4. индрийакатха̄
1. пат̣хамасуттантаниддесаван̣н̣ана̄
184. ида̄ни а̄на̄па̄нассатикатха̄нантарам̣ катхита̄йа индрийакатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄ ануппатта̄. айан̃хи индрийакатха̄ а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄йа упака̄рака̄нам̣ индрийа̄нам̣ абха̄ве а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄йа абха̄вато тадупака̄рака̄нам̣ индрийа̄нам̣ висодхана̄дивидхидассанаттхам̣ а̄на̄па̄нассатикатха̄нантарам̣ катхита̄ти тан̃ча катхетаббам̣ индрийакатхам̣ аттана̄ бхагавато саммукха̄ сутам̣ вин̃н̃а̄та̄дхиппа̄йасуттантикадесанам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ тадаттхаппака̄санавасена катхетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва евам̣ ме сутантиа̄дима̄ха.
таттха еванти нипа̄тападам̣. метиа̄дӣни на̄мапада̄ни. вихаратӣти еттха ви-ити упасаггападам̣, харатӣти а̄кхйа̄тападанти имина̄ та̄ва найена падавибха̄го ведитаббо.
аттхато пана упамӯпадесагарахапасам̣сана̄ка̄равачанаггахан̣есу евам̣-саддо диссати нидассанаттхе ча авадха̄ран̣аттхе ча. идха пана евам̣саддо а̄ка̄раттхе нидассанаттхе ча вин̃н̃уджанена павутто, татхева авадха̄ран̣аттхе ча.
таттха а̄ка̄раттхена евам̣саддена етаматтхам̣ дӣпети – на̄на̄найанипун̣аманекаджджха̄сайасамут̣т̣ха̄нам̣ аттхабйан̃джанасампаннам̣ вивидхапа̄т̣иха̄рийам̣ дхамматтхадесана̄пат̣иведхагамбхӣрам̣ саббасатта̄нам̣ сакасакабха̄са̄нурӯпато сотапатхама̄гаччхантам̣ тасса бхагавато вачанам̣ саббаппака̄рена ко саматтхо вин̃н̃а̄тум̣, саббатха̄мена пана сотука̄матам̣ джанетва̄пи евам̣ ме сутам̣, майа̄пи екена̄ка̄рена сутанти.
нидассанаттхена ‘‘на̄хам̣ сайамбхӯ, на майа̄ идам̣ саччхиката’’нти атта̄нам̣ паримоченто ‘‘евам̣ ме сутам̣, майа̄пи евам̣ сута’’нти ида̄ни ваттаббам̣ сакалам̣ суттам̣ нидассети.
авадха̄ран̣аттхена тхеро са̄рипутто ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.188-189), ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екапуггалампи саманупасса̄ми, йо евам̣ татха̄гатена ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ саммадева ануппаваттети йатхайидам̣, бхиккхаве, са̄рипутто. са̄рипутто, бхиккхаве, татха̄гатена ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ саммадева ануппаваттетӣ’’тиевама̄дина̄ (а. ни. 1.187) найена бхагавата̄ пасаттхабха̄ва̄нурӯпам̣ аттано дха̄ран̣абалам̣ дассенто сатта̄нам̣ сотука̄матам̣ джанети ‘‘евам̣ ме сутам̣, тан̃ча кхо аттхато ва̄ бйан̃джанато ва̄ анӯнаманадхикам̣, евамева, на ан̃н̃атха̄ дат̣т̣хабба’’нти.
месаддо каран̣асампада̄наса̄миаттхесу диссати. идха пана ‘‘майа̄ сутам̣, мама сута’’нти ча аттхадвайе йуджджати.
сутанти айам̣саддо саупасагго анупасагго ча виссутагаманакилиннаупачитаануйогасотавин̃н̃еййесу диссати вин̃н̃а̄тепи ча сотадва̄ра̄нуса̄рена. идха панасса сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ританти ва̄ упадха̄ран̣анти ва̄ аттхо. ме-саддасса хи майа̄тиаттхе сати ‘‘евам̣ майа̄ сутам̣ сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄рита’’нти йуджджати, мама̄тиаттхе сати ‘‘евам̣ мама сутам̣ сотадва̄ра̄нуса̄рена упадха̄ран̣а’’нти йуджджати.
апича ‘‘евам̣ ме сута’’нти аттана̄ уппа̄дитабха̄вам̣ аппат̣иджа̄нанто пуримасаванам̣ виваранто ‘‘саммукха̄ пат̣иггахитамидам̣ майа̄ тасса бхагавато чатувеса̄раджджависа̄радасса дасабаладхарасса а̄сабхат̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄йино сӣхана̄дана̄дино саббасаттуттамасса дхаммиссарасса дхаммара̄джасса дхамма̄дхипатино дхаммадӣпасса дхаммасаран̣асса саддхаммаварачаккаваттино самма̄самбуддхасса вачанам̣, на еттха аттхе ва̄ дхамме ва̄ паде ва̄ бйан̃джане ва̄ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ ка̄табба̄’’ти имасмим̣ дхамме ассаддхийам̣ вина̄сети, саддха̄сампадам̣ уппа̄детӣти. тенетам̣ вуччати –
‘‘вина̄сайати ассаддхам̣, саддхам̣ вад̣д̣хети са̄сане;
евам̣ ме сутамиччевам̣, вадам̣ готамаса̄вако’’ти.
еканти ган̣анапариччхеданиддесо. самайанти париччхиннаниддесо. екам̣ самайанти анийамитапаридӣпанам̣. таттха самайасаддо –
самава̄йе кхан̣е ка̄ле, самӯхе хетудит̣т̣хису;
пат̣ила̄бхе паха̄не ча, пат̣иведхе ча диссати.
идха панасса ка̄ло аттхо. тена сам̣ваччхараутума̄саддхама̄сараттиндивапуббан̣хамаджджханхикаса̄йанхапат̣хама- маджджхимапаччхимайа̄мамухутта̄дӣсу ка̄лаппабхедабхӯтесу самайесу екам̣ самайанти дӣпети.
таттха кин̃ча̄пи етесу сам̣ваччхара̄дӣсу самайесу йам̣ йам̣ суттам̣ йамхи йамхи сам̣ваччхаре утумхи ма̄се паккхе раттибха̄ге дивасабха̄ге ва̄ вуттам̣, саббам̣ там̣ тхерасса сувидитам̣ суваваттха̄питам̣ пан̃н̃а̄йа. йасма̄ пана ‘‘евам̣ ме сутам̣ асукасам̣ваччхаре асукаутумхи асукама̄се асукапаккхе асукараттибха̄ге асукадивасабха̄ге ва̄’’ти евам̣ вутте на сакка̄ сукхена дха̄ретум̣ ва̄ уддиситум̣ ва̄ уддиса̄петум̣ ва̄, баху ча ваттаббам̣ хоти, тасма̄ екенева падена таматтхам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
йе ва̄ име габбхоккантисамайо джа̄тисамайо сам̣вегасамайо абхиниккхаманасамайо дуккарака̄рикасамайо ма̄равиджайасамайо абхисамбодхисамайо дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расамайо десана̄самайо паринибба̄насамайотиевама̄дайо бхагавато девамануссесу ативийа пака̄са̄ анекака̄лаппабхеда̄ ева самайа̄, тесу самайесу десана̄самайасан̇кха̄там̣ екам̣ самайанти дӣпети. йо ча̄йам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄киччасамайесу карун̣а̄киччасамайо, аттахитапарахитапат̣ипаттисамайесу парахитапат̣ипаттисамайо, саннипатита̄нам̣ каран̣ӣйадвайасамайесу дхаммикатха̄самайо, десана̄пат̣ипаттисамайесу десана̄самайо, тесупи самайесу ан̃н̃атарам̣ самайам̣ сандха̄йа ‘‘екам̣ самайа’’нти а̄ха.
йасма̄ пана ‘‘екам̣ самайа’’нти аччантасам̣йогаттхо самбхавати. йан̃хи самайам̣ бхагава̄ имам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ суттантам̣ десеси, аччантамева там̣ самайам̣ карун̣а̄виха̄рена виха̄си, тасма̄ тадаттхаджотанаттхам̣ идха упайогавачананиддесо катоти.
тенетам̣ вуччати –
‘‘там̣ там̣ аттхамапеккхитва̄, бхуммена каран̣ена ча;
ан̃н̃атра самайо вутто, упайогена со идха̄’’ти.
пора̄н̣а̄ пана ван̣н̣айанти – ‘‘тасмим̣ самайе’’ти ва̄ ‘‘тена самайена̄’’ти ва̄ ‘‘там̣ самайа’’нти ва̄ абхила̄паматтабхедо еса, саббаттха бхуммамеваттхоти. тасма̄ ‘‘екам̣ самайа’’нти вуттепи ‘‘екасмим̣ самайе’’ти аттхо ведитаббо.
бхагава̄ти гару. гарун̃хи локе ‘‘бхагава̄’’ти ваданти. айан̃ча саббагун̣ависит̣т̣хата̄йа саббасатта̄нам̣ гару, тасма̄ ‘‘бхагава̄’’ти ведитаббо. пора̄н̣ехипи вуттам̣ –
‘‘бхагава̄ти вачанам̣ сет̣т̣хам̣, бхагава̄ти вачанамуттамам̣;
гару га̄равайутто со, бхагава̄ тена вуччатӣ’’ти.
апича –
‘‘бха̄гйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти. –
имисса̄пи га̄тха̄йа васена асса падасса виттха̄рато аттхо ведитаббо. со ча висуддхимагге буддха̄нуссатиниддесе (висуддхи. 1.123 а̄дайо) вуттойева.
