1. пат̣хамасуттантаниддесаван̣н̣ана̄
184. ида̄ни а̄на̄па̄нассатикатха̄нантарам̣ катхита̄йа индрийакатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄ ануппатта̄. айан̃хи индрийакатха̄ а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄йа упака̄рака̄нам̣ индрийа̄нам̣ абха̄ве а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄йа абха̄вато тадупака̄рака̄нам̣ индрийа̄нам̣ висодхана̄дивидхидассанаттхам̣ а̄на̄па̄нассатикатха̄нантарам̣ катхита̄ти тан̃ча катхетаббам̣ индрийакатхам̣ аттана̄ бхагавато саммукха̄ сутам̣ вин̃н̃а̄та̄дхиппа̄йасуттантикадесанам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ тадаттхаппака̄санавасена катхетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва евам̣ ме сутантиа̄дима̄ха.
таттха еванти нипа̄тападам̣. метиа̄дӣни на̄мапада̄ни. вихаратӣти еттха ви-ити упасаггападам̣, харатӣти а̄кхйа̄тападанти имина̄ та̄ва найена падавибха̄го ведитаббо.
аттхато пана упамӯпадесагарахапасам̣сана̄ка̄равачанаггахан̣есу евам̣-саддо диссати нидассанаттхе ча авадха̄ран̣аттхе ча. идха пана евам̣саддо а̄ка̄раттхе нидассанаттхе ча вин̃н̃уджанена павутто, татхева авадха̄ран̣аттхе ча.
таттха а̄ка̄раттхена евам̣саддена етаматтхам̣ дӣпети – на̄на̄найанипун̣аманекаджджха̄сайасамут̣т̣ха̄нам̣ аттхабйан̃джанасампаннам̣ вивидхапа̄т̣иха̄рийам̣ дхамматтхадесана̄пат̣иведхагамбхӣрам̣ саббасатта̄нам̣ сакасакабха̄са̄нурӯпато сотапатхама̄гаччхантам̣ тасса бхагавато вачанам̣ саббаппака̄рена ко саматтхо вин̃н̃а̄тум̣, саббатха̄мена пана сотука̄матам̣ джанетва̄пи евам̣ ме сутам̣, майа̄пи екена̄ка̄рена сутанти.
нидассанаттхена ‘‘на̄хам̣ сайамбхӯ, на майа̄ идам̣ саччхиката’’нти атта̄нам̣ паримоченто ‘‘евам̣ ме сутам̣, майа̄пи евам̣ сута’’нти ида̄ни ваттаббам̣ сакалам̣ суттам̣ нидассети.
авадха̄ран̣аттхена тхеро са̄рипутто ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.188-189), ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екапуггалампи саманупасса̄ми, йо евам̣ татха̄гатена ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ саммадева ануппаваттети йатхайидам̣, бхиккхаве, са̄рипутто. са̄рипутто, бхиккхаве, татха̄гатена ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ саммадева ануппаваттетӣ’’тиевама̄дина̄ (а. ни. 1.187) найена бхагавата̄ пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ аттано дха̄ран̣абалам̣ дассенто сатта̄нам̣ сотука̄матам̣ джанети ‘‘евам̣ ме сутам̣, тан̃ча кхо аттхато ва̄ бйан̃джанато ва̄ анӯнаманадхикам̣, евамева, на ан̃н̃атха̄ дат̣т̣хабба’’нти.
месаддо каран̣асампада̄наса̄миаттхесу диссати. идха пана ‘‘майа̄ сутам̣, мама сута’’нти ча аттхадвайе йуджджати.
сутанти айам̣саддо саупасагго анупасагго ча виссутагаманакилиннаупачитаануйогасотавин̃н̃еййесу диссати вин̃н̃а̄тепи ча сотадва̄ра̄нуса̄рена. идха панасса сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ританти ва̄ упадха̄ран̣анти ва̄ аттхо. ме-саддасса хи майа̄тиаттхе сати ‘‘евам̣ майа̄ сутам̣ сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄рита’’нти йуджджати, мама̄тиаттхе сати ‘‘евам̣ мама сутам̣ сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ран̣а’’нти йуджджати.
