампанно, сама̄дхикусало муни.
‘‘суван̣н̣аван̣н̣е самбуддхе, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахе;
ратхийам̣ пат̣ипаджджанте, амбапхаламада̄сахам̣.
‘‘еканавуте ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.