етта̄вата̄ четтха еванти вачанена десана̄сампаттим̣ ниддисати, ме сутанти са̄вакасампаттим̣, екам̣ самайанти ка̄ласампаттим̣, бхагава̄ти десакасампаттим̣.
са̄ваттхийанти еттха ча саваттхасса исино нива̄сат̣т̣ха̄набхӯта̄ нагарӣ са̄ваттхӣ, йатха̄ ка̄кандӣ ма̄кандӣти евам̣ та̄ва аккхарачинтака̄. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пана бхан̣анти – йам̣ кин̃чи манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣ саббаметтха аттхӣти са̄ваттхӣ, саттхасама̄йоге ча ким̣ бхан̣д̣аматтхӣти пуччхите саббаматтхӣтипи вачанамупа̄да̄йа са̄ваттхӣ.
‘‘саббада̄ саббӯпакаран̣ам̣, са̄ваттхийам̣ самохитам̣;
тасма̄ саббамупа̄да̄йа, са̄ваттхӣти павуччатӣ’’ти. –
тассам̣ са̄ваттхийам̣. самӣпаттхе бхуммавачанам̣. вихаратӣти ависесена ирийа̄патхадиббабрахмаарийавиха̄ресу ан̃н̃атаравиха̄расаман̇гипаридӣпанаметам̣, идха пана т̣ха̄нагамана̄санасайанаппабхедесу ирийа̄патхесу ан̃н̃атараирийа̄патхасама̄йогапаридӣпанам̣. тена т̣хитопи гаччхантопи нисиннопи сайа̄нопи бхагава̄ ‘‘вихарати’’ччева ведитаббо. со хи бхагава̄ екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ан̃н̃ена ирийа̄патхена виччхиндитва̄ апарипатантаматтабха̄вам̣ харати паваттети, тасма̄ ‘‘вихаратӣ’’ти вуччати.
джетаванети еттха аттано паччаттхикаджанам̣ джина̄тӣти джето, ран̃н̃о ва̄ аттано паччаттхикаджане джите джа̄тоти джето, ман̇галакамйата̄йа ва̄ тасса евам̣на̄мамева катанти джето, ванайатӣти ванам̣, аттасампада̄йа сатта̄нам̣ бхаттим̣ ка̄рети, аттани синехам̣ уппа̄детӣти аттхо. вануте ити ва̄ ванам̣, на̄на̄видхакусумагандхасаммодаматтакокила̄дивихан̇га̄бхирутехи мандама̄рутачалитаруккхаса̄кха̄вит̣апапаллавапала̄сехи ‘‘етха мам̣ парибхун̃джатха̄’’ти па̄н̣ино йа̄чати вийа̄ти аттхо. джетасса ванам̣ джетаванам̣. тан̃хи джетена ра̄джакума̄рена ропитам̣ сам̣ваддхитам̣ парипа̄литам̣, со ча тасса са̄мӣ ахоси, тасма̄ джетавананти вуччати. тасмим̣ джетаване. ванан̃ча на̄ма ропимам̣ сайам̣джа̄танти дувидхам̣. идан̃ча вел̣увана̄дӣни ча ропима̄ни, андхаванамаха̄вана̄дӣни сайам̣джа̄та̄ни.
ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мети судатто на̄ма со гахапати ма̄та̄питӯхи катана̄мавасена. саббака̄масамиддхата̄йа пана вигатамаччхерата̄йа карун̣а̄дигун̣асаман̇гита̄йа ча ниччака̄лам̣ ана̄тха̄нам̣ пин̣д̣амада̄си, тена ана̄тхапин̣д̣икоти сан̇кхам̣ гато. а̄раманти еттха па̄н̣ино, висесена ва̄ паббаджита̄ти а̄ра̄мо, тасса пуппхапхала̄дисобха̄йа на̄тидӯраначча̄санната̄дипан̃чавидхасена̄санан̇гасампаттийа̄ ча тато тато а̄гамма раманти абхираманти, ануккан̣т̣хита̄ хутва̄ нивасантӣти аттхо. вуттаппака̄ра̄йа ва̄ сампаттийа̄ таттха таттха гатепи аттано аббхантарам̣ а̄нетва̄ рама̄петӣти а̄ра̄мо. со хи ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ джетасса ра̄джакума̄расса хаттхато ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи кот̣исантхарена кӣн̣итва̄ ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи сена̄сана̄ни ка̄ра̄петва̄ ат̣т̣ха̄расахи хиран̃н̃акот̣ӣхи виха̄рамахам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ евам̣ чатупан̃н̃а̄сахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄дито, тасма̄ ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо’’ти вуччати. тасмим̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме.
еттха ча ‘‘джетаване’’тивачанам̣ пуримаса̄мипарикиттанам̣, ‘‘ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти паччхимаса̄мипарикиттанам̣. киметесам̣ парикиттане пайоджананти? пун̃н̃ака̄ма̄нам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанам̣. таттха хи два̄ракот̣т̣хакапа̄са̄дама̄пане бхӯмивиккайаладдха̄ ат̣т̣ха̄раса хиран̃н̃акот̣ийо анекакот̣иаггханака̄ руккха̄ ча джетасса паричча̄го, чатупан̃н̃а̄са хиран̃н̃акот̣ийо ана̄тхапин̣д̣икасса. ити тесам̣ парикиттанена евам̣ пун̃н̃ака̄ма̄ пун̃н̃а̄ни каронтӣти дассенто а̄йасма̄ са̄рипутто ан̃н̃епи пун̃н̃ака̄ме тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджане нийоджети.
таттха сийа̄ – йади та̄ва бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати, ‘‘джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти на ваттаббам̣. атха таттха вихарати, ‘‘са̄ваттхийа’’нти на ваттаббам̣. на хи сакка̄ убхайаттха екам̣ самайам̣ вихаритунти. на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣, нану авочумха ‘‘самӣпаттхе бхуммавачана’’нти. тасма̄ йатха̄ ган̇га̄йамуна̄дӣнам̣ самӣпе гойӯтха̄ни чаранта̄ни ‘‘ган̇га̄йа чаранти, йамуна̄йа чарантӣ’’ти вуччанти, евамидха̄пи йадидам̣ са̄ваттхийа̄ самӣпе джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо, таттха вихаранто вуччати ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти. гочарага̄манидассанаттхам̣ хисса са̄ваттхивачанам̣, паббаджита̄нурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нанидассанаттхам̣ сесавачанам̣.
таттха са̄ваттхикиттанена а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавато гахат̣т̣ха̄нуггахакаран̣ам̣ дассети, джетавана̄дикиттанена паббаджита̄нуггахакаран̣ам̣. татха̄ пуримена паччайаггахан̣ато аттакиламатха̄нуйогавиваджджанам̣, паччхимена ваттхука̄маппаха̄нато ка̄масукхаллика̄нуйогавиваджджанӯпа̄йам̣. атха ва̄ пуримена ча дхаммадесана̄бхийогам̣, паччхимена вивека̄дхимуттим̣. пуримена карун̣а̄йа упагаманам̣, паччхимена пан̃н̃а̄йа апагаманам̣. пуримена сатта̄нам̣ хитасукханиппха̄дана̄дхимуттатам̣, паччхимена парахитасукхакаран̣е нирупалепатам̣. пуримена дхаммикасукха̄паричча̄ганимиттам̣ пха̄сувиха̄рам̣, паччхимена уттаримануссадхамма̄нуйоганимиттам̣. пуримена манусса̄нам̣ упака̄рабахулатам̣, паччхимена дева̄нам̣. пуримена локе джа̄тасса локе сам̣ваддхабха̄вам̣, паччхимена локена анупалиттатам̣. пуримена ‘‘екапуггало, бхиккхаве, локе уппаджджама̄но уппаджджати бахуджанахита̄йа бахуджанасукха̄йа лока̄нукампа̄йа аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нам̣. катамо екапуггало? татха̄гато арахам̣ самма̄самбуддхо’’ти (а. ни. 1.170) вачанато йадаттхам̣ бхагава̄ уппанно, тадаттхапаридӣпанам̣, паччхимена йаттха уппанно, таданурӯпавиха̄рапаридӣпанам̣. бхагава̄ хи пат̣хамам̣ лумбиниване, дутийам̣ бодхиман̣д̣ети локийалокуттарасса уппаттийа̄ ванейева уппанно, тенасса ванейева виха̄рам̣ дассетӣти евама̄дина̄ найенеттха аттхайоджана̄ ведитабба̄.
татра̄ти десака̄лапаридӣпанам̣. тан̃хи йам̣ самайам̣ вихарати, татра самайе, йасмин̃ча джетаване вихарати, татра джетаванети дӣпети. бха̄ситаббайутте ва̄ десака̄ле дӣпети. на хи бхагава̄ айутте десе ка̄ле ва̄ дхаммам̣ десети. ‘‘ака̄ло кхо та̄ва ба̄хийа̄’’тиа̄ди (уда̄. 10) четтха са̄дхакам̣. кхоти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣аттхе а̄дика̄латтхе ва̄ нипа̄то. бхагава̄ти локагарудӣпанам̣. бхиккхӯти катха̄саванайуттапуггалавачанам̣. апичеттха ‘‘бхиккхакоти бхиккху, бхиккха̄чарийам̣ аджджхупагатоти бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 510; па̄ра̄. 45) найена вачанаттхо ведитаббо. а̄мантесӣти а̄лапи абха̄си самбодхеси, айаметтха аттхо. ан̃н̃атра пана н̃а̄панепи паккосанепи. бхиккхавоти а̄мантана̄ка̄радӣпанам̣. тена тесам̣ бхиккхӯнам̣ бхиккханасӣлата̄бхиккханадхаммата̄бхиккханеса̄дхука̄рита̄дигун̣айогасиддхена вачанена хӣна̄дхикаджанасевитам̣ вуттим̣ пака̄сенто уддхатадӣнабха̄ваниггахам̣ кароти. ‘‘бхиккхаво’’ти имина̄ ча карун̣а̄виппха̄расоммахадайанайананипа̄тапуббан̇гамена вачанена те аттано мукха̄бхимукхе каронто тенева катхетукамйата̄дӣпакена вачанена несам̣ сотукамйатам̣ джанети. тенева ча самбодханаттхена вачанена са̄дхукасаванаманасика̄репи те нийоджети. са̄дхукасаванаманасика̄ра̄йатта̄ хи са̄санасампатти.