апича ‘‘евам̣ ме сута’’нти аттана̄ уппа̄дитабха̄вам̣ аппат̣иджа̄нанто пуримасаванам̣ виваранто ‘‘саммукха̄ пат̣иггахитамидам̣ майа̄ тасса бхагавато чатувеса̄раджджависа̄радасса дасабаладхарасса а̄сабхат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄йино сӣхана̄дана̄дино саббасаттуттамасса дхаммиссарасса дхаммара̄джасса дхамма̄дхипатино дхаммадӣпасса дхаммасаран̣асса саддхаммаварачаккаваттино самма̄самбуддхасса вачанам̣, на еттха аттхе ва̄ дхамме ва̄ паде ва̄ бйан̃джане ва̄ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ ка̄табба̄’’ти имасмим̣ дхамме ассаддхийам̣ вина̄сети, саддха̄сампадам̣ уппа̄детӣти. тенетам̣ вуччати –
‘‘вина̄сайати ассаддхам̣, саддхам̣ вад̣д̣хети са̄сане;
евам̣ ме сутамиччевам̣, вадам̣ готамаса̄вако’’ти.
еканти ган̣анапариччхеданиддесо. самайанти париччхиннаниддесо. екам̣ самайанти анийамитапаридӣпанам̣. таттха самайасаддо –
самава̄йе кхан̣е ка̄ле, самӯхе хетудит̣т̣хису;
пат̣ила̄бхе паха̄не ча, пат̣иведхе ча диссати.
идха панасса ка̄ло аттхо. тена сам̣ваччхараутума̄саддхама̄сараттиндивапуббан̣хамаджджханхикаса̄йанхапат̣хама- маджджхимапаччхимайа̄мамухутта̄дӣсу ка̄лаппабхедабхӯтесу самайесу екам̣ самайанти дӣпети.
таттха кин̃ча̄пи етесу сам̣ваччхара̄дӣсу самайесу йам̣ йам̣ суттам̣ йамхи йамхи сам̣ваччхаре утумхи ма̄се паккхе раттибха̄ге дивасабха̄ге ва̄ вуттам̣, саббам̣ там̣ тхерасса сувидитам̣ суваваттха̄питам̣ пан̃н̃а̄йа. йасма̄ пана ‘‘евам̣ ме сутам̣ асукасам̣ваччхаре асукаутумхи асукама̄се асукапаккхе асукараттибха̄ге асукадивасабха̄ге ва̄’’ти евам̣ вутте на сакка̄ сукхена дха̄ретум̣ ва̄ уддиситум̣ ва̄ уддиса̄петум̣ ва̄, баху ча ваттаббам̣ хоти, тасма̄ екенева падена таматтхам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
йе ва̄ име габбхоккантисамайо джа̄тисамайо сам̣вегасамайо абхиниккхаманасамайо дуккарака̄рикасамайо ма̄равиджайасамайо абхисамбодхисамайо дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо десана̄самайо паринибба̄насамайотиевама̄дайо бхагавато девамануссесу ативийа пака̄са̄ анекака̄лаппабхеда̄ ева самайа̄, тесу самайесу десана̄самайасан̇кха̄там̣ екам̣ самайанти дӣпети. йо ча̄йам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄киччасамайесу карун̣а̄киччасамайо, аттахитапарахитапат̣ипаттисамайесу парахитапат̣ипаттисамайо, саннипатита̄нам̣ каран̣ӣйадвайасамайесу дхаммикатха̄самайо, десана̄пат̣ипаттисамайесу десана̄самайо, тесупи самайесу ан̃н̃атарам̣ самайам̣ сандха̄йа ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
йасма̄ пана ‘‘екам̣ самайа’’нти аччантасам̣йогаттхо самбхавати. йан̃хи самайам̣ бхагава̄ имам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ суттантам̣ десеси, аччантамева там̣ самайам̣ карун̣а̄виха̄рена виха̄си, тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ идха упайогавачананиддесо катоти.
тенетам̣ вуччати –
‘‘там̣ там̣ аттхамапеккхитва̄, бхуммена каран̣ена ча;
ан̃н̃атра самайо вутто, упайогена со идха̄’’ти.
пора̄н̣а̄ пана ван̣н̣айанти – ‘‘тасмим̣ самайе’’ти ва̄ ‘‘тена самайена̄’’ти ва̄ ‘‘там̣ самайа’’нти ва̄ абхила̄паматтабхедо еса, саббаттха бхуммамеваттхоти. тасма̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти вуттепи ‘‘екасмим̣ самайе’’ти аттхо ведитаббо.
бхагава̄ти гару. гарун̃хи локе ‘‘бхагава̄’’ти ваданти. айан̃ча саббагун̣ависит̣т̣хата̄йа саббасатта̄нам̣ гару, тасма̄ ‘‘бхагава̄’’ти ведитаббо. пора̄н̣ехипи вуттам̣ –
‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣хам̣, бхагава̄ти вачанамуттамам̣;
гару га̄равайутто со, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти.
апича –
‘‘бха̄гйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти. –
имисса̄пи га̄тха̄йа васена асса падасса виттха̄рато аттхо ведитаббо. со ча висуддхимагге буддха̄нуссатиниддесе (висуддхи. 1.123 а̄дайо) вуттойева.
етта̄вата̄ четтха еванти вачанена десана̄сампаттим̣ ниддисати, ме сутанти са̄вакасампаттим̣, екам̣ самайанти ка̄ласампаттим̣, бхагава̄ти десакасампаттим̣.
са̄ваттхийанти еттха ча саваттхасса исино нива̄сат̣т̣ха̄набхӯта̄ нагарӣ са̄ваттхӣ, йатха̄ ка̄кандӣ ма̄кандӣти евам̣ та̄ва аккхарачинтака̄. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пана бхан̣анти – йам̣ кин̃чи манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣ саббаметтха аттхӣти са̄ваттхӣ, саттхасама̄йоге ча ким̣ бхан̣д̣аматтхӣти пуччхите саббаматтхӣтипи вачанамупа̄да̄йа са̄ваттхӣ.
‘‘саббада̄ саббӯпакаран̣ам̣, са̄ваттхийам̣ самохитам̣;
тасма̄ саббамупа̄да̄йа, са̄ваттхӣти павуччатӣ’’ти. –
тассам̣ са̄ваттхийам̣. самӣпаттхе бхуммавачанам̣. вихаратӣти ависесена ирийа̄патхадиббабрахмаарийавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расаман̇гипаридӣпанаметам̣, идха пана т̣ха̄нагамана̄санасайанаппабхедесу ирийа̄патхесу ан̃н̃атараирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. тена т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи сайа̄нопи бхагава̄ ‘‘вихарати’’ччева ведитаббо. со хи бхагава̄ екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантаматтабха̄вам̣ харати паваттети, тасма̄ ‘‘вихаратӣ’’ти вуччати.
джетаванети еттха аттано паччаттхикаджанам̣ джина̄тӣти джето, ран̃н̃о ва̄ аттано паччаттхикаджане джите джа̄тоти джето, ман̇галакамйата̄йа ва̄ тасса евам̣на̄мамева катанти джето, ванайатӣти ванам̣, аттасампада̄йа сатта̄нам̣ бхаттим̣ ка̄рети, аттани синехам̣ уппа̄детӣти аттхо. вануте ити ва̄ ванам̣, на̄на̄видхакусумагандхасаммодаматтакокила̄дивихан̇га̄бхирутехи мандама̄рутачалитаруккхаса̄кха̄вит̣апапаллавапала̄сехи ‘‘етха мам̣ парибхун̃джатха̄’’ти па̄н̣ино йа̄чати вийа̄ти аттхо. джетасса ванам̣ джетаванам̣. тан̃хи джетена ра̄джакума̄рена ропитам̣ сам̣ваддхитам̣ парипа̄литам̣, со ча тасса са̄мӣ ахоси, тасма̄ джетавананти вуччати. тасмим̣ джетаване. ванан̃ча на̄ма ропимам̣ сайам̣джа̄танти дувидхам̣. идан̃ча вел̣увана̄дӣни ча ропима̄ни, андхаванамаха̄вана̄дӣни сайам̣джа̄та̄ни.
ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мети судатто на̄ма со гахапати ма̄та̄питӯхи катана̄мавасена. саббака̄масамиддхата̄йа пана вигатамаччхерата̄йа карун̣а̄дигун̣асаман̇гита̄йа ча ниччака̄лам̣ ана̄тха̄нам̣ пин̣д̣амада̄си, тена ана̄тхапин̣д̣икоти сан̇кхам̣ гато. а̄раманти еттха па̄н̣ино, висесена ва̄ паббаджита̄ти а̄ра̄мо, тасса пуппхапхала̄дисобха̄йа на̄тидӯраначча̄санната̄дипан̃чавидхасена̄санан̇гасампаттийа̄ ча тато тато а̄гамма раманти абхираманти, ануккан̣т̣хита̄ хутва̄ нивасантӣти аттхо. вуттаппака̄ра̄йа ва̄ сампаттийа̄ таттха таттха гатепи аттано аббхантарам̣ а̄нетва̄ рама̄петӣти а̄ра̄мо. со хи ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ джетасса ра̄джакума̄расса хаттхато ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи кот̣исантхарена кӣн̣итва̄ ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи сена̄сана̄ни ка̄ра̄петва̄ ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи виха̄рамахам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ евам̣ чатупан̃н̃а̄сахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄дито, тасма̄ ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо’’ти вуччати. тасмим̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме.
еттха ча ‘‘джетаване’’тивачанам̣ пуримаса̄мипарикиттанам̣, ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти паччхимаса̄мипарикиттанам̣. киметесам̣ парикиттане пайоджананти? пун̃н̃ака̄ма̄нам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанам̣. таттха хи два̄ракот̣т̣хакапа̄са̄дама̄пане бхӯмивиккайаладдха̄ ат̣т̣ха̄раса хиран̃н̃акот̣ийо анекакот̣иаггханака̄ руккха̄ ча джетасса паричча̄го, чатупан̃н̃а̄са хиран̃н̃акот̣ийо ана̄тхапин̣д̣икасса. ити тесам̣ парикиттанена евам̣ пун̃н̃ака̄ма̄ пун̃н̃а̄ни каронтӣти дассенто а̄йасма̄ са̄рипутто ан̃н̃епи пун̃н̃ака̄ме тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджане нийоджети.
таттха сийа̄ – йади та̄ва бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати, ‘‘джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти на ваттаббам̣. атха таттха вихарати, ‘‘са̄ваттхийа’’нти на ваттаббам̣. на хи сакка̄ убхайаттха екам̣ самайам̣ вихаритунти. на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, нану авочумха ‘‘самӣпаттхе бхуммавачана’’нти. тасма̄ йатха̄ ган̇га̄йамуна̄дӣнам̣ самӣпе гойӯтха̄ни чаранта̄ни ‘‘ган̇га̄йа чаранти, йамуна̄йа чарантӣ’’ти вуччанти, евамидха̄пи йадидам̣ са̄ваттхийа̄ самӣпе джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо, таттха вихаранто вуччати ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти. гочарага̄манидассанаттхам̣ хисса са̄ваттхивачанам̣, паббаджита̄нурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нанидассанаттхам̣ сесавачанам̣.
таттха са̄ваттхикиттанена а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавато гахат̣т̣ха̄нуггахакаран̣ам̣ дассети, джетавана̄дикиттанена паббаджита̄нуггахакаран̣ам̣. татха̄ пуримена паччайаггахан̣ато аттакиламатха̄нуйогавиваджджанам̣, паччхимена ваттхука̄маппаха̄нато ка̄масукхаллика̄нуйогавиваджджанӯпа̄йам̣. атха ва̄ пуримена ча дхаммадесана̄бхийогам̣, паччхимена вивека̄дхимуттим̣. пуримена карун̣а̄йа упагаманам̣, паччхимена пан̃н̃а̄йа апагаманам̣. пуримена сатта̄нам̣ хитасукханиппха̄дана̄дхимуттатам̣, паччхимена парахитасукхакаран̣е нирупалепатам̣. пуримена дхаммикасукха̄паричча̄ганимиттам̣ пха̄сувиха̄рам̣, паччхимена уттаримануссадхамма̄нуйоганимиттам̣. пуримена манусса̄нам̣ упака̄рабахулатам̣, паччхимена дева̄нам̣. пуримена локе джа̄тасса локе сам̣ваддхабха̄вам̣, паччхимена локена анупалиттатам̣. пуримена ‘‘екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.170) вачанато йадаттхам̣ бхагава̄ уппанно, тадаттхапаридӣпанам̣, паччхимена йаттха уппанно, таданурӯпавиха̄рапаридӣпанам̣. бхагава̄ хи пат̣хамам̣ лумбиниване, дутийам̣ бодхиман̣д̣ети локийалокуттарасса уппаттийа̄ ванейева уппанно, тенасса ванейева виха̄рам̣ дассетӣти евама̄дина̄ найенеттха аттхайоджана̄ ведитабба̄.