апаресу девамануссесу виджджама̄несу касма̄ бхиккхӯйева а̄мантесӣти че? джет̣т̣хасет̣т̣ха̄саннасада̄саннихитабха̄джанабха̄вато. саббапарисаса̄дха̄ран̣а̄ хи бхагавато дхаммадесана̄. париса̄йа ча джет̣т̣ха̄ бхиккхӯ пат̣хамуппаннатта̄, сет̣т̣ха̄ анага̄рийабха̄вам̣ а̄дим̣ катва̄ саттху чарийа̄нувидха̄йакатта̄ сакаласа̄санапат̣игга̄хакатта̄ ча, а̄санна̄ таттха нисиннесу саттхусанникатта̄, сада̄саннихита̄ саттхусантика̄вачаратта̄, дхаммадесана̄йа ча те ева бха̄джанам̣ йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттисаббха̄вато.
таттха сийа̄ – киматтхам̣ пана бхагава̄ дхаммам̣ десенто пат̣хамам̣ бхиккхӯ а̄мантеси, на дхаммамева десесӣти? сатиджананаттхам̣. париса̄йа хи бхиккхӯ ан̃н̃ам̣ чинтента̄пи виккхиттачитта̄пи дхаммам̣ паччавеккханта̄пи каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄пи нисинна̄ хонти, те ана̄мантетва̄ дхамме десийама̄не ‘‘айам̣ десана̄ ким̣нида̄на̄ ким̣паччайа̄ катама̄йа аттхуппаттийа̄ десита̄’’ти саллаккхетум̣ асакконта̄ виккхепам̣ а̄паджджеййум̣, дуггахитам̣ ва̄ ган̣хеййум̣. тена тесам̣ сатиджананаттхам̣ бхагава̄ пат̣хамам̣ а̄мантетва̄ паччха̄ дхаммам̣ десети.
бхадантети га̄рававачанаметам̣, саттхуно пат̣ивачанада̄нам̣ ва̄. апичеттха ‘‘бхиккхаво’’ти вадама̄но бхагава̄ те бхиккхӯ а̄лапати, ‘‘бхаданте’’ти вадама̄на̄ те бхагавантам̣ пачча̄лапанти. татха̄ ‘‘бхиккхаво’’ти бхагава̄ а̄бха̄сати, ‘‘бхаданте’’ти те пачча̄бха̄санти. ‘‘бхиккхаво’’ти пат̣ивачанам̣ да̄пети, бхадантети пат̣ивачанам̣ денти. те бхиккхӯти йе бхагава̄ а̄мантеси. бхагавато паччассосунти бхагавато а̄мантанам̣ пат̣иассосум̣, абхимукха̄ хутва̄ сун̣им̣су сампат̣иччхим̣су пат̣иггахесунти аттхо. бхагава̄ етадавоча̄ти бхагава̄ етам̣ ида̄ни ваттаббам̣ сакаласуттам̣ авоча.
етта̄вата̄ ча йам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена камалакувалайуджджалавималаса̄дурасасалила̄йа поккхаран̣ийа̄ сукха̄ватаран̣аттхам̣ ниммаласила̄таларачанавила̄сасопа̄нам̣ виппакин̣н̣амутта̄джа̄ласадисава̄лика̄кин̣н̣апан̣д̣арабхӯмибха̄гам̣ титтхам̣ вийа, сувибхаттабхиттивичитраведика̄париккхиттасса наккхаттапатхам̣ пхуситука̄мата̄йа вийа, виджамбхитасамуссайасса па̄са̄даварасса сукха̄рохан̣аттхам̣ дантамайасан̣хамудупхалакакан̃чаналата̄винаддхаман̣иган̣аппабха̄самудайуджджаласобхам̣ сопа̄нам̣ вийа, суван̣н̣авалайанӯпура̄дисан̇гхат̣т̣анасаддасаммисситакатхитахаситамадхурассарагехаджанавичаритасса ул̣а̄риссарийавибхавасобхитасса маха̄гхарасса сукхаппавесанаттхам̣ суван̣н̣араджатаман̣имутта̄пава̄л̣а̄диджутивисадавиджджотитасуппатит̣т̣хитависа̄ладва̄ракава̄т̣ам̣ маха̄два̄рам̣ вийа аттхабйан̃джанасампаннасса буддха̄нам̣ десана̄н̃а̄н̣агамбхӣрабха̄васам̣сӯчакасса имасса суттасса сукха̄вага̄хан̣аттхам̣ ка̄ладесадесакапариса̄падесапат̣иман̣д̣итам̣ нида̄нам̣ бха̄ситам̣, тасса аттхаван̣н̣ана̄ саматта̄.
суттанте пан̃ча̄ти ган̣анапариччхедо. има̄ни индрийа̄нӣти париччхиннадхамманидассанам̣. индрийат̣т̣хо хет̣т̣ха̄ вутто.
185. ида̄ни имам̣ суттантам̣ дассетва̄ имасмим̣ суттанте вутта̄нам̣ индрийа̄нам̣ висуддхибха̄вана̄видха̄нам̣ бха̄витаттам̣ пат̣иппассаддхин̃ча дассетука̄мо има̄ни пан̃чиндрийа̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха висуджджхантӣти висуддхим̣ па̄пун̣анти. ассаддхети тӣсу ратанесу саддха̄вирахите. саддхети тӣсу ратанесу саддха̄сампанне. севатоти читтена севантасса. бхаджатоти упасан̇камантасса. пайирупа̄сатоти саккаччам̣ упанисӣдантасса. паса̄данӣйе суттантети паса̄даджанаке ратанаттайагун̣апат̣исам̣йутте суттанте. кусӣтети куччхитена а̄ка̄рена сӣдантӣти кусӣда̄, кусӣда̄ ева кусӣта̄. те кусӣте. саммаппадха̄нети чатукиччаса̄дхакавӣрийапат̣исам̣йуттасуттанте. мут̣т̣хассатӣти нат̣т̣хассатике. сатипат̣т̣ха̄нети сатипат̣т̣ха̄на̄дхика̄раке суттанте. джха̄навимоккхети чатуттхаджджха̄наат̣т̣хавимоккхативидхавимоккха̄дхика̄раке суттанте. дуппан̃н̃ети ниппан̃н̃е, пан̃н̃а̄бха̄вато ва̄ дут̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄ етесанти дуппан̃н̃а̄. те дуппан̃н̃е. гамбхӣран̃а̄н̣ачарийанти чатусаччапат̣иччасамуппа̄да̄дипат̣исам̣йутте суттанте, н̃а̄н̣акатха̄садисе ва̄. суттантаккхандхети суттантакот̣т̣ха̄се. ассаддхийантиа̄дӣсу ассаддхийанти ассаддхабха̄вам̣. ассаддхийе а̄дӣнавадасса̄вӣ ассаддхийам̣ паджаханто саддхиндрийам̣ бха̄вети, саддхиндрийе а̄нисам̣садасса̄вӣ саддхиндрийам̣ бха̄венто ассаддхийам̣ паджахати. еса найо сесесу. косаджджанти кусӣтабха̄вам̣. пама̄данти сативиппава̄сам̣. уддхаччанти уддхатабха̄вам̣, виккхепанти аттхо. пахӣнатта̄ти аппана̄васена джха̄напа̄рипӯрийа̄ пахӣнатта̄. суппахӣнатта̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минивасена випассана̄па̄рипӯрийа̄ сут̣т̣ху пахӣнатта̄. бха̄витам̣ хоти субха̄витанти вуттаккаменева йоджетаббам̣. випассана̄йа хи випаккхавасена пахӣнатта̄ ‘‘суппахӣнатта̄’’ти ваттум̣ йуджджати. тасма̄йева ча ‘‘субха̄вита’’нти, на татха̄ джха̄нена. йасма̄ пана паха̄табба̄нам̣ паха̄нена бха̄вана̄сиддхи, бха̄вана̄сиддхийа̄ ча паха̄табба̄нам̣ паха̄насиддхи хоти, тасма̄ йамакам̣ катва̄ ниддит̣т̣хам̣.
186. пат̣иппассаддхива̄ре бха̄вита̄ни чева хонти субха̄вита̄ни ча̄ти бха̄вита̄нам̣йева субха̄витата̄. пат̣иппассаддха̄ни ча суппат̣иппассаддха̄ни ча̄ти пат̣иппассаддха̄нам̣йева суппат̣иппассаддхата̄ вутта̄. пхалаккхан̣е маггакиччаниббаттивасена бха̄витата̄ пат̣иппассаддхата̄ ча ведитабба̄. самуччхедависуддхийоти маггависуддхийойева. пат̣иппассаддхивисуддхийоти пхалависуддхийо ева.