татра̄ти десака̄лапаридӣпанам̣. тан̃хи йам̣ самайам̣ вихарати, татра самайе, йасмин̃ча джетаване вихарати, татра джетаванети дӣпети. бха̄ситаббайутте ва̄ десака̄ле дӣпети. на хи бхагава̄ айутте десе ка̄ле ва̄ дхаммам̣ десети. ‘‘ака̄ло кхо та̄ва ба̄хийа̄’’тиа̄ди (уда̄. 10) четтха са̄дхакам̣. кхоти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣аттхе а̄дика̄латтхе ва̄ нипа̄то. бхагава̄ти локагарудӣпанам̣. бхиккхӯти катха̄саванайуттапуггалавачанам̣. апичеттха ‘‘бхиккхакоти бхиккху, бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 510; па̄ра̄. 45) найена вачанаттхо ведитаббо. а̄мантесӣти а̄лапи абха̄си самбодхеси, айаметтха аттхо. ан̃н̃атра пана н̃а̄панепи паккосанепи. бхиккхавоти а̄мантана̄ка̄радӣпанам̣. тена тесам̣ бхиккхӯнам̣ бхиккханасӣлата̄бхиккханадхаммата̄бхиккханеса̄дхука̄рита̄дигун̣айогасиддхена вачанена хӣна̄дхикаджанасевитам̣ вуттим̣ пака̄сенто уддхатадӣнабха̄ваниггахам̣ кароти. ‘‘бхиккхаво’’ти имина̄ ча карун̣а̄виппха̄расоммахадайанайананипа̄тапуббан̇гамена вачанена те аттано мукха̄бхимукхе каронто тенева катхетукамйата̄дӣпакена вачанена несам̣ сотукамйатам̣ джанети. тенева ча самбодханаттхена вачанена са̄дхукасаванаманасика̄репи те нийоджети. са̄дхукасаванаманасика̄ра̄йатта̄ хи са̄санасампатти.
апаресу девамануссесу виджджама̄несу касма̄ бхиккхӯйева а̄мантесӣти че? джет̣т̣хасет̣т̣ха̄саннасада̄саннихитабха̄джанабха̄вато. саббапарисаса̄дха̄ран̣а̄ хи бхагавато дхаммадесана̄. париса̄йа ча джет̣т̣ха̄ бхиккхӯ пат̣хамуппаннатта̄, сет̣т̣ха̄ анага̄рийабха̄вам̣ а̄дим̣ катва̄ саттху чарийа̄нувидха̄йакатта̄ сакаласа̄санапат̣игга̄хакатта̄ ча, а̄санна̄ таттха нисиннесу саттхусанникатта̄, сада̄саннихита̄ саттхусантика̄вачаратта̄, дхаммадесана̄йа ча те ева бха̄джанам̣ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттисаббха̄вато.
таттха сийа̄ – киматтхам̣ пана бхагава̄ дхаммам̣ десенто пат̣хамам̣ бхиккхӯ а̄мантеси, на дхаммамева десесӣти? сатиджананаттхам̣. париса̄йа хи бхиккхӯ ан̃н̃ам̣ чинтента̄пи виккхиттачитта̄пи дхаммам̣ паччавеккханта̄пи каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄пи нисинна̄ хонти, те ана̄мантетва̄ дхамме десийама̄не ‘‘айам̣ десана̄ ким̣нида̄на̄ ким̣паччайа̄ катама̄йа аттхуппаттийа̄ десита̄’’ти саллаккхетум̣ асакконта̄ виккхепам̣ а̄паджджеййум̣, дуггахитам̣ ва̄ ган̣хеййум̣. тена тесам̣ сатиджананаттхам̣ бхагава̄ пат̣хамам̣ а̄мантетва̄ паччха̄ дхаммам̣ десети.