ида̄ни татха̄ вуттавидха̄на̄ни индрийа̄ни ка̄ракапуггалавасена йоджетва̄ дассетум̣ катинам̣ пуггала̄нантиа̄дима̄ха. таттха саванена буддхоти самма̄самбуддхато дхаммакатха̄саванена чатусаччам̣ буддхава̄, н̃а̄тава̄ти аттхо. идам̣ бха̄витиндрийабха̄васса ка̄ран̣авачанам̣. бха̄вана̄бхисамайавасена хи маггасса буддхатта̄ пхалаккхан̣е бха̄витиндрийо хоти. ат̣т̣ханнампи арийа̄нам̣ татха̄гатасса са̄вакатта̄ висесетва̄ арахаттапхалат̣т̣хамева дассенто кхӣн̣а̄савоти а̄ха. сойева хи саббакиччаниппхаттийа̄ бха̄витиндрийоти вутто. итарепи пана там̣там̣маггакиччаниппхаттийа̄ парийа̄йена бха̄витиндрийа̄ ева. тасма̄ ева ча чатӯсу пхалаккхан̣есу ‘‘пан̃чиндрийа̄ни бха̄вита̄ни чева хонти субха̄вита̄ни ча̄’’ти вуттам̣. йасма̄ пана тесам̣ упаримаггаттха̄йа индрийабха̄вана̄ аттхийева, тасма̄ те на ниппарийа̄йена бха̄витиндрийа̄. сайам̣ бхӯтат̣т̣хена̄ти ана̄чарийо хутва̄ сайамева арийа̄йа джа̄тийа̄ бхӯтат̣т̣хена джа̄тат̣т̣хена бхагава̄. сопи хи бха̄вана̄сиддхивасена пхалаккхан̣е сайамбхӯ на̄ма хоти. евам̣ сайам̣ бхӯтат̣т̣хена бха̄витиндрийо. аппамеййат̣т̣хена̄ти анантагун̣айогато пама̄н̣етум̣ асаккун̣еййат̣т̣хена. бхагава̄ пхалаккхан̣е бха̄вана̄сиддхито аппамеййоти. тасма̄йева бха̄витиндрийо.
пат̣хамасуттантаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийасуттантаниддесаван̣н̣ана̄
187. пуна ан̃н̃ам̣ суттантам̣ никкхипитва̄ индрийавидха̄нам̣ ниддиситука̄мо пан̃чима̄ни, бхиккхаветиа̄дикам̣ суттантам̣ дассети. таттха йе хи кечӣти анавасесапарийа̄да̄нам̣, хи-ка̄ро падапӯран̣аматте нипа̄то. саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ти локавоха̄равасена вуттам̣. самудайанти паччайам̣. аттхан̇гаманти уппанна̄нам̣ абха̄вагаманам̣, ануппанна̄нам̣ ануппа̄дам̣ ва̄. асса̄данти а̄нисам̣сам̣. а̄дӣнаванти досам̣. ниссаран̣анти ниггаманам̣. йатха̄бхӯтанти йатха̄сабха̄вам̣. саман̣есӯти самитапа̄песу. саман̣асаммата̄ти на майа̄ саман̣а̄ти саммата̄. ‘‘саммата̄’’ти ваттама̄нака̄лавасена вуччама̄не саддалаккхан̣авасена ‘‘ме’’ти еттха са̄мивачанамева хоти. бра̄хман̣есӯти ба̄хитапа̄песу. са̄ман̃н̃аттханти саман̣абха̄васса аттхам̣. брахман̃н̃аттханти бра̄хман̣абха̄васса аттхам̣. двайена̄пи арахаттапхаламева вуттам̣. атха ва̄ са̄ман̃н̃аттханти хет̣т̣ха̄ тӣн̣и пхала̄ни. брахман̃н̃аттханти арахаттапхалам̣. са̄ман̃н̃абрахман̃н̃анти хи арийамаггойева. дит̣т̣хева дхаммети паччаккхейева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттана̄йева адхикена н̃а̄н̣ена паччаккхам̣ катва̄. упасампаджджа̄ти па̄пун̣итва̄, ниппха̄детва̄ ва̄.
188. суттантаниддесе пат̣хамам̣ индрийасамудайа̄дӣнам̣ пабхедаган̣анам̣ пуччхитва̄ пуна пабхедаган̣ана̄ виссаджджита̄. таттха асӣтисатанти асӣтиуттарам̣ сатам̣. пан̣д̣итехи ‘‘асӣтисата’’нти вуттехи а̄ка̄рехӣти йоджана̄.
пуна пабхедаган̣ана̄пуччха̄пуббан̇гаме ган̣ана̄ниддесе адхимоккхаттха̄йа̄ти адхимуччанаттха̄йа саддаханаттха̄йа. а̄ваджджана̄йа самудайоти манодва̄ра̄ваджджаначиттасса самудайо. саддхиндрийасса самудайоти саддхиндрийасса паччайо, саддхам̣ уппа̄десса̄мӣти пуббабха̄га̄ваджджанам̣ саддхиндрийасса упаниссайапаччайо, саддхиндрийаджаванасса а̄ваджджанам̣ пат̣хамасса джаванасса анантарапаччайо, дутийаджавана̄дӣнам̣ упаниссайапаччайо. адхимоккхавасена̄ти чхандасампайуттаадхимоккхавасена. чхандасса самудайоти пуббабха̄га̄ваджджанапаччайа̄ уппаннасса адхимоккхасампайуттасса йева̄панакабхӯтасса дхаммаччхандасса самудайо. со пана саддхиндрийасса сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайуттааттхиавигатавасена паччайо хоти, чханда̄дхипатика̄ле адхипатипаччайо ча хоти, сойева дутийасса анантарасаманантараанантарӯпаниссайа̄севананаттхивигатавасена паччайо хоти. имина̄ва найена манасика̄рассапи йоджана̄ ка̄табба̄. кевалан̃хеттха манасика̄роти са̄ран̣алаккхан̣о йева̄панакаманасика̄ро. адхипатипаччайата̄ панасса на хоти. сампайуттесу имесам̣ двиннам̣йева гахан̣ам̣ балавапаччайатта̄ти ведитаббам̣. саддхиндрийасса васена̄ти бха̄вана̄бхивуддхийа̄ индрийабха̄вам̣ паттасса саддхиндрийасса васена. екаттупат̣т̣ха̄нанти ека̄рамман̣е ачалабха̄вена бхусам̣ т̣ха̄нам̣ упарӯпари саддхиндрийасса паччайо хоти. саддхиндрийе вуттанайенева сесиндрийа̄нипи ведитабба̄ни. евамекекасса индрийасса чатта̄ро чатта̄ро самудайа̄ти пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ вӣсати самудайа̄ хонти. пуна чатуннам̣ самудайа̄нам̣ екекасмим̣ самудайе пан̃ча пан̃ча индрийа̄ни йоджетва̄ вӣсати самудайа̄ вутта̄. пат̣хамавӣсати на̄на̄маггавасена дат̣т̣хабба̄, дутийавӣсати екамаггавасена дат̣т̣хабба̄ти ваданти. евам̣ чатта̄лӣса а̄ка̄ра̄ хонти. аттхан̇гамава̄ропи имина̄ва найена ведитаббо. со пана аттхан̇гамо индрийабха̄ванам̣ анануйуттасса аппат̣иладдха̄ пат̣ила̄бхаттхан̇гамо, индрийабха̄вана̄йа парихӣнасса пат̣иладдхапариха̄ни аттхан̇гамо, пхалаппаттасса пат̣иппассаддхиаттхан̇гамо. екаттаанупат̣т̣ха̄нанти екатте анупат̣т̣ха̄нам̣.
ка. асса̄даниддесаван̣н̣ана̄
189. асса̄даниддесе ассаддхийасса анупат̣т̣ха̄нанти ассаддхе пуггале париваджджайато саддхе пуггале севато паса̄данӣйасуттанте паччавеккхато таттха йонисоманасика̄рам̣ бахулӣкарото ча ассаддхийасса анупат̣т̣ха̄нам̣ хоти. ассаддхийапарил̣а̄хасса анупат̣т̣ха̄нанти еттха ассаддхасса саддха̄катха̄йа паваттама̄на̄йа дуккхам̣ доманассам̣ уппаджджати. айам̣ ассаддхийапарил̣а̄хо. адхимоккхачарийа̄йа веса̄раджджанти саддха̄ваттхувасена ва̄ бха̄вана̄йа ва̄ васиппаттасса саддха̄паваттийа̄ виса̄радабха̄во хоти. санто ча виха̄ра̄дхигамоти саматхасса ва̄ випассана̄йа ва̄ пат̣ила̄бхо. сукхам̣ соманассанти еттха четасикасукхабха̄вадассанаттхам̣ соманассавачанам̣. саддхиндрийасамут̣т̣хитапан̣ӣтарӯпапхут̣т̣хака̄йасса ка̄йикасукхампи лаббхатийева. сукхасоманассасса падха̄насса̄датта̄ ‘‘айам̣ саддхиндрийасса асса̄до’’ти висесетва̄ вуттам̣. имина̄ва найена сесиндрийасса̄да̄пи йоджетва̄ ведитабба̄.
кха. а̄дӣнаваниддесаван̣н̣ана̄
190. а̄дӣнаваниддесе аниччат̣т̣хена̄ти саддхиндрийасса аниччат̣т̣хена. со аниччат̣т̣хо саддхиндрийасса а̄дӣнавоти вуттам̣ хоти. итарадвайепи есева найо. име самудайаттхан̇гамасса̄да̄дӣнава̄ локийаиндрийа̄намева̄ти ведитабба̄.
га. ниссаран̣аниддесаван̣н̣ана̄
191. ниссаран̣аниддесе адхимоккхат̣т̣хена̄тиа̄дӣсу екекасмим̣ индрийе пан̃ча пан̃ча катва̄ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ пан̃чавӣсати ниссаран̣а̄ни маггапхалавасена ниддит̣т̣ха̄ни. таттха тато пан̣ӣтатарасаддхиндрийасса пат̣ила̄бха̄ти тато випассана̄ккхан̣е паваттасаддхиндрийато маггаккхан̣е пан̣ӣтатарасса саддхиндрийасса пат̣ила̄бхавасена. пуриматарасаддхиндрийа̄ ниссат̣ам̣ хотӣти тасмим̣ маггаккхан̣е саддхиндрийам̣ пуриматарато випассана̄ккхан̣е паваттасаддхиндрийато никкхантам̣ хоти. имина̄ва найена пхалаккхан̣е саддхиндрийампи убхайаттха сесиндрийа̄нипи йоджетабба̄ни.
192. пуббабха̄ге пан̃чахи индрийехӣти пат̣хамаджджха̄нӯпача̄ре пан̃чахи индрийехи пат̣хамаджджха̄на̄диат̣т̣хасама̄паттивасена ат̣т̣ха ниссаран̣а̄ни, аничча̄нупассана̄диат̣т̣ха̄расамаха̄випассана̄васена ат̣т̣ха̄раса ниссаран̣а̄ни, сота̄паттимагга̄дивасена ат̣т̣ха локуттараниссаран̣а̄ни. евам̣ джха̄насама̄паттимаха̄випассана̄маггапхалавасена чатуттим̣са ниссаран̣а̄ни пуримапуримасаматиккамато ниддит̣т̣ха̄ни. неккхамме пан̃чиндрийа̄нӣтиа̄дӣни пана саттатим̣са ниссаран̣а̄ни пат̣ипаккхапаха̄навасена пат̣ипаккхато ниддит̣т̣ха̄ни. таттха неккхамма̄дӣсу саттасу сатта ниссаран̣а̄ни упача̄рабхӯмивасена вутта̄ни, пхала̄ни пана пат̣ипаккхапаха̄на̄бха̄вато на вутта̄ни.
193. дит̣т̣хекат̣т̣хехӣти йа̄ва сота̄паттимагга̄ дит̣т̣хийа̄ саха екасмим̣ пуггале т̣хита̄ти дит̣т̣хекат̣т̣ха̄. техи дит̣т̣хекат̣т̣хехи. ол̣а̄рикехӣти тхӯлехи ка̄мара̄габйа̄па̄дехи. ан̣усахагатехӣти сукхумабхӯтехи ка̄мара̄габйа̄па̄дехийева. саббакилесехӣти рӯпара̄га̄дӣхи. тесу хи пахӣнесу саббакилеса̄ пахӣна̄ хонти, тасма̄ ‘‘саббакилесехӣ’’ти вуттам̣. авуттаттха̄ни панеттха пада̄ни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева̄ти. саббесан̃н̃ева кхӣн̣а̄сава̄нам̣ таттха таттха пан̃чиндрийа̄нӣти ‘‘адхимоккхат̣т̣хена̄’’тиа̄дӣсу пуббе вуттесу т̣ха̄несу тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не пан̃чиндрийа̄ни буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ йатха̄йогам̣ тато тато ниссат̣а̄ни хонти. имасмим̣ ва̄ре пат̣хамам̣ вуттанайа̄ ева йатха̄йогам̣ кхӣн̣а̄сававасена вутта̄.
катхам̣ панета̄ни ниссаран̣а̄ни асӣтисатам̣ хонтӣти? вуччате – маггапхалавасена вутта̄ни пан̃чавӣсати, саматиккамавасена вутта̄ни чатуттим̣са, пат̣ипаккхавасена вутта̄ни саттатим̣са̄ти пат̣хамава̄ре сабба̄ни чханнавути ниссаран̣а̄ни хонти, ета̄нийева дутийава̄ре кхӣн̣а̄сава̄нам̣ васена два̄дасасу апанӣтесу чатура̄сӣти хонти. ити пурима̄ни чханнавути, има̄ни ча чатура̄сӣтӣти асӣтисатам̣ хонти. катама̄ни пана два̄даса кхӣн̣а̄сава̄нам̣ апанетабба̄ни? саматиккамато вуттесу маггапхалавасена вутта̄ни ат̣т̣ха ниссаран̣а̄ни, пат̣ипаккхато вуттесу маггавасена вутта̄ни чатта̄рӣти има̄ни два̄даса апанетабба̄ни. арахаттапхалавасена вутта̄ни касма̄ апанетабба̄нӣти че? саббапат̣хамам̣ вутта̄нам̣ пан̃чавӣсатийа̄ ниссаран̣а̄нам̣ маггапхалавасенева лаббханато. арахаттапхалавасена ниссаран̣а̄ни вутта̄нева хонти. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химам̣ пана пхаласама̄паттим̣ упарима̄ упарима̄ на сама̄паджджантийева̄ти хет̣т̣ха̄ тӣн̣ипи пхала̄ни на лаббхантийева. джха̄насама̄паттивипассана̄неккхамма̄дӣни ча кирийа̄васена лаббханти. пан̃чапи чета̄ни индрийа̄ни пуббамева пат̣ипаккха̄нам̣ пат̣иппассаддхатта̄ пат̣ипаккхато ниссат̣а̄нева хонтӣти.
дутийасуттантаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийасуттантаниддесаван̣н̣ана̄
194. пуна ан̃н̃ам̣ суттантам̣ никкхипитва̄ индрийавидха̄нам̣ ниддиситука̄мо пан̃чима̄ни, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха сота̄паттийан̇гесӯти еттха сото арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сотасса а̄патти бхусам̣ па̄пун̣анам̣ сота̄патти, сота̄паттийа̄ ан̇га̄ни самбха̄ра̄ни сота̄паттиан̇га̄ни. сота̄панната̄йа пуббабха̄гапат̣ила̄бхаан̇га̄ни. саппурисасам̣сево сота̄паттиан̇гам̣, саддхаммассаванам̣ сота̄паттиан̇гам̣, йонисоманасика̄ро сота̄паттиан̇гам̣, дхамма̄нудхаммапат̣ипатти сота̄паттиан̇гам̣, има̄ни чатта̄ри сота̄паттиан̇га̄ни. сеса̄ хет̣т̣ха̄ вутта̄ ева. идан̃ча имесам̣ индрийа̄нам̣ сакависайе джет̣т̣хакабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. йатха̄ хи чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ ра̄джа̄тира̄джапан̃чамесу саха̄йесу ‘‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти вӣтхим̣ отин̣н̣есу екасса сет̣т̣хипуттасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, имесам̣ гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети, дутийасса татийасса чатуттхасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, имесам̣ гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети, атха саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле кин̃ча̄пи ра̄джа̄ саббаттха иссарова, имасмим̣ пана ка̄ле аттано гехейева ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, имесам̣ гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти вича̄рети, евамева саддха̄пан̃чамакесу индрийесу тесу саха̄йесу екато вӣтхим̣ отарантесу вийа ека̄рамман̣е уппаджджама̄несупи йатха̄ пат̣хамасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сота̄паттиан̇га̄ни патва̄ адхимоккхалаккхан̣ам̣ саддхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ дутийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ саммаппадха̄на̄ни патва̄ паггахан̣алаккхан̣ам̣ вӣрийиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ татийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄ни патва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ сатиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ чатуттхасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ джха̄на̄ни патва̄ авиккхепалаккхан̣ам̣ сама̄дхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле пана йатха̄ итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, ра̄джа̄ва вича̄рети, евам̣ арийасачча̄ни патва̄ паджа̄наналаккхан̣ам̣ пан̃н̃индрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонтӣти.
ка. пабхедаган̣ананиддесаван̣н̣ана̄
195. суттантасса пабхедаган̣ана̄пуччха̄пуббан̇гамева пабхедаган̣ананиддесе саппурисасам̣севети собхана̄нам̣ пуриса̄нам̣ самма̄ севане. адхимоккха̄дхипатеййат̣т̣хена̄ти адхимоккхасан̇кха̄тена сесиндрийесу адхипатибха̄ват̣т̣хена, сесиндрийа̄нам̣ пуббан̇гамат̣т̣хена̄ти аттхо. саддхаммасаванети сатам̣ дхаммо, собхано ва̄ дхаммоти саддхаммо. тасса саддхаммасса саване. йонисоманасика̄рети упа̄йена манасика̄ре. дхамма̄нудхаммапат̣ипаттийа̄ти еттха нава локуттарадхамме анугато дхаммо дхамма̄нудхаммо, сӣласама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄тасса дхамма̄нудхаммасса пат̣ипатти пат̣ипаджджанам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипатти. саммаппадха̄на̄дӣсупи есева найо.
кха. чарийа̄ва̄раван̣н̣ана̄
196. чарийа̄ва̄репи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. кевалам̣ пат̣хамава̄ро индрийа̄нам̣ уппа̄данака̄лавасена вутто, чарийа̄ва̄ро уппанна̄нам̣ а̄севанака̄лавасена ча па̄рипӯрика̄лавасена ча вутто. чарийа̄ пакати уссанната̄ти хи аттхато екам̣.