бхадантети га̄рававачанаметам̣, саттхуно пат̣ивачанада̄нам̣ ва̄. апичеттха ‘‘бхиккхаво’’ти вадама̄но бхагава̄ те бхиккхӯ а̄лапати, ‘‘бхаданте’’ти вадама̄на̄ те бхагавантам̣ пачча̄лапанти. татха̄ ‘‘бхиккхаво’’ти бхагава̄ а̄бха̄сати, ‘‘бхаданте’’ти те пачча̄бха̄санти. ‘‘бхиккхаво’’ти пат̣ивачанам̣ да̄пети, бхадантети пат̣ивачанам̣ денти. те бхиккхӯти йе бхагава̄ а̄мантеси. бхагавато паччассосунти бхагавато а̄мантанам̣ пат̣иассосум̣, абхимукха̄ хутва̄ сун̣им̣су сампат̣иччхим̣су пат̣иггахесунти аттхо. бхагава̄ етадавоча̄ти бхагава̄ етам̣ ида̄ни ваттаббам̣ сакаласуттам̣ авоча.
етта̄вата̄ ча йам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена камалакувалайуджджалавималаса̄дурасасалила̄йа поккхаран̣ийа̄ сукха̄ватаран̣аттхам̣ ниммаласила̄таларачанавила̄сасопа̄нам̣ виппакин̣н̣амутта̄джа̄ласадисава̄лика̄кин̣н̣апан̣д̣арабхӯмибха̄гам̣ титтхам̣ вийа, сувибхаттабхиттивичитраведика̄париккхиттасса наккхаттапатхам̣ пхуситука̄мата̄йа вийа, виджамбхитасамуссайасса па̄са̄даварасса сукха̄рохан̣аттхам̣ дантамайасан̣хамудупхалакакан̃чаналата̄винаддхаман̣иган̣аппабха̄самудайуджджаласобхам̣ сопа̄нам̣ вийа, суван̣н̣авалайанӯпура̄дисан̇гхат̣т̣анасаддасаммисситакатхитахаситамадхурассарагехаджанавичаритасса ул̣а̄риссарийавибхавасобхитасса маха̄гхарасса сукхаппавесанаттхам̣ суван̣н̣араджатаман̣имутта̄пава̄л̣а̄диджутивисадавиджджотитасуппатит̣т̣хитависа̄ладва̄ракава̄т̣ам̣ маха̄два̄рам̣ вийа аттхабйан̃джанасампаннасса буддха̄нам̣ десана̄н̃а̄н̣агамбхӣрабха̄васам̣сӯчакасса имасса суттасса сукха̄вага̄хан̣аттхам̣ ка̄ладесадесакапариса̄падесапат̣иман̣д̣итам̣ нида̄нам̣ бха̄ситам̣, тасса аттхаван̣н̣ана̄ саматта̄.
суттанте пан̃ча̄ти ган̣анапариччхедо. има̄ни индрийа̄нӣти париччхиннадхамманидассанам̣. индрийат̣т̣хо хет̣т̣ха̄ вутто.
185. ида̄ни имам̣ суттантам̣ дассетва̄ имасмим̣ суттанте вутта̄нам̣ индрийа̄нам̣ висуддхибха̄вана̄видха̄нам̣ бха̄витаттам̣ пат̣иппассаддхин̃ча дассетука̄мо има̄ни пан̃чиндрийа̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха висуджджхантӣти висуддхим̣ па̄пун̣анти. ассаддхети тӣсу ратанесу саддха̄вирахите. саддхети тӣсу ратанесу саддха̄сампанне. севатоти читтена севантасса. бхаджатоти упасан̇камантасса. пайирупа̄сатоти саккаччам̣ упанисӣдантасса. паса̄данӣйе суттантети паса̄даджанаке ратанаттайагун̣апат̣исам̣йутте суттанте. кусӣтети куччхитена а̄ка̄рена сӣдантӣти кусӣда̄, кусӣда̄ ева кусӣта̄. те кусӣте. саммаппадха̄нети чатукиччаса̄дхакавӣрийапат̣исам̣йуттасуттанте. мут̣т̣хассатӣти нат̣т̣хассатике. сатипат̣т̣ха̄нети сатипат̣т̣ха̄на̄дхика̄раке суттанте. джха̄навимоккхети чатуттхаджджха̄наат̣т̣хавимоккхативидхавимоккха̄дхика̄раке суттанте. дуппан̃н̃ети ниппан̃н̃е, пан̃н̃а̄бха̄вато ва̄ дут̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄ етесанти дуппан̃н̃а̄. те дуппан̃н̃е. гамбхӣран̃а̄н̣ачарийанти чатусаччапат̣иччасамуппа̄да̄дипат̣исам̣йутте суттанте, н̃а̄н̣акатха̄садисе ва̄. суттантаккхандхети суттантакот̣т̣ха̄се. ассаддхийантиа̄дӣсу ассаддхийанти ассаддхабха̄вам̣. ассаддхийе а̄дӣнавадасса̄вӣ ассаддхийам̣ паджаханто саддхиндрийам̣ бха̄вети, саддхиндрийе а̄нисам̣садасса̄вӣ саддхиндрийам̣ бха̄венто ассаддхийам̣ паджахати. еса найо сесесу. косаджджанти кусӣтабха̄вам̣. пама̄данти сативиппава̄сам̣. уддхаччанти уддхатабха̄вам̣, виккхепанти аттхо. пахӣнатта̄ти аппана̄васена джха̄напа̄рипӯрийа̄ пахӣнатта̄. суппахӣнатта̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минивасена випассана̄па̄рипӯрийа̄ сут̣т̣ху пахӣнатта̄. бха̄витам̣ хоти субха̄витанти вуттаккаменева йоджетаббам̣. випассана̄йа хи випаккхавасена пахӣнатта̄ ‘‘суппахӣнатта̄’’ти ваттум̣ йуджджати. тасма̄йева ча ‘‘субха̄вита’’нти, на татха̄ джха̄нена. йасма̄ пана паха̄табба̄нам̣ паха̄нена бха̄вана̄сиддхи, бха̄вана̄сиддхийа̄ ча паха̄табба̄нам̣ паха̄насиддхи хоти, тасма̄ йамакам̣ катва̄ ниддит̣т̣хам̣.
186. пат̣иппассаддхива̄ре бха̄вита̄ни чева хонти субха̄вита̄ни ча̄ти бха̄вита̄нам̣йева субха̄витата̄. пат̣иппассаддха̄ни ча суппат̣иппассаддха̄ни ча̄ти пат̣иппассаддха̄нам̣йева суппат̣иппассаддхата̄ вутта̄. пхалаккхан̣е маггакиччаниббаттивасена бха̄витата̄ пат̣иппассаддхата̄ ча ведитабба̄. самуччхедависуддхийоти маггависуддхийойева. пат̣иппассаддхивисуддхийоти пхалависуддхийо ева.
ида̄ни татха̄ вуттавидха̄на̄ни индрийа̄ни ка̄ракапуггалавасена йоджетва̄ дассетум̣ катинам̣ пуггала̄нантиа̄дима̄ха. таттха саванена буддхоти самма̄самбуддхато дхаммакатха̄саванена чатусаччам̣ буддхава̄, н̃а̄тава̄ти аттхо. идам̣ бха̄витиндрийабха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. бха̄вана̄бхисамайавасена хи маггасса буддхатта̄ пхалаккхан̣е бха̄витиндрийо хоти. ат̣т̣ханнампи арийа̄нам̣ татха̄гатасса са̄вакатта̄ висесетва̄ арахаттапхалат̣т̣хамева дассенто кхӣн̣а̄савоти а̄ха. сойева хи саббакиччаниппхаттийа̄ бха̄витиндрийоти вутто. итарепи пана там̣там̣маггакиччаниппхаттийа̄ парийа̄йена бха̄витиндрийа̄ ева. тасма̄ ева ча чатӯсу пхалаккхан̣есу ‘‘пан̃чиндрийа̄ни бха̄вита̄ни чева хонти субха̄вита̄ни ча̄’’ти вуттам̣. йасма̄ пана тесам̣ упаримаггаттха̄йа индрийабха̄вана̄ аттхийева, тасма̄ те на ниппарийа̄йена бха̄витиндрийа̄. сайам̣ бхӯтат̣т̣хена̄ти ана̄чарийо хутва̄ сайамева арийа̄йа джа̄тийа̄ бхӯтат̣т̣хена джа̄тат̣т̣хена бхагава̄. сопи хи бха̄вана̄сиддхивасена пхалаккхан̣е сайамбхӯ на̄ма хоти. евам̣ сайам̣ бхӯтат̣т̣хена бха̄витиндрийо. аппамеййат̣т̣хена̄ти анантагун̣айогато пама̄н̣етум̣ асаккун̣еййат̣т̣хена. бхагава̄ пхалаккхан̣е бха̄вана̄сиддхито аппамеййоти. тасма̄йева бха̄витиндрийо.
пат̣хамасуттантаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.