ча̄равиха̄раниддесаван̣н̣ана̄
197. ида̄ни чарийа̄самбандхенева ча̄равиха̄раниддесавасена апарена парийа̄йена индрийавидха̄нам̣ ниддиситука̄мо ча̄ро ча виха̄ро ча̄тиа̄дикам̣ уддесам̣ уддиситва̄ тасса ниддесама̄ха. таттха уддесе та̄ва йатха̄ чарантам̣ вихарантам̣ вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ гамбхӣресу т̣ха̄несу окаппеййум̣ – аддха̄ айама̄йасма̄ патто ва̄ па̄пун̣иссати ва̄ти, татха̄ индрийасампаннасса ча̄ро ча виха̄ро ча вин̃н̃ӯхи сабрахмача̄рӣхи анубуддхо хоти пат̣ивиддхоти уддесасса самбандхо ведитаббо. уддесаниддесе чарийа̄ ча̄ройева. ча̄ро чарийа̄ти хи аттхато екам̣. тасма̄ ‘‘ча̄ро’’типадасса ниддесе ‘‘чарийа̄’’ти вуттам̣. ирийа̄патхачарийа̄ти ирийа̄патха̄нам̣ чарийа̄, паваттананти аттхо. сесесупи есева найо. а̄йатаначарийа̄ пана а̄йатанесу сатисампаджан̃н̃а̄нам̣ чарийа̄. паттӣти пхала̄ни. та̄ни хи па̄пун̣ийантӣти ‘‘паттӣ’’ти вутта̄. сатталокасса дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄ аттха̄ локаттха̄ти айам̣ висесо.
ида̄ни та̄сам̣ чарийа̄нам̣ бхӯмим̣ дассенто чатӯсу ирийа̄патхесӯтиа̄дима̄ха. сатипат̣т̣ха̄несӯти а̄рамман̣асатипат̣т̣ха̄несу. сатипат̣т̣ха̄несупи вуччама̄несу сатито анан̃н̃а̄ни воха̄равасена ан̃н̃а̄ни вийа катва̄ вуттам̣. арийасаччесӯти пуббабха̄галокийасаччан̃а̄н̣ена висум̣ висум̣ саччапариггахавасена вуттам̣. арийамаггесу са̄ман̃н̃апхалесӯти ча воха̄равасенева вуттам̣. падесети локаттхачарийа̄йа екадесе. ниппадесато хи локаттхачарийам̣ буддха̄ ева каронти. пуна та̄ ева чарийа̄йо ка̄ракапуггалавасена дассенто пан̣идхисампанна̄нантиа̄дима̄ха. таттха пан̣идхисампанна̄ на̄ма ирийа̄патха̄нам̣ сантатта̄ ирийа̄патхагуттийа̄ сампанна̄ акампитаирийа̄патха̄ бхиккхубха̄ва̄нурӯпена сантена ирийа̄патхена сампанна̄. индрийесу гуттадва̄ра̄нанти чаккха̄дӣсу чхасу индрийесу аттано аттано висайе паваттаекекадва̄равасена гуттам̣ два̄рам̣ етесанти гуттадва̄ра̄. тесам̣ гуттадва̄ра̄нам̣. два̄ранти четтха уппаттидва̄равасена чаккха̄дайо ева. аппама̄давиха̄рӣнанти сӣла̄дӣсу аппама̄давиха̄раватам̣. адхичиттамануйутта̄нанти випассана̄йа па̄дакабха̄вена адхичиттасан̇кха̄там̣ сама̄дхимануйутта̄нам̣. буддхисампанна̄нанти на̄марӯпававаттха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва готрабху, та̄ва паваттена н̃а̄н̣ена сампанна̄нам̣. самма̄пат̣ипанна̄нанти чатумаггаккхан̣е. адхигатапхала̄нанти чатупхалаккхан̣е.
адхимуччантоти адхимоккхам̣ каронто. саддха̄йа чаратӣти саддха̄васена паваттати. пагган̣хантоти чатусаммаппадха̄навӣрийена падаханто. упат̣т̣ха̄пентоти сатийа̄ а̄рамман̣ам̣ упат̣т̣ха̄пенто. авиккхепам̣ каронтоти сама̄дхивасена виккхепам̣ акаронто. паджа̄нантоти чатусаччападжа̄нанапан̃н̃а̄йа пака̄рена джа̄нанто. виджа̄нантоти индрийасампайуттаджаванапуббан̇гамена а̄ваджджанавин̃н̃а̄н̣ена а̄рамман̣ам̣ виджа̄нанто. вин̃н̃а̄н̣ачарийа̄йа̄ти а̄ваджджанавин̃н̃а̄н̣ачарийавасена. евам̣ пат̣ипаннасса̄ти сахаджавана̄йа индрийачарийа̄йа пат̣ипаннасса. кусала̄ дхамма̄ а̄йа̄пентӣти саматхавипассана̄васена паватта̄ кусала̄ дхамма̄ бхусам̣ йа̄пенти, паваттантӣти аттхо. а̄йатаначарийа̄йа̄ти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бхусам̣ йатаначарийа̄йа, гхат̣аначарийа̄йа паваттаначарийа̄йа̄ти вуттам̣ хоти. висесамадхигаччхатӣти виккхамбханатадан̇гасамуччхедапат̣иппассаддхивасена висесам̣ адхигаччхати. дассаначарийа̄дайо вуттаттха̄йева.
саддха̄йа вихаратӣтиа̄дӣсу саддха̄дисаман̇гисса ирийа̄патхавиха̄ро дат̣т̣хаббо. анубуддхоти анума̄набуддхийа̄. пат̣ивиддхоти паччаккхабуддхийа̄. йасма̄ адхимоккхат̣т̣ха̄дӣсу анубуддхесу пат̣ивиддхесу ча ча̄ро ча виха̄ро ча анубуддхо хоти пат̣ивиддхо, тасма̄ анубодхапат̣иведхесу адхимоккхат̣т̣ха̄дайо ча ниддит̣т̣ха̄.
евам̣ саддха̄йа чарантантиа̄дӣсу еванти вуттаппака̄рам̣ ниддисанто йатха̄саддасса аттхам̣ ниддисати. вин̃н̃ӯтиа̄дӣсупи йатха̄сабха̄вам̣ джа̄нантӣти вин̃н̃ӯ. вин̃н̃а̄там̣ сабха̄вам̣ вибха̄венти па̄кат̣ам̣ каронтӣти вибха̄вӣ. асани вийа силуччайе килесе медхати хим̣сатӣти медха̄, кхиппам̣ гахан̣адха̄ран̣ат̣т̣хена ва̄ медха̄, медха̄ етесам̣ аттхӣти медха̄вӣ. н̃а̄н̣агатийа̄ пан̣д̣анти гаччханти паваттантӣти пан̣д̣ита̄. буддхисампада̄йа саманна̄гататта̄ буддхисампанна̄. саха брахмам̣ чарийам̣ уттамам̣ пат̣ипадам̣ чарантӣти сабрахмача̄рино. апалоканакамма̄дичатуббидхам̣ каммам̣ екато каран̣авасена екам̣ каммам̣. татха̄ пан̃чавидхо па̄тимоккхуддесо екуддесо. сама̄ сиккха̄ етесанти самасиккха̄, самасиккха̄нам̣ бха̄во самасиккхата̄. самасиккха̄та̄типи пат̣ханти. йесам̣ екам̣ каммам̣ еко уддесо самасиккхата̄, те сабрахмача̄рӣти вуттам̣ хоти. ‘‘джха̄на̄нӣ’’ти ваттаббе джха̄на̄ти лин̇гавипалла̄со като. вимоккха̄ти тайо ва̄ ат̣т̣ха ва̄ вимоккха̄. сама̄дхӣти савитаккасавича̄раавитаккавича̄раматтаавитакка̄вича̄ра̄ тайо сама̄дхӣ. сама̄паттийоти сун̃н̃ата̄нимитта̄ппан̣ихита̄. абхин̃н̃а̄йоти чха абхин̃н̃а̄.
еко ам̣со бха̄го, на дутийоти екам̣со, екам̣сасса аттхасса вачанам̣ екам̣савачанам̣. евам̣ сесесупи йоджана̄ ка̄табба̄. висесато пана самам̣, саманта̄ ва̄ сети паваттатӣти сам̣сайо, наттхеттха сам̣сайоти ниссам̣сайо. екасмим̣йева аниччхайата̄ хутва̄ итарампи кан̇кхатӣти кан̇кха̄, наттхеттха кан̇кха̄ти никкан̇кхо. двидха̄ бха̄во дведжджхам̣, наттхеттха дведжджханти адведжджхо. двидха̄ елайати кампетӣти двел̣хакам̣, наттхеттха двел̣хаканти адвел̣хако. нийогена нийамена вачанам̣ нийогавачанам̣. ниййогавачанантипи пат̣ханти. апан̣н̣акасса авираддхасса ниййа̄никасса аттхасса вачанам̣ апан̣н̣акавачанам̣. аваттха̄панавачананти ниччхайавачанам̣. саббампи хетам̣ вичикиччха̄бха̄васса вевачанам̣. пийасса аттхасса саббха̄вато вачанам̣, пийамева̄ти пийавачанам̣. татха̄ гарувачанам̣. саха га̄равена гарубха̄вена сага̄равам̣. патиссайанам̣ патиссайо парам̣ гарум̣ катва̄ ниссайанам̣ апассайананти аттхо. патиссаванам̣ ва̄ патиссаво, нива̄тавуттита̄йа паравачанасавананти аттхо. убхайатха̄пи параджет̣т̣хакабха̄вассетам̣ на̄мам̣. саха га̄равена ваттатӣти сага̄равам̣. саха патиссайена, патиссавена ва̄ ваттатӣти саппатиссайам̣. ‘‘саппатиссава’’нти ва̄ ваттаббе йа-ка̄рам̣, ва-ка̄рам̣ ва̄ лопам̣ катва̄ ‘‘саппатисса’’нти вуттам̣. адхикам̣ висит̣т̣хам̣ вачанам̣ адхивачанам̣, сага̄раван̃ча там̣ саппатиссан̃ча̄ти сага̄равасаппатиссам̣, сага̄равасаппатиссам̣ адхивачанам̣ сага̄равасаппатисса̄дхивачанам̣. убхайаттха̄пи вевачанавикаппана̄наттавасена пунаппунам̣ етанти вуттам̣. патто ва̄ па̄пун̣иссати ва̄ти джха̄на̄дӣнийева̄ти.
татийасуттантаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. чатуттхасуттантаниддесаван̣н̣ана̄
198. пуна пат̣хамасуттамева никкхипитва̄ апарена а̄ка̄рена индрийа̄ни ниддисати. таттха катиха̄ка̄рехи кенат̣т̣хена дат̣т̣хабба̄нӣти катихи а̄ка̄рехи дат̣т̣хабба̄ни. кенат̣т̣хена дат̣т̣хабба̄нӣти дат̣т̣хабба̄ка̄ре ча дат̣т̣хаббат̣т̣хан̃ча пуччхати. чхаха̄ка̄рехи тенат̣т̣хена дат̣т̣хабба̄нӣти чхахи а̄ка̄рехи дат̣т̣хабба̄ни, тенева чхаа̄ка̄расан̇кха̄тенат̣т̣хена дат̣т̣хабба̄ни. а̄дхипатеййат̣т̣хена̄ти адхипатибха̄ват̣т̣хена. а̄дивисодханат̣т̣хена̄ти кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄дибхӯтасса сӣласса висодханат̣т̣хена. адхиматтат̣т̣хена̄ти балават̣т̣хена. балаван̃хи адхика̄ матта̄ пама̄н̣ам̣ асса̄ти адхиматтанти вуччати. адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена. парийа̄да̄нат̣т̣хена̄ти кхепанат̣т̣хена. патит̣т̣ха̄пакат̣т̣хена̄ти патит̣т̣ха̄панат̣т̣хена.
ка. а̄дхипатеййат̣т̣ханиддесаван̣н̣ана̄
199. а̄дхипатеййат̣т̣ханиддесе ассаддхийам̣ паджахатотиа̄ди екекассева индрийасса пат̣ипаккхападжаханавачанам̣ екаккхан̣епи аттано аттано пат̣ипаккхапаха̄накиччаса̄дхане адхипатибха̄васа̄дханаттхам̣ вуттам̣. сеса̄ни чатта̄ри индрийа̄ни там̣сампайутта̄нева вутта̄ни. на̄на̄ккхан̣есу ва̄ екекам̣ индрийам̣ дхурам̣ катва̄ тасса тасса пат̣ипаккхасса там̣ там̣ индрийам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ сеса̄ни таданвайа̄ни катва̄ вуттантипи ведитаббам̣. ка̄маччхандам̣ паджахатотиа̄ди пана екаккхан̣авасенева вуттам̣.
кха. а̄дивисодханат̣т̣ханиддесаван̣н̣ана̄
200. а̄дивисодханат̣т̣ханиддесе ассаддхийасам̣варат̣т̣хена сӣлависуддхӣти ассаддхийасса нива̄ран̣ат̣т̣хена виратиаттхена сӣламалависодханато сӣлависуддхи на̄ма. саддхиндрийасса а̄дивисодхана̄ти саддхиндрийасса упаниссайавасена а̄дибхӯтасса сӣласса висодхана̄. имина̄ва найена сеса̄нипи ка̄маччханда̄дисам̣варан̣амӯлака̄ни ча индрийа̄ни ведитабба̄ни.
га. адхиматтат̣т̣ханиддесаван̣н̣ана̄
201. адхиматтат̣т̣ханиддесе саддхиндрийасса бха̄вана̄йа чхандо уппаджджатӣти саддхасса пуггаласса саддха̄пат̣исам̣йуттам̣ дхаммам̣ сутва̄ ва̄ саддхиндрийабха̄вана̄йа асса̄дам̣ дисва̄ ва̄ саддхиндрийе кусало дхаммаччхандо джа̄йати. па̄моджджам̣ уппаджджатӣти чхандаджа̄татта̄ дуббалапӣти уппаджджати. пӣти уппаджджатӣти памудитатта̄ балавапӣти уппаджджати. пассаддхи уппаджджатӣти пӣтийа̄ пӣн̣итатта̄ ка̄йачиттапассаддхи уппаджджати. сукхам̣ уппаджджатӣти пассаддхака̄йачиттатта̄ четасикам̣ сукхам̣ уппаджджати. обха̄со уппаджджатӣти сукхена абхисаннатта̄ н̃а̄н̣обха̄со уппаджджати. сам̣вего уппаджджатӣти н̃а̄н̣обха̄сена видитасан̇кха̄ра̄дӣнаватта̄ сан̇кха̄рапаваттийам̣ сам̣вего уппаджджати. сам̣веджетва̄ читтам̣ сама̄дахатӣти сам̣вегам̣ уппа̄детва̄ тенева сам̣вегена читтам̣ сама̄хитам̣ кароти. са̄дхукам̣ пагган̣ха̄тӣти лӣнуддхатабха̄вам̣ мочетва̄ сут̣т̣ху пагган̣ха̄ти. са̄дхукам̣ аджджхупеккхатӣти вӣрийасса самам̣ хутва̄ паваттатта̄ пуна вӣрийасамата̄нийоджане бйа̄па̄рам̣ акаронто татрамаджджхаттупеккха̄васена са̄дхукам̣ аджджхупеккхати на̄ма. упеккха̄васена̄ти самава̄хиталаккхан̣а̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа васена. на̄наттакилесехӣти випассана̄йа пат̣ипаккхабхӯтехи на̄на̄сабха̄вехи килесехи. вимоккхавасена̄ти бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа на̄наттакилесехи вимуччанавасена. вимуттатта̄ти на̄наттакилесехи вимуттатта̄.
те дхамма̄ти чханда̄дайо дхамма̄. екараса̄ хонтӣти вимуттирасена екараса̄ хонти. бха̄вана̄васена̄ти екарасабха̄вана̄васена. тато пан̣ӣтатаре виват̣т̣антӣти тена ка̄ран̣ена випассана̄рамман̣ато пан̣ӣтатаре нибба̄на̄рамман̣е виват̣т̣ана̄нупассана̄сан̇кха̄тена готрабхун̃а̄н̣ена чханда̄дайо дхамма̄ ниваттанти, сан̇кха̄ра̄рамман̣ато апагантва̄ нибба̄на̄рамман̣е паваттантӣти аттхо. виват̣т̣ана̄васена̄ти евам̣ готрабхукхан̣е сан̇кха̄ра̄рамман̣ато виват̣т̣анавасена. виват̣т̣итатта̄ тато восаджджатӣти маггасаман̇гипуггало маггасса уппа̄даккхан̣ейева дубхатовут̣т̣ха̄навасена виват̣т̣итатта̄ тенева ка̄ран̣ена килесе ча кхандхе ча восаджджати. восаджджитатта̄ тато нируджджхантӣти маггасса уппа̄даккхан̣ейева килесе ча кхандхе ча восаджджитатта̄ тенева ка̄ран̣ена килеса̄ ча кхандха̄ ча ануппаттиниродхавасена нируджджханти. восаджджитатта̄ти ча а̄сам̣са̄йам̣ бхӯтавачанам̣ катам̣. килесаниродхе сати кхандханиродхасаббха̄вато ча кхандханиродхо вутто. ниродхавасена̄ти йатха̄вуттаниродхавасена. тассева маггасса уппа̄даккхан̣е две восагге дассетука̄мо ниродхавасена две восагга̄тиа̄дима̄ха. двепи хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄ ева. ассаддхийасса паха̄на̄йа чхандо уппаджджатӣтиа̄дӣсупи имина̄ва найена виттха̄рато аттхо ведитаббо. вӣрийиндрийа̄димӯлакесупи ва̄ресу есева найо. имина̄ва найена адхит̣т̣ха̄нат̣т̣ханиддесопи виттха̄рато ведитаббо. кевалан̃хеттха адхит̣т̣ха̄тӣти висесо, патит̣т̣ха̄тӣти аттхо.
гха-н̇а. парийа̄да̄нат̣т̣хапатит̣т̣ха̄пакат̣т̣ханиддесаван̣н̣ана̄
202-203. парийа̄да̄нат̣т̣ханиддесе парийа̄дийатӣти кхепети. патит̣т̣ха̄пакат̣т̣ханиддесе саддхо саддхиндрийам̣ адхимоккхе патит̣т̣ха̄петӣти саддха̄сампанно ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄’’ти адхимуччанто саддхиндрийам̣ адхимоккхе патит̣т̣ха̄пети. имина̄ пуггалависесена индрийабха̄вана̄висесо ниддит̣т̣хо. саддхасса саддхиндрийам̣ адхимоккхе патит̣т̣ха̄петӣти саддха̄сампаннасса пуггаласса саддхиндрийам̣ там̣йева саддхам̣ патит̣т̣ха̄пети. татха̄ адхимуччантам̣ адхимоккхе патит̣т̣ха̄петӣти. имина̄ индрийабха̄вана̄висесена пуггалависесо ниддит̣т̣хо. евам̣ читтам̣ пагган̣ханто паггахе патит̣т̣ха̄пети, сатим̣ упат̣т̣ха̄пенто упат̣т̣ха̄не патит̣т̣ха̄пети, читтам̣ сама̄даханто авиккхепе патит̣т̣ха̄пети, аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти пассанто дассане патит̣т̣ха̄петӣти сесесупи йоджана̄ ведитабба̄. йога̄вачароти саматхайоге, випассана̄йоге ва̄ авачаратӣти йога̄вачаро. авачаратӣти пависитва̄ чаратӣти.
чатуттхасуттантаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. индрийасамодха̄наван̣н̣ана̄
204. ида̄ни сама̄дхим̣ бха̄вайато випассанам̣ бха̄вайато ча индрийасамодха̄нам̣ дассетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва упат̣т̣ха̄накосаллаппабхедам̣ ниддиситум̣ путхуджджано сама̄дхим̣ бха̄вентотиа̄дима̄ха. таттха путхуджджано сама̄дхим̣ бха̄вентоти ниббедхабха̄гийам̣ сама̄дхим̣ бха̄венто. секкхасса вӣтара̄гасса ча пана локуттаропи сама̄дхи лаббхати. а̄ваджджитатта̄ти касин̣а̄динимиттасса а̄ваджджитатта̄, касин̣а̄дипарикаммам̣ катва̄ таттха уппа̄дитанимиттатта̄ти вуттам̣ хоти. а̄рамман̣ӯпат̣т̣ха̄накусалоти тасса уппа̄дитасса нимиттассева упат̣т̣ха̄не кусало. саматханимиттӯпат̣т̣ха̄накусалоти ачча̄раддхавӣрийата̄дӣхи уддхате читте пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇габха̄вана̄васена читтопасаманимиттасса упат̣т̣ха̄не кусало. паггаханимиттӯпат̣т̣ха̄накусалоти атиситхилавӣрийата̄дӣхи лӣне читте дхаммавичайавӣрийапӣтисамбоджджхан̇габха̄вана̄васена читтапаггаханимиттасса упат̣т̣ха̄не кусало. авиккхепӯпат̣т̣ха̄накусалоти ануддхата̄лӣначиттасса сампайуттасса сама̄дхисса упат̣т̣ха̄не кусало. обха̄сӯпат̣т̣ха̄накусалоти пан̃н̃а̄пайогамандата̄йа нирасса̄де читте ат̣т̣хасам̣вегаваттхупаччавеккхан̣ена читтам̣ сам̣веджетва̄ н̃а̄н̣обха̄сасса упат̣т̣ха̄не кусало. ат̣т̣ха сам̣вегаваттхӯни на̄ма джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни чатта̄ри, апа̄йадуккхам̣ пан̃чамам̣, атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккханти. сампахам̣санӯпат̣т̣ха̄накусалоти упасамасукха̄надхигамена нирасса̄де читте буддхадхаммасан̇гхагун̣а̄нуссаран̣ена читтам̣ паса̄денто сампахам̣санасса упат̣т̣ха̄не кусало. упеккхӯпат̣т̣ха̄накусалоти уддхата̄дидосавирахите читте ниггахапаггаха̄дӣсу бйа̄па̄ра̄бха̄вакаран̣ена упеккха̄йа упат̣т̣ха̄не кусало. секкхоти тиссо сиккха̄ сиккхатӣти секкхо. екаттӯпат̣т̣ха̄накусалоти сакка̄йадит̣т̣ха̄дӣнам̣ пахӣнатта̄ неккхамма̄дино екаттасса упат̣т̣ха̄не кусало.
вӣтара̄готи саббасо пахӣнара̄гатта̄ вӣтара̄го кхӣн̣а̄саво. н̃а̄н̣ӯпат̣т̣ха̄накусалоти араха̄ дхаммесу вигатасаммохатта̄ таттха таттха асаммохан̃а̄н̣асса упат̣т̣ха̄не кусало. вимуттӯпат̣т̣ха̄накусалоти арахаттапхалавимуттийа̄ упат̣т̣ха̄не кусало. вимуттӣти хи саббакилесехи вимуттатта̄ арахаттапхалавимутти адхиппета̄.
205. випассана̄бха̄вана̄йа упат̣т̣ха̄на̄нупат̣т̣ха̄несу аниччатотиа̄дӣни ниччатотиа̄дӣни ча сӣлакатха̄йам̣ вуттанайенева ведитабба̄ни. па̄т̣хато пана ‘‘а̄йӯхана̄нупат̣т̣ха̄накусало випарин̣а̄мӯпат̣т̣ха̄накусало анимиттӯпат̣т̣ха̄накусало нимитта̄нупат̣т̣ха̄накусало аппан̣ихитӯпат̣т̣ха̄накусало пан̣идхианупат̣т̣ха̄накусало абхинивеса̄нупат̣т̣ха̄накусало’’ти етесу са̄мивачанена сама̄сападаччхедо ка̄таббо. сесесу пана ниссаккавачанена па̄т̣хо.
206. сун̃н̃атӯпат̣т̣ха̄накусалоти панеттха сун̃н̃ато упат̣т̣ха̄накусалоти ва̄ сун̃н̃ата̄йа упат̣т̣ха̄накусалоти ва̄ падаччхедо ка̄таббо. йасма̄ пана ниббида̄вира̄ганиродхапат̣иниссагга̄нупассана̄ адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ пат̣исан̇кха̄нупассана̄ виват̣т̣ана̄нупассана̄ти има̄ ат̣т̣ха маха̄випассана̄ аттано сабха̄вависесена висесита̄, на а̄рамман̣ависесена, тасма̄ има̄сам̣ ат̣т̣ханнам̣ ‘‘аниччато упат̣т̣ха̄накусало хотӣ’’тиа̄дӣни вачана̄ни вийа ‘‘ниббида̄то упат̣т̣ха̄накусало хотӣ’’тиа̄дӣни вачана̄ни на йуджджанти. тасма̄ ева има̄ ат̣т̣ха на йоджита̄. а̄дӣнава̄нупассана̄ пана ‘‘сун̃н̃атӯпат̣т̣ха̄накусало хоти, абхинивеса̄нупат̣т̣ха̄накусало хотӣ’’ти имина̄ йугалакавачаненева аттхато ‘‘а̄дӣнавато упат̣т̣ха̄накусало хоти, а̄лайа̄бхинивеса̄нупат̣т̣ха̄накусало хотӣ’’ти йоджита̄ва хотӣти сарӯпена на йоджита̄. ити пурима̄ ча ат̣т̣ха, айан̃ча а̄дӣнава̄нупассана̄ти ат̣т̣ха̄расасу маха̄випассана̄су има̄ нава айоджетва̄ итара̄ ева нава йоджита̄ти ведитабба̄. н̃а̄н̣ӯпат̣т̣ха̄накусалоти секкхо випассанӯпаккилеса̄нам̣ абха̄вато випассана̄бха̄вана̄йа н̃а̄н̣асса упат̣т̣ха̄не кусало. сама̄дхибха̄вана̄йа пана никантисаббха̄вато н̃а̄н̣ӯпат̣т̣ха̄не кусалоти на вутто.
висан̃н̃огӯпат̣т̣ха̄накусалоти ‘‘ка̄майогависан̃н̃ого бхавайогависан̃н̃ого дит̣т̣хийогависан̃н̃ого авиджджа̄йогависан̃н̃ого’’ти (дӣ. ни. 3.312) чатудха̄ вуттасса висан̃н̃огасса упат̣т̣ха̄не кусало. сан̃н̃ога̄нупат̣т̣ха̄накусалоти ка̄майогабхавайогадит̣т̣хийога̄виджджа̄йогавасена чатудха̄ вуттасса сан̃н̃огасса анупат̣т̣ха̄не кусало. ниродхӯпат̣т̣ха̄накусалоти ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно нибба̄наниннам̣ читтам̣ хоти нибба̄напон̣ам̣ нибба̄напаббха̄рам̣ вивекат̣т̣хам̣ неккхамма̄бхиратам̣ бйантӣбхӯтам̣ саббасо а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехӣ’’ти (а. ни. 10.90; пат̣и. ма. 2.44 аттхато сама̄нам̣) вуттакхӣн̣а̄савабалавасена нибба̄нанинначиттатта̄ кхӣн̣а̄савова ниродхасан̇кха̄тасса нибба̄насса упат̣т̣ха̄не кусало.
а̄рамман̣ӯпат̣т̣ха̄накусалавасена̄тиа̄дӣсу кусаланти н̃а̄н̣ам̣. н̃а̄н̣ампи хи кусалапуггалайогато кусалам̣ йатха̄ пан̣д̣итапуггалайогато ‘‘пан̣д̣ита̄ дхамма̄’’ти (дха. са. дукама̄тика̄ 103). тасма̄ косаллавасена̄ти аттхо.
207. ида̄ни чатусат̣т̣хийа̄ а̄ка̄рехӣтиа̄ди н̃а̄н̣акатха̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.107) вуттампи индрийакатха̄самбандхена идха̄нетва̄ вуттам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.
208. пуна самантачаккхусамбандхена индрийавидха̄нам̣ ваттука̄мо на тасса аддит̣т̣хамидхаттхи кин̃чӣтиа̄дима̄ха. таттха самантачаккхӯти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. пан̃н̃индрийасса васена̄тиа̄дина̄ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ авийогитам̣ дассети. саддаханто пагган̣ха̄тӣтиа̄дӣхи екекиндрийамӯлакехи пан̃чахи чатуккехи пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ ниннапайогака̄ле ва̄ маггаккхан̣е ва̄ екарасабха̄вам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄ван̃ча дассети. саддахитатта̄ паггахитантиа̄дӣхи екекиндрийамӯлакехи пан̃чахи чатуккехи пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ ниббаттика̄ле ва̄ пхалака̄ле ва̄ екарасабха̄вам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄ван̃ча дассети. пуна буддхачаккхусамбандхена индрийавидха̄нам̣ ваттука̄мо йам̣ буддхачаккхӯтиа̄дима̄ха. таттха буддхачаккхӯти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ам̣ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ан̃ча. буддхан̃а̄н̣анти ча идам̣ тадева двайам̣, сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева̄ти.
индрийасамодха̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саддхаммаппака̄синийа̄ пат̣исамбхида̄магга-ат̣т̣хакатха̄йа
индрийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.